Wojewoda twierdził, że termin na pobyt cudzoziemca nie biegnie. Sąd przyznał 2000 zł

W dniu 29 kwietnia 2024 r. O. S. – obywatel Uzbekistanu, złożył w Pomorskim Urzędzie Wojewódzki w Gdańsku wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy.

Pismem z dnia 24 lipca 2024 r. Wojewoda Pomorski wezwał wnioskodawcę do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku i złożenia odcisków linii papilarnych.

Bez wezwania ze strony organu wnioskodawca przedkładał dodatkowe dokumenty i oświadczenia w dniach: 7 lipca 2024 r. (załącznik nr 1), 7 sierpnia 2024 r. (oświadczenie o zmianie celu pobytu), 13 sierpnia 2024 r. (zaświadczenie lekarskie żony wnioskodawcy o ciąży, zaświadczenie o zawarciu małżeństwa).

W dniu 6 września 2024 r. wnioskodawca stawił się w siedzibie organu i złożył odciski palców. W protokole przyjęcia wniosku organ odnotował brak w dokumentacji, tj. złącznika nr 1 do wniosku, opatrzonego datą i czytelnym podpisem osoby uprawnionej. Brakujący dokument został dosłany w dniu 13 września 2024 r. jako dokument podpisany elektronicznie.

W dniu 8 stycznia 2025 r. pracownik organu sporządził formularz analizy formalnej wniosku, gdzie nie zaznaczono żadnych braków formalnych.

Pismem z dnia 9 stycznia 2025 r. wnioskodawca wystąpił do organu z prośbą o przyspieszenie rozpoznania sprawy, wskazując, że brak karty pobytu uniemożliwia rozpoznanie jego wniosku o zasiłek rodzinny.

W dalszej kolejności w dniu 15 stycznia 2025 r. Wojewoda Pomorski dokonał czynności opisanej w wydruku sytemu POBYT jako "opiniowanie wniosku", co oznacza zwrócenie się przez organ do komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o przekazanie informacji, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego.

W dniu 23 stycznia 2025 r. do organu wpłynęły dodatkowe dokumenty wnioskodawcy, a w dniu 28 stycznia 2025 r. nadeszła odpowiedź Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku mówiąca o 9 wykroczeniach w ruchu drogowym, jakich dopuścił się wnioskodawca wraz z informacją dotyczącą wniosku o cofnięcie mu uprawnień do kierowania pojazdami.

Wnioskodawca samodzielnie dosyłał kolejne dokumenty związane z wnioskiem i pismem z dnia 28 grudnia 2025 r. zwrócił się do organu o przyspieszenie rozpoznania sprawy w związku z sytuacją rodzinną, w tym brakiem możliwości odwiedzenia rodziców w Uzbekistanie, w szczególności poważnie chorej matki. Podobna prośba wpłynęła do organu w dniu 29 stycznia 2026 r. Wnioskodawca złożył pierwsze ponaglenie pismem z dnia 4 lutego 2026 r., a kolejne pismem z dnia 13 marca 2026 r.

W dniu 10 kwietnia 2026 r. (data nadania) O. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego w sprawie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.

Skarżący wniósł o:

1/ stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie;

2/ stwierdzenie, że bezczynność oraz przewlekle prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

3/ zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi akt sprawy;

4/ ewentualnie - w przypadku wydania decyzji po wniesieniu skargi - umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu;

5/ przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 10000 zł;

6/ zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

7/ rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu 6 września 2024 r. osobiście złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Od tego momentu organ nie podjął żadnych czynności prowadzących do merytorycznego zakończenia postępowaniu. W związku z nieotrzymaniem przez skarżącego w terminie 16 miesięcy od dnia złożenia wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, tj. od dnia 6 września 2024 r., żadnego pisma procesowego, ani dalszego wezwania do usunięcia braków formalnych ze strony organu, skarżący w dniu 28 grudnia 2025 r. zwrócił z wnioskiem do organu o przyspieszenie rozpoznania sprawy i wniósł ponaglenia z dnia 4 lutego 2025 r. i z dnia 13 marca 2026 r. na podstawie art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a."), wnosząc o niezwłoczne zakończenie postępowania. Wniosek i ponaglenia pozostały bezskutecznie. Do dnia wniesienia skargi decyzja w sprawie nie została wydana.

