Sąd Apelacyjny nałożył na oskarżonego 6-letni zakaz kontaktu z pokrzywdzoną

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2025 roku, w sprawie o sygn. akt III K 571/23.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

W części

Co do winy

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

D. E.

Uprzednia karalność oskarżonego

Fakty uznane za nieudowodnione

-----

-------

------

-----

-----

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Karta karna

Dokument urzędowy

S2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

-----

-----

-----.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1

Apelacja obrońcy oskarżonego – adw. Ł. G.

1. obraza przepisów postępowania, mająca istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. polegająca na znacznym przekroczeniu przez sąd zasady swobodnej oceny dowodów i oparciu się na fragmentarycznych zeznaniach pokrzywdzonej (to jest jedynie tych, w których obciążała oskarżonego w sposób odpowiadający tezom aktu oskarżenia), jak i świadków: V. O., Z. U., U. B. (2), C. L., B. T., A. D. oraz G. N., które jako koleżanki pokrzywdzonej uprawiające prostytucję nigdy nie były bezpośrednimi świadkami zdarzeń objętych zarzutami w sprawie, przy jednoczesnym nieuwzględnieniu przez sąd treści wyjaśnień oskarżonego nieprzyznającego się do winy i zeznań W. P., G. D. i Ł. P. (2), którzy to świadkowie posiadali wiedzę odnośnie zdolności pokrzywdzonej do manipulowania faktami i innymi osobami, zajmowania się prostytucją, stosunkiem do mężczyzn („oskarżania” ich o wszystko i składania zawiadomień o przestępstwie jako formy szantażu emocjonalnego), zażywania narkotyków, relacji panujących pomiędzy oskarżonym a pokrzywdzoną;

2. błąd w ustaleniach faktycznych, będący rezultatem naruszeń prawa procesowego, polegający na przyjęciu, że oskarżony dopuścił się przypisanych mu w wyroku czynów, w sytuacji, gdy ustalenia sądu w przedmiocie sprawstwa i winy D. E. opierają się na wybiórczych zeznaniach Ł. P. (1) oraz zeznaniach „ze słyszenia”, które są niezgodne z pozostałym materiałem dowodowym, ograniczając się przy tym wyłącznie do kilku zdarzeń z udziałem pokrzywdzonej i oskarżonego, co sąd dostrzegł zmieniając opis czynów zarzucanych oskarżonemu, niemniej jednak, pomimo to dokonał subsumpcji tak błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy pod normy prawa karnego, niezasadnie uznając winę i sprawstwo oskarżonego w zakresie zarzucanych mu czynów.

Apelacja obrońcy oskarżonego – adw. R. B.

1. obraza przepisów postępowania, mająca istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k., polegająca na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów i nieuwzględnieniu okoliczności przemawiających na korzyść D. E. poprzez:

- dokonanie przez sąd oceny dowodu z zeznań Ł. P. (1) w sposób niezgodny z zasadami doświadczenia życiowego i dowolne wyprowadzanie z treści tych (zmiennych) zeznań dalekoidących wniosków i domniemań faktycznych na niekorzyść oskarżonego, które to, nie będąc potwierdzone żadnymi innymi bezpośrednimi dowodami ostatecznie doprowadziły do skazania oskarżonego,

- uwzględnienie przez sąd przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy tylko fragmentów zeznań pokrzywdzonej Ł. P. (1), w których pokrzywdzona obciążała oskarżonego w sposób odpowiadający tezom aktu oskarżenia, jak i zeznań świadków: V. O., Z. U., U. B. (1), C. L., B. T., A. D. oraz G. N., które jako koleżanki pokrzywdzonej uprawiające prostytucję nigdy nie były bezpośrednimi świadkami zdarzeń objętych zarzutami w sprawie, a więc ich treść w tej części nie powinna stanowić podstawy ustaleń faktycznych w zakresie winy oskarżonego, który konsekwentnie nie przyznawał się do zarzucanych mu czynów, zaprzeczając istnieniu istotnych okoliczności tych czynów,

- błędne przyjęcie, jakoby oskarżony cyklicznie znęcał się nad pokrzywdzoną , gdzie na przestrzeni czasu ze strony D. E. trzy razy doszło do naruszenia nietykalności cielesnej pokrzywdzonej, to jest w (...)roku, a więc nie można mówić, żeby działanie oskarżonego było znęcaniem się nad pokrzywdzoną i miało charakter cykliczny,

