Sąd Apelacyjny zasądził wnioskodawcom po 141 tys. zł zadośćuczynienia

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2025 r., sygn. akt III Ko 833/24

Podmiot wnoszący apelację

Inny pełnomocnik wnioskodawców w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Xxx

xxx

xxx

xxx

Xxx

xxx

xxx

xxx

Xxx

xxx

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

xxx

xxx

xxx

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Na podstawie art. 427§2 k.p.k. bezwzględniej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439§1 pkt 2 k.p.k.

Alternatywnie, w przypadku niepodzielenia przez sąd stanowiska skarżących wyrażonego wyżej:

I. W zakresie zadośćuczynienia:

1. obrazy przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 445 § 1 k.c. poprzez błędną ich wykładnię skutkującą bezzasadnym przyjęciem, że odpowiednie zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z powodu niesłusznego tymczasowego aresztowania i pozbawienia wolności H. F. w okresie od (...)roku na podstawie wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w P.z dnia (...) utrzymanego w mocy postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia (...), a które to orzeczenia zostały uchylone wyrokiem Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia (...), wynosi łącznie

,00

(słownie: pięćset sześćdziesiąt cztery tysiące) i zasądzenie na rzecz każdego z wnioskodawców kwoty po

,00

(słownie: sto czterdzieści jeden tysięcy) złotych oraz oddaleniem wniosku ponad ww. kwotę, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy i przyjęta praktyka orzecznicza w tożsamych rodzajowo sprawach przemawiają za zasądzeniem na rzecz wnioskodawców tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez ich ojca kwoty wskazanej we wniosku,

b) art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 § 1 i 2 k.c. oraz art. 448 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i nieuwzględnienie we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności, które miały wpływ na wymiar krzywd i cierpień doznanych przez H. F., a zwłaszcza:

- okres pozbawienia wolności od dnia (...), tj. łącznie 3 lata i 11 miesięcy (z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania);

- strach o swoje życie i bezpieczeństwo, poczucie niesprawiedliwej izolacji;

- rozłąka z rodziną;

- upokorzenie oraz przemoc z rąk funkcjonariuszy (...) oraz strażników w zakładach karnych, częste i wielogodzinne przesłuchania;

- przebywanie w fatalnych warunkach sanitarno-bytowych urągających ludzkiej godności;

- pogorszenie się stanu zdrowia zarówno fizycznego jak i psychicznego;

- piętno przestępcy, które odczuwał po wyjściu na wolność;

- niepewność co do przyszłego losu zarówno swojego jak i najbliższej rodziny;

- sama świadomość niesprawiedliwości, która go spotkała, itp.

2. obrazy przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.:

a) art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, polegającej na bezpodstawnym uznaniu, że zasądzone zadośćuczynienie spełnia cel i wymogi określone art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w przypadku ogromu krzywd i cierpień doświadczonych przez H. F. w wyniku zastosowanych represji, które doprowadziły do degradacji jego zdrowia psychicznego i fizycznego,

b) art. 410 k.p.k. poprzez pominięcie i nieuwzględnienie we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności, wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które miały wpływ na rozmiar krzywd pokrzywdzonego, a w konsekwencji na wysokość zadośćuczynienia, podczas gdy Sąd I instancji wskazał, iż

bezsporne było, że H. F. został skazany w (...) w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa P. na karę 5 lat pozbawienia wolności, z czego w ciężkich warunkach odbył prawie 3 lata i 11 miesięcy kary (dodatkowo Sąd wskazał, że

nie budziło najmniejszych wątpliwości sądu, że pobyt w zakładzie karnym w latach (...) więźnia politycznego, a za takiego musiał być uważany H. F., musiał się wiązać dla. niego ze znacznym cierpieniem, a z wiedzy historycznej wynika, że warunki bytowe w zakładach karnych w ówczesnym czasie były bardzo surowe i nie spełniały cywilizowanych standardów. Nadto więźniowie byli traktowani brutalnie. Ojciec wnioskodawców był rozłączony ze swoją rodziną, w tym żoną i jedynym dzieckiem. Odbywał długą karę pozbawienia wolności za uczciwą i patriotyczną działalność). - te okoliczności niewątpliwie miały negatywny wpływ na kondycję psychiczną represjonowanego nie tylko w czasie pozbawienia wolności, lecz także po jej odzyskaniu.