Skarżący podkreślił, że postępowanie w sprawach o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy rozpatrywane są w terminie wskazanym w art. 112a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.), tj. w ciągu 60 dni. Tymczasem w sprawie od wpływu akt sprawy do Wojewody Pomorskiego w dniu 6 września 2024 r., do dnia wniesienia skargi upłynęło więcej niż 19 miesięcy, co w sposób oczywisty przekracza zarówno terminy określone w przepisach szczególnych, jak i terminy wskazane w art. 35 k.p.a. Organ nie zawiadamiał skarżącego o przyczynach zwłoki, ani nie wyznaczał nowego terminu załatwienia sprawy, naruszając tym samym art. 36 § 1 k.p.a. Prowadzi to w ocenie strony do wniosku, że Wojewoda Pomorski dopuścił się zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Dalej skarżący powołał się na istotne wartości konstytucyjne: zasadę zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP).

Zaznaczono, że w sprawie skarżącego przekroczenie ustawowych terminów ma charakter znaczny, oczywisty i nieusprawiedliwiony. Postępowanie trwa ponad kilkanaście razy dłużej niż maksymalne terminy przewidziane przez ustawodawcę. Jak wskazuje się zaś w orzecznictwie rażące naruszenie prawa zachodzi w szczególności, gdy przekroczenie terminu ma charakter wielokrotny i pozbawiony racjonalnego uzasadnienia.

W kwestii przyznania sumy pieniężnej wskazano, że może ona być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ bezczynności lub przewlekłości o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego. W ocenie pełnomocnika strony czas nieuzasadnionego oczekiwania przez skarżącego na działania organu trzeba kompensować przyznaniem sumy pieniężnej w kwocie 10.000 zł. Wskazana kwota będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności, to jest długości oczekiwania na decyzję, jak i trudności, z jakimi skarżący musi zmagać się nie posiadając stosownego zezwolenia pobytowego.

Po otrzymaniu skargi, organ pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r. wezwał wnioskodawcę o do przedłożenia potwierdzenia uiszczenia opłaty za dwa mandaty karne kredytowe pod rygorem rozpatrzenia wniosku na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Przekazując do Sądu akta sprawy, Wojewoda Pomorski załączył odpowiedź na skargę z dnia 22 maja 2026 r., w której wniósł o:

1/ oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm., dalej jako "ustawa o pomocy"), a w przypadku uznania przez Sąd przepisu art. 100d ustawy o pomocy za sprzeczny z Konstytucją RP o:

2/ zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;

3/ stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organu nie miały charakteru rażącego:

a) z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów prawa, lub

b) z uwagi na niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków cudzoziemców i ograniczonych możliwości kadrowych organu;

4/ niewymierzanie organowi na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy grzywny ani sumy pieniężnej.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania.

Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy o pomocy zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się. Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Organ wskazał następnie, że przepis art. 100d ustawy o pomocy wyznaczył nowy okres spoczywania terminów do dnia 24 sierpnia 2023 r., a kolejne jego nowelizacje przedłużyły ten okres do dnia 4 marca 2027 r.

Tym samym, skoro wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez skarżącego w okresie obowiązywania przepisu art. 100d ustawy o pomocy, termin na załatwienie przedmiotowej sprawy w ocenie organu w ogóle jeszcze nie rozpoczął dla niego swojego biegu.

Wojewoda Pomorski podkreślił, że nie można w związku z tym zarzucać mu bezczynności, biorąc pod uwagę, że jako organ administracji był obowiązany do działania zgodnie z art. 6 k.p.a. na podstawie i w granicach prawa

Po odniesieniu się do zaprzestania czynności wobec stosowania art. 100d ustawy o pomocy, organ wskazał jednak, że w przedmiotowej sprawie długi okres oczekiwania przez cudzoziemca na rozstrzygnięcie nie wynika z zaprzestania czynności i stosowania art. 100d ustawy o pomocy, ale jednak z innych przyczyn. W tym zakresie wskazano na trudności kadrowe i dużą liczbę wniosków przekraczających organizacyjne możliwości organu. Organ zaznaczył, że według stanu na maj 2026 r. rozpatruje już wnioski cudzoziemców złożone dwa lata wcześniej, to jest w I kwartale 2024 r.

