Mieszkańcy J.N. chcieli unieważnić decyzję o fermie. Sąd oddalił skargę

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: SKO, Kolegium) z 26 lutego 2026 r., znak: [...], które działając na podstawie art. 158 § 1, art. 157 § 1 i art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu sprawy z wniosku: Z. K., J. K., M. P., M. R., G. T., K. S., A.S. (dalej: mieszkańcy, wnioskodawcy, skarżący) oraz Stowarzyszenia [...] w J.N.(dalej: stowarzyszenie, skarżący), orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza I. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 14 lipca 2022 r. znak: [...] określającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn. "Gospodarstwo hodowlane w J.N." na działkach nr ew. [...], [...]

i [...], położonych w gminie I. (dalej: decyzja środowiskowa).

Stan faktyczny i prawny w przedmiotowej sprawie przedstawia się następująco:

W dniu 23 września 2025 r. do SKO wpłynął wniosek mieszkańców oraz stowarzyszenia o stwierdzenie nieważności ww. decyzji środowiskowej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wnioskodawcy zarzucili wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa polegającym na naruszeniu:

- art. 74 ust. 3a ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji

o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029, dalej: u.i.o.ś.)

w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji w związku z art. 7, art. 9, art. 11 art. 77 § 1 i art. 80 § 1 k.p.a. poprzez brak poczynienia ustaleń w zakresie zasięgu oddziaływania inwestycji;

- art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 i 3 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 9

i pkt 10 u.i.o.ś. w związku z art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 k.p.a. poprzez brak ustalenia skali i zakresu oddziaływań odorowego i mikrobiologicznego inwestycji

i ich wpływu na zdrowie i komfort życia ludzi;

- art. 63 ust. 1 pkt 1 lit. b u.i.oś. w związku z art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 k.p.a. poprzez brak poczynienia ustaleń w zakresie inwestycji, których oddziaływania mogą kumulować się z oddziaływaniem planowanej przemysłowej fermy drobiu,

w szczególności poprzez pominięcie oddziaływań z funkcjonującą w J.N. chlewnią;

- art. 66 ust. 1 pkt 5, 6, 6a u.i.o.ś. w związku z art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80

§ 1 k.p.a. poprzez brak wskazania w raporcie racjonalnego wariantu alternatywnego przedsięwzięcia - wskazany wariant alternatywny jest pozorny;

- art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 66 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz art. 66 ust. 1 pkt 3 u.i.o.ś. oraz art. 115 w związku z art. 114 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2025 r. poz. 647, dalej: P.o.ś.) w związku z załącznikiem ministra środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U. z 2007 r. Nr 120, poz. 826) poprzez wydanie pozytywnej decyzji środowiskowej, w sytuacji gdy w raporcie uwzględniono wyłącznie zabudowę mieszkaniową w zabudowie zagrodowej

z pominięciem zabudowy stricte mieszkaniowej, przewidywane zużycie ściółki zostało zaniżone; w raporcie wielkość emisji amoniaku zaniżono trzykrotnie; liczba pojazdów

w raporcie została niedoszacowana, raport nie zawiera opisu właściwości fizykochemicznych, biologicznych i chemicznych wód; raport nie zawiera oceny oddziaływania na rośliny wodne występujące w rzece Iłżanka, w tym rukiew wodną;

w raporcie nie oceniono oddziaływania na klimat; w raporcie nie oceniono zagrożenia związanego ze stosowaniem na terenie fermy preparatów dezynfekcyjnych cechujących się wysokim Ph; w raporcie pominięto informacje o obiektach zabytkowych oraz budynkach o randze historycznej nieujętych w rejestracji, a o dużym znaczeniu dla społeczności lokalnej.

Natomiast stowarzyszenie zarzuciło decyzji środowiskowej wydanie z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności:

- art. 74 ust. 3a u.i.o.ś. w związku z art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak ustalenia rzeczywistego zasięgu oddziaływania inwestycji i faktyczne pominięcie mieszkańców jako stron postępowania;

- art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a, pkt 2 pkt 3 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c pkt 9 i 10 u.i.o.ś. poprzez brak pełnej analizy emisji odorowej, amoniaku, mikroorganizmów i hałasu oraz ich wpływu na zdrowie ludzi;

- art. 63 ust. 1 pkt 1 lit. b u.i.o.ś. poprzez brak analizy skumulowanego oddziaływania

z istniejącą w J.N. chlewnią;

- art. 66 ust. 1 pkt 5, 6, 6a u.i.o.ś. poprzez brak rzeczywistego wariantu alternatywnego inwestycji;

- art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 3 u.i.o.ś. poprzez oparcie się na niepełnym i błędnym raporcie, który znacząco zaniżył emisję amoniaku, ilość ściółki, nie doszacował ruchu transportu drogowego i pominął wpływ inwestycji na rzekę Iłżankę. Ponadto stowarzyszenie zarzuciło brak udziału społeczeństwa

w postępowaniu.

Zaskarżoną decyzją Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej, wskazując że nie jest ona obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jak również odpowiada przepisom u.i.o.ś.

W uzasadnieniu swojej decyzji SKO podniosło, że w trakcie postępowania przed organem I instancji nie doszło do uchybienia w zakresie zapewnienia udziału społeczeństwa w procesie przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Burmistrz 21 kwietnia 2022 r. zawiadomił w drodze obwieszczenia społeczność lokalną o uprawnieniach wynikających z art. 30 i art. 33 ust. 1 u.i.o.ś.,

w tym o możliwości składania uwag i wniosków w terminie 30 dni od daty podania do publicznej wiadomości. Powyższe zawiadomienie wywieszono na stronie internetowej oraz tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w I. oraz na tablicy ogłoszeń w sołectwie J.N.. W ten sam sposób 13 czerwca 2022 r. zawiadomiono strony

o zakończeniu postępowania, zaś 14 lipca 2022 r. o wydaniu decyzji środowiskowej.

W postępowaniu o wydanie przedmiotowej decyzji środowiskowej za strony postępowania zostali uznani właściciele nieruchomości znajdujących się w odległości 100 m od granic terenu inwestycji.

W ocenie Kolegium organy współdziałające, tj.: Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w W., Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej Wody Polskie Zarząd Zlewni w R., Marszałek Województwa M.i M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, dokonały wszechstronnej i przekonującej oceny pozyskanych informacji w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego celem ustalenia, czy konieczne jest w przedmiotowej sprawie przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko.

Zdaniem SKO organ I instancji, po zbadaniu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, prawidłowo przyjął, że nie występują przesłanki, niepozwalające na ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji planowanego przedsięwzięcia. Raport jest jednym z podstawowych dowodów, na podstawie których ustalane są okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium uznało, że przedłożony przez inwestora raport o oddziaływaniu na środowisko planowanego przedsięwzięcia wraz z jego uzupełnieniami z 15 września 2021 r., 29 października 2021 r., 5 listopada 2021 r., 6 grudnia 2021 r., 26 stycznia 2022 r. oraz 17 marca 2022 r. zawiera wszystkie dane oraz spełnia wymogi wskazane przez ustawodawcę w art. 66 u.i.o.ś. Poza tym był on przedmiotem szczegółowej analizy dokonanej przez specjalistyczne organy współdziałające, które nie zakwestionowały pod względem merytorycznym zawartych w raporcie danych i wyliczeń. W ocenie organów uzgadniających przedłożona przez inwestora dokumentacja, a w szczególności wskazane w niej rozwiązania techniczne, technologiczne i organizacyjne wskazują, że realizacja oraz eksploatacja planowanego przedsięwzięcia nie będzie prowadziła do negatywnego oddziaływania na środowisko. Kolegium wskazało, że stanowiska organów współdziałających zasługują na akceptację, gdyż organy te dysponują wiedzą specjalistyczną z zakresu ochrony środowiska oraz ochrony wód,

a ponadto są one spójne i logiczne, więc zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie daje podstaw do zakwestionowania ustaleń poczynionych przez te organy.

W ramach zarzutu naruszenia art. 74 ust. 3a u.i.o.ś. SKO wyjaśniło, iż z akt postępowania wynika, że organ I instancji prawidłowo ustalił zasięg oddziaływania inwestycji. W tym zakresie Burmistrz dokonał oceny i analizy oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko, w tym w szczególności zbadał bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na: środowisko, w tym klimat oraz ludność, w tym zdrowie

i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, krajobraz, w tym krajobraz kulturowy, dostępność do złóż kopalin; ryzyko wystąpienia poważnych awarii oraz katastrof naturalnych i budowlanych; podatność danego przedsięwzięcia na zmiany klimatu; możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz przedstawił wymagany zakres monitoringu.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że nie doszło do naruszenia art. 62, art. 63 oraz art. 66 u.i.o.ś.

Kolegium wyjaśniło również, że rażące naruszenie przepisów procesowych regulujących zasady i tryb gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego w sprawie zachodzi jedynie wówczas, gdy organ w ogóle nie ustali faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W ramach naruszenia prawa o takim charakterze nie mieści się natomiast polemika z ustaleniami organu. Innymi słowy, w ramach postępowania nieważnościowego opartego na podstawie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można zarzucać, że organ wydał decyzję administracyjną, pomimo nieustalenia kluczowych faktów

w sprawie. Nie jest natomiast dopuszczalny zarzut, że kluczowe ustalenia w sprawie były wadliwe.

SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wszczęli postępowania odwoławczego w odniesieniu do decyzji środowiskowej, a postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej nie zastępuje postępowania odwoławczego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym na nowo bada się zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające lub ponownie ocenia zarzuty strony. Postępowanie prowadzone w ramach trybu nadzwyczajnego nie jest bowiem "trzecią instancją" i nie może prowadzić do nowych ustaleń czy też weryfikacji dotychczasowych w zakresie przyjętego na moment orzekania stanu faktycznego i prawnego.

Niezależnie od zarzutów skarżących Kolegium przeanalizowało całość postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie przez Burmistrza i nie dopatrzyło się w działaniach organu rażącego naruszenia przepisów prawa. Kolegium na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przeprowadziło także analizę ocenianej decyzji pod kątem pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności zawartych w art. 156 § 1 k.p.a., w wyniku której ustaliło, że decyzja środowiskowa nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, nie dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, nie została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, nie była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność miała charakter trwały, w razie jej wykonania nie wywołałaby czynu zagrożonego karą i nie zawiera wady powodującej jej nieważność z mocy prawa.

Skargę na decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wnieśli skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata). Zaskarżając ww. decyzję w całości, autor skargi podniósł następujące zarzuty naruszenia prawa:

1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 74 ust. 3a u.i.o.ś. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności koniecznych do załatwienia sprawy, tj. czy przy wydawaniu decyzji środowiskowej doszło do prawidłowego ustalenia zasięgu oddziaływania inwestycji, a w konsekwencji również kręgu stron postępowania, i ewentualnie czy brak takich ustaleń stanowi rażące naruszenie prawa;

2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz pkt 2 i 3 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz pkt 9 i pkt 10 u.i.o.ś. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności koniecznych do załatwienia sprawy, tj. czy organ I instancji, wydając decyzję środowiskową, ustalił skalę i zakres oddziaływań odorowego i mikrobiologicznego inwestycji oraz ich wpływ na zdrowie i komfort życia ludzi, a w konsekwencji czy prawidłowo określił działania wobec negatywnych oddziaływań inwestycji oraz wymagany monitoring i ewentualnie czy brak takich ustaleń stanowi rażące naruszenie prawa;

3) art. 7 i art. 77 § i k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 63 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.i.o.ś poprzez brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności koniecznych do załatwienia sprawy, tj. czy przy wydawaniu decyzji środowiskowej poczynione zostały ustalenia w zakresie inwestycji, których oddziaływania mogą kumulować się z oddziaływaniem planowanej przemysłowej fermy drobiu, w szczególności czy uwzględniono oddziaływania skumulowane

z oddziaływaniami funkcjonującej chlewni, zlokalizowanej w miejscowości J.N. i ewentualnie czy brak takich ustaleń stanowi rażące naruszenie prawa;

4) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 66 ust. 1 pkt 5, 6 i 6a u.i.o.ś. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji poprzez brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności koniecznych do załatwienia sprawy, tj. czy raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko spełnia wymogi formalne w postaci wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego przedsięwzięcia i ewentualnie czy wydanie decyzji środowiskowej

w braku wskazania takiego wariantu przedsięwzięcia stanowi rażące naruszenie prawa;

5) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 66 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz art. 66 ust. 1 pkt 3 u.i.o.ś. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności koniecznych do załatwienia sprawy, czy raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko spełnia inne wymogi formalne, czy stanowi wiarygodne źródło ustaleń dotyczących oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na środowisko, w szczególności w kontekście treści przedłożonej przez skarżących i niesłusznie pominiętej przez SKO opinii dr n. biol. A. B.;

6) art. 7 i art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w którym SKO ograniczyło się do przytoczenia zarzutów skarżących, a z którego nie wynika, czy zarzuty te zostały w istocie rozpoznane oraz jakie były podstawy faktyczne i prawne ich nieuwzględnienia.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej oraz zasądzenie od SKO na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących rozwinął postawione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując

w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione

w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem kontroli Sądu

w niniejszej sprawie była decyzja wydana w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności, będącym nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego, a nie decyzja środowiskowa wydana w trybie zwykłym. Przesłanki, których zaistnienie obliguje właściwy organ administracji publicznej do stwierdzenia nieważności decyzji, zostały enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Należą do nich:

1) wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) wydanie decyzji dotyczącej sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną;

4) skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) trwała niewykonalność decyzji w dniu jej wydania;

6) wydanie decyzji, która w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą oraz

7) wydanie decyzji zawierającej wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Tryb nieważnościowy jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji, zaś orzekający w tym trybie organ administracji publicznej rozstrzyga wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia (w dacie wydania kontrolowanej w owym trybie decyzji) przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., nie wchodząc przy tym – co do zasady – w istotę sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym. Nie rozpoznaje się bowiem wówczas sprawy w jej całokształcie oraz w jej podstawowym przedmiocie, gdyż postępowanie nadzwyczajne nie stanowi kontynuacji postępowania zwykłego. W postępowaniu nieważnościowym organ orzeka wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, nie jest zaś władny rozstrzygać o jakichkolwiek innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", wydanie 8, s. 727, teza 8 do art. 156 k.p.a.). Tym samym, w ramach postępowania nieważnościowego, organ nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, ani też kwestionować stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją stanowiącą przedmiot kontroli nieważnościowej (por. m.in.: wyroki NSA z 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1617/12, z 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1822/11,wszystkie powołane orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.cbois.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Przedmiotem postępowania nadzorczego jest decyzja, a nie sprawa, zaś jego celem jest ustalenie, czy dotknięta jest ona jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Wedle jednolitego orzecznictwa i poglądów doktryny z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 k.p.a. wynika, że przepisy, na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji, nie mogą być interpretowane rozszerzająco (por. m.in. wyrok NSA z 16 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 281/21, publ. CBOSA).

"Rażące" naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu niepozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego rozumienia, musi być ono oczywiste, wyraźne i bezsporne (por. J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracji, PiP 1986/1 i n.). "Rażące" naruszenie prawa nastąpi wtedy, gdy istnieje przepis prawny dający podstawę do wydania decyzji administracyjnej, a rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, dotyczące praw lub obowiązków stron postępowania, zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w tym przepisie prawnym (por. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA OZ

w Krakowie z 19 listopada 1992 r., sygn. akt SA/Kr 914/92, publ. PS 1994/7-8, s. 159). O "rażącym" naruszeniu prawa mówić można tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W konsekwencji traktowanie naruszenia prawa jako "rażące" może mieć miejsce tylko wyjątkowo, a mianowicie gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 1996 r., sygn. akt III SA 565/95, publ. Biul. Skarb. 1997/2, poz. 26).

Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z 2 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 217/09 (publ. CBOSA), stwierdzając, że wady przesądzające o nieważności tkwią w samej decyzji (postanowieniu) jako akcie stanowiącym podstawę stosunku prawnego. Naruszenie prawa tylko wtedy ma charakter "rażący", gdy akt administracyjny został wydany wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą.

Z kolei w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2026 r. sygn. akt I OSK 948/24 (publ. Lex nr 4124974) podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo. Rażące naruszenie prawa ma zatem charakter wadliwości kwalifikowanej. Dochodzi do niej, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem (por. również uzasadnienie uchwały NSA (7) z 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/08, publ. ONSAiWSA 2008, Nr 5, poz. 76), a treść decyzji pozostaje

w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisu (wyrok NSA z 11 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1935/99, publ. LEX nr 47008, zob. także wyrok NSA z 27 października 1998 r., sygn. akt II SA 1202/98, publ. LEX nr 41891; wyrok NSA z 12 grudnia 1988 r., sygn. akt III SA 481/88, niepubl.). Równie istotnym i koniecznym warunkiem jest jednak również to, że rodzaj tego naruszenia i jego skutki powodują, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (zob. np. wyrok NSA z 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 725/10, publ. LEX nr 1083380; wyrok NSA z 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1046/10, publ. LEX nr 1083498; wyrok NSA z 22 września 2020 r., sygn. akt II OSK 2068/18, publ. LEX nr 3070955). Koniecznym warunkiem kwalifikowania naruszenia prawa jako rażącego jest wzgląd na skutki społeczno-gospodarcze naruszenia prawa.

Podsumowując, organy orzekające w trybie nieważnościowym nie rozstrzygają sprawy co do istoty, merytorycznie. Nie prowadzą postępowania dowodowego, nie dokonują ponownej oceny zebranego materiału dowodowego, jak to czynią w zwykłym trybie, ale przeprowadzają weryfikację ostatecznej decyzji tylko z jednego punktu widzenia: czy decyzja ta jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ nie może gromadzić wówczas nowych dowodów, które końcowo prowadziłyby do nowych w sprawie ustaleń faktycznych. Ocenę legalności decyzji ostatecznej organ dokonuje tylko i wyłącznie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Prawidłowo więc, w ocenie Sądu, SKO uznało, że w przedmiotowej sprawie kontrola ogranicza się jedynie do oceny, czy ostateczna decyzja środowiskowa

w sposób niewątpliwy dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa, czy też co najmniej jedną z pozostałych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Kolegium zasadnie uznało, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki niepozwalające na ustalenie środowiskowych uwarunkowań realizacji planowanego przedsięwzięcia.

W szczególności zwrócono uwagę, że raport o odziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest jednym z podstawowych dowodów, na podstawie których ustalane są okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach. SKO prawidłowo uznało, że przedstawiony przez inwestora raport wraz z jego uzupełnieniem (6 razy) był przedmiotem szczegółowej i szerokiej analizy dokonanej przez specjalistyczne organy, w tym Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska

w W.. Z jej postanowienia uzgadniającego z 4 marca 2022 r. wynika pozytywna ocena inwestycji ze wskazaniem odpowiednich warunków do realizacji, zaś

w postanowieniu z 31 marca 2022 r. organ ten dodatkowo nie stwierdził powiązań planowanej inwestycji z innymi przedsięwzięciami zlokalizowanymi poza jej terenem.

W odniesieniu do oddziaływania odorowego inny organ specjalistyczny – Marszałek Województwa M. w pozytywnej opinii z 22 listopada 2021 r. zwrócił uwagę na potrzebę opracowania planu zarządzania odorami na etapie występowania

z wnioskiem o pozwolenie zintegrowane dla tej inwestycji, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji środowiskowej w punkcie I.44. Poza tym z pozytywnej opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. zawartej w postanowieniu z 6 września 2021 r. wynika, że inwestycja nie będzie powodowała przekroczeń dopuszczalnych poziomów stężeń gazów oraz nie wystąpią przekroczenia wartości dopuszczalnych poziomów hałasu.

Organy specjalistyczne nie zakwestionowały przedstawionego przez stronę raportu: uznały, że przedłożona przez inwestora dokumentacja, a w szczególności wskazane w niej rozwiązania techniczne, technologiczne i organizacyjne wskazują, że eksploatacja planowanego przedsięwzięcia nie będzie negatywnie wpływać na środowisko. Stanowiska organów współdziałających zasługiwały na akceptację, gdyż organy te dysponują wiedzą specjalistyczną z zakresu ochrony środowiska oraz ochrony wód. Stanowiska te są spójne i logiczne, a zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do zakwestionowania poczynionych przez organ I instancji ustaleń.

W ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Kolegium przepisów postępowania w odniesieniu do braku dokładnego wyjaśnienia w decyzji środowiskowej skali, zakresu i działań wobec oddziaływania odorowego, uwzględnienia kumulacji oddziaływania przedmiotowej inwestycji z istniejącą na terenie Jedlanki Nowej chlewnią, braku wskazania w raporcie racjonalnego wariantu alternatywnego przedsięwzięcia, prawidłowości zakresu raportu w świetle niesłusznie pominiętej opinii dr nauk biologicznych A. B. (punkty: 2, 3, 4 i 5 skargi).

Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało bowiem, że organ

I instancji dokonał oceny i analizy oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko (tj. zbadał bezpośredni i pośredni jej wpływ), a rażące naruszenie prawa w tym zakresie zachodziłoby wówczas, gdyby organ w ogólne nie ustalił faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem z decyzji środowiskowej wynika, że sporządzono analizę rozprzestrzeniania się substancji w powietrzu (wskazano warunki), ustalono, że na etapie eksploatacji przedsięwzięcia poziom amoniaku i siarkowodoru nie spowodują przekroczenia aktualnie obowiązujących norm w tym zakresie, inwestycja nie będzie powodowała istotnego oddziaływania na klimat, poziom hałasu nie spowoduje dopuszczanych przekroczeń na terenach chronionych akustycznie, przedsięwzięcie nie będzie oddziaływało na korytarze ekologiczne w sposób znaczący i nie spowoduje pogarszania ich funkcji. Wszystkie niezbędne przesłanki wynikające z art. 66 ust. 1 u.i.o.ś. znalazły odzwierciedlenie w raporcie, a następnie w decyzji środowiskowej kontrolowanej w trybie nadzoru. W szczególności nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący braku w raporcie racjonalnego wariantu alternatywnego inwestycji. Jak wynika z pisma Marszałka Województwa M. z 26 sierpnia 2021 r. organ ten zobowiązał Burmistrza do uzupełnienia raportu m.in. o racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska w zakresie emisji gazów oraz hałasu. Raport w tym zakresie został uzupełniony, a organ I instancji dokonał analizy jego treści, która wskazuje, że realizacja i eksploatacja przedmiotowego przedsięwzięcia (w wariancie proponowanym przez inwestora, który jest jednocześnie wariantem najkorzystniejszym dla środowiska) nie spowoduje negatywnego oddziaływania na środowisko (nie zostaną przekroczone standardy jakości środowiska). Jednocześnie organ I instancji ocenił, że wskazany przez inwestora w raporcie racjonalny wariant alternatywny jest mniej korzystny dla środowiska.

Kolegium odniosło się również do przedłożonej jako dowód w sprawie opinii z 18 sierpnia 2025 r. (strona 11 zaskarżonej decyzji) wyjaśniając, że celem tej opinii była ocena wpływu na środowisko oraz zdrowie ludzi łącznie dwóch przedsięwzięć, tj. Gospodarstwo hodowlane w J.N. oraz Rozbudowa gospodarstwa hodowlanego na działkach o nr ew. [...], [...] i [...] w J.N., gm. I.. Autor w sporządzonej opinii przeanalizował dwa raporty oddziaływania na środowisko

z 2021 roku i z 2023 roku. Zdaniem Sądu SKO prawidłowo wskazało, że opinia ta może stanowić dowód w postępowaniu w sprawie wydania decyzji środowiskowej dla inwestycji polegającej na rozbudowie gospodarstwa w J.N., które nie było przedmiotem postępowania zwykłego, zakończonego kontrolowaną w trybie nadzoru decyzją środowiskową. W niniejszej sprawie kontroli podlegała decyzja środowiskowa dotycząca inwestycji pod nazwą "Gospodarstwo hodowlane w J.N." na działkach nr ew. [...], [...]i [...], gmina I. oraz raport oddziaływania tego przedsięwzięcia na środowisko z 2021 roku. Zasadnie więc Kolegium uznało, że na stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej z 14 lipca 2023 r. przedłożona opinia, dotycząca między innymi raportu z 2023 r., nie może mieć wpływu. Raport ten został sporządzony już po wydaniu decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnosili mieszkańcy.

Powyższe uwagi znajdują odpowiednie przełożenie w postępowaniu przed sądem administracyjnym, który na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wniosek

o dopuszczenie dowodu z ww. opinii dr nauk biologicznych A.B., uznając, że opinia ta nie ma wpływu na wynik przedmiotowej sprawy.

Sąd przychyla się również do stwierdzenia Kolegium, że w trakcie postępowania przed Burmistrzem w przedmiocie przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie doszło do uchybienia w zakresie zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu. Nie można też zgodzić się z zarzutem skarżących, że z decyzji środowiskowej wprost nie wynika, aby organ I instancji poczynił jakiekolwiek ustalenia w zakresie zasięgu oddziaływania inwestycji oraz kręgu stron postępowania. Przede wszystkim Burmistrz powołał się na mapę ewidencyjną, załączoną do wniosku o wydanie decyzji środowiskowej, obejmującą przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, z zaznaczonym obszarem oddziaływania planowanej inwestycji ograniczonym do 100 m od granic terenu inwestycyjnego.

W tym miejscu warto przypomnieć treść art. 74 ust. 3a u.i.o.ś.,

z którego wynika, że stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawcę, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1. Przez obszar ten rozumie się: 1) przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obszar znajdujący się w odległości 100 m od granic tego terenu; 2) działki, na których w wyniku realizacji, eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska, lub 3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.

W dalszej kolejności Burmistrz ustalił, że liczba stron postępowania przekracza 10, zatem zgodnie z art. 74 ust. 3 u.i.o.ś. do zawiadomienia stron innych niż podmiot planujący podjęcie realizacji przedsięwzięcia zastosowano przepisy art. 49 k.p.a., z tym że zawiadomienie to następuje w formie publicznego obwieszczenia w siedzibie organu właściwego w sprawie oraz przez udostępnienie pisma w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej tego organu.

Kolegium zasadnie powołało się zarówno na treść decyzji środowiskowej, jak i na akta postępowania przed organem I instancji wskazując, że prawidłowo ustalono zasięg oddziaływania przedmiotowej inwestycji oraz zastosowano przepisy o udziale społeczeństwa w postępowaniu. W tym zakresie nie doszło do naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 74 ust. 3a u.i.o.ś. i art. 156 § 2 k.p.a. (zarzut 1 skargi).

W konkluzji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja SKO, odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej, odpowiada prawu. Przywoływane przez skarżących w skardze zarzuty odnoszące się do decyzji Burmistrza dotyczą głównie postępowania dowodowego, luk czy (zdaniem wnioskodawców) nieprawidłowości w tym postępowaniu, niewłaściwej oceny, czy też braku oceny zgromadzonego materiału. Okoliczności takie mogły być przedmiotem odwołania

i kontroli decyzji środowiskowej w zwykłym postępowaniu odwoławczym, czego skarżący zaniechali. Natomiast w ramach postępowania nieważnościowego opartego na podstawie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. odmienna ocena dowodów, ani nawet braki

w postępowaniu dowodowym (gdyby takie były) - w sytuacji gdy takie było przeprowadzone - nie mogą być uznane za "rażące" naruszenie prawa.

Wbrew zarzutom skargi sprawa, której przedmiotem było zbadanie, czy zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza, została wyjaśniona wystarczająco, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji Kolegium jest jasne i logiczne, sporządzone zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Jeszcze raz podkreślić należy, że postępowanie nieważnościowe nie służy merytorycznej weryfikacji decyzji, jaka mogłaby mieć miejsce w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Z tego powodu bezzasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1

i art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.