- uznanie przez sąd sprawstwa oskarżonego w zakresie przestępstwa znęcania się i zmuszania do prostytucji pomimo, że w toku postępowania nie zostało wykazane, by (poza trzema zdarzeniami), jakiekolwiek działania oskarżonego były efektem jego złego zamiaru, chęci wyrządzenia Ł. P. (1) krzywdy i cierpienia psychicznego,

- niewzięcie przez sąd pod uwagę zeznań W. P., G. D. i Ł. P. (2), którzy to świadkowie posiadali wiedzę odnośnie zdolności pokrzywdzonej do manipulowania faktami i innymi osobami, zajmowania się prostytucją, stosunkiem do mężczyzn („oskarżania” ich o wszystko i składania zawiadomień o przestępstwie jako formy szantażu emocjonalnego), zażywania narkotyków, relacji panujących pomiędzy oskarżonym a pokrzywdzoną,

- przypisanie przez sąd oskarżonemu popełnienia przestępstwa z art. 245 k.k., gdy tymczasem zmienność zeznań Ł. P. (1) w tej sprawie nie była podyktowana działaniem oskarżonego, a osobowością pokrzywdzonej oraz manipulowaniem przez nią D. E.;

2. obraza przepisów postępowania, mająca istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj. art. 5 § 2 k.p.k. poprzez uznanie oskarżonego za winnego przypisanych mu przestępstw i wydanie wyroku skazującego, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na uznanie ponad wszelka wątpliwość, że oskarżony dopuścił się tych czynów, a zaistniałych wątpliwości nie było można rozstrzygnąć z powodu braku możliwości dowodowych;

3. błąd w ustaleniach faktycznych, będący rezultatem naruszeń prawa procesowego, polegający na przyjęciu przez sąd, że D. E. popełnił przypisane mu przestępstwa, w sytuacji gdy ustalenia sądu w przedmiocie winy oskarżonego opierają się praktycznie wyłącznie na wybiórczych zeznaniach Ł. P. (1), a tym samym wadliwe rozstrzygnięcie, że oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał znamiona tych przestępstw.

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Apelacje obrońców oskarżonego okazały się niemal w całości niezasadne – sąd apelacyjny podzielił jedynie wywody adw. Ł. G. kwestionujące prawidłowość przyjęcia przez sąd I instancji czasu popełnienia przestępstwa przypisanego D. E., które zawarto w uzasadnieniu wywiedzionego środka odwoławczego (nie przyjęły one formy zarzutu apelacyjnego).

Istotnie, ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zeznań Ł. P. (1) wynika, że strony poznały się w (...) roku i przez dwa, trzy miesiące (do kwietnia) było „normalnie”, jak to określiła pokrzywdzona, a do pierwszego pobicia miało dojść w (...) roku. W pełni zrozumiałe są oczywiście problemy ze wskazaniem przez ofiarę przestępstwa trwałego konkretnej daty, od której miałyby zacząć się negatywne zachowania sprawcy, zwłaszcza, że dochodziło do nich, z różnym natężeniem, przez kilka lat, a sama relacja stron była zaburzona od samego początku.

Mając na uwadze powyższe, kierując się dyspozycją art. 5 § 2 k.p.k., sąd odwoławczy, rozstrzygając wszelkie wątpliwości w omawianym zakresie na korzyść oskarżonego, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że za moment początkowy czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 1 przyjął kwiecień 2020 roku (w miejsce przyjętego przez sąd okręgowy marca 2020 roku).

Przechodząc do dalszych rozważań w przedmiocie podniesionych przez obrońców D. E. zarzutów odwoławczych, sad apelacyjny odniesie się łącznie do obu apelacji z uwagi na ich zbieżną treść.