Organ stwierdził następnie, że jego stanowisko w zakresie obowiązku stosowania przepisów art. 100d ustawy o pomocy oraz braku rażącego charakteru bezczynności organu z uwagi na zasadę praworządności nie pozostaje odosobnione, co w ocenie organu potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po 188/25.

Organ podkreślił też, że w orzecznictwie wskazuje się, że z reguły dopiero wielokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące. Sąd administracyjny uwzględniając całość okoliczności indywidualnych sprawy powinien wziąć pod uwagę także występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność.

Tym samym w ocenie organu, z uwagi na możliwości kadrowe oraz znaczną ilość spraw jakie rozstrzyga, a także kolejność wpływu spraw obiektywnie nie mógł procedować szybciej w sprawie skarżącego.

W tym zakresie powołano się na dane dotyczące liczby wniosków aktualne na dzień 25 lipca 2024 r. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na zmiany organizacyjne w latach 2020-2023 i tak przyspieszył rozpoznawanie wniosków. Jednak tak duża ilość spraw i braki kadrowe to poważna przeszkoda, aby tak zorganizować pracę, aby rozpoznawanie spraw odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Podkreślił, że problem organu z terminowym załatwieniem spraw cudzoziemców zauważono także w Biuletynie Informacyjnym Rzecznika Praw Obywatelskich z listopada 2025 r. oraz w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z roku 2023 r.

W kwestii dochodzonej sumy pieniężnej organ wskazał, że skarżący nie podał żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na fakt poniesienia przez niego uszczerbku, straty czy krzywdy, które są wynikiem bezczynności organu.

Wskazał także końcowo, że nakładanie sumy pieniężnej jest przymuszeniem organu do szybszego procedowania wniosku, a to prowadzi do nierównego traktowania cudzoziemców przez organ, ponieważ w ten sposób organ rozpozna wniosek skarżącego poza kolejnością.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący wypełnił wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a. i przed wniesieniem skargi, wystąpił z pierwszym ponagleniem, które wpłynęło do organu w dniu 5 lutego 2026 r., co dokumentują akta administracyjne sprawy i nie jest kwestionowane przez organ. Jednocześnie skarżący wystąpił także z drugim ponagleniem, datowanym na dzień 13 marca 2026 r.

W związku ze złożoną skargą na bezczynność, w której skarżący akcentuje brak wydania decyzji w sprawie wnioskowanego zezwolenia, należało następnie rozważyć kwestię zastosowania w sprawie przepisu art. 100d ustawy o pomocy.

Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r."

Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.".

Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że ustawa o pomocy dotyczy wszystkich cudzoziemców, w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 - który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni popiera - zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".

Zważywszy na precyzyjne określenie kompetencji TK i sądów administracyjnych w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP – przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (por. np. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24).

Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencjom Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenia są powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).

Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyżej powołanym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy zmieniającej z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponieważ na tamten moment, a więc po upływie przeszło 2 lat od wybuchu konfliktu nie istniały już nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przedłużenie, tym bardziej okoliczności te nie istniały w okresie późniejszym. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od dnia rozpoczęcia działań wojennych na terenie Ukrainy.

Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji). W świetle art. 184 Konstytucji zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854), w świetle którego cudzoziemiec przez jeszcze kolejne okresy, nie mógłby skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01, również jako "KPP") stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, który stanowi, że każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze).

W ocenie Sądu, wskazana argumentacja, jako adekwatna, ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Rozwiązania te trudno uznać za proporcjonalne, gdy zgodnie z przedstawionym wyżej utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego już wcześniejsze przedłużenie do dnia 30 września 2025 r. nie znajdowało uzasadnienia i nie było zgodne z zasadą proporcjonalności oraz w konsekwencji naruszało konstytucyjne prawo do sądu, gwarantowane także w KPP.

