Weksel in blanco na 755 tys. zł nie został zasądzony. Bank dostanie 614 tys. zł z wzbogacenia

wyroku z dnia 17 kwietnia 2026 r.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I C 1289/20, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu w sprawie z powództwa Banku (...) S.A. w A. przeciwko W. S. o zapłatę ewentualnie o zapłatę:

I. oddalił powództwo zgłoszone na pierwszym miejscu o zapłatę,

II. zasądził od pozwanego W. S. na rzecz powoda Banku (...) S.A. w A. kwotę 621.177,72 zł (sześćset dwadzieścia jeden tysięcy sto siedemdziesiąt siedem złotych i siedemdziesiąt dwa grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,

III. oddalił powództwo ewentualne o zapłatę w pozostałym zakresie,

IV. zasądził od pozwanego W. S. na rzecz powoda Banku (...) S.A. w A. kwotę 37.909 zł (trzydzieści siedem tysięcy dziewięćset dziewięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, znosząc w pozostałym zakresie koszty postępowania między stronami.

Sąd I Instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (k. 563-567), które Sąd Apelacyjny podziela w całości i przyjmuje za własne i zgodnie z którymi m.in.:

Pozwany W. S. w 2008 roku mieszkał przy ul. (...) w J. (1) i od 1997 roku prowadził działalność gospodarczą w ramach (...) spółka cywilna pod adresem A. (...). W ramach tej spółki pozwany wykonywał swój wyuczony zawód technika dentystycznego w prowadzonej pracowni protetycznej. Od 2006 roku wyrabiał produkty (...). Spółka (...) w profilu działalności miała wpisane też m.in. obrót nieruchomościami oraz pośrednictwo w tym zakresie. Działalność ta nie była jednak w żadnym zakresie prowadzona, bo pozwany ani jego wspólnicy nie posiadali do tego specjalnych uprawnień. Ponadto pozwany prowadził od 2008 roku (...) Firma Produkcyjna W. S. pod adresem ul. (...). W profilu tej działalności wpisano również pośrednictwo w obrocie nieruchomościami. Pozwany jednak taką działalnością się nie zajmował, bo nie miał do tego uprawnień.

Pozwany W. S. zdecydował się na zakup nieruchomości przy ul. (...) w J. (1) zabudowanej budynkiem w zabudowie bliźniaczej w stanie surowym. Zakup tej nieruchomości chciał sfinansować z kredytu, przy połowę inwestycji i remontu domu w zabudowie bliźniaczej postanowił zrealizować z kredytu uzyskanego w powodowym Banku (...), a drugą połowę z kredytu zawartego z (...) SA. Nieruchomości te pozwany zakupywał w celach mieszkalnych i majątkowego zabezpieczenia emerytalnego, bo wyliczona przez ZUS emerytura była niewielka.

W 2008 roku pozwany posiadał mieszkania o łącznej wartości 500.000 zł i trzy działki budowlane w D. o wartości 100.000 zł. Posiadł lokale mieszkalne przy ul. (...) i przy ul. (...), zajmowane przez jego siostrę oraz rodziców. Pozwany zakupił też mieszkanie w bloku przy ul. (...) z kredytu indeksowanego. Od 16 października 2008 r. pozwany wynajmował lokal mieszkalny o powierzchni 74,34 m2 z miejscem parkingowym i lokal o pow. 66,50 m2 z miejscem parkingowym przy ul. (...).

Dnia 19 sierpnia 2008 r. pozwany rozpoczął starania o uzyskanie kredytu w powodowym banku i złożył oświadczenie, że została mu w pierwszej kolejności przedstawiona oferta kredytowa hipotecznego w złotych polskich. Oświadczył, że w związku z ubieganiem się o kredyt denominowany jest mu w pełni znane oraz zostało mu wyjaśnione przez bank ryzyko związane ze zmianą kursów waluty, w której zamierzał zaciągnąć kredyt. Oświadczył, że wybiera kredyt hipoteczny indeksowany do CHF mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami zaciągniętymi w walucie obcej lub indeksowanymi do waluty obcej. Wyraził zgodę na poniesienie tego ryzyka. Bank nie informował pozwanego szczegółowo o ryzku kursowym, wynikającym z tego oświadczenia. Nie przedstawiano mu symulacji wzrostu raty przy wzroście CHF, ani historycznych wahań kursowych. Wskazywano powodowi na wzrost waluty CHF do 10%. Podawano, że nawet jeśli kurs CHF przekroczy ten próg, to później spadnie, bo złotówka się umacnia.

Dnia 9 września 2008 r. pozwany złożył w powodowym banku wniosek kredytowy, wnioskując o 625.000 zł kredytu denominowanego do CHF, na zakup domu jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej. Informował bank m.in., że posiada dwa inne kredyty hipoteczne indeksowane do CHF w (...) na 230.000 zł i (...) Banku na 130.000 zł zaciągnięte na zakup mieszkań przy ul. (...) i przy ul. (...). Pozwany wówczas dobrze zarabiał na poziomie około 30.000 zł brutto miesięcznie.

Powodowy bank rekomendował pozwanemu kredyt denominowany do CHF jako korzystniejszy i tańszy od kredytu złotowego. Pozwany nie miał wpływu na treść postanowień umownych. Przedstawiono mu wzorzec umowny do podpisu.

Dnia 22 października 2008 r. powodowy Bank (...) S.A. i pozwany W. S. zawarli umowę kredytu hipotecznego nr (...). Pozwanego opisano w umowie jako osobę fizyczną legitymującą się dowodem osobistym serii i nr (...) o nr PESEL (...).

Zgodnie z § 1 ust 1 umowy Bank udzielił pozwanemu kredytu hipotecznego denominowanego w ramach „pakietu mieszkaniowego”, obejmującego oprócz kredytu hipotecznego także pakiet (...)/(...) na warunkach i zasadach określnych w umowie.

Zgodnie z § 1 ust 2 umowy integralną częścią umowy był Zbiór Ogólnych Zasad Kredytowania w zakresie udzielania kredytów hipotecznych (zwany dalej ZOZK), stanowiący załącznik nr (...)do umowy oraz wyciąg z „Taryfy opłat i prowizji banku za czynności bankowe w obrocie krajowym i zagranicznym dla klientów indywidualnych”.

Zgodnie z § 2 umowy kwota kredytu z zastrzeżeniem § 18 ZOK wynosiła 265.949,49 CHF nie więcej niż równowartość 635.193,75 zł.

Okres kredytowania wynosił 420 miesięcy od dnia wypłaty pierwszej transzy kredytu, w tym okres karencji w spłacie kapitału kredytu 6 miesięcy- § 3 ust 1.

Zgodnie z § 4 umowy przedmiotem kredytowania był dom jednorodzinny o pow. 164 m

2. Adres kredytowanej nieruchomości znajdował się w J. (1) przy ul. (...) na dz. (...). Dla w/w nieruchomości miała zostać wydzielona księga wieczysta z księgi (...). Przedmiotem kredytowania była też nieruchomość położona w J. (1) składająca się z dz. (...) obj KW (...), która stanowiła drogę dojazdową.