Niejako na wstępie wskazać należy, że sąd okręgowy przeprowadził w niniejszej sprawie pełne postępowanie dowodowe, co sprawiło, iż orzeczenie wydane w przedmiotowej sprawie jest oparte na całokształcie materiału dowodowego zebranego w sprawie, który został poddany szczegółowej analizie, bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów. Analiza ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd okręgowy na podstawie pełnego i trafnie ocenionego materiału dowodowego doprowadziła sąd apelacyjny do wniosku, że są one w zdecydowanej większości prawidłowe. Ponadto znajdują one odzwierciedlenie we wnioskach zawartych w uzasadnieniu wyroku, które czyni zadość wymogom art. 424 § 1 i 2 k.p.k., co pozwala na przeprowadzenie kontroli instancyjnej.

Zgodnie z art. 7 k.p.k., organy postępowania, a więc także i sąd, kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną tego przepisu, gdy: jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art. 410 k.p.k.) i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art. 2 § 2 k.p.k.), stanowi wyraz rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego (art. 4 k.p.k.), jest zgodne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a nadto zostało wyczerpująco i logicznie uargumentowane w uzasadnieniu wyroku (art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 roku, V KKN 104/98).

Sąd odwoławczy nie dopatrzył się uchybień, które wskazywałby na obrazę przepisu art. 7 k.p.k. i w pełni zgodził się z przeprowadzonym przez sąd I instancji postępowaniem dowodowym. Błędów sądu okręgowego obrońcy, stawiając zarzut naruszenia art. 7 k.p.k., w głównej mierze upatrują w nieprawidłowej ocenie zeznań Ł. P. (1) w kontekście wyjaśnień oskarżonego, kwestionującego swoją winę i sprawstwo oraz w nienależytej ocenie zeznań świadków, wymienionych w wywiedzionych apelacjach.

Wbrew stanowisku obrońców, sąd okręgowy wnikliwie zanalizował postawę procesową pokrzywdzonej i ocenił jej twierdzenia zarówno w kontekście ich niestabilności (kilkukrotnego ich odwoływania na poszczególnych etapach postępowania), zachowania Ł. P. (1) w relacji z oskarżonym w inkryminowanym okresie, dotychczasowej linii życiowej ofiary, jej osobowości, czy przestępczej przeszłości, uzależnienia od substancji psychoaktywnych. Analiza ta jest wyczerpująca, osadzona w opinii biegłego psychologa, logiczna i racjonalna. Sąd apelacyjny nie znalazł jakichkolwiek powodów, by wnioski, do jakich doszedł sąd I instancji w zakresie oceny zeznań pokrzywdzonej choćby w minimalnym stopniu podważać, zwłaszcza, że skarżący nie przedstawili żadnej logicznej argumentacji, mogącej zakwestionować stanowisko sądu okręgowego. Obrońcy podkreślali zmienność zeznań pokrzywdzonej (z czym należycie rozprawił się sąd I instancji), jej uzależnienie od narkotyków i fakt trudnienia się prostytucją, uprzednią karalność i nieprawidłowe zachowania Ł. P. (1) wobec dzieci. Wszystkie te okoliczności, również fakt składania przez Ł. P. (1) zawiadomień o popełnieniu przestępstw przez jej byłych partnerów, były przedmiotem rozważań sądu okręgowego. Stanowisko w nich zawarte sąd apelacyjny w całości podziela. Wnikliwa analiza uzasadnienia wyroku sądu I instancji odpowiada też na pytania kiedy relacja pokrzywdzonej była prawdziwa, a kiedy nieudolnie próbowała ona, ze strachu przed oskarżonym, odwołać swoje poprzednie zeznania.

Podkreślić należy, że z naruszeniem art. 7 k.p.k. nie należy utożsamiać sytuacji uznania za wiarygodne określonych dowodów lub ich części, z jednoczesnym odmówieniem tego przymiotu innym, co stanowi przecież podstawową prerogatywę sądu. Nie można więc czynić zarzutu na podstawie ww. przepisu opierając się jedynie na tym, że pewne dowody nie stanowiły podstawy ustaleń, jeżeli zostały rozważone, a ich znaczenie ocenione w sposób czyniący zadość wymogom z art. 7 k.p.k. (por. post. SN z dnia 6 grudnia 2021r., sygn. akt IV KK 564/21, LEX nr 3327218), a tak właśnie formułują swoje zarzuty obrońcy oskarżonego D. E..