Skoro zatem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny już być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. (z uwagi na to, że kolejne przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinny być stosowane), to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu podlega ocenie.

Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów skarżącego, wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość lub bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji.

Wskazać zatem należy, że bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc, bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, natomiast przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już zakończona. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania.

Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że: "z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens".

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że w niniejszej sprawie rzeczywista postać zwłoki organu administracji dotyczy bezczynności, a nie przewlekłego prowadzenia postępowania. Tak też wzniesiona skarga - niezależnie od nazewnictwa jakim posłużył się skarżący - została zakwalifikowana przez Sąd w oparciu o treść skargi, odnoszącą się też do konkretnych okoliczności sprawy. W skardze akcentuje się bowiem przede wszystkim brak terminowego wydania decyzji.

Podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącego stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, która zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego.

W zakresie zezwoleń na pobyt czasowy znacznie ma w tym zakresie art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ w przedmiotowej sprawie mamy wciąż do czynienia z postępowaniem niezakończonym, a wszczętym złożeniem wniosku z kwietnia 2024 r. wskazany art. 112a ustawy o cudzoziemcach ma zastosowanie w brzmieniu sprzed obowiązującej od kwietnia 2026 r. nowelizacji, dokonanej art. 1 pkt 15 ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 listopada 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1794). Stosownie bowiem do art. 12 powołanej ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Uwzględnić zatem należy, że zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu dotychczasowym:

1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Z ustalonych na podstawie akt sprawy okoliczności faktycznych sprawy wynika, że wniosek skarżącego został złożony w dniu 29 kwietnia 2024 r. Organ pismem z dnia 24 lipca 2024 r. wezwał stronę do osobistego stawiennictwa w urzędzie. W dniu 6 września 2024 r. skarżący stawił się osobiście w urzędzie, gdzie pobrano od niego odcisku linii papilarnych. Sporządzono jednocześnie protokół, w którym wskazano na braki w dokumentacji, wobec czego w oparciu o art. 64 § 2 k.p.a. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych w terminie do 20 września 2024 r. poprzez przedłożenie kompletnie wypełnionego przez pracodawcę załącznika nr 1 do wniosku, opatrzonego datą i czytelnym podpisem osoby uprawnionej. Dokument nadesłano w dniu 13 września 2024 r. Analizę formalną wniosku, pod kątem uzupełnienia braków formalnych, przeprowadzono w dniu 8 stycznia 2025 r. Z przedmiotowej analizy sporządzonej przez pracownika Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego na stosownym formularzu nie wynika, aby wniosek skarżącego na tym etapie zawierał braki formalne. W dniu 15 stycznia 2025 r. organ zwrócił się do podmiotów wymienionych w art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (komendanta oddziału Straży Granicznej, komendanta wojewódzkiego Policji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego) o przekazanie informacji czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium RP stanowią zagrożenie dla obronności i bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. W dniu 28 stycznia 2025 r. nadeszła do organu odpowiedź Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku mówiąca o 9 wykroczeniach w ruchu drogowym, jakich dopuścił się wnioskodawca wraz z informacją dotyczącą wniosku o cofnięcie mu uprawnień do kierowania pojazdami. Z akt sprawy nie wynika, aby inne organy konsultacyjne udzieliły odpowiedzi w terminie 30 dni. Brak udzielenia odpowiedzi w tym terminie, zgodnie z art.109 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach, również uznaje się za spełnienie przez wojewodę wymogu uzyskania informacji. Wnioskodawca wielokrotnie samodzielnie dosyłał kolejne dokumenty związane z wnioskiem. Pismem z dnia 28 grudnia 2025 r. zwrócił się do organu o przyspieszenie rozpoznania sprawy w związku z sytuacją rodzinną. Wnioskodawca zaznaczył, że z powodu braku karty pobytu nie może odwiedzić rodziców w Uzbekistanie, z którymi nie widział się od kwietnia 2024 r., w sytuacji, gdy matka wnioskodawcy jest też poważnie chora. Rodzice wnioskodawcy nie mogli też jeszcze poznać swojej wnuczki urodzonej już w Polsce. Wnioskodawca wskazał, że ma dobrą pracę i skończył uniwersytet, dzięki czemu utrzymuje żonę i córkę, z którymi mieszka w Polsce, jak i rodziców w Uzbekistanie. Wyjazd z Polski do Uzbekistanu bez karty pobytu wiązałby się z ryzykiem braku możliwości powrotu. Nie ma bowiem pewności co do otrzymania wizy, która byłaby w tym przypadku potrzebna. Wnioskodawca zaznaczył, że gdyby otrzymał zezwolenie byłaby to jego druga karta pobytu. Podobna prośba wpłynęła do organu w dniu 29 stycznia 2026 r., gdzie wnioskodawca szczególnie podkreślił zły stan zdrowia matki, z którą potrzebuje się zobaczyć oraz zaznaczył, że w listopadzie 2025 r. przesłał dokumentację medyczną dla poparcia tej okoliczności (dokumenty i prośba skarżącego z dnia 12 listopada 2025 r.). Następnie wnioskodawca złożył pierwsze ponaglenie pismem z dnia 4 lutego 2026 r., kolejne pismem z dnia 13 marca 2026 r., a w dniu 10 kwietnia 2026 r. skargę do tutejszego Sądu. Po otrzymaniu skargi, organ pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia potwierdzenia uiszczenia opłaty za dwa mandaty karne kredytowe pod rygorem rozpatrzenia wniosku na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Następnie organ przekazał w kolejnym miesiącu, to jest w dniu 22 maja 2026 r. skargę wraz z odpowiedzią na skargę do Sądu, w której wskazał, że termin na rozpoznanie sprawy nie zaczął jeszcze dla niego swojego biegu. Na zapytanie Sądu wystosowane bezpośrednio przed posiedzeniem w sprawie, organ w piśmie z dnia 22 września 2026 r. poinformował, że nie wydał decyzji w sprawie.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg postępowania, Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy administracyjnej, naruszając tym zasadę określoną w art. 12 § 1 k.p.a.

Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Wojewoda Pomorski od tego czasu powinien procedować wniosek z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie.

Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że termin 60 dni na załatwienie sprawy wynikający z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, rozpoczął swój bieg w niniejszej sprawie, licząc od dnia 13 września 2024 r., kiedy skarżący uzupełnił brak formalny wskazany mu przez organ w wezwaniu z dnia 6 września 2024 r. zawartym w protokole sporządzonym podczas osobistego stawiennictwa wnioskodawcy w urzędzie.

Wniosek został następnie w dniu 8 stycznia 2025 r., czyli po upływie kilku miesięcy, oceniony bez wskazania, aby posiadał braki i został zakwalifikowany do procedowania. Skarżący samodzielne i bez wezwania złożył szereg dokumentów. Jednocześnie organ przez dalsze około 13 miesięcy nie wzywał strony o uzupełnienie wniosku w jakimkolwiek innym zakresie. Dopiero po wniesieniu skargi w kwietniu 2026 r. występując do strony o przedłożenie potwierdzenia opłacenia mandatów karnych.

W okolicznościach tej sprawy należy więc zdaniem Sądu przyjąć, że ustawowy termin 60 dni na rozpatrzenie wniosku upływał w dniu 12 listopada 2024 r. Termin ten nie został dochowany przez organ, który w momencie wniesienia skargi pozostawał w bezczynności. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd, brak jest informacji o wydaniu decyzji w sprawie.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy Sąd ocenił jednocześnie, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że rażące naruszenie prawa w przypadku bezczynności ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego niepodejmowania przez organ żadnych czynności. Okres procedowania wniosku i postawa organu względem strony postępowania to okoliczności, które jak najbardziej podlegają badaniu przy ocenie, czy bezczynność organu ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd, zastrzeżony przepisami termin 60 dni zdążył już wielokrotnie upłynąć od dnia 13 września 2024 r. kiedy skarżący uzupełnił na wezwanie organu brak formalny wniosku. Od tego momentu na wydanie decyzji skarżący oczekuje więc już 2 lata. Jednocześnie stan bezczynności organu trwa i termin załatwienia sprawy w dalszym ciągu nie jest respektowany przez organ, pomimo ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z wyrokami zapadłymi w sprawach innych cudzoziemców i złożonymi skargami kasacyjnymi – organowi musi być już od 2025 r. znane przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy – tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. - zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu i nie powinna być ona stosowana. W dacie orzekania przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od rozpoczęcia agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która spowodowała napływ licznej grupy obywateli tego kraju do Polski. Trudno jest obecnie dopatrywać się szczególnych okoliczności, które w praworządnym państwie nadal uzasadniałyby pozbawienie cudzoziemców, instrumentów ochrony sądowej przed bezczynnością organów administracji i przewlekłością prowadzonego przez nie postępowania. Jeżeli przedłużanie stosowania art. 100d ustawy o pomocy po dniu 30 czerwca 2024 r. uznajemy za sprzeczne z Konstytucją i za nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa, sposób działania organu sprzeczny z tymi zasadami trudno uznać za niemający charakteru rażącego naruszenia prawa.