Zgodnie z § 5 umowy kredyt przeznaczony był na sfinansowanie wykończania i remontu, modernizacji, przebudowy, rozbudowy w wysokości 29,91 % kwoty kredytu i nabycia nieruchomości co stanowiło 66,75% kwoty kredytu.

Zgodnie z § 7 ust 1 umowy kredyt był wypłacany w trzech transzach. Zgodnie z § 7 ust 6 umowy strony ustaliły, że w przypadku kredytu konsumenckiego udzielonego na podstawie umowy o współpracy z inwestorem zastępczym, bank uruchomi kredyt nie wcześniej niż po upływie 10 dni od daty zawarcia umowy, jeżeli umowa o współpracy nie zawierała pełnomocnictwa dla banku do pobierania środków z rachunku inwestora zastępczego w związku z odstąpieniem kredytobiorcy od umowy.

Kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej na zasadach § 10 ZOZK. Oprocentowanie kredytu ustalono jako sumę stopy bazowej i stałej marży banku, wynoszącej 1%. Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia umowy wynosiło 4,1617%-§ 9 ust 1 i 2.

Stopa procentowa ulegała zmianie w okresach 6 miesięcznych liczonych od dnia podpisania umowy, a jako stopę bazową przyjmowano LIBOR 6M-§9 ust 4. Od kapitału przeterminowanego Bank pobierał odsetki w wysokości 2 razy stopa procentowa niniejszego kredytu-§ 9 ust 6. Na dzień podpisania umowy stopa procentowa zadłużenia przeterminowanego wynosiła 8,3233%-§ 9 ust 7 zd. 1.

Załącznikiem do niniejszej umowy były: informacja o rzeczywistej rocznej stopie procentowej obliczonej w sposób określony w ustawie o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 r., informacja o całkowitym koszcie kredytu stanowiącym sumę wszystkich kosztów wraz z odsetkami, prowizjami i opłatami-§ 9 ust. 8 pkt 1 i 2 umowy. Według załącznika nr(...)do umowy RRSO wynosiło 4,84%, a łączna kwota wszystkich ponoszonych przez kredytobiorcę kosztów wraz z odsetkami, prowizjami i opłatami wynosiła 626 491,06 zł.

Maksymalna wysokość odsetek naliczonych od kwoty kredytu nie mogła w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP (odsetki maksymalne)- § 9 ust. 9 umowy.

Zgodnie z § 10 ust. 1 umowy kredyt wraz z odsetkami spłacany był PLN w 414 równych ratach miesięcznych. Spłata rat kapitałowo-odsetkowych lub odsetkowych następowała do 7 dnia miesiąca. W dniu zawarcia umowy rata kapitałowo -odsetkowa wynosiła 1211,24 CHF. Zgodnie z § 10 ust. 3 kredyt spłacany był w terminach i kwotach określonych w harmonogramie spłat stanowiącym integralną część umowy na rachunek banku o nr (...).

Zgodnie z § 12 ust. 1 umowy zabezpieczeniem kredytu był weksel in blanco wstawiony przez kredytobiorcę z klauzulą „bez protestu”. Zgodnie z § 12 ust. 2 umowy zabezpieczeniem kredytu była hipoteka łączna kaucyjna do kwoty 1.253.100,81 zł na nieruchomości opisanej w § 4 umowy.

Zgodnie z § 12 ust. 3 i 4 umowy pozostałym zabezpieczeniem spłaty kredytu było ubezpieczenie niskiego wkładu własnego w TU (...) SA na okres nie dłuższy niż 108 miesięcy kalendarzowych od dnia wypłaty kredytu. Składka ubezpieczeniowa z tytułu ubezpieczenia kredytu na okres pomostowy w okresie ubezpieczenia wynosiła 0,07 % kwoty udzielonego kredytu za każdy rozpoczęty miesiąc kalendarzowy okresu ubezpieczenia.

Zgodnie z § 12 ust. 10 i 12 umowy składka z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego wynosiła 3,5% za 36 miesięczny okres ubezpieczenia i naliczana była od kwoty brakującego wkładu własnego na dzień zawarcia umowy, przy czym kwota kredytu zgłaszana do ubezpieczenia nie mogła być wyższa od 20% wartości nieruchomości. Składka płatna była w PLN dla wyliczenia pierwszej składki ubezpieczeniowej przyjmowano wartość składki w PLN, przeliczonej według pierwszego kursu kupna dewiz obowiązującego w banku dla waluty kredytu z dnia podpisania umowy. Dla wyliczenia kolejnych składek ubezpieczenia przyjmowano wartość składki w PLN przeliczonej według pierwszego kursu kupna dewiz banku dla waluty kredytu z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedniego.

Zgodnie z § 14 umowy w przypadku niespłacenia kredytu/raty kredytu w terminie określonym w harmonogramie spłat lub umowie lub następnego dnia po upływie okresu wypowiedzenia umowy bank naliczał i pobierał odsetki wg stopy procentowej jak dla zadłużenia przeterminowanego, określonej w § 9 umowy na podstawie uchwały zarządu Banku w sprawie oprocentowania środków pieniężnych, kredytów i pożyczek banku poczynając od następnego dnia po terminie płatności wynikającej z umowy. Niespłacone wierzytelności traktowane były jako zadłużenie przeterminowane, w tym kwota kapitału/ rata kapitałowa jako kapitał przeterminowany.

Zgodnie §16 ust. 6 bank mógł wypowiedzieć umowę z zachowaniem 30 dniowego terminu wypowiedzenia i żądać spłaty w całości lub części kredytu w przypadkach określonych w ZOZK. Skutki wypowiedzenia umowy określał § 17 ZOZK.

Zgodnie §1 pkt 25 ZOZK stawka LIBOR, była to stopa referencyjna dla krótkoterminowych pożyczek międzybankowych dla USD i CHF oraz innych walut ustalana i publikowana przez (...) ((...)) codziennie o godz. 11 czasu londyńskiego. Stawka LIBOR była kalkulowana dla USD i CHF w oparciu o bazę (...), zaś rozliczenie miało miejsce po 2 dniach roboczych od daty zawarcia transakcji.

Zgodnie § 1 pkt 27 ZOZK tabela kursów była to tabela kursów walut (...) SA obowiązująca w momencie wykonywania operacji.