Apelacje obrońców nie zdołały również podważyć prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji oceny zeznań pozostałych świadków – to, że niektóre z tych osób nie były bezpośrednimi uczestnikami inkryminowanych wydarzeń, nie pozbawia ich relacji przymiotu wiarygodności. Podobnie jak fakt, iż były one koleżankami pokrzywdzonej i uprawiały prostytucję. Wszystkie te okoliczności nie umknęły uwadze sądu okręgowego podczas oceny zgromadzonych dowodów. Na marginesie tylko zaznaczyć trzeba, że podnoszony wielokrotnie przez skarżących fakt trudnienia się przez świadków prostytucją sam przez się nie czyni z nich niewiarygodnych źródeł dowodowych, a tak zdają się wywodzić apelujący.

Skarżący wyeksponowali zeznania U. H., jako dowód mający świadczyć o niewinności oskarżonego. Zauważyć jednak trzeba, że mężczyzna ten nie miał w zasadzie wiedzy o relacji D. E. z Ł. P. (1), a jego twierdzenia o uczuciu jakim podsądny darzył partnerkę, stanowią wyłącznie przypuszczenia. Na potwierdzenie powyższego wskazać należy na kilka fragmentów zeznań M. H., dyskwalifikujących te zeznania jako koronny dowód niewinności oskarżonego: „

ja się z nim razem spotkałem kilka razy”, „

myślę, że o wszystkim nie wiedziałem”, „

D. nie mówił, że bije i zmusza do czegoś (...)

”, „

na swój sposób oskarżony dbał o konkubinę i dziecko.

Nie wiem,

na swój sposób kochał (...)

” – k. 1484 (podkreśl. SA).

Reasumując tę część wywodów przypomnieć wypada, że sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane zostało jednak stanowisko, zgodnie z którym: „

G. Sąd I instancji w swoim uzasadnieniu dokona wszechstronnej i kompleksowej oceny wszystkich istotnych okoliczności, tak w zakresie ustaleń faktycznych, będących konsekwencją szczegółowo wykazanej oceny materiału dowodowego, jak i w sposób pełny przedstawi argumentację prawną, to oparcie zarzutów apelacji na tych elementach, które były już wszechstronnie i kompleksowo rozważone przez Sąd I instancji, co wynika z uzasadnienia wyroku, uprawnia Sąd Odwoławczy do ograniczenia swojego uzasadnienia w znacznym zakresie do odesłania do tej argumentacji.” (por. post. SN z dnia 18 maja 2021r. sygn. akt II KK 113/21, LEX nr 3177269). Tym samym, skoro skarżący wskazują jedynie w sposób ogólny na dokonaną przez sąd I instancji błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie prezentują jakiejkolwiek pogłębionej i merytorycznej analizy dowodów, odniesienie się do takiego zarzutu, w przypadku jego nieuwzględnienia, stanowiłoby powielenie zaprezentowanego przez sąd okręgowy stanowiska. Taki sposób postępowania jest niedopuszczalny, albowiem wyjaławia istotę postępowania odwoławczego sprowadzając go do replikowania postępowania przed sądem I instancji.

Apelujący obrońcy w niniejszej sprawie nie zdołali przedstawić jakichkolwiek merytorycznych argumentów, które mogłyby choćby potencjalnie przeczyć ustaleniom faktycznym poczynionym przez sąd I instancji.

Wskazać należało, że postawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, o którym mowa w art. 438 pkt 3 k.p.k. – przy założeniu, że miałby on wyniknąć z naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów regulujących gromadzenie i ocenę dowodów – jawi się jako sprzeczne z zasadą, zgodnie z którą przedmiotem zarzutu powinny być wyłącznie uchybienia pierwotne. Negowanie tego samego uchybienia poprzez sformułowanie dwóch odrębnych zarzutów postrzegać należy w kategoriach mnożenia bytów ponad potrzebę. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych stanowi w analizowanej sprawie ewidentnie następstwo uchybienia w postaci naruszenia art. 7 k.p.k.