Ponownie w tym kontekście podkreślić należy, że na etapie odpowiedzi na skargę organ nie rozpatruje w ogóle kwestii momentu rozpoczęcia biegu terminu. Wskazuje bowiem, że terminy z art. 112a ustawy o cudzoziemcach w ogóle go nie obowiązują, podkreślając, że - zdaniem organu - w tej sprawie termin na rozpoznanie sprawy nie rozpoczął jeszcze jak dotąd w ogóle swojego biegu.

Wobec przedstawionego wyżej ugruntowanego stanowiska NSA, organ nie miał już podstaw, aby przyjmować, że termin na rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącego w ogóle nie rozpoczął jeszcze dla niego swojego biegu. Takie stanowisko organ przedstawia jednak także w odpowiedzi na skargę sporządzanej w maju 2026 r., a więc już rok po wydaniu pierwszych orzeczeń NSA wskazujących na sprzeczność z Konstytucją RP dokonanych kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy. Jeżeli zaś istniały przeszkody dla zachowania tego terminu, organ realizując zasadę zaufania winien poinformować o tym stronę i wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy. Takie czynności nie zostały podjęte, co trudno uznać za postawę organu, która nie wskazywałaby na lekceważenie wniosku strony. Strona nie miała też żadnej informacji ze strony organu, również po tym gdy wnosiła dodatkowe dokumenty, czy prośby o przyspieszenie sprawy, a w końcu ponaglenia, kiedy jej sprawa zostanie załatwiona, ani czy rzeczywiście te dokumenty które przełożono w sprawie są wystarczające.

W tym kontekście Sąd zaznacza też, że postawa organu, w tym zignorowanie wniosku strony już przez pierwsze miesiące, doprowadziła do przesunięcia początku biegu terminu, o którym mowa w art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Wezwanie o osobiste stawienie się skarżącego w urzędzie wystosowano w piśmie z dnia 24 lipca 2024 r. Na tym etapie organ nie dokonał jednak sprawdzenia czy wniosek nie zawiera braków formalnych, o czym poinformował stronę dopiero w dniu 6 września 2024 r. podczas osobistej wizyty skarżącego w urzędzie. Okoliczność, że strona uzupełniła wskazany jej brak formalny w dniu 13 września 2024 r. stała się zdarzeniem rozpoczynającym bieg terminu w sprawie. Ocena czy braki zostały uzupełnione została przeprowadzona znów kilka miesięcy później w dniu 8 stycznia 2025 r. i dopiero też wtedy w dniu 15 stycznia 2025 r. organ skierował zapytanie do służb, na czym w istocie zakończono czynności w sprawie.

Odnotować należy, że odwlekanie tego rodzaju podstawowych czynności, które nie mają charakteru skomplikowanego, czy nie wymagają przeprowadzenia żadnych merytorycznych analiz, o kilka miesięcy, niewątpliwie nie jest działaniem zgodnym z zasadą szybkości postępowania i w oczywisty sposób wydłuża postępowanie w sprawie. Nie świadczy również o takim zorganizowaniu pracy, które pozwoliłoby zmniejszać zaległości, zamiast je w dalszym ciągu piętrzyć.

Tak więc w ocenie Sądu w tych indywidualnie przytoczonych przez Sąd okolicznościach, organ mógł niewątpliwie procedować szybciej w tej konkretnej sprawie dotyczącej skarżącego, w tym od razu wezwać go zarówno o osobiste stawiennictwo w urzędzie, jak i o uzupełnienie braków wniosku, a po ich uzupełnieniu nie odkładać na kilka miesięcy czynności sporządzenia formularza oceny formalnej i wysłania zapytania do służb. Za rażące należy również uznać, że okoliczność uzupełnienia materiału dowodowego o potwierdzenia zapłaty mandatów karnych organ zgłosił wnioskodawcy dopiero po otrzymaniu skargi w kwietniu 2024 r., w sytuacji gdy już od stycznia 2025 r. miał od Policji informację o obciążających wnioskodawcę mandatach. Strona zaś wielokrotnie w międzyczasie pytała organ o stan sprawy i prosiła o przyspieszenie wydania decyzji.

Odnotować należy, że czynność polegająca na wezwaniu wnioskodawcy do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku powinna być podjęta niezwłocznie przez organ, jeśli weźmie się pod uwagę, iż wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu i w zasadzie może być wystosowane do wnioskodawcy w ciągu kilku dni. Podobnie należy ocenić czynność wypełnienia standardowego formularza oceny formalnej wniosku oraz wysłanie standardowego zapytania do służb (które to zapytanie organ w takiej samej formie i treści kieruje, co do zasady, we wszystkich sprawach dotyczących zezwoleń pobytowych).

W tym kontekście nie bez znaczenia jest też okoliczność, że skarżący zwrócił się do organu o drugie z kolei zezwolenie na pobyt czasowy. Jego sytuacja na pewnym etapie pobytu w Polsce była więc już weryfikowana przez organ. Dostrzec przy tym należy, że skarżący podjął przy tym stosowne działania, aby zachować ciągłość potrzebnych mu zezwoleń składając analizowany wniosek z odpowiednim wyprzedzeniem, zanim dobiegnie do końca, w dniu 2 września 2024 r., termin wcześniej udzielonego pozwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP.

Reasumując, pomimo braku zgłoszenia zastrzeżeń co do kompletności wniosku pod względem formalnym organ od wielu miesięcy nie proceduje wniosku. Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka tak długo, to jest 2 lata na rozstrzygnięcie sprawy, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa.

Art. 100d ustawy o pomocy nigdy nie stanowił zakazu dla prowadzenia postępowań w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt cudzoziemców. Nie zwalniał także organów w żadnej mierze od obowiązku sprawnego prowadzenia postępowania oraz przestrzegania zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 k.p.a. Stanowisko NSA, kwestionujące konstytucyjność kolejnych przedłużeń obowiązywania tej regulacji po 1 lipca 2024 r. podkreślało ten obowiązek i dostosowanie działania organu do tego stanowiska nie wymagało bynajmniej od organu działania wbrew zasadom legalizmu i praworządności.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, gdzie wskazano na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w którym orzeczono, że bezczynność nie miała charakteru rażącego, wyrok ten zapadł na tle innego stanu faktycznego. W sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu organ m.in. wydał już bowiem stronie decyzję dotyczącą zezwolenia pobytowego. Już z tego względu sytuacja ta niewątpliwie może być oceniona inaczej, niż sytuacja mająca miejsce w przedmiotowej sprawie, gdzie na dzień orzekania w sprawie przez Sąd we wrześniu 2026 r. nierozpoznany pozostaje wniosek pobytowy skarżącego z kwietnia 2024 r.

Niewydolność organizacyjna i duża ilość wniosków w ocenie Sądu nie usprawiedliwia występującej w takim rozmiarze bezczynności organu i nie może być argumentem przemawiającym za tym, aby określać zaistniałą bezczynność jako niemającą rażącego charakteru. Okoliczność ta może być zdaniem Sądu rozważana ewentualnie w kontekście zastosowania środków dyscyplinująco-represyjnych, do czego Sąd odnosi się w dalszej, końcowej części uzasadnienia.