Zgodnie §17 ust. 1- 4 ZOZK w przypadku niespłacenia kredytu/raty kredytu w terminie określonym w harmonogramie spłat lub w umowie lub następnego dnia po upływie okresu wypowiedzenia umowy, bank naliczał i pobierał odsetki wg stopy procentowej jak dla zadłużenia przeterminowanego określonej w § 9 umowy na podstawie uchwały zarządu Bank w sprawie oprocentowania środków pieniężnych, kredytów i pożyczek w banku, poczynając od następnego dnia po terminie płatności wynikającym z umowy. Niespłacone wierzytelności banku traktowano jako zadłużenie przeterminowane, w tym kwota kapitału i rata kapitałowa jako kapitał przeterminowany. Bank był uprawniony do przewalutowania kredytu na kredyt złotowy w przypadku postawienia kredytu w stan wymagalności. Bank dokonywał przeliczenia wierzytelności banku na złote po kursie sprzedaży dewiz danej waluty według tabeli kursów banku, na dzień dokonania czynności, o których mowa w ust. 3.

Zgodnie §17 ust 9 pkt 4 ZOZK bank zastrzegał sobie prawo wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia i żądania spłaty części lub całości kredytu w przypadku nieterminowego regulowania zobowiązania wobec banku z tytułu kredytu z zastrzeżeniem postanowień umownych. Wypowiedzenia umowy kredytu bank dokonywał na piśmie z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia, wzywając kredytobiorcę do spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami i innymi należnościami w tym terminie-§ 17 ust. 10 ZOZK.

Zgodnie § 18 pkt 1 ZOZK kredyt denominowany był uruchamiany w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę i określoną w umowie walutę, po kursie kupna dewiz z tabeli banku z dnia uruchomienia kredytu.

Zgodnie § 18 pkt 4 ZOZK spłata kredytu denominowanego wraz z odsetkami następowała w PLN w ratach określonych w walucie kredytu z umowy kredytu, wg przelicznika z dnia wpływu środków na rachunek kredytobiorcy, a po ustalonym wg tabeli kursie sprzedaży dewiz obowiązującym w banku w momencie dokonania powyższej transakcji.

Zgodnie § 19 ust. 1- 2 ZOZK bank mógł wyrazić zgodę na przewalutowanie kredytu pod warunkiem: posiadania przez kredytobiorcę zdolności kredytowej, obliczonej dla pozostałego do spłaty kredytu wyrażonego w nowej walucie, posiadania przez ewentualnych poręczycieli zdolności do poręczenia pozostałego do spłaty kredytu, wyrażenia zgody na zmianę warunków przez ewentualnych poręczycieli. Przewalutowanie następowało na pisemny wniosek kredytobiorcy po podpisaniu aneksu do zawartej umowy.

Zgodnie z § 21 ust. 1 za wykonanie czynności bankowych związanych z udzieleniem i obsługą kredytu bank pobierał prowizje i opłaty bankowe określone w taryfie.

Pozwany W. S. złożył do dyspozycji banku weksel in blanco na zabezpieczenie kredytu udzielonego przez Bank (...) SA na podstawie umowy z dnia 22 października 2008 r. nr (...) w kwocie 265.949,49 CHF nie więcej niż równowartość 635.193,75 zł. W razie niespłacenia przez pozwanego kredytu o jakim mowa, względnie nieuiszczenia jakiejkolwiek należności z tytułu wymienionego kredytu, wymagalnej i płatnej zgodnie z warunkami kredytu, Bank miał prawo wypełnić weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu pozwanego łącznie z odsetkami, prowizją i kosztami oraz opatrzeć weksel ten datą płatności według własnego uznania, zawiadamiając pozwanego listem poleconym na adres ul. (...) J. (2) na 7 dni przed terminem płatności. Weksel miał być platyny w (...) SA oddział w D..

Aneksem z dnia 24 listopada 2008 r. strony wprowadziły zmianę w załączniku nr (...) do umowy. Dnia 12 stycznia 2009 r. strony zawarły aneks do umowy, mocą którego § 2 umowy otrzymał brzmienie „od dnia 22.10.2008 do dnia 11.01.2009 kwota kredytu z zastrzeżeniem § 18 ZOZK wynosiła 265.949,49 CHF, nie więcej niż 635.193,75 zł. Od dnia 12.01.2009 roku kwota kredytu została obniżona do 261.684,47 CHF nie więcej niż równowartość 625.007,19 zł”. Dnia 13 września 2011 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, na mocy którego wydłużono okres kredytowania do 420 miesięcy. Zgodnie z § 1 ust 2 aneksu § 10 ust 1 umowy otrzymał brzmienie: kredyt wraz z odsetkami do dnia 13.09.2011 roku spłacany był w PLN, w 29 równych ratach miesięcznych. Od dnia 14.09.2011 roku kredyt mógł być spłacany w walucie kredytu, do której kredyt był denominowany tj. w CHF w 349 równych ratach miesięcznych. Spłata rat odsetkowych lub odsetkowo-kapitałowych następowała w 7 dniu miesiąca”.

Powodowy Bank wypłacił pozwanemu w trzech transzach kwotę 625.007,19 zł, w tym 3.829,47 zł jako składkę na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego.

Pozwany W. S. zrealizował założoną inwestycję zakupu i remontu domu w zabudowie bliźniaczej kredytowaną przez powoda. Zrealizował też zamierzenie zakupu nieruchomości i remontu drugiej części budynku w zabudowie bliźniaczej kredytowanej przez (...) Bank SA. Inwestycję zakończył i zamieszkał w tym domu w 2009 roku. W związku z zakończeniem prac budowalnych nieruchomości zakupione i modernizowane przez pozwanego otrzymały oznaczenie ul. (...) (nieruchomość zakupiona i modernizowana z kredytu uzyskanego od powoda) i (...)(nieruchomość zakupiona i modernizowana z kredytu uzyskanego od (...) Banku).

W 2009 roku pozwany zaciągnął jeszcze dwa inne kredyty indeksowane na zakup mieszkań w banku (...) na 180.000 zł i kredyt w V. Banku na 180.000 zł. W 2010 roku pozwany zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z przyczyn choroby kręgosłupa, a w 2013 roku całkowicie z niej zrezygnował. Zaprzestał spłacania rat zaciągniętych kredytów, które były mu sukcesywnie wypowiadane. Sprawy kredytowe trafiły do sądu. W związku z trudnościami w spłacie kredytów w 2017 roku pogorszył się stan psychiczny pozwanego. Aby nie zbankrutować od 2010 - 2011 roku pozwany wynajmował zakupione lokale mieszkalne.

Począwszy od dnia 4 stycznia 2010 r. pozwany W. S. po wydzieleniu lokali mieszkalnych w budynkach w zabudowie bliźniaczej przy ul. (...) wynajmował te lokale mieszkalne osobom trzecim. Pod umowami najmu przybijał pieczęć z adnotacją (...).

Pozwany W. S. od dnia 8 sierpnia 2010 r. wynajmował nieruchomości położone przy ul. (...) w J. (1), początkowo dwa lokale, później trzy lokale. Od tej samej daty wynajmował też lokale przy ul. (...) w J. (1) oraz lokal przy ul. (...) w J. (1).