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę i mających wpływ na treść wyroku:

a) przez niedostateczne ustalenie rozmiaru krzywdy H. F., a w konsekwencji niewzięciu pod uwagę wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar krzywdy, co zdaniem skarżących przemawia za tym, że zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu kwota zadośćuczynienia jest nieadekwatna i niewspółmierna do rozmiaru krzywd i cierpień doświadczonych przez represjonowanego,

b) przez niedostateczne wyjaśnienie, dlaczego zasądzona kwota zadośćuczynienia jest

„odpowiednią” i skąd wynika przekonanie Sądu, iż kwota akurat 12.000 zł miesięcznie nie jest symboliczną podczas gdy nawet prokurator wnosił o zasądzenie zadośćuczynienia na poziomie 800.000,00 zł,

c) przez nie wzięcie pod uwagę kwot zasądzonych w tożsamych rodzajowo sprawach.

II. W zakresie odszkodowania

1. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.:

a) obrazę przepisów postępowania tj. art. 322 k.p.c. w zw. z art. 558 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej, która miała wpływ na jego treść, poprzez jego niezastosowanie oraz w efekcie oddalenie wniosku ponad zasądzone kwoty po

,25

(słownie: czterdzieści jeden tysięcy dwieście pięćdziesiąt cztery 25/ioo) tytułem odszkodowania za szkodę doznaną przez H. F. w związku z tymczasowym aresztowaniem i odbyciem kary pozbawienia wolności w okresie od dnia(...) lr. orzeczonej wyrokiem byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w P. z dnia (...) utrzymanego w mocy postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia (...) a które to orzeczenia zostały uchylone wyrokiem Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia (...), a oskarżonego H. F. uniewinniono,

b) obrazę przepisów postępowania tj.: art. 7 k.p.k. polegającą na przekroczeniu zasad swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów w analizie zgromadzonego materiału dowodowego, naruszającą zasady logicznego wnioskowania i zasad doświadczenia życiowego, polegające na nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego, poprzez uznanie, iż brak jest podstaw do poczynienia pozytywnych dla pokrzywdzonego ustaleń w zakresie przyznania odpowiedniego odszkodowania, podczas gdy H. F. doznał szkody w wysokości wskazanej w złożonym w sprawie wniosku, a ponadto wnioskodawcy wykazali podstawy do zasądzenia pełnej kwoty odszkodowania,

c) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy, tj.:

- błędne uznanie, iż represjonowany nie poniósł szkody wynikającej z kwot w dochodzonym zakresie, podczas gdy szkody te pozostają w związku przyczynowo skutkowym z przedmiotowym zatrzymaniem i pozbawieniem wolności,

- błędną ocenę materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż wnioskodawcy nie udowodnili, że H. F. otrzymywał w chwili aresztowania wynagrodzenie i to na średnim poziomie, co miało wpływ na zasądzenie kwoty niższej niż wnioskowana, podczas gdy przy braku możliwości szczegółowego wykazania wysokości zarobków to zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia (...) sygn. akt (...)

Cywilistyczne zasady obliczania odszkodowania za utratę zarobku stosuje się także do osób, co do których pojęcie wynagrodzenia sensu stricto nie może mieć zastosowania np. do żołnierza. W takiej sytuacji hipotetyczne możliwości zarobkowe poszkodowanego powinny stanowić kryterium określenia wysokości należnego odszkodowania - znać zatem należy, że sposób wyliczenia dochodzonego odszkodowania jest adekwatny w okolicznościach niniejszej sprawy;

d) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 552 § 1 k.p.k. poprzez ich błędną wykładnię na skutek bezpodstawnego uznania, że w niniejszej sprawie na poczet obliczenia zwrotu utraconych przez represjonowanego zarobków przyjęto kwotę miesięcznego wynagrodzenia w wysokości netto, podczas gdy w przedmiotowej sprawie winno zostać zasądzone odszkodowanie w kwocie brutto zgodnie z zasadą pełnej kompensacji szkody,