Odnosząc się do podniesionego przez adw. R. B. zarzutu naruszenia art. 5 § 2 k.k. należy wskazać, że nieprawidłowym jest podnoszenie zarzutu naruszenia zasad wyrażonych w art. 5 k.p.k., w tym zasady in dubio pro reo, obok zarzutu dowolnej oceny dowodów. Tak podniesione zarzuty powodują, iż apelacja jest wewnętrznie sprzeczna. Skutecznie powoływać się na treść art. 5 § 2 k.p.k. można tylko wówczas, gdy sąd orzekający, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, dokona wszechstronnej oceny dowodów, zgodnie z wymogami art. 7 k.p.k. i mimo tego nie usunie wątpliwości co do istotnych okoliczności sprawy. Nie można zatem jednocześnie podnosić obrazy reguł przewidzianych w tych dwóch normach prawnych. Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku nie wynika, aby sąd okręgowy powziął jakiekolwiek wątpliwości co do winy i sprawstwa oskarżonego w zakresie zarzucanych mu przestępstw. Wyrażaną przez sąd I instancji pewność należało podzielić. Podnosząc i uzasadniając zarzut obrazy przepisu art. 5 § 2 k.p.k. obrońca miał natomiast na względzie własne wątpliwości, nie zaś wątpliwości sądu okręgowego, co wobec tego, co już wyżej powiedziano, dyskwalifikowało sformułowany zarzut jako bezpodstawny. Podkreślenia wymaga, że reguła określona w art. 5 § 2 k.p.k. znajduje zastosowanie w sytuacji, kiedy to sąd ferujący wyrok, pomimo niedających się usunąć wątpliwości, nie rozstrzygnie ich na korzyść oskarżonego. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie sąd I instancji, na co już zwrócono uwagę, nie miał żadnych wątpliwości w zakresie winy oraz sprawstwa oskarżonego, co jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia kwestionowanego wyroku. Przepisu art. 5 § 2 k.p.k. nie można natomiast interpretować, jako powinności sądu do czynienia ustaleń w oparciu o dowody najbardziej korzystne dla oskarżonego, jak chce tego apelujący.

Co do nieprawidłowości przypisania oskarżonemu popełnienia występku z art. 245 k.p.k. zauważyć wypada, że podstawą uznania winy i sprawstwa D. E. w tym zakresie była nie tylko zmienna postawa procesowa pokrzywdzonej, należycie oceniona przez sąd I instancji jako efekt zastraszania świadka przez oskarżonego. Zachowanie oskarżonego w toku procesu (listy, grypsy i inne działania D. E. i jego matki) wskazuje na wyjątkową dążność podsądnego do uniknięcia odpowiedzialności karnej. Skoro oskarżony próbował wpłynąć na treść zeznań N. E. i V. C., to tym bardziej przecież zależało mu na wycofaniu zeznań przez pokrzywdzoną, której to twierdzenia najbardziej go obciążały. Nadmienić należy, że apelacja obrońcy nie zawiera pogłębionej argumentacji w omawianym zakresie, co sprawia, że odniesienie się do zarzutu odwoławczego jest utrudnione.

Apelacje obojga obrońców:

zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego D. E. od przypisanych mu w punktach 1 i 2 zaskarżonego wyroku czynów,

ewentualnie

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Niezasadny

Odwołać się w tym miejscu należy do zawartych powyżej wywodów odnośnie poszczególnych zarzutów apelacyjnych, których, co do zasady, niepodzielenie spowodowało utrzymanie w mocy niemal w całości zaskarżonego wyroku.

Uwzględnienie wywodu adw. Ł. G. odnośnie przyjętego przez sąd okręgowy czasu popełnienia przestępstwa doprowadziło do niewielkiej modyfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia (pkt 1a) wyroku sądu odwoławczego).

Sąd apelacyjny dokonał również z urzędu kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku w świetle bezwzględnych przesłanek odwoławczych przewidzianych przepisami art. 439 § 1 k.p.k. oraz art. 440 k.p.k. jednak żadne z nich w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły. Z tego względu nie było potrzeby ingerencji w zaskarżone orzeczenie z urzędu (za wyjątkiem poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej w trybie art. 455 k.p.k.).

