Wezwanie do stawiennictwa po siedmiu miesiącach od wniosku o pobyt dziecka. Sąd zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania sprawy i przyznał 1000 zł

W dniu 24 czerwca 2025 r. do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku wpłynął wniosek małoletniego A. C. (obywatela Białorusi) o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jako główny cel pobytu zaznaczono pobyt z cudzoziemcem. We wniosku wskazano, że w skład rodziny dziecka wchodzą matka A. C. oraz ojciec A. C. Rodzina zamieszkuje wspólnie w G. W treści wniosku zaznaczono również, że w chwili jego złożenia małoletni wnioskodawca przebywał w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy (jak wynika z akt sprawy zezwolenie ważne do 2 września 2025 r.), gdzie wcześniejszy pobyt w Polsce miał miejsce od 2023 r., od kiedy A. C. urodził się G. Do wniosku dołączono m.in. kserokopię paszportu, kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia, oświadczenie rodziców wnioskodawcy o nabyciu mieszkania.

Pismem z dnia 21 stycznia 2026 r. Wojewoda Pomorski w związku z art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej jako "k.p.a.") a także art. 106 ust. 2 ustawy o z dnia 13 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1079 ze zm.) wezwał wnioskodawcę do usunięcia w terminie 14 dni braków wniosku poprzez osobiste stawiennictwo w urzędzie w celu okazania ważnego dokumentu podróży (gdzie poproszono również o przedłożenie kserokopii wszystkich stron paszportu) oraz w celu przedłożenia dokumentu poświadczającego, że składający wniosek posiada prawo do podejmowania czynności w imieniu małoletniego A. C. W tym zakresie wskazano, że dokumentem, który będzie stanowił takie poświadczenie jest akt urodzenia. Wezwanie wysłano do A. C., jako przedstawiciela ustawowego A. C.

Podczas wizyty w urzędzie w dniu 24 lutego 2026 r. przedłożono kserokopię paszportu.

W dniu 13 marca 2026 r. do organu wpłynęły dodatkowe dokumenty w sprawie - w postaci dokumentów ZUS, złożone przez stronę bez wezwania.

W dniu 21 kwietnia 2026 r. (data wpływu), za pośrednictwem organu, przedstawiciel ustawowy małoletniego wnioskodawcy wniósł ponaglenie adresowane do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, wskazując, że postępowanie w sprawie trwa już 10 miesięcy. Zaznaczył, że zwłoka narusza prawo do jedności rodziny i stabilizacji życiowej małoletniego, gdzie sprawa dziecka jest też nierozerwalnie związana z wnioskami rodziców.

Następnie przedstawiciel ustawowy małoletniego pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ze skargą dotyczącą braku rozpoznania przez Wojewodę Pomorskiego wniosku A. C. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, opisaną w tytule jako "skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania".

W złożonej skardze przedstawiciel ustawowy wniósł w imieniu małoletniego A. C. o: 1/ zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty otrzymania akt sprawy przez organ; 2/ stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.: dalej jako "p.p.s.a."), że doszło do rażącego naruszenia prawa przez organ; 3/ przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.; 4/ zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wraz z wnioskiem dotyczącym małoletniego przedłożony został kompletny zestaw wymaganych dokumentów, który zaktualizowano oraz wniesiono też ponaglenie. Zgodnie z art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w ocenie przedstawiciela ustawowego strony, sprawa powinna być już załatwiona. W tym zakresie podkreślono, że postępowanie trwa już 11 miesięcy. Organ nie wystosował zaś do strony później wezwania do uzupełnienia braków, ani informacji o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, czy też jakiejkolwiek odpowiedzi kierowanej do strony w związku z jej sprawą.

W dalszej części skargi powołano się na wyroki WSA w Gdańsku w celu wykazania, że brak działania ze strony Wojewody Pomorskiego stanowi rażące naruszenie prawa, a problemy kadrowe, czy przepisy o zawieszeniu terminów nie wyłączają prawa skarżącego do ochrony sądowej.

Odnośnie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej przedstawiciel ustawowy wskazał na szczególną sytuację rodzinną małoletniego. Zaznaczono, że matka małoletniego jest obecnie w ciąży, co w połączeniu z przewlekłością postępowania i brakiem stabilizacji statusu prawnego rodziny powoduje silny stres, który negatywnie wpływa na atmosferę domową i dobrostan dziecka. Ponadto bezczynność organu uderza w jedność życia rodzinnego. Z powodu braku dokumentów małoletni jest pozbawiony możliwości odwiedzin u swojego rodzeństwa na Litwie oraz dziadków na Białorusi.