e) naruszenie zasad wynikających z art. 4 i 5 § 2 k.p.k. które

per analogiom winny być zastosowane w przedmiotowym postępowaniu - zasady niedających się usunąć wątpliwości na rzecz pokrzywdzonego, gdyż rozstrzygnięcie Sądu I instancji przeczy zasadzie pełnej kompensacji, zgodnie z którą odszkodowanie powinno odpowiadać kwocie stanowiące pełne naprawienie doznanej przez pokrzywdzonego szkody i skutkować uwzględnieniem wniosku w ww. zakresie, w sytuacji gdy ww. szkoda pozostaje w związku przyczynowym z represjami.

Niezasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Zasadny

Niezasadny

Oczywiście niezasadny był zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej opisanej w art. 439§1 pkt 2 k.p.k. W uzasadnieniu apelacji jej autorka wskazała przecież, iż wadliwość procedury nominacyjnej nie powoduje automatycznie, iż sąd z udziałem sędziego powołanego w takiej procedurze jest sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu powołanego przepisu. W orzecznictwie Sadu Najwyższego podkreśla się, że obok wskazania, iż dana osoba została powołana na stanowisko sędziego na wniosek nowo ukształtowanej KRS, konieczne jest także wskazanie na dodatkowe okoliczności, które świadczą o naruszeniu standardów niezawisłości i bezstronności sędziego, co w rezultacie może prowadzić do stwierdzenia wystąpienia przesłanki z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Innymi słowy, w razie pojawienia się wątpliwości co do bezstronności sędziego należy je wyjaśnić przeprowadzając tzw. test, do którego niezbędne są dane, których nie posiadają skarżący. Taki test niezawisłości sędziowskiej przeprowadzany jest przez Sąd z urzędu. W ocenie sądu, dane do przeprowadzenia ww. testu częstokroć mogą posiadać strony pojawiają się one bowiem w innych sprawach, a nawet w przestrzeni publicznej. Odnośnie Sędziego B. J. okoliczności takich nie powołała jednak skarżąca, a i sąd odwoławczy się ich nie doszukał. Nigdy nie pojawiły się żadne wątpliwości dotyczące wskazanego sędziego, w szczególności jego bezstronności i niezawisłości. Także dane zawarte w aktach niniejszej sprawy wskazują, iż sąd rozpoznał ją w sposób obiektywny, bezstronny, kierował się jedynie przepisami prawa i co do zasady uwzględnił wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie.

Częściowo zasadne były natomiast zarzutu sprowadzające się do nienależytego uwzględnienia okoliczności wpływających na wysokość zasądzonego na rzecz wnioskodawców zadośćuczynienie.

Apelacja pełnomocnika wnioskodawców okazała się zasadna w części, a to co do zasady, że zasądzone zadośćuczynienie było zbyt niskie; niezasadna była natomiast jeśli chodzi o rozmiar żądanej modyfikacji zasądzonej z tego tytułu kwoty, natomiast co do odszkodowania sąd apelacyjny podzielił jedynie zarzut dotyczący zasądzenia kwoty netto (skarżąca wskazała na to, że winna być uwzględniona wartość brutto) utraconego wynagrodzenia za pracę.

Tytułem wstępu zauważyć należało, że wątpliwości ani stron, ani Sądu Apelacyjnego nie budziło leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia ustalenie, że zmarłemu ojcu wnioskodawców, przysługiwałoby od Skarbu Państwa zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, o którym mowa w art. 8 ust. ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu P. (Dz. U. 2024, poz. 442 t.j.) - zwanej dalej ustawą lutową - w tym wypadku za krzywdę wynikłą z pozbawienia go wolności w okresie od (...) r. w wyniku podejmowanej przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa P.. Ponadto zasadne było również roszczenie o odszkodowanie za szkodę wynikającą z powołanego pozbawienia wolności.

Poza zakresem zaskarżenia apelacją pełnomocnika wnioskodawców znalazła się - niebudząca także wątpliwości Sądu odwoławczego - kwestia prawidłowości ustaleń co do ww. okresu owego pozbawienia wolności.

Wątpliwości apelującego, a także Sądu odwoławczego, nie budziło również to, że w następstwie tego pozbawienia wolności ojciec wnioskodawców doznał krzywdy. Apelująca nie podzieliła jednakże rozstrzygnięcia dotyczącego owej krzywdy w zakresie ustalenia jej wielkości, a co za tym idzie w zakresie wysokości przyznanego wnioskodawcom zadośćuczynienia, uznając przy tym, że było ono zbyt niskie. Apelująca nie zgodziła się również z ustaleniem dotyczącymi rozmiarów szkody i co za tym idzie wysokości odszkodowania.

Wątpliwości Sądu odwoławczego, podobnie jak Sądu I instancji, nie budziło też to, że na gruncie niniejszej sprawy jedynymi uprawnionymi do zadośćuczynienia, i odszkodowania dochodzonych na podstawie przepisów powołanej ustawy, były dzieci represjonowanego: L. F., R. F. (1), R. F. (2) i J. F. (2). Sposób podziału zasądzonych tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania kwot nie był kwestionowany w apelacji.

Zarzuty 1-3 dot. zadośćuczynienie:

Na wstępie należy podkreślić, że podniesione przez apelującą zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia przez Sąd I Instancji wysokości przysługującego wnioskodawcom zadośćuczynienia, tj. zarzut obrazy przepisów prawa materialnego w postaci art. 11 ust. 1 w z. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 445 § 1 i 2 k.c. oraz art. 448 k.c. (Ad. 1), obrazy przepisów postępowania w postaci art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. (Ad. 2) oraz błędu w ustaleniach faktycznych (ad. 3) należało rozpoznać wspólnie, albowiem są one ze sobą ściśle związane. Zarzuty te okazały się częściowo zasadne.

Przed merytorycznym ustosunkowaniem się do wskazanych wyżej zarzutów należało wskazać, że Sąd I instancji ustalając rozmiar krzywdy, jakiej doznał ojciec wnioskodawców w wyniku represji związanych z pozbawieniem go wolności, prawidłowo dał wiarę zeznaniom ww. wnioskodawców.

Podkreślenia wymagało przy tym, że wiedza wnioskodawców była w tym zakresie skąpa. Zeznali oni bowiem, iż ojciec bardzo mało mówił o udziale w partyzantce i późniejszej działalności politycznej. Należy jednak wskazać, że chociażby J. F. (1) podał bardzo istoten okoliczności dotyczące brutalnego traktowania oraz wyżywienia – podawania słonych potraw bez „grama wody” co powodowało duże cierpienia fuzyczne u osadzonych.

Okoliczności ze wskazanego wyżej zakresu - warunkujące ustalany rozmiar krzywdy - odtworzone zostały również na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy.

Przyznanie waloru wiarygodności zarówno twierdzeniom wnioskodawców, jak i wspomnianym dokumentom, oczywiście zasługiwało na aprobatę, jednakże ustalając rozmiar krzywdy należało odwołać się również do doświadczenia życiowego, wspartego wiedzą historyczną dotyczącą czasów objętych przedmiotem niniejszego postępowania. Wiedza ta jest bowiem powszechna, a w każdym razie znana sądom sprawującym wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych, orzekającym m.in. na podstawie tzw. ustawy lutowej.

Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił okoliczności relewantne dla rozmiaru krzywdy doznanej przez ojca wnioskodawców w następstwie niesłusznego pozbawienia go wolności (z tego też powodu Sąd Apelacyjny nie widział potrzeby ich ponownego przytaczania). Nadał im jednakże zdecydowanie zbyt nieadekwatną rangę, zasądzając zadośćuczynienie w łącznej kwocie 564.000 zł, która w ocenie Sądu Apelacyjnego w nienależytym stopniu uwzględnia kompensacyjny charakter tego rodzaju świadczenia pieniężnego. Sąd Okręgowy uchybił zatem wynikającym z przepisu art. 445 § 1 k.c. kryteriom ustalenia wysokości "odpowiedniego" zadośćuczynienia, a przyznana łączna suma nie stanowi miarodajnej rekompensaty za doznaną przez H. F. krzywdę związaną z pozbawieniem wolności na podstawie wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w P..