2

Apelacja prokuratora

1. błąd w ustaleniach stanu faktycznego przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, poprzez zaniechanie ustalenia, iż w ramach czynu opisanego w punkcie 1 zaskarżonego wyroku oskarżony D. E. w efekcie stosowanej przemocy oraz gróźb pozbawienia życia doprowadził pokrzywdzoną Ł. P. (1) do obcowania płciowego z innymi mężczyznami;

2. obraza prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu, tj. art. 197 § 1 k.k., ewentualnie art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. poprzez uznanie, iż zachowanie oskarżonego polegające na stosowaniu wobec Ł. P. (1) przemocy i groźby pozbawienia życia w celu zmuszenia jej do uprawiania seksu z innymi mężczyznami nie wyczerpuje znamion wskazanych w ww. przepisach, a jedynie znamiona czynu z art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 191 § 1 k.k., a w konsekwencji:

- rażąca niewspółmierność orzeczonej w punkcie 1 kary jednostkowej pozbawienia wolności i orzeczonej w punkcie 3 kary łącznej pozbawienia wolności,

- zaniechanie orzeczenia na podstawie art. 41a § 1 k.k. fakultatywnego środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się oskarżonego z pokrzywdzoną oraz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 50m na okres 6 lat;

zarzut ewentualny:

3. rażąca niewspółmierność kary łącznej pozbawienia wolności oraz zaniechanie orzeczenia na podstawie art. 41a § 1 k.k. fakultatywnego środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się oskarżonego z pokrzywdzoną oraz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 50m na okres 6 lat

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Apelacja prokuratora zasługiwała na uwzględnienie w części. Sąd apelacyjny podzielił wywody skarżącego odnośnie oceny zaniechania orzeczenia przez sąd I instancji na podstawie art. 41a § 1 k.k. fakultatywnego środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się oskarżonego z pokrzywdzoną oraz zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 50m na okres 6 lat.

Charakter przypisanego oskarżonemu przestępstwa, brutalność i agresja jego przestępczego zachowania, stosowana przemoc, groźby wywołujące w pokrzywdzonej poczucie lęku i zagrożenia (co przekładało się na jej postawę prezentowaną w toku postępowania karnego) – wszystko to nakazywało, celem zapewnienia bezpieczeństwa pokrzywdzonej, odizolować D. E. od Ł. P. (1).

W pozostałym zakresie sąd odwoławczy uznał apelację prokuratora za niezasadną.

Sąd II instancji, po analizie materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, nie znalazł podstaw do zakwalifikowania zachowania podsądnego wobec pokrzywdzonej jako przestępstwa z art. 197 § 1 k.k. Co więcej – zauważyć należy, że sam oskarżyciel publiczny, kierując akt oskarżenia wobec D. E., nie dostrzegł w elementach jego zachowania znamion przestępstwa z art. 197 k.k., kwalifikując je jako czyn z art. 203 § 2 k.k.

W ocenie sądu apelacyjnego, wbrew stanowisku sądu I instancji, wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, zgromadzone dowody wskazują, że oskarżony stosował przemoc wobec Ł. P. (1) i groźby pozbawienia życia w celu zmuszenia pokrzywdzonej do prostytucji. Niewątpliwie Ł. P. (1) trudniła się nierządem. Słusznie ustalił sąd I instancji, iż dobrowolnie świadczyła ona usługi seksualne. Sąd ten ustalił jednak również, iż oskarżony stosował wobec pokrzywdzonej przemoc i groźby pozbawienia życia, by zmusić ją do seksu z innymi mężczyznami. Zeznania pokrzywdzonej, wsparte zeznaniami dzielnicowego oraz świadków, wskazujących, że podsądny zmuszał pokrzywdzoną do seksu, by następnie sceny te filmować, nie pozwalają przyjąć, by te zachowania oskarżonego dotyczyły innych sytuacji niż w ramach uprawianej przez pokrzywdzoną prostytucji. Innymi słowy: postępowanie dowodowe wykazało, że częściowo pokrzywdzona trudniła się prostytucją dobrowolnie, była jednak również przez D. E. przemocą i groźbami zmuszana do seksu z niektórymi klientami, na co nie wyrażała zgody. Tym samym zachowanie oskarżonego należałoby w tym zakresie zakwalifikować jako przestępstwo z art. 203 § 2 k.k., a nie – jak to uczynił sąd okręgowy - jako czyn z art. 191 § 1 k.k.