Pozwany W. S. spłacał raty kredytowe, częściowo od momentu zawarcia aneksu w 2011 roku w CHF. W związku z błędami w obsłudze kredytu pozwanemu doręczano błędne harmonogramy spłat i wypowiadano umowę. Pozwany kwestie te wyjaśniał u powoda i jego reklamacje uwzględniano. W czerwcu 2015 roku pozwany złożył wniosek o restrukturyzację zadłużenia.

Pozwany nie spłacał zadłużenia kredytowego regularnie od 2018 roku. Już pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r. powodowy bank w związku z niedotrzymaniem warunków umownych przez pozwanego wypowiedział mu umowę kredytową z zachowaniem 30-dniowego terminu. Nadto wezwał do zapłaty całkowitej kwoty zadłużenia w wysokości 1.675,59 CHF w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma. Bank podawał, że spłata zadłużenia wymagalnego w terminie 30 dni od daty otrzymania wezwania spowoduje, iż wypowiedzenie traci moc. Kolejne wypowiedzenie o tożsamej treści, ale innej kwocie zadłużenia wymagalnego tj. 2.119,69 CHF bank przesłał pozwanemu pismem z dnia 9 października 2018 r. Następne wypowiedzenie z wezwaniem do zapłaty kwoty 1.386,52 CHF powód wysłał pozwanemu pismem z dnia 11 lutego 2019 r. Inne wypowiedzenie powodowy bank wysłał pozwanemu pismem z dnia 14 maja 2019 r. i kolejne pismem z dnia 27 stycznia 2020 r. Dnia 9 maja 2019 r. powód wzywał pozwanego do zapłaty kwoty 1.374,91 CHF w terminie 14 dni roboczych od otrzymania pisma i informował o możliwości restrukturyzacji zadłużenia.

Pismami z września 2018 roku pozwany skierował do banku reklamacje powołując się na brak skuteczności umownych zapisów indeksacyjnych i zawyżenie przez bank wysokości rat kredytowych. Domagał się zwrotu dokonanych nadpłat. Wskazywał też na brak zasadności pobrania opłat z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu własnego i ubezpieczenia kredytu. Postanowienia te uznawał za abuzywne i domagał się zwrotu uiszczonych składek z tego tytułu.

Kolejne reklamacje pozwany składał do banku w październiku 2019 roku. Reklamował m.in. brak skutecznego doręczenia mu pism zawierających cofnięcie oświadczeń banku w zakresie wypowiedzeń umowy kredytowej. W reklamacji z dnia 16 marca 2020 r. pozwany zarzucał bankowi bezpodstawne wypowiedzenie umowy kredytu wskazując, że nie było podstaw do wypowiedzenia umowy w związku z zawarciem w niej abuzywnych postanowień. Domagał się zwrotu wpłaconych kwot bezpośrednio w CHF.

Pismem z dnia 16 marca 2020 r. bank odwołał oświadczenie o wypowiedzeniu umowy kredytu z dnia 16 kwietnia 2018 r.

Pismem z dnia 23 marca 2020 r. bank wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 2.229,42 CHF w terminie 14 dni roboczych od otrzymania wezwania. W treści wezwania zawarto informację o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację. Pozwany odebrał to pismo w dniu 14 kwietnia 2020 r. Pismem z dnia 14 maja 2020 r. powodowy bank złożył pozwanemu oświadczenie o wypowiedzeniu umowy kredytu z zachowaniem 30 dniowego terminu. W piśmie tym wezwano pozwanego do zapłaty zadłużenia wymagalnego w kwocie 3.529,57 CHF wraz z odsetkami od dnia 14 maja 2020 r. w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma. Nadto poinformowano pozwanego, że spłata tego zadłużenia powoduje, że wypowiedzenie traci moc.

Pozwany odebrał to pismo banku dnia 29 maja 2020 r. Natomiast pismem z dnia 12 czerwca 2020 r. bank wysłał pozwanemu nowy harmonogram spłat rat, wskazując sposób dokonywania spłat rat. Pismem z dnia 10 lipca 2020 r. bank wystosował do pozwanego przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 179.262,57 CHF w terminie 14 dni od doręczenia wezwania.

Dnia 22 września 2020 r. powodowy bank wystawił wyciąg z ksiąg rachunkowych banku nr (...), w którym stwierdził, że na dzień 22 września 2020 r. zadłużenie pozwanego wynosi 179.594,51 CHF.

Wobec braku spłaty przez pozwanego powodowy Bank wypełnił weksel in blanco wystawiony przez pozwanego dnia 22 października 2008 r. na kwotę 755.751,65 zł. Pozwany zobowiązał się dnia 9 października 2020 r. zapłacić bez protestu za ten weksel własny na zlecenie Banku (...) S.A. w A.. W treści wekslu podano, że jest on płatny w Banku (...) S.A. w A..

Pismem z dnia 25 września 2020 r. Bank poinformował pozwanego o wypełnieniu weksla. Pismo to doręczone pozwanemu dnia 1 października 2020 r.

Pozwany W. S. wnioskiem z dnia 18 października 2018 r. złożonym w Sądzie Rejonowym dla (...)w W.wezwał bank do próby ugodowej celem ustalenia nieważności umowy kredytu z dnia 22 października 2008 r. ewentualnie stwierdzenia abuzywności klauzul przeliczeniowych. Sąd Rejonowy zarejestrował sprawę do sygn. (...) i wyznaczył rozprawę na 20 luty 2019 r. Do zawarcia ugody nie doszło.

Aktualnie jako właściciel nieruchomości składającej się z dz. ewid (...) obj. KW (...) wpisany jest pozwany W. S.. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką umowną łączną kaucyjną do kwoty 1.253.100,81 zł na zabezpieczenie spłaty kredytu, należności kapitałowej oraz roszczeń banku wynikających z odsetek i innych należności na podstawie umowy kredytu: (...) z dnia 22 października 2008 r. na rzecz powodowego banku.

Aktualnie jako współwłaściciel w udziale 2/40 części nieruchomości składającej się z dz. ewid. (...), obj. Kw (...) wpisany jest pozwany W. S.. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką umowną łączną kaucyjną do kwoty 1 253 100,81 zł na zabezpieczenie spłaty kredytu, należności kapitałowej oraz roszczeń banku wynikających z odsetek i innych należności na podstawie umowy kredytu : (...) z dnia 22 października 2008 r. na rzecz powodowego banku.

Pozwany W. S. zwrócił się do Rzecznika Finansowego o przedstawienie poglądu istotnego dla sprawy. Rzecznik Finansowy w piśmie z dnia 8 czerwca 2021 r. podkreślił, że klauzule waloryzacyjne mają charakter blankietowy i stanowią niedozwolone postanowienia umowne, które są bezskuteczne wobec konsumenta, co może oznaczać, że umowa kredytowa może zostać uznana za nieważną.

Pozwany zwrócił się również do Prezesa UOKiK o przedstawienie poglądu istotnego dla sprawy. Prezes UOKiK w piśmie z dnia 13 lipca 2021 r. stwierdził, że postanowienia umowne określające zasady ustalania kursów kupna i sprzedaży waluty CHF spełniają przesłanki uznania ich za abuzywne, co może wpływać na ważność samej umowy.

Sąd I instancji przedstawił ocenę prawną zgłoszonych roszczeń – głównego i ewentualnego (k. 568-577) wskazując, że żądanie główne pozwu oparte na wekslu wystawionym na zabezpieczenie umowy o kredyt z dnia 22 października 2008 r. nie zasługiwało na uwzględnienie wobec nieważności umowy na zabezpieczenie której weksel został wystawiony. Zasadne było żądanie pozwu zgłoszone jako ewentualne, w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu – świadczeniach nienależnych, co do wysokości kwoty wypłaconej przez powodowy Bank na rzecz pozwanego z odsetkami tytułem opóźnienia od dnia następnego od doręczenia odpisu pisma zawierającego żądnie ewentualne (wezwania do zapłaty).

Strona powodowa w apelacji od wyroku wskazała, że zaskarża wyrok w części, tj. co do pkt I i IV.

Zaskarżonemu wyrokowi, powodowy Bank zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów z pominięciem wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w tym ustalenia, że pozwany nie prowadził działalności w zakresie pośrednictwa nieruchomościami, że bank rekomendował zawarcie umowy o kredyt denominowany do waluty CHF, że pozwany zamieszkiwał w kredytowanej nieruchomości w 2009 roku, a wynajmowanie lokali rozpoczął w 2010 – 2011 roku, że pozwany występuje w sprawie jako konsument, że w umowie znajdują się klauzule abuzywne, że bank miał swobodę ustalania kursów walut, że doszło do naruszenia interesu pozwanego jako konsumenta, że bank nie udzielił prawidłowych informacji co do ryzyka kursowego, oraz błędnego ustalenia, że powodowy Bank wygrał sprawę tylko w 82 %.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego

- art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że umowa ze względu na to, że przewidywała wypłatę i spłatę kredytu w PLN przy zastosowaniu kursu CHF z tabeli kursowej banku narusza istotę stosunku zobowiązaniowego oraz zasady współżycia społecznego i przez to jest nieważna w całości

- art. 12 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym w zw. z art. 58 § 3 k.c. i art. 232 k.p.c. poprzez ich zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że umowa jest nieważna

- art. 385

1 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 Pr. bankowego poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że po stwierdzeniu abuzywności klauzul odwołujących się do tabel kursów walut banku, ich ujęciu w treści umowy nie można jej dalej wykonywać podczas gdy można zastosować normę art. 358 § 2 k.c.

Strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodowego Banku kwoty 755.751,65 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 października 2020 r. do dnia zapłaty oraz dalszej kwoty 1.947 zł tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wniosła też o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu za postępowanie apelacyjne wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Pozwany w odpowiedzi na apelację powodowego Banku wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania za udział w postępowaniu apelacyjnym.

Pozwany w apelacji od wyroku wskazał, że zaskarża wyrok w części, tj. w zakresie pkt II i IV wyroku.

Zaskarżonemu wyrokowi, pozwany zarzucił:

III. naruszenie przepisów postępowania

- art. 233 §1 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego

- art. 245 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodów z dokumentów zalegających w aktach sprawy, a to umowy kredytu

- art. 187 § 1 pkt 1

1 i pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 130

1a § 1 k.p.c. poprzez brak zwrotu pisma powodowego Banku zawierającego pozew ewentualny pomimo braków pisma (nie wskazania daty wymagalności roszczenia i braku adnotacji o podjętej próbie mediacji czy innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu)

IV. naruszenie przepisów prawa materialnego

- art. 405 § 1 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez orzeczenie zwrotu świadczenia nienależnego podczas gdy powodowy Bank nie wykazał zasadności i prawidłowej wysokości roszczenia, a poza tym roszczenie było przedawnione

- art. 455 k.c. poprzez orzeczenie zwrotu świadczenia nienależnego o nieoznaczonym terminie spełnienia ani nie wynikającym z właściwości zobowiązania, mimo braku wezwania dłużnika do wykonania, a tym samym braku wymagalności świadczenia

- art. 120 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że termin przedawniania roszczenia ewentualnego powodowego Banku rozpoczął bieg w momencie złożenia przez pozwanego oświadczenia na rozprawie o świadomości skutków nieważności umowy kredytu, podczas gdy termin ten rozpoczął by bieg w możliwie najwcześniejszym momencie, czyli w dacie wypłaty transz kredytu

- art. 358 k.c. poprzez pominięcie, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie zawarcia umowy zobowiązania pieniężne co do zasady na obszarze RP mogły być wyrażone jedynie w walucie PLN

- art. 481 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu odsetek od roszczenia ewentualnego od dnia doręczenia pozwanemu pisma zawierającego żądanie ewentualne podczas gdy Sąd I instancji wskazał, że roszczenia bank mógł dochodzić dopiero od daty złożenia oświadczenia przez pozwanego o świadomości skutków nieważności umowy

- art. 69 ust. 1 i ust 2 i art. 110 ustawy Pr. bankowe poprzez jego niezastosowanie i brak uznania umowy za nieważną z powodów wskazanych przez pozwanego w apelacji

- art. 94 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi poprzez jego niezastosowanie i brak uznania umowy za nieważną z powodów wskazanych w apelacji przez pozwanego

- art. 475 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i brak uznania, że zawarta umowa wygasła z dniem 1 lutego 2014 r. na skutek następczego braku możliwości jej wykonania.

Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, tj. także w zakresie powództwa ewentualnego za zasądzeniem od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie zasądzonej kwoty, terminu naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie oraz kosztów postępowania z uwzględnieniem faktu, że powodowy Bank przegrał proces w zakresie roszczenia głównego. Pozwany wniósł też o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację pozwanego, powodowy Bank wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kosztów postępowania odwoławczego. Powodowy Bank podtrzymując własną apelację, odnośnie apelacji pozwanego wskazał m.in., że sam pozwany składając zeznania podczas rozprawy w dniu 20 stycznia 2022 r. potwierdził fakt otrzymania kwoty 614.000 zł, a spór w tej części sprowadza się wyłącznie do kwestii czy pozwany winien zwrócić do banku kwotę 7.177,72 zł (prowizja) i kwotę 3.829,47 zł (niski wkład własny).

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja strony powodowej okazała się w całości bezzasadna, zaś apelacja pozwanego jedynie w niewielkiej części zasługiwała na uwzględnienie (co do kwoty 7.177,72 zł zatrzymanej przez bank jako prowizja) oraz w części co do orzeczenia o kosztach postępowania przed Sądem I instancji.