Z ww. dowodów, a także wiedzy historycznej o niewyobrażalnych cierpieniach, jakich doznawali więźniowie polityczni w okresie stalinizmu, jednoznacznie wynika, że rozmiar krzywdy był znaczący. Także sąd meriti ustalił, że ojciec wnioskodawców doznał znacznego cierpieniem, warunki bytowe w zakładach karnych w ówczesnym czasie były surowe i nie spełniały cywilizowanych standardów, więźniowie byli traktowani brutalnie. Przy czym H. F. odbywał karę za uczciwą i patriotyczną działalność. Wszystkie te okoliczności powinny być w większym stopniu uwzględnione przy ustaleniu wysokości zadośćuczynienie.

Uwzględniając powyższe, co do zasady zatem należało podzielić stanowisko apelującej, że Sąd Okręgowy w sposób niedostateczny docenił okoliczności związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności, w szczególności przez osoby takie jak H. F., którzy odbywali kary za przestępstwa "antypaństwowe", naruszając w tym zakresie dyrektywy zawarte w art. 7 k.p.k. oraz w art. 445 § 1 k.c.

Należycie oceniając rozmiar cierpień zarówno psychicznych, jak i fizycznych, które wiązały się z kilkuletnim pobytem w jednostkach penitencjarnych na przełomie lat 40 i 50, a które stanowić muszą podstawę wyliczenia należnego zadośćuczynienia, stwierdzić należy, że odpowiednią sumą pieniężną będzie dopiero kwota po 282.000 zł na rzecz każdego z wnioskodawców, łącznie 1.128.000 zł.

Częściowo apelacja pełnomocnika wnioskodawców okazała się jednak bezzasadna. Dotyczyło to w szczególności rzekomego pogorszenia się stanu zdrowia H. F. w wyniku pozbawienia wolności. Brak jest w tym przedmiocie jakichkolwiek dowodów. Okoliczności te zostały w sposób przekonujący opisane przez sąd I instancji (VIDE: str. 3 i 4 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Okoliczność ta nie mogła być więc uwzględniona przy ustalaniu kwoty zadośćuczynienia w niniejszym postępowaniu. Ciężar dowodu obciążający wnioskodawców nie oznacza bynajmniej, że fakty i dowody mogą być zastępowane założeniami lub spekulacjami. Nawet treść art. 322 k.p.c. nie daje podstaw do takiej dowolności.

Podkreślić należy, że również powołanie się przez apelującego na wyroki innych sądów zasądzających kwoty zadośćuczynienia za krzywdy w związku z tymczasowym aresztowaniem czy zatrzymaniem, innych niż wnioskodawca osób, nie mogły mieć znaczenia dla ustalenia kwoty zadośćuczynienia względem wnioskodawcy, ani tym bardziej skutkować przyznaniem zadośćuczynienia w kwocie po 1.175.000 zł na rzecz każdego z wnioskodawców, a więc łącznie 4.700.000 zł.

Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, ocena kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Dlatego konfrontacja danego przypadku z innymi może dać jedynie orientacyjne wskazówki, co do poziomu odpowiedniego zadośćuczynienia. Kierowanie się przy ustalaniu sumy zadośćuczynienia sumami zasądzanymi z tego tytułu w innych sprawach może tylko zapobiegać powstawaniu rażących dysproporcji w podobnych sprawach. Wysokość świadczeń przyznanych w innych sprawach, choćby w podobnych stanach faktycznych, nie może natomiast stanowić dodatkowego kryterium miarkowania zadośćuczynienia. W każdej sprawie występują szczególne, właściwe tylko dla niej, okoliczności faktyczne. Natężenie doznanych krzywd zależy od indywidualnych cech poszkodowanego. Dlatego okoliczności wpływające na wysokość zadośćuczynienia, podobnie jak kryteria ich oceny, powinny być rozważane indywidualnie wobec konkretnej osoby pokrzywdzonego, bez względu na wysokość zadośćuczynienia zasądzonego w innej sprawie. Nie da się, bowiem w wymierny sposób ocenić, czy doznana przez powoda krzywda, nawet przy podobnych obrażeniach i sytuacji osobistej, jest większa, czy mniejsza niż krzywda doznana przez inną osobę na rzecz, której w innej sprawie zasądzono odpowiednie świadczenie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2008 r. II CSK 78/08).

