Zmarły w trakcie apelacji W. M. Wyrok uchylony, postępowanie wobec niego umorzone

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 23 sierpnia 2024 r., sygn. akt II K 69/21

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

W. M.

Oskarżony W. M. zmarł w dniu 19 listopada 2022 r.

odpis skrócony aktu zgonu USC w G. W..

k. 16870

Odpis skrócony aktu zgonu W. M. wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w G. W..

k. 16870

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Obrońca oskarżonego zarzucił w apelacji:

1.obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj.

a) art. 442 § 3 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie zapatrywań i wskazań wyrażonych w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecnie z dnia 27 kwietnia 2017 r. o sygn. II AKa 18/17 w szczególności w zakresie konieczności ustalenia, czy środki pochodzące z fikcyjnych operacji na dolarach nie trafiły do kasy spółki, czy to bezpośrednio, czy pośrednio poprzez sprzedaż dolarów do banku lub innych kantorów; potrzeby uwzględnienia przy wyliczeniu szkody faktu wypłacania pracownikom pokrzywdzonej spółki nieoficjalnych premii;

b) art. 7 k.p.k. poprzez przyjęcie wbrew zasadom logiki i prawidłowego rozumowania, że kwota odpowiadająca stracie spółki ze sprzedaży w kantorach w S. i Ś. dolarów poniżej ceny ich nabycia odpowiada kwocie stanowiącej urobek z księgowania fikcyjnych operacji na dolarach, który był następnie przekazywany oskarżonym;

c) art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. poprzez ujęcie w opisie przestępstwa przypisanego oskarżonemu w pkt I ppkt 2 zachowania nieodzwierciedlającego znamion przestępstwa i niewpływającego na odpowiedzialność karną, tj. zachowania polegającego na wskazywaniu wystawcom faktur jako płatnika spółki (...) sp. z o. o.

2. obrazę przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 12 § 1 k.k. poprzez przyjęcie, że sprawca działa w wykonaniu z góry powziętego zamiaru wtedy, gdy każde z zachowań składających się na czyn ciągły zostało podjęte z tej samej motywacji, tj. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej;

b) art. 296 § 3 k.k. poprzez uznanie, że zachowania polegającego na wskazywaniu wystawcom faktur związanych z inwestycją na nieruchomości należącej do matki oskarżonego, jako płatnika spółki (...) sp. z o. o., stanowiło nadużycie uprawnienia przez oskarżonego działającego w roli wiceprezesa pokrzywdzonej spółki;

c) art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że:

•strata wynikająca ze sprzedaży przez pokrzywdzoną spółkę dolarów poniżej ceny ich nabycia w kantorach w S. i Ś. po odjęciu zaoszczędzonego podatku dochodowego stanowi szkodę wynikłą z nadużycia przez oskarżonych ich uprawnień,

•fikcyjne operacje stanowiące przedmiot zarzutu, mające wyłącznie księgowy charakter, mogły wyrządzić szkodę w majątku spółki;

•przyjęciu, że w chwili przekazania oskarżonym urobku z prowadzenia fikcyjnych operacji na dolarach nastąpiło przywłaszczenie przez nich otrzymanych sum pieniężnych nawet wówczas, jeżeli były one następnie wydatkowane na cele związane z działalnością pokrzywdzonej spółki (premie dla kasjerek) lub przekazane pośrednio albo bezpośrednio do kasy spółki;

d) art. 41 § 1 k.k. poprzez zakazanie oskarżonemu zajmowania stanowisk w organach nadzorczych spółek prawa handlowego, mimo iż w czasie popełniania przypisanego mu przestępstwa oskarżony nie pełnił funkcji w organach nadzorczych spółek prawa handlowego;

e) art. 41 § 2 k.k. poprzez zakazanie oskarżonemu prowadzenia działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem kantorów, mimo iż oskarżony w okresie popełnienia przestępstwa nie prowadził działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem kantorów.

W realiach procesowych powstałych w tej sprawie na etapie postępowania odwoławczego z powodu śmierci oskarżonego W. M., zaktualizowała się przeszkoda do kontynuowania postępowania karnego. Brak podmiotu procesu, jakim jest oskarżony (strona) spowodował niedopuszczalność dalszego procedowania. Wprawdzie postępowanie przed sądem pierwszej instancji zakończyło się i wydany został wobec W. M. wyrok skazujący, jednak zbadanie prawidłowości tego wyroku w postępowaniu odwoławczym stało się już niemożliwe. Tak, jak na etapie orzekania o winie i karze przez sąd

meriti konieczna jest obecność oskarżonego, tak również dalsze stadium procesu, a więc postępowanie odwoławcze, wymaga również obecności oskarżonego. Jego brak generuje

de facto bezwzględną przesłankę procesową przesądzającą o niedopuszczalności postępowania karnego - w każdym jego stadium. Aktualizuje się to również po wydaniu wyroku w postępowaniu rozpoznawczym, ale przed jego uprawomocnienia się, co należy uwzględnić niezależnie od granic zaskarżenia oraz podniesionych w środkach odwoławczych zarzutów (vide: wyrok SN z 06.06.2013 r., III KK 147/12, LEX nr 1318414, wyrok SN z 11.05.2017 r., II KK 126/17, LEX nr 2294392).

Zawartość akt niniejszej sprawy wskazuje bezsprzecznie na fakt, że oskarżony W. M. zmarł w dniu 19 listopada 2024 r. w S., co jednoznacznie potwierdza odpis skrócony aktu zgonu wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w G. W.. (k. 16870).

Zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej jest zatem w okolicznościach tej sprawy jednoznacznie wykazane. Taki stan rzeczy generował potrzebę uchylenia zaskarżonego orzeczenia, stosownie do uregulowania zawartego w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., albowiem w ustalonych realiach nie może ono uzyskać waloru prawomocności i winno być wyeliminowane z obrotu prawnego. Śmierć oskarżonego przed uprawomocnieniem się wyroku pierwszoinstancyjnego wyklucza możliwość dalszego prowadzenia postępowania (vide: wyrok SN z 12.03.2020 r., IV Ko 154/19, LEX nr 3181423).

Utrzymanie w mocy, uchylenie lub zmiana wyroku sądu pierwszej instancji wymaga również wydania przez sąd odwoławczy orzeczenia w formie wyroku, stosownie do regulacji zawartej w art. 456 k.p.k. Nie jest zatem wystarczające jedynie umorzenie postępowania, bowiem zgodnie z art. 439 § 1 k.p.k. - w tego rodzaju uwarunkowaniach, jak powstałe w przedmiotowej sprawie, zachodzi konieczność uchylenia wyroku przez sąd odwoławczy niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Podsumowując, stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy przed rozpoznaniem wniesionej apelacji, zaktualizowała się za sprawą śmieci oskarżonego, bezwzględna przyczyna odwoławcza, to zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej W. M. i umorzenia postępowania, stosownie do przepisów art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.

W apelacji obrońca oskarżonego W. M. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oskarżonego W. M. i uniewinnienie go od zarzuconych mu czynów, ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku odnośnie do oskarżonego R. K., poprzez wyeliminowanie z opisu przypisanych temu oskarżonemu czynów przestępnych, ustalenia, że działał on wspólnie i w porozumieniu z W. M. oraz przyjęcie w to miejsce, że oskarżony R. K. działał wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą.

W razie zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, sąd niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia, uchyla zaskarżone orzeczenie (art. 439 § 1 k.p.k.), co zarazem jest równoznaczne z faktem, że nie bada i ocenia zasadności wniosków sformułowanych w apalcji.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

Śmierć oskarżonego W. M. w dniu 19 listopada 2024 r.

oskarżony W. M. zmarł w dniu 19 listopada 2024 r. (po wniesieniu apelacji przez obrońcę oskarżonego, ale przed jej rozpoznaniem).

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Art. 439 k.p.k.

Przyczyny takiego stanu rzeczy zostały szczegółowo przedstawione w pkt 3.1 niniejszego uzasadnienia.

Konieczność umorzenia postępowania

Art. 437 § 2 k.p.k.

W pkt. 3.1. uzasadnienia wskazano, że śmierć oskarżonego powoduje konieczność umorzenia postępowania w każdym jego stadium, również po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, a przed zyskaniem przezeń przymiotu prawomocności (vide: postanowienie SN z 24.09.2014 r., IV KK 272/14, LEX nr 1515401).

Koszty procesu

Punkt II wyroku

Zgodnie z przepisem art. 632 pkt 2 k.p.k., w przypadku umorzenia postępowania w sprawie z oskarżenia publicznego, koszty procesu ponosi Skarb Państwa.

SSA Małgorzata Jankowska SSA Dorota Mazurek SSA Jacek Szreder

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

zmiana