Oficer MSW nie ujawnił służby w oświadczeniu lustracyjnym. Sąd stwierdził niezgodność z prawdą

Ustalenie faktów

P. O. (1)

Oświadczenie lustracyjne złożone w dniu 23 marca 2022 r. przez P. O. (1) pełniącego funkcję publiczną Przewodniczącego (...) w K., że nie pracował, nie pełnił służby ani nie był współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., jest niezgodne z prawdą.

Lustrowany P. O. (1), ubiegając się o funkcję Przewodniczącego (...) w K., złożył w dniu 23 marca 2022 r. oświadczenie lustracyjne, w którym stwierdził, że będąc świadomym odpowiedzialności za złożenie niezgodne z prawdą oświadczenia, po zapoznaniu się z treścią ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze. zm.), że nie pracował, nie pełnił służby ani nie był współpracownikiem w rozumieniu art. 3a powołanej ustawy, organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 powołanej ustawy, w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

P. O. (1) w latach 1958-1965 był funkcjonariuszem Ministerstwa (...). Został przyjęty do służby w dniu 1 kwietnia 1958 r. w charakterze oficera (...) Sekcji (...) Wydziału(...) Biura „(...)” (...). Z dniem 1 lipca 1958 r. został oficerem (...) Sekcji(...)Wydziału (...) Biura (...) (...). Z dniem 1 kwietnia 1961 r. został mianowany funkcjonariuszem stałym. Od dnia 1 kwietnia 1962 r. pełnił służbę jako oficer (...) Sekcji (...) Wydziału(...)Biura „(...)” (...). Z dniem 15 lutego 1963 r. rozpoczął pełnienie służby jako oficer (...) Wydziału (...)Departamentu(...)

(...). Z dniem 1 października 1973 r. został zaliczony w poczet słuchaczy(...)Szkoły (...) (...) w V.. Od dnia 1 lipca 1965 r. był oficerem (...) Wydziału (...) Departamentu (...) (...). Został zwolniony ze służby w resorcie spraw wewnętrznych z dniem 31 grudnia 1965 r. Wykonując czynności służbowe jako oficer (...)w Biurze (...), P. O. (1) zajmował się m.in. tłumaczeniami materiałów operacyjnych z języka angielskiego.

W dniu 8 lipca 1967 r. ze P. O. (2) przebywającym w Oddziale Towarzystwa (...) w O. nawiązał kontakt ppłk. K. Ś. ps. (...) – oficer Zarządu(...) (...)Wojska Polskiego, który przedstawił możliwość współpracy z wywiadem wojskowym. P. O. (1) przekazał wówczas informacje na temat nastrojów w środowiskach kupieckich i sytuacji wywiadowczej w kwestii zatrudnienia w L. i uzyskania obywatelstwa. P. O. (1) przebywał w L.do 16 września 1967 r.

W dniu 28 lipca 1970 r. kpt. P. L. wystąpił z wnioskiem o zwerbowanie P. O. (2) na współpracownika Zarządu (...) (...) (...) WP. Wniosek zatwierdził płk. P. V. Szef Oddziału (...). P. O. (1) był w tamtym okresie przewidziany na stanowisko dyrektora Towarzystwa (...) ((...)) (...) w O.. W sierpniu 1970 r. Ministerstwo (...) odrzuciło jednak wniosek o zatwierdzenie P. O. (1) na stałego pracownika Oddziału (...) w O..

Po powrocie z L. lustrowany odbył co najmniej kilka spotkań z kpt. P. L., gdzie omawiano sytuację związaną z wyjazdem lustrowanego na placówkę zagraniczną.

W dniu 31 marca 1977 r. P. O. (1) został zarejestrowany przez Wydział (...)Departamentu(...) (...) w kategorii zabezpieczenie – nr rej. (...). W dniu 20 lipca 1978 r. P. O. (1) miał zostać przekazany do Wydziału (...) Departamentu (...) (...). W dniu 7 sierpnia 1978 r. ppłk. O. G. – st. inspektor Wydziału (...) Departamentu (...) (...) pozyskał P. O. (1) do współpracy z wywiadem cywilnym w charakterze Kontaktu Operacyjnego ps. (...) – nr rej. (...). P. O. (1) był w tamtym czasie dyrektorem Oddziału Towarzystwa (...) (wcześniej (...)). W dniu 9 stycznia 1990 r. nastąpiła „rezygnacja” – zakończono współpracę i akta lustrowanego przekazano do Archiwum Departamentu.

W dniu 7 sierpnia 1978 r. P. O. (2) podpisał deklarację, że dobrowolnie i świadomie deklaruje gotowość pomocy dla służby wywiadu (...), równocześnie zobowiązał się do zachowania ścisłej tajemnicy - kontaktów i wszelkich wiadomości nabytych. W kontaktach ze służbą (...) ustalono pseudonim (...).