Z uwagi na powyższe, odnoszenie wysokości należnej kwoty zadośćuczynienia przez pryzmat innych spraw tego rodzaju, jest nieuprawnione z uwagi na to, że rozmiar krzywdy, w kontekście konkretnych ustaleń stanu faktycznego danej sprawy, musi być zawsze określony indywidualnie (vide: Sąd Apelacyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 maja 2022 r., II AKa 312/21). W różnych sprawach zasądzane są zadośćuczynienia w różnej wysokości jest faktem. Samo w sobie nie narusza to zasady równości wobec prawa. Ustawodawca nie sprecyzował w obowiązujących aktach prawnych żadnego zespołu sformalizowanych kryteriów, które pozwoliłyby w taki sam sposób kompensować krzywdy doznane przez osoby uprawnione do dochodzenia zadośćuczynienia z tego tytułu. Jak wydaje się wprowadzenie jednolitych kryteriów, w oparciu o które można by rozstrzygać te sprawy, w sytuacji istnienia tak wielu zmiennych, jest w ogóle niemożliwe (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2024 r. sygn. akt I KA 1/24).

Nie sposób zatem uznać za skuteczny argument - przemawiający za zasądzeniem zadośćuczynienia w wyższej wysokości - treści orzeczeń wydanych w innych sprawach, zwłaszcza bez porównania stanów faktycznych w nich zaistniałych.

Całkowicie chybione było również przyjęte we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie ustalenie kwoty rekompensującej krzywdę poprzez przyjęcie 100.000 zł za każdy miesiąc pozbawienia wolności (k. 10 akt). Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pamiętać trzeba, że ma ono charakter indywidualny, co oznacza, że sąd nie może stosować jakichś ogólnych wskaźników, matematycznych przeliczników ale winien uwzględnić całokształt okoliczności konkretnej sprawy (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 lutego 2012 r. II AKa 268/11).

Z powyższych względów Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że podwyższył wysokość zasądzonego zadośćuczynienia do kwoty 282.000 zł na rzecz każdego z wnioskodawców (dodatkowo po 141.000 złotych ponad kwotę 141.000 zł wskazaną w zaskarżonym wyroku, po dodaniu daje to 282.000 zł). W dalszym zakresie, tj. powyżej wskazanej kwoty, żądania apelującej dot. zadośćuczynienia nie były już uzasadnione. Dalej idące żądanie apelującej nie zasługiwało w ocenie Sądu Odwoławczego na uwzględnienie albowiem było wygórowane i wykraczało poza zakres krzywdy doznanej przez ojca wnioskodawców z dochodzonego tytułu. Byłoby ono w tak znacznej wysokości 4.700.000 zł łącznie kwotę w żaden sposób nieodpowiednią ani do krzywdy doznanej przez ojca wnioskodawców, ani do warunków ekonomicznych i poziomu dochodów obecnie występujących w Polsce. Przy uwzględnieniu przeciętnego wynagrodzenia brutto kwota ww. odpowiada przecież ponad 40 letnim dochodom w Polsce.

***

Odnośnie odszkodowania sąd I instancji prawidłowo przy zastosowaniu art. 322 k.p.c. i posłużeniu się wartością najniższego wynagrodzenia dokonał ustalenia przedmiotowego świadczenia.

Zarzuty apelującej dotyczący obrazy art. 322 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie okazał się więc oczywiście niezasadny. Analiza zarzutów II.1.a.b.c.e. wskazuje, iż skarżąca podniosła je w taki sposób, jakoby odszkodowania w ogóle nie zasądzono. A przecież zostało ono co do zasady uwzględnione, natomiast twierdzenie jakoby miałoby być ono w wyższej kwocie nie znajduje już żadnego oparcia w dowodach i stanowi oczywistą, gołosłowną polemikę z ustaleniami sądu I instancji.