W obliczu jednak faktu, iż prokurator zaaprobował stanowisko sądu I instancji, eliminujące z kwalifikacji prawnej i opisu czynu przestępstwa „okołoprostytucyjne” i sformułował zarzut apelacyjny obrazy art. 197 § 1 k.k., dokonanie zmiany w zaskarżonym wyroku poprzez przypisanie oskarżonemu na etapie postępowania apelacyjnego przestępstwa z art. 203 § 2 k.k., stanowiłoby niedopuszczalne wyjście poza zakres stawianych zarzutów odwoławczych.

Mimo zatem przekonania sądu II instancji co do tego, że zachowanie oskarżonego wypełniło znamiona występku z art. 203 § 2 k.k., nie mógł on dokonać w zaskarżonym wyroku stosownej zmiany i zobligowany był zatwierdzić kwalifikację z art. 191 § 1 k.k. (nieco skorygowaną, o czym mowa w części 4.1 formularza niniejszego uzasadnienia).

Sąd apelacyjny nie przychylił się do zarzutu rażącej niewspółmierności kary w rozumieniu art. 438 pkt 4 k.p.k. Zachodzi ona wówczas, gdy orzeczona kara, bądź suma zastosowanych kar zasadniczych i środków karnych wymierzonych przez sąd za przypisane oskarżonemu przestępstwo nie uwzględnia należycie stopnia szkodliwości społecznej czynów oraz nie realizuje w wystarczającej mierze celów kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakie ma uczynić w stosunku do osoby skazanej. Innymi słowy, tylko wtedy można uznać, że przesłanka rażącej niewspółmierności kary jest spełniona, jeśli z punktu widzenia nie tylko sprawcy, ale i ogółu społeczeństwa, kara jawi się jako niesprawiedliwa, zbyt drastyczna, przynosząca nadmierną dolegliwość, albo odwrotnie – zbyt łagodna, nie stanowiąca wymiernej dolegliwości. Rażąca niewspółmierność kary jest uchybieniem w zakresie konsekwencji prawnych czynu, a zatem realnie można o niej mówić wówczas, gdy suma zastosowanych kar i środków karnych, wymierzonych za popełnione przestępstwo, nie odzwierciedla należycie stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz nie zapewnia spełnienia celów kary. Ponadto, orzeczona kara lub środek karny mogą być uznane za niewspółmierne, gdy nie uwzględniają w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnionego czynu, jak i osobowości sprawcy ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2009r., sygn. akt WA 19/09, OSNwSK 2009/1/1255). Przesłanka rażącej niewspółmierności kary jest spełniona tylko wtedy, gdy na podstawie ustalonych okoliczności sprawy, które powinny mieć decydujące znaczenie dla wymiaru kary, można przyjąć, iż zachodzi wyraźna różnica między karą wymierzoną a karą, która powinna zostać wymierzona w wyniku prawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2007 r., sygn. akt SNO 75/07, LEX nr 569073 ). Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, iż zmiana kary w instancji odwoławczej nie może następować w każdym przypadku, lecz wyłącznie wówczas, gdy kara orzeczona nie daje się akceptować z powodu różnicy między nią a kara sprawiedliwą, różnicy o randze zasadniczej, rażącej. Taka sytuacja – w ocenie sądu apelacyjnego, nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

W szczególności sąd I instancji wziął pod uwagę wszystkie okoliczności wpływające na wymiar kary zasadniczej, czyniąc zarówno kary jednostkowe, jak i karę łączną karami sprawiedliwymi.

zmiana zaskarżonego wyroku w sposób wskazany na stronie 2-3 apelacji prokuratora

Częściowo zasadny

Częściowa zasadność zarzutów podniesionych w apelacji prokuratora – w zakresie braku orzeczenia przez sąd I instancji środka karnego w postaci zakazu zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzoną; niezasadność zarzutów odwoławczych w pozostałym zakresie; brak podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku z urzędu (za wyjątkiem poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej w trybie art. 455 k.p.k.).

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Art. 455 k.p.k. – poprawienie błędnej kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu D. E. w punkcie 1 zaskarżonego wyroku

Zgodnie z treścią art. 455 k.p.k. nie zmieniając ustaleń faktycznych, sąd odwoławczy poprawia błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Abstrahując w tym miejscu od prawidłowości zakwalifikowania przez sąd I instancji zachowania oskarżonego jako występku z art. 191 § 1 k.k., o czym była mowa wcześniej, w obliczu konieczności pozostawienia tak dokonanej subsumpcji stanu faktycznego z uwagi na zakres zarzutów odwoławczych sformułowanych przez oskarżyciela publicznego, na sądzie apelacyjnym ciążył obowiązek poprawienia zauważonych błędów w zakresie przyjętej przez sąd okręgowy kwalifikacji prawnej.