W zakresie zgłoszonego w skardze żądania dotyczącego przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, wskazać należy, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna jest (oprócz grzywny) dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, stanowiącym dla organu swoistą sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Jednocześnie suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi formę rekompensaty dla strony skarżącej za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma pieniężna, chociaż ma charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych ani nie ma waloru odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Stanowi ona natomiast swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu.

Obawy i trudności dotyczące możliwości swobodnego przemieszczania się skarżącego, co uniemożliwia również kontakty z najbliższą rodziną, wobec nieotrzymania zezwolenia pobytowego na terenie naszego kraju, są realne i niewątpliwie istotnie wpływają na sytuację życiową skarżącego. W tym zakresie skarżący wielokrotnie w pismach kierowanych do organu zaznaczał, że potrzebuje pojechać do Uzbekistanu, natomiast obawia się, że może się to wiązać z niemożnością powrotu do Polski, gdzie skarżący chce pracować, aby utrzymać żonę i córkę oraz rodziców.

Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji, Sąd uznał, że przyznana skarżącemu suma pieniężna w wysokości 2000 zł - o czym orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku - jest właściwą kwotą dla zrekompensowania skarżącemu niedogodności związanych z dotychczasowym okresem oczekiwania na rozpoznanie wniosku przez Wojewodę Pomorskiego.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a, Sąd w punkcie 4. sentencji wyroku oddalił skargę w pozostałej części, dotyczącej żądania przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości, to jest ponad zasądzoną przez Sąd sumę.

W okolicznościach tej sprawy przyznana suma pieniężna ma przede wszystkim stanowić rekompensatę za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy i postawę konkretnego organu wobec strony skarżącej, którą przeanalizowano powyżej. Sąd uwzględnił przy tym, że skarżący od wielu lat przebywa w Polsce (gdzie podjął studia, pracuje, założył rodzinę) i w żaden sposób nie przyczynił się do bezczynności organu. Uregulowanie jego statusu pobytowego jest dla niego istotną okolicznością życiową. W toku postępowania administracyjnego postawa skarżącego, jako wnioskodacy, była aktywna. Wnioskodawca przesyłał do organu bez wezwania wiele dokumentów. Jednocześnie skierowane do niego we wrześniu 2024 r. wezwanie o uzupełnienie braku formalnego wnioskodawca zrealizował niezwłocznie. Natomiast organ od wielu miesięcy nie proceduje wniosku i nie wydaje decyzji, nie dokonuje też czynności wymaganych art. 36 k.p.a. Sąd uznał, że w takiej sytuacji, gdy organ wciąż stoi na stanowisku, że nie obowiązuje go żaden termin załatwienia przedmiotowej sprawy, przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, w powiązaniu z okresem oczekiwania na rozpoznanie sprawy, jest koniecznym i jednocześnie wystarczającym środkiem dla spełnienia także funkcji dyscyplinującej organ, aby podjął czynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem złożonym w dniu 29 kwietnia 2024 r.

Sąd wyjaśnia końcowo, że skarżący nie wnosił o nałożenie na organ grzywny. Sąd również nie stwierdził uzasadnienia dla zastosowania wskazanego środka represyjno-dyscyplinującego, co może uczynić z urzędu.

Orzekanie w zakresie grzywny względem organu Sąd uznał za nieuzasadnione, właśnie z uwagi na wskazywaną przez organ niewydolność w organizacji pracy i dotrzymywaniu terminów oraz pozostawianie w przekonaniu, że nie spotkają go z powodu braku rozpoznawania spraw żadne konsekwencje z uwagi na art. 100d ustawy o pomocy. Trudności organizacyjne i duża ilość wniosków w ocenie Sądu nie uzasadnia jednak rezygnacji z jakichkolwiek środków dyscyplinujących organ. W sytuacji wybuchu konfliktu na Ukrainie w lutym 2022 r. organ przez 4 i pół roku powinien znaleźć rozwiązania systemowe, dla opanowania zaistniałej sytuacji, gdzie wnioskodawcy czekają na wydanie decyzji już nawet nie przez miesiące, ale lata.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 5. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tj. 597 zł, na które składa się wysokość uiszczonego wpisu (100 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).