ZUS oparł się na innym poświadczeniu doręczenia. Sąd uchylił postanowienie

Po rozpatrzeniu wniosku S. K. (dalej: skarżąca) Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował skarżącą o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko O. K. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. (informacja z 20 października 2023 r.). Wypłata niniejszego świadczenia została wstrzymana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na okoliczność, że dziecko na które świadczenie zostało przyznane wyjechało z Polski 16 stycznia 2024 r. (decyzja z 13 lutego 2024 r.).

Decyzją z 19 lutego 2024 r. (010070/680/6270394/2023) Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił skarżącej prawo do świadczenia na dziecko O. K. od 17 stycznia 2024 r. wskazując na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz podnosząc, że na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko wyjechało z Polski na okres powyżej 30 dni.

Pismem z 3 kwietnia 2024 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca oświadczyła, że wyjechała z Polski 16 stycznia 2024 r., a do Polski wróciła 28 stycznia 2024 r.

Pismem z 13 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował skarżącą o "zarejestrowaniu złożonego przez nią odwołania w dniu 3 kwietnia 2024 r.".

Postanowieniem z 2 kwietnia 2026 r. (010070/680/6270394/2023) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – na podstawie art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a. – stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z treści uzasadniania wynika, że zgodnie z urzędowym poświadczeniem doręczenia (UPD nr [...]) zaskarżona odwołaniem decyzja w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego z 19 lutego 2024 r. została doręczona skarżącej 20 lutego 2024 r., elektronicznie przez PUE – ZUS. A skoro tak, to odwołanie wniesione 3 kwietnia 2024 r. zostało wniesione po upływie ustawowego 14 dniowego terminu do jego wniesienia.

Od niniejszego postanowienia skarżąca wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 134 k.p.a. poprzez przyjęcie, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z jej winy, podczas gdy spowodowane ono było błędnym działaniem organów (Straży Granicznej) oraz koniecznością oczekiwania na sprostowania danych niezbędnych do złożenia odwołania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że uchybienie terminu na złożenie odwołania wynikało bezpośrednio z faktu, że musiała podjąć kroki prawne w celu wyjaśnienia i sprostowania danych w Straży Granicznej. Oczekiwanie na odpowiedź o wyjazdach i powrotach do Polski było niezbędne do uzasadnienia odwołania. Podkreśliła też, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, które cierpi na Neurofibromatozę, wymaga stałej opieki medycznej, częstych wizyt u specjalistów oraz znacznych nakładów finansowych. Wskazała, że ZUS wydał zaskarżone postanowienie dopiero po upływie dwóch lat od wniesienia odwołania, co stanowi rażące naruszenie prawa. Ostatecznie skarżąca zawnioskowała o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn, niż te które zostały podniesione w skardze.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przepisy art. 3 § 2 pkt 2 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowią, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty oraz na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W razie stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części w myśl art. 151 p.p.s.a. Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 2 kwietnia 2026 r. stwierdzające – na podstawie art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) – uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 19 lutego 2024 r. (010070/680/66270394/2023) uchylającej skarżącej prawo do świadczenia na dziecko O. K. od 17 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. W myśl art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. Niemniej jednak, orzeczenie, o którym mowa w art. 134 k.p.a. winno zostać oparte na wnikliwej analizie okoliczności danej sprawy, bowiem w istocie zamyka ono stronie możliwość ponownego rozpoznania jej sprawy rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji przez odrębny organ administracji publicznej – czyli realizację zasady dwuinstancyjności postępowania mającą oparcie nie tylko w art. 15 ust. 1 k.p.a., ale przede wszystkim w art. 78 Konstytucji RP. W przypadku wątpliwości co do terminu do wniesienia odwołania, czy też niejasności co do sposobu jego wniesienia organ winien zatem podjąć stosowne czynności wyjaśniające. Wydanie orzeczenia w trybie art. 134 k.p.a. winno być zatem poprzedzone bezspornymi ustaleniami w zakresie prawidłowości i daty doręczenia stronie kwestionowanego w drodze odwołania rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji oraz w zakresie sposobu i daty wniesienia odwołania od tego orzeczenia.

Innymi słowy, stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania winno mieć miejsce – dopiero po dokładnym przeanalizowaniu materiału dowodowego w zakresie koniecznym do ustalenia – czy termin ustawowy z art. 129 § 2 k.p.a. został przez stronę zachowany (czy też nie), czego zdaniem Sądu zabrakło w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika z powyższych rozważań – organ orzekając w oparciu o art. 134 k.p.a. – obowiązany jest ustalić ponad wszelką wątpliwość dwie okoliczności: datę doręczenia decyzji stronie oraz datę wniesienia przez nią odwołania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił jedynie jedną z tych dwóch dat tj. datę wniesienia odwołania (3 kwietnia 2024 r.). Prezes ZUS nie ustalił natomiast prawidłowo – mającej przecież zasadnicze znaczenie w sprawie – daty doręczenia skarżącej decyzji z 19 lutego 2024 r. (010070/680/6270394/2023) uchylającej prawo do świadczenia na dziecko O. K. od 17 stycznia 2024 r.

Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że decyzja ta została skuteczne doręczona skarżącej 20 lutego 2024 r., co potwierdza (zdaniem ZUS) urzędowe poświadczenie doręczenia o numerze UPD: [...]. Tymczasem z akt sprawy wynika, że do niniejszej decyzji zostało załączone urzędowe poświadczenie doręczenia o innym numerze: UPD: [...]. W aktach sprawy nie ma natomiast UPD: [...] na podstawie którego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poczynił niekorzystne dla skarżącej ustalenia, skutkujące wydaniem zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji powyższego, za błędne należało uznać – dalsze twierdzenia organu – w których wywodzi, że skoro decyzja została skutecznie doręczona 20 lutego 2024 r., to odwołanie skarżącej z 3 kwietnia 2024 r. zostało wniesione po upływie terminu do wniesienia odwołania.

Wobec powyższych okoliczności tj. wydania zaskarżonego postanowienia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczań Społecznych bez uprzedniego prawidłowego (wynikającego z akt sprawy) ustalenia daty doręczenia skarżącej decyzji organu z 19 lutego 2024 r., postanowienie to, należało uznać za przedwczesne i naruszające art. 6, 7 i 80 k.p.a, oraz art. 129 § 2 w zw. z art. 134 k.p.a. i jako takie wyeliminować z obrotu prawnego.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS zobowiązany będzie uwzględnić ww. uwagi Sądu i ponownie zbadać skuteczność doręczania skarżącej decyzji organu I instancji z 19 lutego 2024 r., w tym ustalić datę doręczania skarżącej taj decyzji (która będzie wynikała z załączonego do akt sprawy właściwego urzędowego poświadczenia) i dopiero wówczas wydać stosowne rozstrzygnięcie w sprawie. Poza tym Prezes ZUS rozpozna wniosek skarżącej "o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania", który mylnie został przez skarżącą ujęty w skardze zaadresowanej do Sądu, zamiast w piśmie do Prezesa ZUS jako organu właściwego do jego rozpoznania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w sentencji wyroku uchylił zaskarżone postanowienie przyjmując za podstawę prawną orzeczenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.