Słusznie sąd I instancji zauważył, że od (...) roku nastąpiła zmiana w treści art. 191 § 1 k.k.

Przed wskazaną nowelizacją zmuszanie stypizowane w art. 191 § 1 k.k. miało charakter formalny - przestępstwo było dokonane z chwilą użycia przez sprawcę określonych w ustawie środków (tzn. przemocy wobec osoby lub groźby bezprawnej), bez względu na to, czy pokrzywdzony zachował się w sposób, do jakiego zmuszał go sprawca (Ł., Zmuszanie, s. 126; B. [w:] D.-U., B., Przestępstwa, s. 42). N. lege lata jest to przestępstwo materialne, którego skutkiem jest zmuszenie osoby (wobec której zastosowano przemoc lub groźbę bezprawną) lub innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia. Samo zastosowanie wskazanych w przepisie środków, ale bez „zmuszenia” (czyli bez osiągnięcia skutku), przed nowelizacją z 7.07.2022 r. kwalifikowane jako dokonanie przestępstwa (jeśli było zrealizowane we wskazanym w ustawie celu), teraz może zostać zakwalifikowane jako usiłowanie (art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 191 § 1 k.k. ) –

vide: M. Mozgawa [w:] M. Budyn-D., P. (...)-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa, Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026, art. 191.

W związku z tym, iż obecne brzmienie przepisu art. 191 § 1 k.k. jest korzystniejsze dla sprawcy, bowiem zachowania, które dotychczas wypełniały znamiona dokonanego przestępstwa formalnego obecnie stanowią przestępstwo skutkowe w formie usiłowanej, koniecznym było przyjęcie, że D. E. dopuścił się czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 191 § 1 k.k.. Ponownie podnieść należy, że skorygować należało wyłącznie nieprawidłowe zastosowanie przez sąd okręgowy art. 4 § 1 k.k., bowiem, jak już wskazano, nie była możliwa zmiana wyroku poprzez zakwalifikowanie czynu przypisanego oskarżonemu również jako przestępstwa z art. 203 § 2 k.k. (w miejsce przestępstwa zmuszania).

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

0.1Na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. utrzymano w mocy zaskarżony wyrok w części – po dokonaniu jego modyfikacji wskazanej w punkcie 1 wyroku sądu odwoławczego.

Brak podstaw, by poza dokonaną w punkcie 1 zmianą w jakikolwiek sposób ingerować w zaskarżone rozstrzygnięcie.

Przedmiot i zakres zmiany

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w:

a) za moment początkowy czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 1 przyjął kwiecień 2020 roku,

b) przyjął, iż czyn przypisany oskarżonemu w punkcie 1 stanowi przestępstwo z art. 207 § 1 k.k., art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 191 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.,

c) na podstawie art. 41a § 1 i 4 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną Ł. P. (3) w jakikolwiek sposób oraz zbliżania się do pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 50 (pięćdziesiąt) metrów na okres 6 (sześciu) lat.

vide: argumenty przytoczone wyżej w części 3.1, 3.2 i 4.1

-----

-----

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

-----

Konieczność umorzenia postępowania

-----

-----

-----

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

-----

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

---

-----

Koszty procesu

3. Sąd apelacyjny na podstawie art. 634 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, uznając, iż z uwagi na konieczność odbycia przez niego kary pozbawienia wolności, w sytuacji braku stałego legalnego zarobku i majątku, ich uiszczenie, czy też ściągnięcie w drodze egzekucji może okazać się wysoce utrudnione.

A. A. I. P. H. K.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego – adw. Ł. G.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość orzeczenia sądu I instancji

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego – adw. R. B.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość orzeczenia sądu i instancji

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

1.

Całość rozstrzygnięcia w zakresie czynu opisanego w punkcie 1 zaskarżonego wyroku,

2.

Kara łączna orzeczona w punkcie 3 zaskarżonego wyroku,

3.

Brak orzeczenia środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonej

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do winy

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana