Budynek zniknął w trakcie sprawy. Sąd uchylił nakazy kontroli i umorzył postępowanie

Przedmiotem rozpatrzenia w niniejszej sprawie jest skarga firmy P. S.A. w W., zwanej dalej w skrócie dalej Stroną lub Skarżącym, na decyzję z dnia 11 września 2025 r. Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, dalej MWINB lub Organ, uchylającą zaskarżoną decyzję nr 60/2025 Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. (dalej jako "Inspektor") z dnia [...] lipca 2025 r. znak: [...] (dalej jako "Decyzja’ Inspektora"), w której Organ reformatoryjnie orzekł o nakazaniu Stronie przeprowadzenia okresowych kontroli budynku mieszkalnego znajdującego się na działce nr ewid. [...] położonej w miejscowości C., gm. P. (dalej jako "Budynek"), na podstawie art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. 4 U. z 2025 r. poz. 418 ze zm., dalej jako "Prawo budowlane" ) w zakresie:

1) kontroli okresowej rocznej polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania,

2) kontroli okresowej pięcioletniej polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia, oraz nakazał przedstawienie ekspertyzy stanu technicznego z uwzględnieniem elementów konstrukcyjnych w/w budynku w zakresie stanów granicznych nośności i użytkowania, jak również bezpiecznego użytkowania całe

budynku zgodnie z jego przeznaczeniem do użytkowania (tj. fundamentów, ścian, nadproży, wieńca, stropie więźby dachu, kominów)

3) w terminie 3 miesięcy od daty otrzymania Decyzji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ wskazał, że argumenty przedstawione w odwołaniu nie wnoszą do sprawy istotnych elementów i w świetle Prawa budowlanego nie mogą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wojewódzki wskazał, iż stanowisko w zakresie zasadności nałożenia obowiązków badanym rozstrzygnięciem, zostało przedstawione w treści uzasadnienia tegoż rozstrzygnięcia. Z kolei w odniesieniu do kwestii podjęcia przez skarżącą działań mających na celu uzyskanie pozwolenia na rozbiórkę, organ wojewódzki podnosił, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 02.12.2016 r., sygn. akt I OSK 280/15: "Należy przy tym wskazać, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym, tj. postępowaniu zmierzającym do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w formie decyzji administracyjnej obowiązuje zasada, w myśl której organ obowiązany jest rozstrzygać sprawę administracyjną z uwzględnieniem wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych istniejących (podkreślenie własne) w chwili orzekania (zasada aktualności)". Nadto pozwolenie na rozbiórkę nie nakłada obowiązku dokonania rozbiórki, a jedynie uprawnia właściciela do rozebrania danego obiektu. Zatem możliwość dokonania w bliżej nieokreślonej przyszłości rozbiórki przedmiotu postępowania nie może zarówno uzasadniać odstąpienia od nałożenia badanym rozstrzygnięciem obowiązków, jak też nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu uzyskania pozwolenia na rozbiórkę.

W skardze zarzucono decyzji naruszenie: art. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 125 ze zm., dalej jako "Ustawa") poprzez zobowiązania P. do wykonania kontroli i ekspertyzy technicznej Budynku w terminie 3 miesięcy, w sytuacji gdy prowadzone jest postępowanie związane z rozbiórką Budynku, przeprowadzenie przedmiotowych kontroli i ekspertyz technicznych pozostawałoby w rażącej sprzeczności z zasadami prawidłowej gospodarki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

Skarżący na rozprawie złożył dokumenty z których wynika, że przedmiotowy budynek został rozebrany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż te, które zostały w niej bezpośrednio podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bada, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 520, dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązuje to Sąd do oceny legalności zaskarżonego aktu z urzędu, w pełnym zakresie, bez względu na argumentację podnoszoną przez strony postępowania.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, nakazująca przeprowadzenia kontroli okresowych oraz przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] w miejscowości C., wydany na podstawie art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego. Kluczową osią sporu i zagadnieniem o fundamentalnym znaczeniu dla legalności zaskarżonego aktu stała się jednak kwestia dalszego fizycznego istnienia przedmiotu nakazu.

Choć w dacie orzekania przez organ odwoławczy budynek formalnie istniał, a samo uzyskanie pozwolenia na rozbiórkę nie zwalniało Skarżącego z obowiązków utrzymaniowych, to w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym doszło do całkowitej fizycznej rozbiórki tego obiektu. Zmiana ta redefiniuje sytuację prawną stron i rodzi konieczność oceny dopuszczalności dalszego trwania w obrocie prawnym nałożonych nakazów rzeczowych.

Powyższa okoliczność faktyczna, polegająca na rozebraniu budynku mieszkalnego, została zgłoszona przez Skarżącego na rozprawie sądowej. Skarżący przedłożył jednocześnie dokumenty potwierdzające fakt likwidacji obiektu. W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady sądy administracyjne orzekają na podstawie akt sprawy i oceniają stan z dnia wydania zaskarżonej decyzji. Jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że zasada ta nie może uniemożliwiać sądowi uwzględnienia faktów powszechnie znanych lub faktów udowodnionych dokumentami, które doprowadziły do bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na rozprawie dopuścił dowód z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów na okoliczność rozbiórki budynku. Dowód ten uznano za niezbędny do prawidłowego wyrokowania, ponieważ wykazuje on, że materialny przedmiot, którego dotyczyło postępowanie nadzorcze, przestał istnieć w rzeczywistości aparatu pojęciowego prawa budowlanego.