P. O. (2) przyznał się do złożenia nieprawdziwego oświadczenia lustracyjnego.

Ocena dowodów

Częściowo

wyjaśnienia lustrowanego P. O. (1). Wyjaśnienia P. O. (1) w zakresie, w jakim nie kwestionował on swojej służby oraz współpracy z organami bezpieczeństwa, uznać należało za wiarygodne. Świadczą o tym dowody wymienione w części 1.1.1. uzasadnienia, które pozwalają na odtworzenie ścieżki zawodowej lustrowanego. Nie stanowią natomiast żadnego usprawiedliwienia, a tym bardziej okoliczności ekskulpującej, twierdzenia lustrowanego jakoby o jego służbie i współpracy z organami bezpieczeństwa mieli wiedzieć „wszyscy”.

zeznania Z. G.

Depozycje świadka były spójne, logiczne, wprawdzie nie kojarzył on P. O. (1), nie pamiętał, czy spotykał się z w/w osobą, niemniej nie kwestionował treści dokumentów, które zostały przez niego podpisane, w tym notatek, z których wynikało, że do takich spotkań ze P. O. (1) dochodziło.

zeznania W. G.

Depozycje świadka Sąd ujawnił na podstawie art. 391 § 1 kpk, wobec faktu, że świadek przed jego przesłuchaniem na etapie postępowania sądowego zmarł. Zeznania z etapu postępowania prowadzonego przez Oddziałowe Biuro Lustracyjne IPN był relacjami spójnymi i rzeczowymi, w trakcie których świadek odnosił się do okazywanych mu dokumentów dotyczących okresu służby i współpracy P. O. (1). Świadek nie kwestionował autentyczności dokumentów powstałych w czasie służby i współpracy lustrowanego, ani ich czasu powstania czy też treści.

oświadczenie lustracyjne. Oświadczenie zostało sporządzone przez P. O. (1) zgodnie z wymogami ustawy lustracyjnej. Lustrowany nie kwestionował, że sporządził osobiście oświadczenie, potwierdził również, że stwierdził w nim, iż nie pracował, nie pełnił służby ani też nie był współpracownikiem w rozumieniu art. 3a ustawy lustracyjnej z 2006 roku organów bezpieczeństwa państwa, o jakich mowa w art. 2 tej ustawy.

kopia akt IPN zawierająca

dowody z dokumentówwymienionych w części 1.1.1.

Dokumenty te stanowią wydruki z cyfrowej bazy dokumentów IPN, stworzonej na podstawie dokumentów papierowych, zweryfikowanych pod względem autentyczności, nie budzące wątpliwości co do ich treści i daty sporządzenia. Dokumenty te, wewnętrznie niesprzeczne, pozwalają na odtworzenie spójnego obrazu przebiegu służby lustrowanego.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

częściowo

wyjaśnienia lustrowanego P. O. (1). Depozycje lustrowanego, podającego, że nie był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa, a kiedy był w L., to nie miał kontaktu z wywiadem, że nie podpisywał zobowiązania do współpracy i że były to tylko luźne towarzyskie rozmowy, pseudonim (...) był natomiast pseudonimem jego znajomego Kanadyjczyka, były wewnętrznie niespójne z tą częścią wyjaśnień lustrowanego, w której nie kwestionował on ani złożenia nieprawdziwego oświadczenia lustracyjnego, ani też okoliczności wynikających z przedstawionych przez oskarżyciela dowodów potwierdzających fakt pełnienia służby przez P. O. (1), jak i współpracy z organami bezpieczeństwa państwa.

Podstawa prawna wyroku

3.1. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem

1. P. O. (1)

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt I KZP 17/15; wyrok z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. II KK 29/16), w oparciu o treść ustawy lustracyjnej wyróżnić należy trzy kategorie osób współpracujących z ówczesnymi organami bezpieczeństwa państwa: pracownicy i pełniący służbę w tych organach (art. 1); tajni współpracownicy i pomocnicy (art. 3a ust. 1) i jawni współpracownicy - osoby zobowiązane do współpracy z tymi organami z mocy ustaw, w związku z pełnioną funkcją, zajmowanym stanowiskiem, wykonywana pracą lub pełniona służbą (art. 3a ust. 2). Ujawnieniu w rozumieniu przepisów ustawy lustracyjnej podlega każdy rodzaj pracy lub służby we wskazanych w art. 2 tej ustawy organach bezpieczeństwa państwa. Ustawa lustracyjna nakazuje też ujawnienie faktu współpracy spełniającej kumulatywnie pięć warunków, a mianowicie takiej, która po pierwsze, polegała na kontaktach z organami bezpieczeństwa państwa i przekazywaniu informacji tym organom, po drugie - miała ona charakter świadomy, po trzecie, współpraca winna była być tajna, co oznaczało, że fakt nawiązania współpracy, a także jej przebieg, miała pozostawać tajemnicą, w szczególności wobec tych osób i środowisk, których miały dotyczyć przekazywane informacje, po czwarte – współpraca musiała się wiązać z operacyjnym zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa i po piąte wreszcie – nie mogła się ograniczać do samej tylko deklaracji woli, lecz winna była materializować się w świadomie podejmowanych konkretnych działaniach w celu urzeczywistnienia podjętej współpracy (tak: wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 1998 roku w sprawie K 39/97 i z dnia 11 maja 2007 roku w sprawie K 2/07, jak również wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2006 roku w sprawie II KK 160/06 i z dnia 10 kwietnia 2014 roku w sprawie IV KK 361/13)