Po wpływie skargi do organu (30 kwietnia 2026 r.), pracownik organu w dniu 7 maja 2026 r. wypełnił formularz oceny formalnej wniosku, zaznaczając, że wniosek nie zawiera braków formalnych, został opłacony oraz że nie trzeba sporządzać w sprawie wezwania.

W dniu 19 maja 2026 r. w urzędzie przedłożono w imieniu wnioskodawcy dodatkowe dokumenty obejmujące m.in. kserokopię odpisu aktu urodzenia, na której pracownik organu przystawił pieczęć stwierdzenia w tej dacie zgodności dokumentu z oryginałem aktu. Następnie w dniu 28 maja 2026 r. pracownik organu po raz drugi wypełnił formularz oceny formalnej wniosku, zaznaczając, że wniosek nie zawiera już braków formalnych również w zakresie aktu urodzenia.

W odpowiedzi na skargę przesłaną dnia następnego, to jest w dniu 29 maja 2026 r., Wojewoda Pomorski wniósł o:

1/ oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 337 ze zm., dalej jako "ustawa o pomocy"), a w przypadku uznania przez Sąd przepisu art. 100d ustawy o pomocy za sprzeczny z Konstytucją RP o:

2/ zobowiązanie organu do zakończenia postępowania w terminie nie krótszym niż 30 dni od przekazania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;

3/ stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organu nie miały charakteru rażącego:

a) z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących ich przepisów, w tym również ze wskazanymi przepisami ustawy o pomocy lub

b) z uwagi na niezawinione przez organ przyczyny, bowiem działania organu nie były zamierzone i nie nosiły znamion złej woli, a były wynikiem dużej ilości wniosków cudzoziemców i ograniczonych możliwości kadrowych organu;

4/ niewymierzanie organowi na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy grzywny ani sumy pieniężnej.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozpoznając sprawę należy mieć na względzie jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania.

Do wskazanych przepisów należy art. 100d ustawy o pomocy, zgodnie z którym w okresie jego obowiązywania od dnia 1 stycznia 2023 r., aktualnie do dnia 4 marca 2027 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy (pkt 1 lit. a), stały (pkt 1 lit. b) oraz rezydenta długoterminowego UE (pkt 1 lit. c) w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Stosownie do jego ust. 3, w okresie, o którym mowa w ust. 1, przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie stosuje się. Natomiast art. 100c ust. 3 pkt 2 ww. ustawy określił, że organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Stosownie do art. 100c ust. 4 ww. ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Organ wskazał następnie, że art. 100d ustawy o pomocy wyznaczył nowy okres spoczywania terminów do dnia 24 sierpnia 2023 r., a kolejne jego nowelizacje przedłużyły ten okres do dnia 4 marca 2027 r.

Tym samym, skoro wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt został złożony przez cudzoziemca w okresie obowiązywania przepisu art. 100d ustawy o pomocy, termin na załatwienie przedmiotowej sprawy w ocenie organu w ogóle jeszcze nie rozpoczął dla niego swojego biegu.

Wojewoda Pomorski podkreślił, że nie można w związku z tym postawić mu skutecznych zarzutów z uwagi na brak działania w sprawie, biorąc pod uwagę, że organy administracji są obowiązane do działania zgodnie z art. 6 k.p.a. na podstawie i w granicach prawa.

Po odniesieniu się do zaprzestania czynności wobec stosowania art. 100d ustawy o pomocy, organ wskazał jednak, że w przedmiotowej sprawie długi okres oczekiwania przez cudzoziemca na rozstrzygnięcie nie wynika z zaprzestania czynności i stosowania art. 100d ustawy o pomocy, ale jednak z innych przyczyn. W tym zakresie wskazano na trudności kadrowe i dużą liczbę wniosków przekraczających organizacyjne możliwości organu. Organ zaznaczył, że według stanu na maj 2026 r. rozpatruje już wnioski cudzoziemców złożone dwa lata wcześniej, to jest w I kwartale 2024 r.

Tym samym w ocenie organu, z uwagi na możliwości kadrowe oraz znaczną ilość spraw jakie rozstrzyga, a także kolejność wpływu spraw obiektywnie nie mógł procedować szybciej w sprawie A. C.

W tym zakresie powołano się na dane dotyczące liczby wniosków aktualne na dzień 25 lipca 2024 r. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na zmiany organizacyjne w latach 2020-2023 i tak przyspieszył rozpoznawanie wniosków. Jednak tak duża ilość spraw i braki kadrowe to poważna przeszkoda, aby tak zorganizować pracę, aby rozpoznawanie spraw odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Podkreślił, że problem organu z terminowym załatwieniem spraw cudzoziemców zauważono także w Biuletynie Informacyjnym Rzecznika Praw Obywatelskich z listopada 2025 r. oraz w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 2023 r.

W kwestii dochodzonej sumy pieniężnej organ wskazał, że skarżący nie podał żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na fakt poniesienia uszczerbku, straty czy krzywdy, a które wymagałyby zrekompensowania.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2026 r. przedstawiciel ustawowy skarżącego wniósł o przyspieszenie sprawy ze względu na sytuację życiową, zawodową oraz sytuację zdrowotną członków rodziny. Podkreślono w szczególności, że brat małoletniego przebywa na Litwie. Ze względu na brak karty pobytu w Polsce małoletni skarżący nie ma możliwości swobodnego poróżowania, co prowadzi do bolesnej rozłąki i negatywnie wpływa na relacje rodzinne oraz rozwój małoletniego A. C. Do wniosku załączono stosowne dokumenty w tym m.in., dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia matki małoletniego oraz stanu zdrowia jej ojca oraz dokumenty potwierdzające, że małoletni skarżący ma brata, który mieszka na Litwie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie skarżący wypełnił wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione pismem datowanym na dzień 20 kwietnia 2026 r. (wpływ do organu w dniu 21 kwietnia 2026 r.), natomiast skarga pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r. - co dokumentują akta sprawy.

W związku ze złożoną skargą należało następnie rozważyć kwestię zastosowania w sprawie przepisu art. 100d ustawy o pomocy.

Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewidywała norma art. 100d ustawy o pomocy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.

Przepis art. 100d ustawy o pomocy był parokrotnie nowelizowany. W tym zakresie na mocy art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1088) zmieniającej nin. ustawę z dniem 27 czerwca 2023 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 4 marca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 232) zmieniającej nin. ustawę z dniem 22 lutego 2024 r. art. 100d określał przywołany okres "do dnia 30 czerwca 2024 r.".

Następnie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 lipca 2024 r. art. 100d określał przywołany okres - przedłużony po raz czwarty z kolei - "do dnia 30 września 2025 r."

Dalej na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 30 września 2025 r. art. 100d określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2026 r.".

Na dzień wydania niniejszego wyroku doszło do kolejnej nowelizacji art. 100d ustawy o pomocy, w ten sposób, że przepis określa przywołany okres "do dnia 4 marca 2027 r." (na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.; Dz. U. 2026 r. poz. 203 - zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 5 marca 2026 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymując dotychczasowe stanowisko, że ustawa o pomocy dotyczy wszystkich cudzoziemców, w wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24 - który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni popiera - zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.

Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24; z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24; z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24) i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r., sygn. akt II OSK 49/25, Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.".

Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny w Konstytucją. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencjom Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenia są powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP).

Podzielając stanowisko NSA wyrażone w wyżej powołanym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2926/24, Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie uznał, że taka właśnie sytuacja – oczywistej sprzeczności przepisu ustawy zmieniającej z przepisem rangi konstytucyjnej – miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy pomocowej w brzmieniu nadanym nowelizacją ustawy z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponieważ na tamten moment, a więc po upływie przeszło 2 lat od wybuchu konfliktu nie istniały już nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przedłużenie, tym bardziej okoliczności te nie istniały w okresie późniejszym. Na dzień orzekania w sprawie przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od dnia rozpoczęcia działań wojennych na terenie Ukrainy.

Należy podkreślić, iż prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji). W świetle art. 184 Konstytucji zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając na uwadze przywołane regulacje konstytucyjne trzeba przyjąć, że ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., II OSK 2869/21). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1 - 4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 15 maja 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 854), w świetle którego cudzoziemiec przez jeszcze kolejne okresy, nie mógłby skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu.

Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01, również jako "KPP") stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, który stanowi, że każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze).

W ocenie Sądu, wskazana argumentacja, jako adekwatna, ma zastosowanie także do kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. m.in. do piątego przedłużenia do dnia 4 marca 2026 r. (dokonanego na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r.) i szóstego przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r. (dokonanego na mocy art. 17 pkt 50 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Rozwiązania te trudno uznać za proporcjonalne, gdy zgodnie z przedstawionym wyżej utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego już wcześniejsze przedłużenie do dnia 30 września 2025 r. nie znajdowało uzasadnienia i nie było zgodne z zasadą proporcjonalności oraz w konsekwencji naruszało konstytucyjne prawo do sądu, gwarantowane także w KPP.

