Sankcja kredytu darmowego z cesji po pożyczce z 2019 r. Apelacja spółki oddalona

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 roku wydanym w sprawie z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w A. o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi:

1. oddalił powództwo;

2. zasądził od powódki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na rzecz pozwanej Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w A. kwotę 5.400 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł na ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych, które przedstawiają się następująco:

W dniu 8 kwietnia 2019 roku Bank (...) zawarł z T. P. umowę pożyczki ekspresowej o numerze (...) stanowiącą umowę kredytu konsumenckiego.

W § 1 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że Bank (...) udziela T. P. kredytu (pożyczki) w kwocie 130.778,27 złotych na okres od dnia 8 kwietnia 2019 roku do dnia 10 kwietnia 2029 roku.

W § 1 ust. 2 umowy pożyczki wskazano, że wypłata pożyczki miała nastąpić w następującym celu i następujący sposób:

a.

21.994,90 złotych na cel konsumpcyjny poprzez przelew na wskazany w umowie pożyczki rachunek bankowy,

b.

10.607,40 złotych, 5.073,04 złotych, 83.952,11 złotych, 2.190,55 złotych oraz 3.050 złotych na spłatę kredytów, poprzez przelew na wskazane w umowie pożyczki rachunki bankowe;

c.

3.910,27 złotych na uregulowanie prowizji za udzielenie pożyczki.

Kwota wypłaconej pożyczki miała być automatycznie pomniejszona o wysokość należnej prowizji. Wskazano, że całkowita kwota pożyczki to 126.868 złotych i stanowi kwotę pożyczki wykorzystanej na sfinansowanie celu konsumpcyjnego i na spłatę kredytów określonych w umowie.

W § 2 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że pożyczka jest oprocentowana w zakresie spłaty kwoty pożyczki określonej w § 1 ust. 1 według zmiennej stopy procentowej ustalonej na podstawie zmiennej stopy bazowej pożyczki ekspresowej zgodnie z postanowieniami § 4 i stałej, z zastrzeżeniem § 20 ust. 3 w całym okresie obowiązywania umowy – marży banku w wysokości 7,72%. W dniu zawarcia umowy pożyczki stopa bazowa pożyczki ekspresowej wynosiła 1,74% w stosunku rocznym, a oprocentowanie pożyczki wynosiło 9,46% w stosunku rocznym.

W § 3 umowy pożyczki wskazano, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania pożyczki wynosi 10,67%, a do jej obliczenia przyjęto następujące założenia: pożyczka zostanie wypłacona w dniu zawarcia umowy, umowa będzie obowiązywać przez określony w § 1 ust. 1, bank i pożyczkobiorca wypełnią zobowiązania wynikające z umowy pożyczki w terminach określonych w umowie, w tym spłata pożyczki będzie następować w terminach spłaty określonych w § 7 ust. 4, przy czym do liczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania przyjęte zostały rzeczywiste terminy płatności rat (uwzględniając różną liczbę dni pomiędzy spłatami wynikającą z różnej liczby dni w miesiącu).

W § 4 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że wysokość stopy bazowej pożyczki ekspresowej dla każdego miesiąca kalendarzowego następującego po dniu zawarcia umowy będzie wyliczana w ostatnim dniu roboczym poprzedniego miesiąca kalendarzowego, w oparciu o średnią arytmetyczną ze wszystkich dziennych notowań wskaźnika referencyjnego WIBOR 3M za okres trzech miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc kalendarzowy, dla którego jest obliczana. Wysokość stopy bazowej pożyczki ekspresowej jest podawana do publicznej wiadomości w lokalach oddziałów banku oraz na stronie internetowej banku, niezależnie od działań określonych w ust. 5 pkt 2.

W § 5 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że całkowity koszt kredytu (pożyczki) w dniu zawarcia umowy wynosił 75.962,62 złotych i obejmował: odsetki w kwocie 72.052,35 złotych, prowizję za udzielenie pożyczki w kwocie 3.910,27 złotych. W § 5 ust. 3 umowy pożyczki wskazano, że całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę na dzień zawarcia umowy wynosiła 202.830,62 złotych i stanowiła sumę całkowitej kwoty pożyczki, o której mowa w § 1 ust. 3 oraz całkowitego kosztu pożyczki, o którym mowa w ust. 1.

W § 6 ust. 1 – 3 umowy pożyczki uregulowana została kwestia zmian kosztów określonych w umowie na podstawie „Taryfy prowizji i opłat bankowych dla klientów detalicznych”.

W § 7 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że kwota pożyczki określona w § 1 ust. 1 jest spłacana wraz z odsetkami w ratach annuitetowych (równe raty kapitałowo – odsetkowe). Na dzień zawarcia umowy rata kapitałowo – odsetkowa wynosiła 1.690,26 złotych.

W § 8 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że od kwoty pożyczki określonej w § 1 ust. 1 bank pobiera odsetki za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego jego spłatę.

W § 9 ust. 2 umowy pożyczki wskazano, że pożyczkobiorca ma prawo otrzymania, na wniosek, w każdym czasie obowiązywania umowy bezpłatnie harmonogramu spłaty.

W § 10 ust. 3 umowy pożyczki wskazano, że w przypadku pożyczki spłacanej terminowo w pierwszej kolejności miała następować spłata odsetek, a następnie kapitału.

W § 11 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że pożyczkobiorca miał prawo do odstąpienia od umowy bez podania przyczyny przed upływem 14 dni od dnia jej zawarcia poprzez złożenie oświadczenia o odstąpieniu. Dla zachowania 14 – dniowego terminu do odstąpienia od umowy wystarczające było wysłanie przez pożyczkobiorcę oświadczenia o odstąpieniu od umowy przed upływem wskazanego terminu na adres oddziału banku podany w umowie. W przypadku odstąpienia od umowy pożyczkobiorca nie ponosił kosztów związanych z odstąpieniem od umowy z wyjątkiem odsetek określonych w § 11 ust. 3; pożyczkobiorca nie był zobowiązany do zwrotu na rzecz banku żadnych opłat z wyjątkiem poniesionych przez bank bezzwrotnych kosztów na rzecz organów administracji publicznej (§ 11 ust. 2). W § 11 ust. 3 umowy pożyczki wskazano, że jeśli wypłata pożyczki nastąpiła przed upływem terminu do odstąpienia od umowy pożyczkobiorca niezwłocznie nie później niż w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o dostąpieniu od umowy zobowiązany był zwrócić oprócz ewentualnych kosztów poniesionych przez bank określonych w ust. 2, kwotę pożyczki wykorzystanej na sfinansowanie celu konsumpcyjnego i na spłatę kredytu, określoną w § 1 ust. 2 wraz z odsetkami za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego dzień spłaty tej kwoty na rzecz banku. Kwota odsetek należnych w stosunku dziennym wynosiła 19,71 złotych. Bank miał dokonać rozliczenia pożyczki z pożyczkobiorcą najpóźniej w terminie 7 dni po dokonaniu jej spłaty (§ 11 ust. 4).

W § 12 ust. 1 i 2 umowy pożyczki wskazano, że pożyczkobiorca może dokonać wcześniejszej spłaty części lub całości pożyczki na rachunek kredytowy zgodnie z procedurą spłaty określoną w § 13. Za wcześniejszą spłatę części lub całości pożyczki, w tym z tytułu zawarcia aneksu, o którym mowa w § 13 ust. 1 bank nie pobierał prowizji.

W § 13 ust. 1 – 2 umowy pożyczki opisano procedurę wcześniejszej częściowej spłaty pożyczki oraz wcześniejszej całkowitej spłaty pożyczki, a także sposób księgowania spłat.

W § 22 ust. 1 umowy pożyczki wskazano, że w przypadku braku na rachunku o którym mowa w § 10 ust. 1 środków, które mogą zostać wypłacone przez bank z tego rachunku na spłatę zadłużenia w terminach spłat określonych w umowie lub w braku spłaty następnego dnia po upływie okresu wypowiedzenia: 1) powstałe zadłużenie traktowane jest jako zadłużenie przeterminowane, w tym kwota kapitału/rata kapitałowa jako kapitał przeterminowany, 2) spłata zadłużenia nastąpi: a) w dniu wpływu środków na rachunek, o którym mowa w § 10 ust. 1 z uwzględnieniem postanowień § 10 ust. 2 pkt 2, pod warunkiem, że środki te mogą być wypłacone z tego rachunku przez bank i przeznaczone na spłatę na podstawie pełnomocnictwa, o którym mowa w § 1 ust. 4, b) w wyniku spłaty dokonanej przez pożyczkobiorcę w banku. W § 22 ust. 2 umowy pożyczki wskazano, że wysokość oprocentowania zadłużenia przeterminowanego pożyczki jest równa wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie określonej na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa, która na dzień zawarcia umowy stanowi dwukrotność sumy: stopy referencyjnej NBP oraz 5,5 punktów procentowych i wynosi 14% w stosunku rocznym. W przypadku każdorazowej zmiany wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie wysokość stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego pożyczki zmienia się o tyle punktów procentowych, o ile każdorazowo zmienia się wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie. Zmiana wysokości stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego nastąpi z dniem każdorazowej zmiany wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie i nie wymaga zawarcia aneksu do umowy (§ 22 ust. 3).

W § 23 umowy pożyczki wskazano, że wierzytelności banku z tytułu umowy pokrywane są w następującej kolejności: koszty windykacji, prowizje i opłaty bankowe, odsetki od kapitału przeterminowanego lub od zadłużenia przeterminowanego od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności banku z tytułu umowy, wymagalne odsetki za okresy obrachunkowe, kapitał przeterminowany, kapitał.

Na umowie znajduje się podpis pożyczkobiorcy.

T. P. podpisała oświadczenie, że otrzymała wyciąg z Taryfy oraz wzór oświadczenia o odstąpienia od umowy.

Do umowy pożyczki załączono informację o zastosowaniu zmiennej stopy procentowej, która jest związana z ryzykiem wzrostu oprocentowania zaciągniętej pożyczki, a co za tym idzie spłaty raty w wysokości wyższej niż jest to przedstawione w prognozowanym harmonogramie spłat. Załączono również formularz oświadczenia o poinformowaniu pożyczkobiorcy o ryzyku wynikającym z zastosowania zmiennej stopy procentowej, w tym o ryzyku wzrostu wysokości oprocentowania pożyczki.

T. P. zawierała umowę pożyczki w placówce banku. Przed podpisaniem umowy uczestniczyła ona w spotkaniu dotyczącym kredytu. Przed zawarciem umowy T. P. przeczytała umowę i nie zgłaszała w stosunku do niej pytań i wątpliwości. Wszystko zostało jej wytłumaczone i było dla niej jasne, nadto otrzymała ona wydrukowany harmonogram spłaty kredytu. Nie była to pierwsza umowa pożyczki zawierana przez T. P.. W czasie zawierania umowy nie miała ona środków pozwalających jej na pokrycie prowizji banku.

W harmonogramie spłaty wskazano takie dane jak: data raty, kwota raty, rata kapitałowa, rata odsetkowa, zadłużenie.

W dniu 5 stycznia 2024 roku T. P. udzieliła C. A. pełnomocnictwa obejmującego między innymi rozporządzanie wierzytelnościami wynikającymi z zastosowania sankcji kredytu darmowego oraz składania w jej imieniu oświadczeń materialnoprawnych – w tym oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W tym samym dniu T. P. udzieliła W. pełnomocnictwa do uzyskiwania wszelkich informacji i dokumentacji dotyczących umowy pożyczki z dnia 8 kwietnia 2019 roku, zwalniając tym samym Bank (...) z tajemnicy bankowej.

W dniu 5 stycznia 2024 roku T. P. podpisała oświadczenie skierowane do Banku (...) o skorzystaniu przez nią z sankcji kredytu darmowego w odniesieniu do umowy pożyczki ekspresowej o numerze (...) w związku z naruszeniem przepisów: art. 30 ust. 1 pkt 10, art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 7, art. 30 pkt 10, art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim.

Pismem datowanym na dzień 5 stycznia 2024 roku C. A. działając jako pełnomocnik T. P. zawiadomiła Bank (...) o skorzystaniu przez jej mocodawcę z sankcji kredytu darmowego w zakresie umowy pożyczki ekspresowej o numerze (...). Do pisma załączono m.in. przedmiotowe oświadczenie. Przesyłkę doręczono w dniu 24 stycznia 2024 roku.

W dniu 8 lutego 2024 roku T. P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie C. A., zawarła z (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w U. umowę cesji, w wyniku której przelała swoją wierzytelność względem Banku (...) wynikającą z sankcji kredytu darmowego.

Wiadomością e – mailową z dnia 16 lutego 2024 roku W. wezwał Bank (...) do zapłaty kwoty 52.109,63 złotych w terminie 3 dni. Do wezwania załączono m.in.: pełnomocnictwo, oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, zawiadomienie o cesji.

Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie. Sąd czynił ustalenia na podstawie powołanych dowodów z dokumentów. Sąd I instancji oparł się również na zeznaniach świadka T. P., z tym jednak zastrzeżeniem, że Sąd nie dał wiary depozycjom T. P. w zakresie, w którym wskazywała, że nie wiedziała, że rata pożyczki będzie tak wysoka, co miało wynikać ze wzrostu stóp procentowych. Wskazać bowiem należy, że charakterystyka zmiennej stopy procentowej została wytłumaczona w umowie, jak również w załączonych do niej informacjach i oświadczeniach. Jednocześnie świadek wskazywał, że zapoznał się z treścią umowy i była ona dla niej jasna. Nie sposób zatem przyjąć, że nie wiedziała ona o ryzyku związanym ze wzrostem stóp procentowych. Świadek mogła co najwyżej nie spodziewać, się że podwyżka będzie na tyle drastyczna. Jednakże z samego ryzyka musiała zdawać sobie sprawę skoro zapoznała się z treścią umowy. Sąd nie dał również wiary świadkowi w zakresie, w jakim wskazywała ona, że chyba nie miała świadomości, że bank nalicza odsetki również od prowizji. Kwestia ta jest uregulowana w jasnych, klarownych i napisanych prostym językiem postanowieniach umownych. Skoro zaś z tymi świadek się zapoznała i były one dla niej jasne, tak że nie miała pytań do umowy, to nie sposób przyjąć, że nie wiedziała o tak określonej okoliczności.

Sąd Rejonowy oddalił wniosek strony powodowej o zawieszenie postępowania w oparciu o art. art 177 § 1 pkt 3

1 k.p.c. Zgodnie ze wskazaną regulacją Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wskazana regulacja jednoznacznie wskazuje, że zawieszenie na powyższej podstawie stanowi uprawnienie sądu orzekającego w danej konkretnej sprawie. Na powyższe wskazuje sformułowanie „może”. Sąd nie był zatem zobligowany to przychylenia się do wniosku strony powodowej w tym zakresie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pierwszej instancji oddalając wniosek o zawieszenie postępowania stanął na stanowisku, że jest władny samodzielnie – bez konieczności oczekiwania na orzeczenie (...) – wydać orzeczenie merytoryczne i zająć własne stanowisko w zakresie kredytowanych pozaodsetkowych kosztów pożyczki.

Materialnoprawną podstawę żądania stanowił art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (w dalszej części „u.k.k.”), zgodnie z którym w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Z uwagi na przeniesienie powyżej opisanego uprawnienia w drodze umowy przelewu wierzytelności koniecznym pozostawało również uwzględnienie regulacji art. 509 § 1 k.c.

W myśl cytowanego powyżej przepisu wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Niezbędną pozostaje ocena, czy tego rodzaju umowa nie narusza ograniczeń wymienionych w art. 509 § 1 k.c., a także czy wpływ na ewentualną jej skuteczność ma uiszczenie ceny przez cesjonariusza.

Odnosząc się do drugiej z wymienionych kwestii Sąd Rejonowy podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 5 stycznia 2005 roku (II CK 343/04, V CSK 277/10) zgodnie z którym nie jest warunkiem umowy przelewu wierzytelności zapłata ceny w wykonaniu tej umowy. Do wykonania bądź niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych mają zastosowanie przepisy art. 487-497 k.c., a nie art. 89 k.c. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że brak dołączenia do akt sprawy stosownych załączników do umowy cesji, a związanych z ceną nabycia wierzytelności, jak również potwierdzeniem jej uiszczenia przez cesjonariusza przemawiać miał za uznaniem, że do przelewu wierzytelności nie doszło.

Sąd I instancji nie znalazł również dostatecznie przekonujących argumentów przemawiających za wyłączeniem możliwości dokonania przelewu wierzytelności wynikającej z art. 45 u.k.k. przez konsumenta (w tym przypadku kredytobiorcę) na rzecz przedsiębiorcy. Tego rodzaju umowa nie sprzeciwia się ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. W tym ostatnim przypadku koniecznym jest wyraźne zastrzeżenie, że o ile wyłącznym uprawnieniem konsumenta pozostaje skorzystanie z sankcji kredytu darmowego (wyłącznie konsument może złożyć stosowne oświadczenie w tym przedmiocie), o tyle wywołanie tym działaniem skutków w sferze prawnej, w tym wykreowanie ewentualnej wierzytelności względem kredytodawcy uprawnia kredytobiorcę do swobodnego dysponowania przysługującym mu prawem łącznie z jego zbyciem w drodze cesji na rzecz podmiotu trzeciego (nawet przedsiębiorcy). Uznanie, że wierzytelność powstała w następstwie skorzystania z sankcji kredytu darmowego ma charakter ściśle osobisty nie wytrzymuje konfrontacji z charakterem roszczeń, co do których w istocie w doktrynie i orzecznictwie przyjęto, iż nie mogą być one przedmiotem przelewu (renta, alimenty). Dodatkowo wyłączenie takiej wierzytelności z obrotu stwarzałoby zagrożenie dla samych konsumentów, którzy nie chcąc osobiście dochodzić swoich praw przed sądem przeciwko instytucjom bankowym pozbawieni byliby tej możliwości, którą oferują spółki skupujące tego rodzaju wierzytelności by dochodzić potem ich zaspokojenia we własnym imieniu i na swoją rzecz. Na aprobatę nie zasługuje też inna argumentacja, która miałaby świadczyć o nieważności umowy cesji na podstawie art. 58 k.c., jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, z uwagi na nieekwiwalentność wzajemnych świadczeń stron. W ocenie Sądu Rejonowego owa potencjalna nieekwiwalentność może być podstawą do realizacji przez konsumenta uprawnień przewidzianych art. 388 § 1 k.c., który to przepis stanowi normę szczególną względem przesłanek nieważności czynności prawnych przewidzianych w art. 58 k.c. Nie może natomiast dawać podmiotowi w żaden sposób niezaangażowanemu w stosunek prawny uprawnień do kwestionowania ważności takiej umowy, celem osiągnięcia własnych korzyści. Co więcej, w ocenie Sądu I instancji, nie zasługuje na udzielenie ochrony prawnej z powołaniem się na nieważność umowy cesji przedsiębiorca, który swoim działaniem sam miałby naruszyć interesy konsumenta, a które to działanie spowodowało powstanie wierzytelności będącej przedmiotem przelewu (co nie oznacza, że pozwany bank naruszał interesy konsumenta).

Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że samo zawarcie umowy przelewu między pożyczkobiorcą (konsumentem) a powodową spółką nie napotykało formalnych przeszkód z punktu widzenia obowiązujących regulacji prawnych, a w konsekwencji Sąd meriti uznał zawartą umowę cesji za ważną i skuteczną.

Przechodząc do merytorycznej oceny postawionych przez powoda zarzutów odnoszących się do naruszenia przez pozwany bank obowiązków informacyjnych wymienionych w art. 30 ust. 1 u.k.k. Sąd Rejonowy zauważył, że obecny kształt przepisów zawartych w u.k.k. jest efektem implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG. Dyrektywa ta skupia się i wymienia obowiązki informacyjne ciążące na podmiotach bankowych, przewidując jednocześnie, że państwa członkowskie powinny ustanawiać sankcje, mające zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z dyrektywą, a sankcje te muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Dyrektywa jako wtórne źródło prawa unijnego nie może wywoływać skutków o charakterze horyzontalnym, co oznacza, że w przypadku braku lub wadliwej implementacji dyrektywy przez państwo członkowskie, jednostki pozostające ze sobą w sporze nie mogą powoływać się na ich prawa lub obowiązki mające swoje źródło w treści dyrektywy. Jednocześnie sądy państw członkowskich mają obowiązek przy dokonywaniu wykładni prawa krajowego robić to, na ile to tylko możliwe, w świetle litery i celów dyrektywy, by osiągnąć założony w niej rezultat.

Sankcja kredytu darmowego przyjęta w formie wskazanej w art. 45 u.k.k. nie znajduje swojego bezpośredniego odpowiednika w przepisach transponowanej dyrektywy. Brzmienie owej normy oraz skutki z niej płynące zostały podyktowane wyłącznie decyzją ustawodawcy krajowego, którego zobowiązaniem było przyjęcie sankcji skutecznych i odstraszających, ale jednak proporcjonalnych. Jednocześnie sądy krajowe, na których spoczywa obowiązek wykładni prawa krajowego w świetle litery i celów dyrektywy, dostrzegając bardzo daleko idący charakter sankcji przewidzianej w art. 45 u.k.k., dla zachowania przewidzianego w dyrektywie wymogu proporcjonalności sankcji, winny dokonywać jej wykładni w możliwie zawężony sposób tak, by mechanizm z niej wynikający aktualizował się wyłącznie w przypadkach ku temu uzasadnionych. Przypadki takie winny natomiast obejmować sytuacje, kiedy treść umowy kredytowej zawiera tego rodzaju braki w warstwie informacyjnej, które mają faktyczne znaczenie z punktu widzenia świadomego konsumenta, a nie te, których doszukiwać się trzeba na siłę, dokonując rozszerzającej wykładni art. 30 u.k.k. Sankcja przewidziana w art. 45 u.k.k. jest w istocie sankcją bardzo dotkliwą, której zastosowanie wypacza zupełnie kształt stosunku prawnego zawartego pomiędzy konsumentem, a bankiem, pozbawiając go charakteru wzajemności oraz elementów stanowiących essentialia negotii umowy. Zgodnie bowiem z art. 69 ustawy Prawo bankowe przez umowę o kredyt kredytobiorca zobowiązuje się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami. W przypadku skutecznego skorzystania z sankcji kredytu darmowego konsument będzie zobowiązany wyłącznie do zwrotu kwoty, którą bank przekazał mu w wykonaniu umowy, a więc kwoty w dokładnie takiej samej wysokości jaka mogłaby być dochodzona przez bank na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu wobec stwierdzenia nieważności czynności prawnej.

Poczynione rozważania prowadzą do wniosku, że przepisy, których następstwem miałoby być zastosowanie sankcji kredytu darmowego, powinny być wykładane w sposób ścisły, tak by zachować wymóg proporcjonalności sankcji przewidziany w dyrektywie, a także po to by zbyt pochopnie nie sprzeniewierzać się zasadzie pacta sunt servanta. Trzeba również pamiętać, że sankcja kredytu darmowego nie jest sankcją za stosowanie przez bank nieuczciwych klauzul umownych w treści umowy (czego rolę pełni norma art. 385 § 1

1 k.c.), lecz za niewłaściwe wywiązywanie się z obowiązków informacyjnych wobec konsumenta.

Sąd Rejonowy wskazał, że strona powodowa zarzuciła, iż przedmiotowa umowa pożyczki narusza następujące przepisy u.k.k.:

- art. 30 ust. 1 pkt 10 oraz 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k. poprzez nieokreślenie procedury oraz warunków na jakich koszty kredytu ulegają zmianie, zwłaszcza w momencie wcześniejszej spłaty;

- art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez błędne wskazanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, całkowitej kwoty do zapłaty z uwagi na niedopuszczalne naliczanie odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu;

- art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. poprzez niewskazanie terminu odstąpienia od umowy z art. 53 ust. 2 u.k.k., niewskazanie skutków odstąpienia od umowy, wprowadzenie w błąd co do sposobu odstąpienia od umowy;

- art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.k.k. poprzez nieokreślenie w harmonogramie jaką część raty stanowi kwota przeznaczona na spłatę kapitału i spłatę kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu;

- art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k. poprzez nieprecyzyjne określenie procedury spłaty kredytu przed terminem;

- art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez niewskazanie warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45 ust. 1 u.k.k.

Zgodnie z art. 5 pkt od 6 do 8 oraz pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim:

- całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta;

- pozaodsetkowe koszty kredytu to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek;

- całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt;

- całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu;

- rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.

Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 oraz 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1 u.k.k. poprzez nieokreślenie procedury oraz warunków, na jakich koszty kredytu ulegają zmianie, zwłaszcza w momencie wcześniejszej spłaty. W ocenie Sądu niższego rzędu strona powodowa błędnie wiąże art. 30 ust. 1 pkt 10 z art. 30 ust. 1 pkt 16 i art. 49 ust. 1 u.k.k. i przyjmuje, że obowiązek informowanie o zmianach wysokości kosztów z art. 30 ust. 1 pkt 10 dotyczy również sytuacji z art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k. Sąd stanął na stanowisku, że nie bez przyczyny ustawodawca rozróżnił pkt 10 i pkt 16. Gdyby wskazane regulacje można było odczytywać łącznie/w związku to nie byłoby podstaw do ich rozbijania na dwie osobne jednostki redakcyjne. Powyższe oznacza zatem, że ustawodawca rozróżniał pojęcie zmiany kosztów z pkt 10 oraz procedurę spłaty kredytu przed terminem z pkt 16. W przypadku wcześniejszej spłaty kredytu nie dochodzi bowiem do zmiany kosztów w rozumieniu pkt 10 – wcześniejsza spłata kredytu prowadzi do tego, że koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Jest to skutek wynikający z samej ustawy i niezależny od woli i decyzji banku. To samo odnosi się do zasad rozliczenia/spłaty kredytu w przypadku skutecznego zastosowania sankcji kredytu darmowego – kredytobiorca zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Zwrot kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu w żaden sposób nie może być poczytywane jako zmiana z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. z uwagi na niewskazanie warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45 ust. 1 u.k.k. był niezasadny.

Kwestia wcześniejszej spłaty kredytu została w ocenie Sądu Rejonowego uregulowana § 12 – 13 umowy w taki sposób, aby respektować obowiązki wskazane w pkt 16. Kwestię wcześniejszej spłaty kredytu wyczerpuje bowiem ta właśnie regulacja z pkt 16. Gdyby na bank nałożony był szerszy obowiązek informacji w zakresie wcześniejszej spłaty pożyczki to przyjmując, iż mamy do czynienia z ustawodawcą racjonalnym doszłoby do poszerzenia treści art. 30 ust. 1 pkt 16, a nie umieszczenie dodatkowych obowiązków w tym zakresie w innej jednostce redakcyjnej tj. w art. 30 ust. 1 pkt 10. Kwestia zmiany kosztów określonych w umowie na podstawie „Taryfy prowizji i opłat bankowych dla klientów detalicznych” została uregulowana w § 6 umowy. Wskazano tam podstawowe założenia tych zmian, ich przesłanki oraz informację o przekazywaniu tych zmian konsumentowi. Odnosząc się do kwestii wcześniejszej spłaty kredytu należy wskazać, że w umowie wskazano, w jaki sposób pożyczka będzie rozliczana przy częściowej wcześniejszej spłacie. Wskazano również, że w przypadku całkowitej wcześniejszej spłaty bank dokona rozliczenia umowy w terminie 14 dni. W ocenie Sądu I instancji wymaganie od banku, aby przedstawiał konsumentowi w jaki dokładnie sposób będzie dokonywał rozliczenia jest niemożliwe, gdyż na chwilę zawierania umowy taka sytuacja nie ma jeszcze miejsca. Bank nie jest zobowiązany do tworzenia niezliczonej liczby symulacji i tworzenia przykładów z potencjalnymi kwotami nadpłat. W ocenie Sądu meriti to właśnie takie zachowanie banku mogłoby wprowadzić konsumenta w błąd, gdyż zmiana chociażby jednego elementu mogłaby spowodować, że symulacja przestałaby być aktualna. Bank nie ma również obowiązku zamieszczania w umowie treści przepisów (np. art. 49 u.k.k.).

Na marginesie rozważań Sąd Rejonowy wskazał, że strona powołuje w treści pozwu argumentację odnoszą się do zasad obliczania „rekompensaty”, na poparcie czego przywoływane jest orzeczenie (...) C 33/20. Wskazać należy jednak, że w art. 10 ust. 2 lit. r dyrektywy zawarto sformułowanie „informację dotyczącą prawa kredytodawcy do otrzymania rekompensaty i sposobu jej ustalania”. Dyrektywa, a w ślad za nią cytowane orzecznictwo (...), odnosi się do informacji o rekompensacie należnej bankowi (prowizji za przedterminową spłatę), nie wymaga zaś – jak sugeruje powód – informowania konsumenta „jaką część prowizji dostanie od banku w razie spłaty kredytu przed terminem”. W spornej umowie (...) ust. 2 wyraźnie wskazano, że bank nie pobiera żadnej prowizji za spłatę części lub całości pożyczki przed terminem.

Strona powodowa podniosła zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez błędne wskazanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, całkowitej kwoty do zapłaty z uwagi na niedopuszczalne naliczanie odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu. W umowie kredytu w § 1 ust. 3 wskazano w sposób wyraźny jaka kwota kryje się pod pojęciem „całkowitej kwoty pożyczki”. Zapis umowny odnoszący się do powyższego jest jasny, czytelny, umieszczony niemalże na samym początku umowy. Już analiza pierwszej strony umowy pożyczki pozwala na zapoznanie się z tym, co kryje się pod tym pojęciem. Ustawa o kredycie konsumenckim obliguje banki do umieszczenia w umowach tego konkretnego pojęcia ustawowego i to też uczynił pozwany Bank. To, że Bank w § 1 używa pewnych własnych sformułowań takich jak „kredyt (pożyczka) w kwocie” „pożyczka” nie stanowi w ocenie Sądu Rejonowego żadnego uchybienia i nie wprowadza konsumenta w błąd, bo i te pojęcia są wyjaśnione. Skoro bowiem ustawa nakazuje użycie w umowie pewnych pojęć to mogą one zostać zastosowane przez Bank tylko w takim znaczeniu, jakie nadaje mu ustawa. Zatem, jeśli Bank chce zawrzeć dodatkowe informacje to zupełnie zrozumiałym jest, że musi użyć pewnych własnych sformułowań tak, aby nie pozostawały one w sprzeczności w pojęciami ustawowymi. Z racji natomiast na to, że umowa ta dotyczy pożyczki to całkowicie zrozumiałym jest, że pojęcia te mogą zawierać takie właśnie słowo. W § 1 ust. 1 umowy wskazano konkretną kwotę „pożyczki”, aby następnie w § 1 ust. 2 umowy wymieniono szczegółowo co składa się na wspomnianą kwotę 130,778,27 złotych. Suma wszystkich kwot wymienionych w § 1 ust. 2 umowy składa się na przedmiotową kwotę pożyczki w kwocie 130.778,27 złotych. W ocenie Sądu I instancji informacje z § 1 były jasne, czytelne i nie wprowadzają konsumenta w błąd, a wręcz przeciwnie – pokazują konsumentowi, że przekazane mu kwoty mają na celu pokrycie też pewnych kredytowanych kosztów tj. prowizji. Pożyczkobiorca wiedział bowiem, że nie wykłada z własnych pieniędzy kwot na zapłatę prowizji i że uzyskuje od Banku środki na pokrycie tych kosztów. Zastosowanie takiej praktyki jest prawnie dozwolone i często stosowane w przypadku klientów, którzy nie mają własnych wolnych środków na pokrycie tych kosztów. W § 5 umowy wyjaśniono natomiast wszystkie ustawowe pojęcia takiej jak: całkowita kwota do zapłaty, całkowity koszt kredytu.

Następnie Sąd niższego rzędu wskazał, iż podziela stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne jest kredytowanie określonych kosztów kredytu (prowizji, składki ubezpieczeniowej). Dopuszczalność takich działań wskazuje sam ustawodawca w art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim, w którym wskazuje, że całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Ustawodawca używa tam pojęcia „kredytowanych kosztów kredytu”, a zatem zna takie pojęcie i dopuszcza jego występowanie. Powszechną praktyką jest bowiem, udzielanie kredytu również na pokrycie określonych kosztów jakie wiążą się z zawarciem umowy. Wiadomym jest, że banki pobierają prowizję za udzielenie kredytu. Jeśli jednak kredytobiorca nie posiada własnych środków na pokrycie takich kosztów to nic nie stoi na przeszkodzie, aby bank udzielił kredytobiorcy kredytu również na zaspokojenie tych należności. To właśnie takie należności mieszczą się pod pojęciem „kredytowanych kosztów kredytu”. Środki na pokrycie tych kosztów są środkami przekazanymi konsumentowi przez bank takimi jak każde inne środki, które byłyby przeznaczone przez niego np. na cele konsumpcyjne. Kredytobiorca mógłby uniknąć powyższych, gdyby był w stanie zapłacić za prowizję z własnych środków. Gdyby np. kredytobiorca udał się do innego podmiotu i zaciągnął kolejną pożyczkę, tylko po to, aby uzyskaną kwotę przekazać Bankowi (...) na zaspokojenie prowizji to nie budziłoby nikogo wątpliwości, że podmiot trzeci mógłby naliczać odsetki od tej pożyczki, gdyż dla tego podmiotu obojętnym byłby fakt, iż kwota ta została przeznaczona na zaspokojenie prowizji Banku (...). W ocenie Sądu Rejonowego brak było podstaw do rozróżniania sytuacji, gdy środki na prowizję pochodzą od innego podmiotu (z innej pożyczki/kredytu), od sytuacji gdy prowizję kredytuje ten bank, który udziela głównego kredytu/pożyczki. Dla konsumenta stanowi to ułatwienie, gdyż nie musi poszukiwać wśród podmiotów trzecich środków na sfinansowanie prowizji w banku udzielającym podstawowego kredytu. Świadek wiedział, że umowa wiąże się z prowizją. Ponadto z zeznań wynika, że nie miała ona własnych wolnych środków na zapłacenie tych należności. Ponadto w umowie pożyczki w sposób jasny i czytelny wyszczególniono te pozycje i wskazano, jaka kwota składa się na prowizję. Z umowy jasno wynika również, że to Bank udziela T. P. kredytu na pokrycie tych kosztów. Ze spornej umowy pożyczki w sposób jasny wynika również, od jakiej kwoty naliczane są odsetki kapitałowe. W ocenie Sądu I instancji nic nie stało na przeszkodzie, aby naliczać odsetki również od kwoty prowizji, gdyż na tą pozycję udzielona została konsumentowi pożyczka. Konsument może część kapitału kredytu dobrowolnie przekazać na pokrycie kosztów związanych z umową o kredyt konsumencki. Nie wyklucza to w żadnej mierze pokrycia tego rodzaju kosztów z innego źródła środków finansowych i braku ich kredytowania u kredytodawcy. Kwestia ta pozostaje jednak suwerenną decyzją kredytobiorcy. Zgodnie z terminem (definicją) „stopa oprocentowania kredytu” wynikającym z art. 5 pkt 10 u.k.k. - stopa oprocentowania to wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Pojęcie wypłaconej kwoty, o której mowa w art. 5 pkt 10 u.k.k., obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie kosztów związanych z tym kredytem. Sąd Rejonowy podzielił w tym zakresie wskazania doktryny, iż za powyższym wnioskiem przemawia już sama wykładnia językowa omawianego przepisu. Przepis ten nie wprowadza wymogu, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta. Wypłata może być zatem dokonana również w celu pokrycia zobowiązań konsumenta (w tym również zobowiązań do zapłacenia kosztów związanych z kredytem bądź innym zobowiązaniem kredytobiorcy). Wniosek ten jawi się jako uprawniony również w oparciu o wykładnię systemową. A to dlatego, iż na kanwie przepisów o kredycie bankowym przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu wypłacenia tego kapitału, czy to do rąk konsumenta czy też na spłatę jego zobowiązań itd. (por.: T. Czech, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 5 ustęp 232 do komentowanego art. 5 –Lex). To, że pewne kwoty fizycznie nie trafiły do konsumenta nie oznacza, że bank ich nie udostępnił konsumentowi. Gdyby przyjąć taką koncepcję to upadałaby cała istota kredytów konsolidacyjnych, gdyż w takich sytuacjach określone środków fizycznie nie zostają przekazane konsumentowi i są one niejako automatycznie przekazywane na rzecz podmiotu trzeciego.

Czerpanie zysków z udzielonego kredytobiorcy kredytu na pokrycie prowizji nie jest zatem nadużyciem i było w ocenie Sądu I instancji dozwolone. W ocenie tegoż Sądu umowa kredytu wiąże się z przekazaniem konsumentowi pewnych kwot z przeznaczeniem na określony cel. W niniejszej sprawie celem przekazania pewnych środków było również pokrycie kosztów prowizji. Udzielając konsumentowi kredytu na powyższe wiąże się z tym, że w pewien sposób również z tych środków korzysta konsument, gdyż dzięki nim może zapłacić pewne zobowiązania. Nie ma zatem żadnych przeszkód w tym, aby również od tych kwot Bank mógł naliczać stosowne odsetki. Trudno zatem przyjąć, że kredytobiorca nie miał wiedzy, aby kredytodawca nie pobierał odsetek od skredytowanych kosztów tym bardziej, że w zawartej umowie wskazano wprost, że oprocentowaniu według zmiennej stopy procentowej podlega kwota pożyczki, o której mowa w § 1 ust. 1 umowy (a zatem wraz z kredytowaną prowizją). Nie można zatem mieć wątpliwości, iż wszelkie niezbędne dane, potrzebne dla prawidłowego wyliczenia (...) zostały ujęte w podpisanej przez pożyczkobiorcę umowie. Fakty przeciwne nie zostały wykazane przez stronę powodową w toku postępowania dowodowego. Wszystkie powyższe rozważania wskazują również na to, że podnoszony przez stronę powodową zarzut nieprawidłowości w określeniu (...) jest niezasadny. Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, że chodzi o to, że bank ma poinformować konsumenta, jak kształtuje się wysokość jego zobowiązania kredytowego na podstawie założeń przyjętych w umowie. Skoro natomiast według umowy bank zastrzega sobie prawo do pobierania odsetek kapitałowych także od kredytowanych kosztów kredytu i takie założenie leży u podstawy wykonanego wyliczenia (...), to owo wyliczenie jest prawidłowe (matematycznie) i czyni zadość obowiązkowi przewidzianemu w art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. Nadto wskazać należy, że w § 3 umowy w sposób wyraźny i wyczerpujący wskazano, jakie założenia związane z realizacją umowy, zostały przyjęte dla ustalenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Nie sposób zatem zgodzić się ze stroną pozwaną, że w treści umowy nie podano wszystkich założeń do obliczenia (...).

Zdaniem Sądu Rejonowego nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia przez pozwany bank obowiązku informacyjnego z art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.k.k. Zgodnie z powołanym przepisem umowa powinna określać zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informację o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1; jeżeli w ramach kredytu stosuje się różne stopy oprocentowania dla różnych należności kredytodawcy, należy także podać kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet różnych należnych sald, dla których stosuje się różne sto

[…]