Ustalenie faktu, że budynek mieszkalny położony w miejscowości C. przestał istnieć, ma kluczowe znaczenie dla oceny legalności nałożonych obowiązków.

Zaskarżona decyzja MWINB oraz poprzedzająca ją decyzja PINB w S. nakładały na Skarżącego obowiązki o charakterze ściśle rzeczowym (realnym) – przeprowadzenie rocznych i pięcioletnich kontroli okresowych stanu technicznego oraz przedstawienie ekspertyzy budowlanej w oparciu o art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 Prawa budowlanego. Obowiązki te ze swojej istoty są nierozerwalnie związane z substancją konkretnego obiektu budowlanego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że wszelkie nakazy i obowiązki z zakresu nadzoru budowlanego mogą być nakładane i egzekwowane wyłącznie wobec obiektu, który fizycznie istnieje. Z chwilą, gdy w toku postępowania sądowoadministracyjnego substrat materialny decyzji (budynek) zostaje całkowicie unicestwiony w wyniku rozbiórki, dalsze utrzymywanie w obrocie prawnym nakazów badania jego stanu technicznego staje się bezprzedmiotowe. Nie jest fizycznie ani prawnie możliwe zbadanie stanów granicznych nośności, fundamentów, ścian, stropów czy więźby dachowej obiektu, który został zlikwidowany. Sąd w pełni podziela stanowisko Organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonej decyzji, oparte na wyroku NSA, że samo legitymowanie się pozwoleniem na rozbiórkę czy hipotetyczny zamiar jej wykonania w przyszłości nie zwalnia właściciela z obowiązków utrzymaniowych i nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania. Organ prawidłowo zastosował wówczas zasadę aktualności. Jednakże sytuacja ta uległa radykalnej zmianie w momencie, gdy zamiar rozbiórki przekształcił się w fakt dokonany. Fizyczne zburzenie budynku doprowadziło do sytuacji, w której postępowanie administracyjne stało się trwale pozbawione przedmiotu ze względów faktycznych. W konsekwencji nałożony obowiązek stał się niewykonalny. Dalsze istnienie w obrocie prawnym decyzji nakazującej wykonanie czynności na nieistniejącym obiekcie stanowiłoby rażące naruszenie prawa.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd uznał je za chybione. Skarżący upatrywał wadliwości zaskarżonej decyzji w naruszeniu art. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 pkt 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym. Argumentował, że nakazanie przeprowadzenia kosztownych kontroli i ekspertyz technicznych w sytuacji, gdy spółka prowadzi działania zmierzające do rozbiórki budynku, stoi w sprzeczności z zasadami prawidłowej gospodarki i ekonomii.

W ocenie Sądu, argumentacja oparta na kryterium opłacalności finansowej lub celowości wydatków państwowej spółki nie mogła odnieść skutku na etapie orzekania przez organy nadzoru budowlanego. Organy te działają na podstawie przepisów Prawa budowlanego, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa ludzi i mienia (art. 61 i art. 62 Prawa budowlanego). Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cogens). Sytuacja ekonomiczna właściciela, jego plany biznesowe czy wewnętrzne procedury zarządzania majątkiem nie mogą modyfikować, ani tym bardziej wyłączać, publicznoprawnych obowiązków dbałości o stan techniczny obiektów budowlanych, dopóki te obiekty istnieją i mogą stwarzać zagrożenie.

Z tego względu Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Niemniej jednak, z przyczyn opisanych wyżej– które Sąd zobowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. – decyzje organów obu instancji musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego z powodu ostatecznej i bezpowrotnej bezprzedmiotowości postępowania.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego – tj. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. – w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to polegało na utrzymaniu w obrocie prawnym merytorycznych nakazów w sytuacji, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe ze względu na likwidację substancji budowlanej.W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów nadzoru budowlanego obu instancji, co doprowadziło do usunięcia wadliwych aktów z obrotu prawnego.

Jednocześnie, uwzględniając zaistniałą sytuację faktyczną, Sąd uznał za zasadne pełne i definitywne zakończenie niniejszej sprawy na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, bez konieczności ponownego angażowania organów administracji.

Sąd zastosował instytucję przewidzianą w art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którą w przypadku uwzględnienia skargi i stwierdzenia podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny samodzielnie umarza to postępowanie. Ponieważ fizyczny brak budynku mieszkalnego (będącego przedmiotem nakazów) stanowi bezwzględną, trwałą i obiektywną przeszkodę do prowadzenia postępowania w trybie art. 62 Prawa budowlanego, zaistniała przesłanka z art. 105 § 1 k.p.a. W konsekwencji Sąd orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego, jak w punkcie 2 sentencji wyroku.

Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Na zasądzoną od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz Skarżącego (P. S.A.) łączną kwotę 697 zł złożyły się następujące należności: Wpis stały od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego) w wysokości 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118) jako stawka minimalna w sprawach przed sądami administracyjnymi, w których przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna. Opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, uiszczona zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd z tych przyczyn, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 145 § 3, art. 135 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.