Skoro zatem zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy dotyczące terminów zawarte w ustawie o cudzoziemcach powinny już być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. (z uwagi na to, że kolejne przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, nie powinny być stosowane), to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie. Wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożono w imieniu małoletniego wnioskodacy niewątpliwie po tej dacie, to jest w dniu 24 czerwca 2025 r. (wpływ do organu).

Przystępując do merytorycznej oceny zarzutów strony, wyjaśnić należy, że w przypadku rozpoznawania skargi na przewlekłość lub bezczynność postępowania, sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga, w której zarzuty dotyczą niezałatwienia sprawy przez organ administracji.

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie rzeczywista postać zwłoki organu administracji dotyczy przewlekłego prowadzenia postępowania. Tak też wzniesiona skarga - niezależnie od nazewnictwa jakim posłużył się wnoszący skargę - została zakwalifikowana przez Sąd jako dotycząca przewlekłości - w oparciu o treść skargi, odnoszącej się też do konkretnych okoliczności tej sprawy. W skardze akcentuje się bowiem przede wszystkim długi czas prowadzenia postępowania, toczącego się od czerwca 2025 r.

Okoliczność, że wniosek wszczynający postępowanie złożono w czerwcu 2025 r., natomiast termin z art. 112a ustawy o cudzoziemcach rozpoczął swój bieg w wyniku zaniedbań organu dopiero w maju 2026 r., przesądza o zasadności kwalifikacji skargi, jako skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, w której podkreślono, że organ nie podejmował w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy koniecznych czynności, w tym nie wydał decyzji pomimo, że na określonym etapie sprawy dysponował kompletnym wnioskiem. W tym zakresie uwzględnić ponadto w ocenie Sądu należało, że ponaglenie zostało złożone przez skarżącego jeszcze przed upływem terminu na wydanie decyzji. W ponagleniu tym akcentowano zaś właśnie zbyt długie procedowanie wniosku.

Wskazana argumentacja oraz ww. okoliczności stanowią w ocenie Sądu o tym, że wniesiona bezpośrednio po ponagleniu skarga zatytułowana jako skarga "na bezczynność i przewlekłość" stanowi faktycznie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego. Zgodnie bowiem z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, również wtedy gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Wskazać zatem należy, odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, że: "z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód".

Granice czasowe dla rozpoznania sprawy z wniosku skarżącego stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, która zawiera przepisy określające czas, w jakim postępowanie w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinno się zakończyć. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego.

W zakresie zezwoleń na pobyt czasowy znacznie ma w tym zakresie art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ w przedmiotowej sprawie mamy wciąż do czynienia z postępowaniem niezakończonym, a wszczętym złożeniem wniosku z czerwca 2025 r. wskazany art. 112a ustawy o cudzoziemcach ma zastosowanie w brzmieniu sprzed obowiązującej od kwietnia 2026 r. nowelizacji, dokonanej art. 1 pkt 15 ustawy o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 listopada 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1794). Stosownie bowiem do art. 12 powołanej ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Uwzględnić zatem należy, że zgodnie z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu dotychczasowym:

1. Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni.

2. Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń:

1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub

2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub

3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach.

Z ustalonych na podstawie akt sprawy okoliczności faktycznych sprawy wynika, że wniosek inicjujący postępowanie został złożony w dniu 24 czerwca 2025 r. Następnie po 7 miesiącach, pismem z dnia 21 stycznia 2026 r. organ wezwał stronę do usunięcia braków wniosku dwojakiego rodzaju. Wezwanie wskazywało na konieczność osobistego stawiennictwa w celu okazania ważnego paszportu oraz w celu przedłożenia aktu urodzenia dziecka, jako dokumentu poświadczającego upoważnienie do działania w imieniu małoletniego wnioskodawcy przez przedstawiciela ustawowego.

Wizytę w urzędzie wyznaczono na dzień 24 lutego 2026 r. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 24 lutego 2026 r. podczas wizyty w urzędzie okazano paszport dziecka, którego kserokopia została opatrzona pieczęcią urzędu "Stwierdzam za zgodność z oryginałem" z podaniem daty 24 lutego 2026 r. Następnie w dniu 13 marca 2026 r. strona bez wezwania złożyła dokumenty ZUS, jako dokumenty dodatkowe w sprawie, w dniu 21 kwietnia 2026 r. ponaglenie, a następnie w dniu 28 kwietnia 2026 r. skargę do tutejszego Sądu.

Po wniesieniu skargi przez stronę, w urzędzie podjęto w dniu 7 maja 2026 r. czynność zbadania, czy wniosek nie zawiera braków formalnych, co dokumentuje pierwszy formularz oceny wniosku z tej daty, gdzie pracownik organu zaznaczył, że wniosek nie ma braków formalnych. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że brak dotyczący wykazania umocowania do działania w imieniu małoletniego został usunięty w dniu 19 maja 2026 r. Akta sprawy dokumentują, że w urzędzie przedłożono w imieniu wnioskodawcy kserokopię odpisu aktu urodzenia, na której pracownik organu przystawił pieczęć urzędu "Stwierdzam za zgodność z oryginałem" z podaniem daty 19 maja 2026 r. Powyższe wskazuje, że w tym też dniu musiało mieć więc miejsce kolejne osobiste stawiennictwo w urzędzie. Wobec tej okoliczności sporządzono w dniu 28 maja 2026 r. nowy formularz oceny formalnej wniosku. Pracownik wypełniający formularz ponownie zaznaczył, że wniosek nie zawiera braków formalnych, przy czym jednoznacznie dopisał, że odnosi się to też do braków dotyczących aktu urodzenia. W dniu następnym, to jest 29 maja 2026 r. akta sprawy wraz ze skarga i dopowiedzą na skargę wysłano do tutejszego Sądu.

Jak wskazano wyżej, od dnia 1 lipca 2024 r. nie było podstaw do stosowania w sprawie art. 100d ustawy o pomocy. Wojewoda Pomorski otrzymując wniosek w dniu 24 czerwca 2025 r. powinien go procedować z uwzględnieniem zastosowania przepisu art. 112a ustawy o cudzoziemcach wyznaczającego bieg terminu w sprawie.

Z tych względów Sąd stoi na stanowisku, że istotnie postępowanie w sprawie zainicjował wniosek złożony w czerwcu 2025 r., jednak termin 60 dni na załatwienie sprawy wynikający z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach rozpoczął swój bieg, z przyczyn leżących po stronie organu, nie od chwili wniesienia wniosku, ale licząc od 19 maja 2026 r., kiedy doszło do usunięcia braku wniosku poprzez okazanie aktu urodzenia i wykazanie w ten sposób umocowania do działania w imieniu małoletniego wnioskodacy przez jego przedstawiciela ustawowego. W tej dacie strona zrealizowała bowiem wezwanie organu z dnia 21 stycznia 2026 r. opierające się na art. 64 § 2 k.p.a. w zakresie dotyczącym aktu urodzenia, jako dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w imieniu małoletniego przez jednego z rodziców.

Ustawowy termin 60 dni na rozpatrzenie wniosku, uwzględniając również zasady dotyczące obliczania terminów z art. 57 § 4 k.p.a., upływał zatem w dniu 20 lipca 2026 r. Wyjaśnienia wymaga, że Sąd nie znalazł podstaw do liczenia terminu od dnia złożenia wniosku, gdyż powoływany przepis ustawy o cudzoziemcach jasno określa sposób liczenia tego terminu.

Mając na uwadze powyższą okoliczność w powiązaniu z argumentacją skargi, w której akcentowano przede wszystkim to, że postępowanie w sprawie trwało już wtedy 11 miesięcy od złożenia wniosku, wskazaną skargę należało rozpatrywać w kategoriach skargi na przewlekłość prowadzenia postępowania przez Wojewodę Pomorskiego.

Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności.

Z tych względów uwzględniając złożoną skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy (którą rozstrzyga się merytorycznie decyzją administracyjną), Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Zdaniem Sądu na dzień wniesienia skargi stan przewlekłości niewątpliwie wystąpił w przedmiotowej sprawie, a skarga w tym przedmiocie przysługiwała skarżącemu, zważywszy, że w chwili jej wniesienia w kwietniu 2026 r. postępowanie było prowadzone przed organem, w rozumieniu braku jego zakończenia, gdzie organ po tym jak wezwał stronę do uzupełniania określonych braków wniosku, nie dokonał od lutego 2026 r. oceny formalnej wniosku (co nastąpiło dopiero po wniesieniu skargi). Jednocześnie na dzień orzekania w sprawie przez Sąd brak jest informacji o wydaniu decyzji w sprawie. Jednym ze skutków przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wojewodę Pomorskiego jest więc sytuacja, w której pomimo upływu terminu załatwienia sprawy w lipcu 2026 r. i braku dalszych zastrzeżeń co do kompletności wniosku (formularz oceny z dnia 28 maja 2026 r.) jak dotąd sprawa nie została zakończona.

O przewlekłości prowadzenia postępowania świadczy okoliczność, że organ otrzymując wniosek w dniu 24 czerwca 2025 r., pierwsze czynności w sprawie podjął dopiero po 7 miesiącach od otrzymania wniosku. Pismo stanowiące wezwanie do osobistego stawiennictwa w urzędzie w celu usunięcia braków wniosku zostało bowiem sporządzone w dniu 19 stycznia 2026 r. Następnie organ dokonał zaś pełnej weryfikacji wniosku pod względem formalnym, po upływie kolejnych miesięcy, to jest dopiero w dniu 28 maja 2026 r. W tej bowiem dacie sporządzono formularz oceny wniosku, gdzie uwzględniono, że strona uzupełniła już wszystkie braki wniosku, w tym związane z aktem urodzenia. W ten sposób w dniu 28 maja 2026 r. wniosek został zakwalifikowany do dalszego procedowania po upływie 11 miesięcy od jego otrzymania przez organ. Na tym czynności w sprawie zakończono.

Odnotować należy, że odwlekanie tego rodzaju podstawowych czynności, które nie mają charakteru skomplikowanego, ani nie wymagają przeprowadzenia żadnych merytorycznych analiz, o kilka miesięcy, niewątpliwie nie jest działaniem zgodnym z zasadą szybkości postępowania i w oczywisty sposób wydłuża postępowanie w sprawie. Nie świadczy również o takim zorganizowaniu pracy, które pozwoliłoby zmniejszać zaległości, zamiast je w dalszym ciągu piętrzyć. Odnotować należy, że czynność polegająca na wezwaniu wnioskodawcy do osobistego stawiennictwa w celu uzupełnienia braków wniosku powinna być podjęta niezwłocznie przez organ, jeśli weźmie się pod uwagę, iż wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu. Podobnie czynności oceny, czy braki wniosku zostały uzupełnione przez stronę, nie są czynnościami o charakterze skomplikowanym i powinny być w tej sprawie dokonywane podczas osobistego stawiennictwa strony w urzędzie. Ich odwlekanie nie jest uzasadnione, szczególnie gdy organ sam wskazuje stronie w wezwaniu, że dla uzupełnienia danych braków uznał za konieczne dokonanie tej czynności łącznie z osobistym stawiennictwem w urzędzie. Oceny takiej i wypełnienia formularza nie dokonano podczas stawiennictwa strony w urzędzie w dniu 24 lutego 2026 r. W ocenie Sądu zaniechanie to mogło też wprowadzić stronę w błąd do zakresu wymaganych jednak przez organ do wglądu dokumentów, szczególnie, że kserokopia aktu urodzenia dziecka znajdowała się od czerwca 2025 r. w aktach sprawy. Wskazać należy, że pomimo braku reakcji ze strony organu przedstawiciel ustawowy zorientował się w konieczności okazania organowi oryginału aktu urodzenia dziecka. Jak wynika z akt sprawy kserokopia dokumentu odpisu aktu urodzenia dziecka została potwierdzona przez organ za zgodność z oryginałem w dniu przedłożenia dokumentu w dacie 19 maja 2026 r.

Tak więc w ocenie Sądu w tych indywidualnie przytoczonych przez Sąd okolicznościach, organ mógł niewątpliwie procedować szybciej w tej konkretnej sprawie dotyczącej małoletniego skarżącego, a brak takiego działania świadczy o przewlekłości prowadzenia postępowania przez organ. Dopiero bowiem po 11 miesiącach, w maju 2026 r., dokonano prawidłowej oceny, że osoba która złożyła wniosek w czerwcu 2025 r., była uprawniona do działania w imieniu małoletniego.

Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy Sąd ocenił jednocześnie, że stwierdzone w niniejszej sprawie przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.

W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan przewlekłości nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Jednocześnie okres procedowania wniosku i postawa organu względem strony postępowania to okoliczności, które jak najbardziej podlegają badaniu przy ocenie, czy przewlekłe prowadzenie postepowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W przedmiotowej sprawie sposób procedowania wniosku przez organ podlega w ocenie Sądu takiej podwyższonej kwalifikacji.

Z sekwencji zdarzeń jakie miały miejsce po złożeniu wniosku przez stronę w czerwcu 2025 r. i stanowiska zawartego w odpowiedzi na skargę, wynika, że fakt istnienia granic czasowych, w jakich wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy powinien być rozpoznany nie jest uznawany i respektowany przez organ, pomimo ugruntowanego już w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z wyrokami zapadłymi w sprawach innych cudzoziemców i złożonymi skargami kasacyjnymi – organowi musi być już od 2025 r. znane przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy – tj. po dniu 30 czerwca 2024 r. - zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu i nie powinna być ona stosowana. W dacie orzekania przez Sąd upłynęło już ponad 4 i pół roku od rozpoczęcia agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie, która spowodowała napływ licznej grupy obywateli tego kraju do Polski. Trudno jest obecnie dopatrywać się szczególnych okoliczności, które w praworządnym państwie nadal uzasadniałyby pozbawienie cudzoziemców, instrumentów ochrony sądowej m.in. przed przewlekłością prowadzonego przez organy administracji postępowania.

Jeżeli przedłużanie stosowania art. 100d ustawy o pomocy po dniu 30 czerwca 2024 r. uznajemy za sprzeczne z Konstytucją i za nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa, sposób działania organu sprzeczny z tymi zasadami trudno uznać za niemający charakteru rażącego naruszenia prawa.

Ponownie w tym kontekście podkreślić należy, że na etapie odpowiedzi na skargę organ nie rozpatruje w ogóle kwestii momentu rozpoczęcia biegu terminu. Organ wskazuje bowiem, że terminy z art. 112a ustawy o cudzoziemcach w ogóle go nie obowiązują, podkreślając, że - zdaniem organu - w tej sprawie termin na rozpoznanie sprawy nie rozpoczął jeszcze jak dotąd w ogóle swojego biegu.

Wobec przedstawionego wyżej ugruntowanego stanowiska NSA, organ nie ma podstaw, aby przyjmować, że termin na rozpoznanie sprawy z wniosku skarżącego w ogóle nie rozpoczął jeszcze dla niego swojego biegu. Takie stanowisko organ przedstawia jednak także w odpowiedzi na skargę sporządzanej w dniu 29 maja 2026 r., a więc już rok po wydaniu pierwszych orzeczeń NSA wskazujących na sprzeczność z Konstytucją RP dokonanych kolejnych przedłużeń obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy.

Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka tak długo, to jest łącznie już około 15 miesięcy na rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu, w którym sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu 60 dni, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa.

Jednocześnie o tym, że przewlekłość miała charakter rażący, stanowi zdaniem Sądu okoliczność, że to brak działań organu, a więc zignorowanie wniosku po jego otrzymaniu przez kilka miesięcy, doprowadziło ze szkodą dla strony skarżącej, do przesunięcia początku biegu terminu, o którym mowa w art. 112a ustawy o cudzoziemcach. Wezwanie o osobiste stawienie się w urzędzie zostało wystosowane do strony dopiero po upływie aż 7 miesięcy od dnia złożenia wniosku w czerwcu 2025 r. Dodatkowo z akt nie wynika, aby pracownik organu dokonał podczas wizyty strony w urzędzie w dniu 24 lutego 2026 r., ani przez kolejne 2 miesięcy oceny formalnej wniosku, co ma charakter rażący, skoro sam wzywał stronę do stawiennictwa i wyznaczył termin wizyty w celu uzupełnienia określonych braków wniosku poprzez okazanie ważnego dokumentu podróży oraz dokumentu aktu urodzenia. Jednocześnie pierwszą ocenę formalną dokonaną w tym zakresie na formularzu z dnia 7 maja 2026 r. trudno uznać za działania efektywne, ponieważ nie uwzględniała konieczności oceny wniosku pod względem wykazania umocowania do działania w imieniu małoletniego i okazania aktu urodzenia. Błąd w tym zakresie zauważono po przedłożeniu przez stronę w dniu 19 maja 2026 r. kserokopii aktu urodzenia dziecka, który musiał być w tej dacie okazany osobiście, skoro poczyniono na nim adnotację, że jest zgodny z oryginałem.

Art. 100d ustawy o pomocy nigdy nie stanowił zakazu dla prowadzenia postępowań w przedmiocie udzielenia zezwoleń na pobyt cudzoziemców. Nie zwalniał także organów w żadnej mierze od obowiązku sprawnego prowadzenia postępowania oraz przestrzegania zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 k.p.a. Stanowisko NSA, kwestionujące konstytucyjność kolejnych przedłużeń obowiązywania tej regulacji po 1 lipca 2024 r. podkreślało ten obowiązek i dostosowanie działania organu do tego stanowiska nie wymagało bynajmniej od organu działania wbrew zasadom legalizmu i praworządności.

Za rażące naruszenie prawa w kontekście przewlekłości prowadzenia postępowania należy uznać przede wszystkim to, że bardzo długo po otrzymaniu wniosku zwlekano w sprawie z podjęciem standardowych czynności o charakterze formalnym, niewymagających szczególnego merytorycznego zaangażowania.

Niewydolność organizacyjna i ogólnie duża ilość wniosków w ocenie Sądu nie usprawiedliwia zaistniałej w przedmiotowej sprawie przewlekłości w prowadzeniu postępowania. Okoliczności te mogą być zdaniem Sądu rozważane ewentualnie wyłącznie w kontekście zastosowania środków dyscyplinująco-represyjnych, do czego Sąd odnosi się w dalszej części rozważań.

W zakresie zgłoszonego w skardze żądania dotyczącego przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, wskazać należy, że przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna jest (oprócz grzywny) dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, stanowiącym dla organu swoistą sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania. Jednocześnie suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. stanowi formę rekompensaty dla strony skarżącej za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma pieniężna, chociaż ma charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych ani nie ma waloru odszkodowania, tak jak rozumiane jest ono na gruncie prawa cywilnego. Stanowi ona natomiast swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. Suma pieniężna powinna wynagrodzić stronie niedogodności związane z opieszałym, a co za tym idzie wadliwym działaniem organu.

Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji, Sąd uznał, że przyznana skarżącemu suma pieniężna w wysokości 1000 zł - o czym orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku - jest właściwą kwotą dla zrekompensowania skarżącemu niedogodności związanych z dotychczasowym okresem oczekiwania na rozpoznanie wniosku przez Wojewodę Pomorskiego. Trudności dotyczące m.in. możliwości swobodnego przemieszczania się skarżącego i w ten sposób utrudnionego kontaktu z osobami bliskimi (w tym swoim małoletnim bratem zamieszkałym na Litwie, wobec nieotrzymania zezwolenia pobytowego na terenie naszego kraju, są realne i niewątpliwie istotnie wpłynęły na sytuację życiową małoletniego skarżącego.

W ocenie Sądu zasadne było więc przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej we wskazanej w pkt 3. sentencji wyroku wysokości.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a, Sąd w punkcie 4. sentencji wyroku oddalił skargę w pozostałej części, dotyczącej przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości, to jest ponad zasądzoną przez Sąd sumę.

W okolicznościach tej sprawy przyznana suma ma przede wszystkim stanowić rekompensatę za oczekiwanie na rozpoznanie sprawy, sposób działania organu i postawę konkretnego organu wobec strony skarżącej, co przeanalizowano powyżej, a które to czynniki łącznie stanowią o przewlekłości prowadzenia postępowania przez organ.

Sąd ustalając jej wysokość uwzględnił, że poszczególne czynności organu były podejmowane w sposób nieefektywny i z dużym opóźnieniem, nieuzasadnionym charakterem tych czynności. Pomimo, że organ nie zgłasza już uwag co do kompletności wniosku, od wielu miesięcy nie proceduje wniosku i nie wydaje decyzji, nie informuje strony o stanie sprawy, nie dokonuje też czynności wymaganych art. 36 k.p.a. Sąd uznał, że w takiej sytuacji, gdy organ wciąż stoi na stanowisku, że nie obowiązuje go żaden termin załatwienia przedmiotowej sprawy, przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 1000 zł, w powiązaniu z okresem oczekiwania na rozpoznanie sprawy, jest koniecznym, ale i jednocześnie wystarczającym środkiem dla spełnienia też funkcji dyscyplinującej organ, aby podjął czynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem.

Sąd wyjaśnia końcowo, że strona skarżąca nie wnosiła o nałożenie na organ grzywny. Sąd również nie stwierdził uzasadnienia dla zastosowania z urzędu wskazanego środka.

Orzekanie w zakresie grzywny względem organu Sąd uznał za nieuzasadnione, właśnie z uwagi na wskazywaną przez organ niewydolność w organizacji pracy i dotrzymywaniu terminów oraz pozostawianie w przekonaniu, że nie spotkają go z powodu braku rozpoznawania spraw żadne konsekwencje z uwagi na art. 100d ustawy o pomocy. Trudności organizacyjne i duża ilość wniosków w ocenie Sądu nie uzasadnia jednak rezygnacji z jakichkolwiek środków dyscyplinujących organ. W sytuacji wybuchu konfliktu na Ukrainie w lutym 2022 r. organ przez 4 i pół roku powinien znaleźć rozwiązania systemowe, dla opanowania zaistniałej sytuacji. Jednocześnie w konkretnych sprawach poszczególnych cudzoziemców nie piętrzyć zaległości, co następuje w sytuacji braku podejmowania nawet przez kilka miesięcy podstawowych i niekomplikowanych czynności, jak wezwanie o osobiste stawiennictwo w urzędzie czy analiza wniosku pod względem braków formalnych, w tym zakresie wynikającym z art. 64 § 2 k.p.a., a więc podstawowych wymogów jakie musi spełniać podanie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 5. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tj. uiszczonego wpisu (100 zł).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).