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa procesowego, podniesionych w apelacjach obu stron, jak już wskazano wyżej, Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i wnioski wyprowadzone przez sąd I instancji, przedstawione w pisemnym uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 20 grudnia 2022 r. w pełnym zakresie. Uzupełnienia wymaga jedynie wskazanie, że powodowy Bank udostępniając pozwanemu kredytobiorcy kredyt o łącznej wysokości 625.007,19 zł, kwotę 3.829,47 zł przeznaczył na składkę na ubezpieczenie niskiego wkładu oraz kwotę 7.177,72 zł na należną mu prowizję. Faktycznie wypłacony kredyt to kwota

614.000 zł. Sąd Apelacyjny wskazuje, że takie ustalenie należy wyprowadzić nie tylko w oparciu o dokumenty, które w uzasadnieniu wyroku przytoczył Sąd I instancji ale i zeznania samego pozwanego, który wskazał, że w razie dokonywania rozliczeń w przypadku dokonania oceny umowy jako nieważnej nie jest winny bankowi do zwrotu w.w. kwot (7.177,72 zł - prowizja i 3.829,47 zł – niski wkład)

Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia prawa procesowego podniesionych w apelacji przez obie strony, Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że zarzuty tego rodzaju są uzasadnione jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki. Skarżący wykaże, że sposób postępowania sądu I instancji naruszył indywidualnie oznaczoną normę/normy prawa procesowego. Równocześnie skarżący wykaże, że naruszenie to prowadziło do następstw, które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Zarzut naruszenia prawa procesowego jest uzasadniony jedynie wówczas jeżeli zostanie dowiedzione, że gdyby nie zaistniałe błędy proceduralne sądu I instancji, orzeczenie kończące spór między stronami miałoby inną treść. Strony w apelacjach zarzuciły dokonanie przed sąd I instancji ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, brak wszechstronnego rozważenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego czy błędną, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego a zarazem dowolną ocenę dowodów. Zarzuty tak sformułowane nie zasługiwały na uwzględnienie. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, został prawidłowo wykorzystany i oceniony przez sąd I instancji. Poza okolicznościami wynikającymi wprost z dokumentów, okoliczności takie jak: zakres pouczeń udzielonych przez bank kredytobiorcy przed zawarciem kwestionowanej w sprawie umowy, świadomość ryzyk wiążących się z zawieraną umową o kredyt rodzącą stosunek prawny wiążący strony na szereg lat, brak możliwości negocjowania postanowień umowy mających charakter standardowy (np. ustalanie kursów walut przez bank wraz ze wskazaniem ich konkretnej wysokości w tabelach kursowych banku) zostały ustalone przez sąd I instancji w oparciu o dowody wskazane w pisemnym uzasadnieniu wyroku i zostały ocenione nie w sposób dowolny a swobodny (art. 233 k.p.c.). Prawidłowo też Sąd I instancji ocenił dowód z zeznań pozwanego, przyznając im walor wiarygodności w całym zakresie (zeznania pozwanego znalazły potwierdzenie w szeregu dokumentach dołączonych do akt sprawy).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt I PSKP 7/23 wskazał, że przeprowadzone w postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji dowody są każdorazowo przedmiotem swobodnej oceny sądu II instancji, albowiem sąd ten musi dokonać ustaleń faktycznych. Sąd II instancji w żadnym razie nie może poprzestać na ustosunkowaniu się do zarzutów apelacyjnych. Jako sąd orzekający merytorycznie ma obowiązek poczynić własne ustalenia i samodzielnie je ocenić z punktu widzenia prawa materialnego. Jeżeli podziela pogląd sądu niższego rzędu, może co najwyżej ograniczyć się do stwierdzenia, że traktuje ustalenia i wnioski tego sądu jako swoje.

Niektóre zarzuty zostaną omówione w dalszej części rozważań jako, że dotyczą w istocie naruszenia prawa materialnego (np. przyznanie pozwanemu w okolicznościach ustalonych w sprawie statusu konsumenta).

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego, w tym najdalej idących, podniesionych przez powodowy Bank, który zaskarżając pkt I wyroku, zakwestionował ocenę umowy o kredyt zawartej przez strony w dniu 22 października 2008 r., na zabezpieczenie wykonania której pozwany podpisał weksel, jako umowy nieważnej, Sąd Apelacyjny zgadzając się z oceną umowy jako nieważnej, wskazuje na poniższą argumentację prawną, ogólnie przyjętą w orzecznictwie w sądach powszechnych oraz przez SN i TSUE na datę rozpoznawania apelacji.

W związku z zarzutami pozwanego, ramach żądania głównego pozwu, przesłankowo, badaniu podlegała umowa kredytu pod kątem abuzywności niektórych postanowień w niej zawartych i wpływu ewentualnej nieważności tych postanowień na ważność całej umowy.

I tu wskazać należy, że w umowie z dnia 22 października 2008 r. i zbiorze ogólnych zasad kredytowania stanowiących integralną część umowy, strony zawarły m.in. następujące zapisy:

- kwota kredytu z zastrzeżeniem § 18 ZOZK wynosi 265.949,49 CHF nie więcej niż równowartość 635.193,75 zł. - § 2 umowy

- kredyt wraz z odsetkami spłacany był PLN - § 10 ust. 1 umowy

- tabela kursów była to tabela kursów walut (...) SA obowiązująca w momencie wykonywania operacji - § 1 pkt 27 ZOZK

- kredyt denominowany jest uruchamiany w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę i określoną w umowie walutę, po kursie kupna dewiz z tabeli banku z dnia uruchomienia kredytu - § 18 pkt 1 ZOZK

- spłata kredytu denominowanego wraz z odsetkami następuje w PLN w ratach określonych w walucie kredytu z umowy kredytu, wg przelicznika z dnia wpływu środków na rachunek kredytobiorcy, a po ustalonym wg tabeli kursie sprzedaży dewiz obowiązującym w banku w momencie dokonania powyższej transakcji - § 18 pkt 4 ZOZK

Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej postanowień dot. mechanizmu indeksacji i dot. zakresu ryzyk obciążających kredytobiorcę, a wiążących się z zawartą umową i dokonując ich oceny pod kątem abuzywności postanowień i ich wpływu na umowę kredytu Sąd Apelacyjny stwierdza, że umowa łącząca strony zawiera klauzule niedozwolone, które nie wiążą konsumenta z mocy art. 385

(

1) § 1 zd. 1 k.c. W świetle kryteriów przewidzianych w przywołanym przepisie za niedozwolone należało uznać klauzule, zgodnie z którymi kredyt tylko w umowie opisany jako udzielany w walucie obcej, a wypłacany w złotych, był denominowany do waluty CHF wg kursu kupna waluty z tabeli banku na dany dzień, a raty kapitałowo-odsetkowe będą spłacane w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku. Do tego umowa czym ZOZK nie zawierały żadnych zasad ustalania kursu waluty CHF. Tak skonstruowana umowa pozostawiała pozwanemu Bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w swoich tabelach kursowych, a w konsekwencji – kształtowania wysokości zobowiązań kredytobiorców. Ograniczeń w tym zakresie nie przewiduje bowiem ani umowa czy ZOZK ani przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Takie uregulowanie umowne należy wobec tego uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszające interesy konsumenta. Pogląd, w myśl którego postanowienia umowy (czy np. regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, pozostaje aktualny w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni pogląd ten podziela (tak m.in. postanowienie SN z 4.10.2023 r., I CSK 368/23, LEX nr 3610428 i powołane tam orzecznictwo), co czyni zarzuty strony powodowej niezasadnymi. Dodać do powyższego można, że wykładnia językowa art. 385

(

1) § 1 zd. 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta (tak: uchwała SN(7) z 20.06.2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, zob. także postanowienie SN z 28.09.2023 r., I CSK 204/23, LEX nr 3608342).

Zgodnie z art. 385

1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przedmiotowej sprawie spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w wymienionym przepisie.

Odnośnie zarzutu powodowego Banku wskazującego na brak podstaw do przypisania pozwanemu statusu konsumenta, Sąd Apelacyjny wskazuje, że zgodnie z dyspozycja art. 22

(

1) k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Strona powodowa nie wykazała (art. 6 k.c.), aby zawarcie umowy o kredyt z jego przeznaczeniem na zakup i wykończenie domu w zabudowie bliźniaczej położonego przy ul. (...) w J. (1) miało związek z działalnością gospodarczą lub zawodową pozwanego. Sam fakt, że kredytobiorca w dacie zawierania kwestionowanej umowy prowadził działalność gospodarczą, czy że zawarł inne umowy o kredyt w CHF nie oznacza, że zostaje pozbawiony statusu konsumenta. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt I CSK 2866/23, wskazał m.in., że status osoby fizycznej jako konsumenta wyznaczany jest w ramach konkretnej czynności prawnej dokonywanej z przedsiębiorcą z uwzględnieniem jej rodzaju i celu. Nie decyduje o nim to, czy dana osoba prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową, lecz to, czy czynność zdziałana z przedsiębiorcą pozostaje w bezpośrednim związku z jej działalnością. Punktem odniesienia przy ocenie związku czynności prawnej z prowadzoną przez kredytobiorcę działalnością gospodarczą jako bezpośredniego lub pośredniego, są okoliczności danej sprawy istniejące w czasie dokonywania skonkretyzowanej czynności. Właściwe dla jej dokonania są kryteria rodzaju czynności prawnej i jej przedmiotu, typowego charakteru czynności ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą, przeznaczenia nabywanego towaru lub usługi dla celu bezpośrednio lub pośrednio związanego z działalnością gospodarczą. Konkludując, pozwany W. S. zawierając umowę z powodowym Bankiem w dniu 22 października 2008 r., niezależnie od tego że w czasie tym prowadził działalność gospodarczą – (...), czy że brał pod uwagę możliwość wynajmowania w przyszłości lokali celem uzyskania w ten sposób zabezpieczenia emerytalnego, posiadał status konsumenta. Powodowy Bank nie wykazał, że zawarcie tej konkretnej umowy miało związek z prowadzoną faktycznie przez pozwanego w tym czasie działalnością zawodową czy gospodarczą.

W tym miejscu warto przytoczyć tezy postanowienia SN z dnia 29 marca 2024 r., sygn. akt I CSK 2961/23, zgodnie z którymi:

- oceny tego, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385

1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Samo jej wykonanie nie jest zatem okolicznością decydującą o tym, iż postanowienie nie ma charakteru abuzywnego

- jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy

- niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej.

- niedozwolone postanowienie umowne (art. 385

1 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną

- postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.

Konkludując, Sąd I instancji, badając przesłankowo umowę z dnia 22 października 2008 r., prawidłowo ocenił, że w świetle obowiązujących przepisów – przytoczonych wyżej, oraz orzeczeń SN i TSUE, ocenić należy ją jako nieważną. A wobec tego brak było podstaw do uwzględniania żądania pozwu zgłoszonego jako główne – o zapłatę z weksla wystawionego przez pozwanego na zabezpieczenie umowy, ocenionej na zarzut pozwanego, jako umowa nieważna.

Powodowy Bank zgłosił też żądanie ewentualne, sformułowane w oparciu o przepisy o świadczeniach nienależnych, które co do zasady uwzględnione zostało w pkt II wyroku, zakwestionowanym w apelacji przez pozwanego.

Zasadnie Sąd I instancji uwzględniając żądanie ewentualne, wskazał, że świadczenia spełnione przez powodowy Bank ocenić należy jako świadczenie nienależne, i prawidłowo Sąd I instancji uwzględnił żądanie ewentualne pozwu, w oparciu o przepisy art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. (zob. uchwała SN z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21, uchwała z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, uchwała z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22). Pozwany zarzucił, że powodowy Bank nie wykazał zasadności i prawidłowej wysokości roszczenia podczas gdy okoliczności te wynikają nie tylko z dokumentów przedłożonych do akt sprawy ale i zeznań pozwanego, w części niekwestionowanej przez stronę pozwaną. Inną rzeczą jest ustalenie przez Sąd I instancję, że bank wypłacił pozwanemu kwotę 625.007,19 zł., jako że dalszą kwotą 3.829,47 zł przeznaczono na składkę ubezpieczenia niskiego wkładu własnego (kwoty tej nie wypłacono pozwanemu). Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że i dalsza kwota 7.177,72 zł również nie została wypłacona pozwanemu jako, że została zaliczona przez bank na prowizję mu należną za udzielenie kredytu. Kwota wypłacona, której jako świadczenia nienależnego, zwrotu domagać się może bank zamyka się ostatecznie w kwocie 614.000 zł. I tu zmianie musiało ulec orzeczenie zawarte w pkt II poprzez obniżenie zasądzonej kwoty 621.177,72 zł do kwoty 614.000 zł.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 455 k.c., Sąd Apelacyjny wskazuje, że na datę rozpoznawania apelacji, ugruntowana jest linia orzecznicza wskazująca na wymagalność roszczenia każdej ze stron nieważnej umowy o kredyt indeksowany do waluty CHF czy kredyt denominowany do waluty CHF dyktowana postępowaniem każdej ze stron – wezwaniem do zapłaty. Oczywistym jest, że to kredytobiorca – konsument jest stroną umowy, która może domagać się ochrony swoich praw poprzez dokonanie oceny umowy jako nieważnej w związku z klauzulami abuzywnymi zawartymi w umowie. Jeżeli powoła się na taką ochronę, przysługuje zarówno jemu jak i drugie stronie umowy roszczenie o zwrot świadczeń uiszczonych w oparciu o nieważną umową. Pozwany, jak to wynika z ustaleń stanu faktycznego, już w 2018 roku, niezależnie od zaprzestania uiszczania rat, zaczął występować do powodowego Banku z pismami wskazującymi na niekorzystne dla niego zapisy umowy, w tym wystąpił w dniu 18 października 2018 r. do sądu z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej. Wywieść z tego należy, że na pewno w dniu 18 października 2018 r., kredytobiorca wyraził wolę oceny umowy za nieważną co oznacza, że bank mógł podjąć działania celem odzyskania świadczeń w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Powodowy Bank wystąpił z pozwem o zapłatę w dniu 17 listopada 2020 r. (data nadania przesyłki pocztowej), a pismo zawierające poszerzenie żądania pozwu o roszczenie ewentualne o zapłatę kwoty nadał w urzędzie pocztowym w dniu 16 kwietnia 2021 r. (pismo z dnia 16 kwietnia 2021 r.). Odpis pisma doręczony został pozwanemu w dniu 7 czerwca 2021 r., a więc Sąd I instancji, w oparciu o art. 455 k.c. prawidłowo przyjął, że wymagalność roszczenia dochodzonego z tytułu bezpodstawnego świadczenia nastąpiła w tym dniu, a odsetki tytułem opóźnienia należne są od dnia 8 czerwca 2021 r.

Przedstawiony powyżej tok czynności podejmowanych przez każdą ze stron procesu, świadczy o braku zasadności zarzutu przedawniania, podniesionego przez pozwanego w kolejnych pismach procesowych i w apelacji. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że powodowy Bank dochował trzyletniego terminu na dochodzenie roszczeń, określonego w art. 118 k.c. – zażądał zwrotu świadczenia nienależnie wypłaconego przed upływem okresu przedawnienia. Sąd Apelacyjny, w odniesieniu do zarzutu przedawniania, wskazuje dodatkowo, że w okolicznościach sprawy, trudno byłoby przyjąć, że Bank nie wykazywał na przestrzeni lat inicjatywy celem dochodzenia należnych mu praw. Jak zostało ustalone, pozwany uiszczał raty kredytu do 2018 roku, a jak zaczął się opóźniać ze świadczeniami bank kierował do niego pisma zawierające wezwania do zapłaty. W związku z kolejnymi orzeczeniami dot. tzw. umów frankowych, kształtującą się na przestrzeni lat linią orzeczniczą, jak się okazało zasadnie poszerzył żądanie pozwu domagając się oprócz spełnienia świadczenia na podstawie umowy i wystawionego na jej zabezpieczenia weksla (roszczenie główne pozwu), domagając się zasądzenia świadczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (roszczenie zgłoszone jako ewentualne). Gdyby nawet – hipotetycznie - przyjąć, że np. termin wymagalności roszczenia banku o zwrot udzielonego kapitału kredytu należy liczyć od innej daty to i tak należałoby się zastanowić czy nie znalazł by zastosowania ogólny przepis art. 5 k.c. Pozwany, uzyskał korzyść kosztem powodowego Banku i powinien się rozliczyć ze wzbogacenia do którego doszło po jego stronie (nabycie nieruchomości przy ul. (...)). Od razu wskazać należy, że pozwany przez szereg lat uiszczał raty kredytu, czy w walucie PLN czy później w walucie CHF, przysługuje mu wobec tego zarzut potrącenia tego co sam świadczył w wykonaniu nieważnej umowy (stąd brak podstaw do rozważania wniosku pozwanego o rozłożenia należności na raty). Dodać też można, że powołując się na nieważność umowy pozwany powinien być świadomy konsekwencji z tego płynących, w tym konieczności rozliczenia się ze wzajemnych świadczeń, co czyni jego wnioski o rozłożenie należności na raty bezpodstawnymi. A jeżeli ma zmierzać wyłącznie do pozbawienia powodowego Banku roszczenia odsetkowego również jako niezasługujące na ochronę przyznawaną konsumentom jako stronie słabszej stosunku zobowiązaniowego (zob. np. uchwała SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22 – teza ostatnia).

Pozostałe zarzuty podniesione w apelacjach, jako wykraczające poza ramy postępowania dyktowane przedmiotem sporu nie wymagają pogłębionej apelacji jako zarzuty bezpodstawne (np. zarzuty naruszenia prawa materialnego wskazujące na powinność dokonania oceny umowy jako nieważnej również w oparciu o inne – konkretne zarzuty wskazane w środkach zaskarżenia).

Zarówno powodowy Bank jak i pozwany, zaskarżyli orzeczenie o kosztach zawarte w pkt IV wyroku Sądu I instancji. Sąd Okręgowy rozliczył koszty w oparciu o dyspozycję art. 100 k.p.c. Sąd Apelacyjny wskazuje, że samo rozlicznie kosztów postępowania, obejmujących koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego, w oparciu o przepis art. 100 k.p.c. było prawidłowe, z tym, że tym zasadnym było wzajemne zniesienie kosztów postępowania między stronami, a nie jak to orzekł w pkt IV wyroku zasądzenie części kosztów od pozwanego na rzecz powodowego Banku. Przedmiotem rozpoznania było roszczenie zgłoszone jako główne (o zapłatę z weksla), które zostało w całości oddalone, wobec czego sąd rozpoznał roszczenie zgłoszone jako ewentualne (o zapłatę z bezpodstawnego wzbogacenia), które zostało niemal w całości uwzględnione i nawet po zmianie rozstrzygnięcia zawartego w pkt II wyroku, w tym uwzględnienie żądania ewentualnego do wysokości 614.000 zł. w miejsce dochodzonej kwoty 755.751,65 zł nie wpływa na ogólną ocenę zakresu w jakim każda ze stron wygrała proces/uległa stronie przeciwnej. Odnieść to należy zwłaszcza do kosztów zastępstwa procesowego każdej ze stron procesu. Brak było podstaw do domagania się zasądzenia od pozwanego na rzecz strony powodowej części opłaty sądowej od pozwu, jako że żądanie pozwu sformułowane jako główne w całości zostało oddalone.

Konkludując, zarzuty podniesione w apelacji przez stronę powodową nie zasługiwały na uwzględnienie w żądnej części, zaś zarzuty podniesione w apelacji przez pozwanego zasługiwały częściowo na uwzględnienie – co do wysokości zasądzonej kwoty i co do kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Podstawą orzeczenia jest art. 385 k.p.c. (co do apelacji powodowego Banku) i art. 386 k.p.c. (co do apelacji pozwanego).

O kosztach postępowania apelacyjnego, w pkt 5 wyroku Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o dyspozycję art. 98 k.p.c. (co do apelacji powodowego Banku) i art. 100 k.p.c. (co do apelacji pozwanego) oraz zgodnie § 2 ust. 7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Od powodowego Banku na rzecz pozwanego zasądzono wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanego w taryfowej - pełnej wysokości (8.100 zł) oraz zwrot opłaty sądowej od apelacji (1.000 zł), biorąc pod uwagę, że apelacja strony powodowej w całości została oddalona zaś apelacja pozwanego jedynie w niewielkiej części została uwzględniona.