Odnosząc powyższe do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie budzi najmniejszy wątpliwości fakt pełnienia służby przez P. O. (1) jako funkcjonariusza Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w okresie 1958-1965. Nie ma też wątpliwości, że lustrowany, po zwolnieniu go ze służby w resorcie spraw wewnętrznych z dniem 31 grudnia 1965 r., w sposób świadomy i dobrowolny podjął tajną współpracę z organami, o których mowa w ustawie lustracyjnej. Z notatki oficera K. Ś. ps. (...) wynika, że odbył on z lustrowanym trzy spotkania operacyjne. Spotkania miały miejsce po przybyciu P. O. (2) do O., w lokalach poza miastem. K. Ś. omówił z lustrowanym możliwości pracy dla służby i zagadnienia, którymi winien się interesować. Polecił lustrowanemu koncentrowanie swoich wysiłków na zbieraniu informacji dotyczących konfliktu w rejonie oraz danych dotyczących możliwości legalizacyjnych w O.. Na realizację tej współpracy P. O. (1) wyraził zgodę. Według K. Ś. kilkuletnia praca P. O. (2) w (...) wyrobiła w nim szereg nawyków wywiadowczych i kontrwywiadowczych. Następnie, komandor ppor. P. J. zapisał w notatce, aby w przypadku niemożliwości skierowania P. O. (2) do pracy w L. przedsięwziąć kroki w celu uplasowania go na kierunku (...). W związku z faktem, że wyjazd lustrowanego do O. nie doszedł do skutku, komandor ppor. P. J. zaprzestał dalszego rozpracowywania jego osoby. Z kolei z notatki kpt. P. L. wynika, że spotkał się on z lustrowanym trzy razy w kawiarni (...). Stwierdził, że P. O. (2) był odpowiednim kandydatem na współpracownika. W dalszej kolejności por. Z. G. sporządził notatkę, z której wynikało, że P. O. (2) został wytypowany do wyjazdu do Wielkiej Brytanii na stanowisko kierownika działu w spółce handlowej (...), ale kierunek (...) (Zarząd (...)) nie był zainteresowany w pozyskaniu go do współpracy. W związku z tym zaniechano dalszego rozpracowywania lustrowanego. O. G. zapisał w raporcie o pozyskaniu P. O. (2) jako KO (...), że lustrowany chętnie zgodził się na pomoc dla organów (...), podpisał deklarację i obrał pseudonim (...). Następnie spotkał się z mjr. W. G. vel H., który zapisał w raporcie, że kontakt z (...) utrzymywał G., który przed odejściem na emeryturę poinformował go, że skontaktuje się z nim kolega, który w tym samym czasie co (...) był w Kanadzie. (...) miał informować, że oczekuje na wizę. Finalnie, z postanowienia o zakończeniu prowadzenia i przekazaniu do Archiwum Departamentu (...) (...) sprawy KO ps. (...) sporządzone przez mjr. W. H. (G.) wynika, że w okresie pobytu lustrowanego w Kanadzie w latach 1978-1982 utrzymywano z nim sporadyczny kontakt operacyjny. (...) miał przekazywać informacje również w formie pisemnej, głównie na temat działalności kanadyjskich służb specjalnych wobec jego osoby.

Odwołując się zatem do tych pięciu wymienionych powyżej przesłanek znamionujących tajną i świadomą współpracę, należy podkreślić, że P. O. (1) utrzymywał kontakty z przedstawicielami organów bezpieczeństwa państwa PRL, w tym Oddziału (...)” Zarządu(...)