Sąd odwoławczy uwzględnił więc jedynie zarzut II.1.d – ustalił wysokość odszkodowania przy uwzględnieniu najniższego wynagrodzenia brutto – 4.666 zł x 47 = 219.302 zł : 4 = 54.825,50 zł. Odszkodowania na każdego z wnioskodawców należało więc podwyższyć o kwotę 13.571,25 zł. Sąd apelacyjny w tym zakresie podzielił stanowisko apelującej, iż szkoda powinna być w całości naprawiona, a więc przy uwzględnieniu pełnego dochodu, który ojciec wnioskodawców osiągnąłby w okresie, w którym został bezprawnie pozbawiony wolności.

1. O zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

Zasądzenie na rzecz wnioskodawców dalszej kwoty 1.034.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę oraz kwoty 56.019,65 zł z tytułu odszkodowania za szkodę doznaną przez H. F. w związku z tymczasowym aresztowaniem i pozbawieniem wolności w okresie od dnia (...) r. na podstawie wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w P. z dnia (...) utrzymanego w mocy postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia (...), a które to orzeczenia zostały uchylone wyrokiem Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia (...) a oskarżonego H. F. uniewinniono wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

2. ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w P.

Częściowo zasadny

Niezasadny

Częściowo zasadny okazał się wniosek apelującej o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez podwyższenie zadośćuczynienia i odszkodowania, przy czym nie do wysokości postulowanych przez pełnomocnika. Okoliczności, które zdecydowały o podwyższeniu zadośćuczynienia i odszkodowania do kwot wskazanych w wyroku sądu odwoławczego zostały omówione wyżej w sekcji 3 i nie ma potrzeby ich powtarzania.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku okazał się całkowicie bezzasadny.

Zgodnie z art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k. uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1, art. 454 lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zdanie drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (vide: postanowienie SN z 26 marca 2025 r., II KS 2/25, LEX nr 3846753.). W powyższej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, albowiem Sąd I instancji przeprowadził w sposób prawidłowy, rzetelny i staranny postępowanie dowodowe i nie ma potrzeby przeprowadzania na nowo przewodu sądowego w całości. W powyższej sprawie brak jest również podstaw wskazanych w art. 439 k.p.k., uzasadniających uchylenie wyroku.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

Xxx

xxx

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

Zaskarżone wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu w całości poza zmianą wysokości zadośćuczynienia i odszkodowania.

Wywołana apelacją pełnomocniczki wnioskodawców kontrola instancyjna treści zaskarżonego orzeczenia oraz zawartych w jego uzasadnieniu motywów Sądu I instancji, nakazywała przyjąć, iż Sąd I instancji należycie zważył wszelkie, opisane powyżej kryteria oceny, w szczególności zasadnie zasądzone zostało na rzecz wnioskodawców zadośćuczynienie i odszkodowanie, korekty wymagała natomiast ich wysokość.

Przedmiot i zakres zmiany

Rozstrzygnięcie w przedmiocie zasądzonego na rzecz wnioskodawców zadośćuczynienia w kwocie po 141.000 zł, zawarte w pkt 1 wyroku zaskarżonego wyroku poprzez podwyższenie go do kwoty 282.000 zł o dodatkowe 141.000 zł na rzecz każdego z wnioskodawców

oraz rozstrzygnięcie o odszkodowaniu poprzez podwyższenie go o 13.572 zł do kwoty 54.826 zł na rzecz każdego z wnioskodawców.

Powody zostały opisane wyżej.

Xxx

xxx

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

xxx

xxx

Konieczność umorzenia postępowania

xxx

Xxx

xxx

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

xxx

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

xxx

xxx

Koszty procesu

3

Wobec częściowego uwzględnienia apelacji, na mocy art. 554 § 4 k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 i art. 8a ust. 2 ustawy lutowej oraz § 11 ust. 6 i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. - w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023.1935.) w zw. z art. 634 k.p.k., zasądzono w punkcie 3 wyroku od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców kwoty po 240 zł z tytułu zwrotu poniesionych kosztów pomocy prawnej w postępowaniu odwoławczym, zgodnie z wnioskiem złożonym w apelacji.

Zgodnie bowiem z treścią § 11 ust. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym spraw wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa P. - 240 zł.

4

Kosztami sądowymi obciążono w pkt 4 w całości Skarb Państwa, stosowanie do unormowania art. 13 ustawy lutowej w zw. z art. 634 k.p.k.

R. K.

M. Ś. I. P.