(...) (...) WP oraz Wydziału (...) Departamentu (...) (...). Miał niewątpliwą świadomość tego, z kim nawiązuje współpracę, bazując na swojej wiedzy pozyskanej z czasu jego zatrudnienia w (...). W dniach 13 lipca i 2 sierpnia 1967 r. wyraził zgodę na propozycję nawiązania współpracy, a następnie wielokrotnie spotykał się z funkcjonariuszami wywiadu celem przekazania im pozyskanych informacji. Podpisał deklarację współpracy i obrał pseudonim (...). Współpraca ta miała też charakter tajny, na co wskazują zapisy dokumentów w teczce KO (...). Współpraca lustrowanego wiązała się z (...) zdobywaniem informacji przez służby (tj. Oddział (...) Zarządu (...) (...) (...) WP i Wydział (...) Departamentu (...) (...)), z którymi lustrowany zgodził się współpracować, jak też współpraca ta nie ograniczyła się wyłącznie do deklaracji woli, ale zmaterializowała się w postaci przekazywanych informacji na temat m.in. nastrojów w środowiskach kupieckich i sytuacji wywiadowczej w L., działalności kanadyjskich służb specjalnych, o czym świadczą zapisy w teczce KO (...).

Konkludując, zebrany w toku postępowania materiał dowodowy, w szczególności w postaci akt personalnych i karty przebiegu służby funkcjonariusza P. O. (1), jednoznacznie wskazuje, że pełnił on służbę w organach bezpieczeństwa państwa PRL, a mianowicie w Biurze (...) (...) oraz Departamencie(...)

(...) (kontrwywiad cywilny),a także był świadomym i tajnym współpracownikiem w rozumieniu art. 3a ust. „ustawy lustracyjnej z 2006 r.” organów bezpieczeństwa państwa, o jakich mowa w art. 2 tej ustawy, czego nie wykazał w złożonym oświadczeniu z dnia 23 marca 2022 r. Tym samym oświadczenie to, w którym tych okoliczności nie ujawnił, było niezgodne z prawdą.

Jak wynika natomiast z art. 33d ustawy z dnia 13 października 1995 r. –

Prawo łowieckie, w skład organów (...) Związku (...), a także w skład zarządu koła łowieckiego lub komisji rewizyjnej, nie może wchodzić osoba urodzona przed dniem (...) r., która była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r.

o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

(Dz. U. z 2023 r. poz. 102), w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. lub współpracowała z tymi organami. Tym samym ustawa ta wykluczała możliwość objęcia funkcji Przewodniczącego (...) w K. przez P. O. (1)..

„Ustawa lustracyjna” jest aktem prawnym obligującym osoby ubiegające się o funkcje publiczne do złożenia aktu autodenuncjacji. Bez znaczenia dla oceny prawnej pozostaje natomiast okoliczność, czy fakt służby bądź współpracy był w otoczeniu lustrowanego „powszechnie znany”, na co w niniejszej sprawie powoływał się w swoich wyjaśnieniach P. O. (1). Osoba zobligowana na podstawie ustawy do złożenia oświadczenia lustracyjnego ma obowiązek ujawnienia zgodnie z prawdą swojej działalności, o której mowa w tej ustawie. Ustawa lustracyjna służy prawu obywateli do informacji o przeszłości osób ubiegających się o pełnienie funkcji publicznych i w tym sensie urzeczywistnia obywatelskie prawo do informacji (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt I KZP 17/15).

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

P. O. (1)

2. 1.

Na podstawie art. 17, art. 21a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r.

o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1632) stwierdzając, że P. O. (1) złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, orzeczono wobec lustrowanego obligatoryjny środek w postaci utraty prawa wybieralności w wyborach do Sejmu, Senatu i Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach powszechnych organu i członka organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organu jednostki pomocniczej samorządu terytorialnego, której obowiązek utworzenia wynika z ustawy. Utratę ww. prawa Sąd orzekł w minimalnym wymiarze 3 (trzech) lat, uznając, iż ten okres będzie wystarczająco dolegliwy dla lustrowanego, jak również spełni swe funkcje społecznego oddziaływania w zakresie kształtowania świadomości prawnej. Sąd miał przy tym na względzie charakter współpracy (jej stosunkowo małą intensywność), oraz niewielką wagę przekazywanych informacji, które były w istocie bardzo ogólnikowe. Dodatkowo Sąd uwzględnił fakt przyznania przez P. O. (1), że złożył on oświadczenie lustracyjne niezgodne z prawdą.

P. O. (1)

3. 1.

Wobec orzeczenia o niezgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego złożonego przez P. O. (2), na podstawie art. 21a ust. 2b ustawy z dnia 18 października 2006 r.

o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1632) orzeczono wobec lustrowanego P. O. (2) obligatoryjny zakaz pełnienia funkcji publicznej, o której mowa w art. 4 pkt 2 – 57, 61 ww. ustawy, na okres 3 (trzech) lat. Wymiar tego środka podyktowany były okolicznościami przywołanymi j.w.

6. inne zagadnienia

Koszty procesu

4. Zgodnie z art. 627 k.p.k. w zw. z art. 19 „

ustawy lustracyjnej”, lustrowany został obciążony kosztami sądowymi.

Sędzia SO Magdalena Wójcik

Sędzia SO Tomasz Julian Grochowicz Sędzia SR del. do SO Justyna Koska-Janusz