Sąd Apelacyjny podwyższył oskarżonej karę łączną do 3 lat, apelacje obrońców oddalił

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29.10.2024r. (III K 475/24) dot. oskarżonej Ł. F.-K.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel posiłkowy

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W części

Co do winy

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Ł. (...)-K.

Karalność oskarżonej

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Dane o karalności z KRK

Dokument urzędowy, którego wiarygodność i przydatność nie budziła zastrzeżeń sądu i stron postępowania.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Apelacja obrońcy oskarżonej Ł.-K. z wyboru adw. R. B.

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na uznaniu, iż oskarżona Ł. (...)-K. w okresie od (...) brała udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko mieniu,

2. rażąca niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonej, która wynika z pierwotnego błędu przypisania oskarżonej sprawstwa występku z art.258 § 1 kk.

Apelacja obrońcy oskarżonej Ł.-K. z wyboru adw. D. W.

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na uznaniu, iż oskarżona (...) F.-K. w okresie od lutego do maja 2023r. w R. i okolicach brała udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw przeciwko mieniu,

2. rażąca niewspółmierność kary wymierzonej oskarżonej.

Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej V. X. z wyboru r.pr. D. R.

1. rażąca niewspółmierność kary łącznej pozbawienia wolności oraz kary grzywny wymierzonej oskarżonej w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości przypisanych jej czynów oraz wysokiego stopnia jej zawinienia, przejawiającego się w:

⚫

działaniu z motywacji zasługującej na szczególne potępienie (chęci zysku za wszelką cenę),

⚫

wykorzystaniu bezbronności osób starszych, w tym pokrzywdzonej, które nie tylko utraciły znaczne oszczędności, lecz również doznały poważnych krzywd emocjonalnych,

⚫

szczególnym okrutnym sposobie działania, polegającym na upozorowaniu zdarzenia nawiązującego do traumatycznych doświadczeń życiowej pokrzywdzonej (utrata syna w wypadku samochodowym),

⚫

przynależności do zorganizowanej grupy przestępczej,

2. błędne zastosowanie art.53 kk poprzez niewłaściwą ocenę okoliczności łagodzących, takich jak przyznanie się do winy i wyrażenie skruchy, które nastąpiły dopiero po dłuższym czasie i pod wpływem zgromadzonego materiału dowodowego, co nie powinno skutkować istotnych zmniejszeniem wymiaru kary.

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Częściowo zasadny

Częściowo zasadny

Apelacje

obrońców oskarżonej okazały się bezzasadne w stopniu oczywistym. Z kolei na uwzględnienie w części zasługiwała apelacja

pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej.

Zważywszy na podniesione zarzuty apelacje te zostaną omówione łącznie z uwzględnieniem istniejących różnic. Uwagi te odnoszą się do argumentów obrońców co do zarzutu dot. błędu w ustaleniach faktycznych skutkującego skazaniem z art.258 § 1 kk z jednej strony oraz uwag wszystkich ww. skarżących w zakresie orzeczenia o karze z drugiej.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów obrońców oskarżonych nakierowanych na orzeczenie zawarte w pkt I zaskarżonego wyroku, w którym przypisano Ł. F.-K. winę i sprawstwo z art.258 § 1 kk. Argumentacja zawarta w przedmiotowych apelacjach sprowadza się w pierwszym rzędzie do nieuzasadnionej, bezpodstawnej polemiki

z prawidłowymi ustaleniami Sądu Okręgowego w P. wyrażonymi w wyroku z dnia (...) Zasadza się ona na innej, niż przyjęta przez sąd I instancji ocenie materiału dowodowego. Podkreślić przy tym należy, że zaproponowana przez obrońców ocena materiału dowodowego jest całkowicie dowolna i nie znajduje żadnego uzasadnienia w prawidłowo zebranym materiale dowodowym, który jak już wspomniano został należycie rozważony. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych dokonanych przez sąd I instancji, jak i zarzut naruszenia przepisu art.7 kpk, dający się wyprowadzić wyłącznie z uzasadnienia apelacji z dnia (...) należało rozpoznać wspólnie, albowiem są one ze sobą ściśle związane. Zarzut ten może być tylko wówczas słuszny, gdy zasadność ocen i wniosków, wyprowadzonych przez sąd meriti z okoliczności ujawnionych, w toku postępowania sądowego, nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania. Ustalenia faktyczne wyroku nie wykraczają jednak poza ramy swobodnej oceny dowodów, gdy poczynione zostały na podstawie wszechstronnej analizy przeprowadzonych dowodów, których ocena nie wykazuje błędów natury faktycznej czy logicznej, zgodna jest ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oraz prowadzi do sędziowskiego przekonania, odzwierciedleniem którego powinno być uzasadnienie orzeczenia. Reasumując należy więc przyjąć, że przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów

i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną zawartą w treści przepisu art.7 kpk wówczas gdy jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy całokształtu okoliczności sprawy i to

w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy, stanowi wynik rozważenia wszystkich okoliczności przemawiających zarówno na korzyść jak i niekorzyść oskarżonego, jest wyczerpujące i logiczne z uwzględnieniem wskazań wiedzy i zasad doświadczenia życiowego ( vide: wyroki Sądu Najwyższego z 20.02.1975r., II KR 355/74, publ. OSNKW 1975/9/84; z 22.01.1975r, I KR 197/74, publ. OSNKW 1975/5/58; z 5.09.1974r., II KR 114/74, publ. OSNKW 1975/2/28; z 22.02.1996r., II KRN 199/95, publ. PiPr. 1996/10/10; z 16.12.1974r., Rw 618/74, publ. OSNKW 1975/3-4/47 ). Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art.7 kpk organy postępowania, a więc także i sąd, kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Zgodnie

z panującym w orzecznictwie poglądem ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.11.1990r., publ. OSNKW 1991/9/41 ), przekonanie sądu o wiarygodności jednych dowodów i niewiarygodności innych pozostaje pod ochroną art.7 kpk wtedy m. in. gdy:

⚫

jest poprzedzone ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy (art.410 kpk) i to w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy (art.2 § 2 kpk),

⚫

stanowi wynik rozważenia wszystkich tych okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego ( art.4 kpk ),

⚫

jest wyczerpująco i logicznie – z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego – uargumentowane w uzasadnieniu wyroku ( art.424 § 1 pkt 1 i 2 kpk ).

Mając powyższe uwagi na względzie, uznać obiektywnie należy, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego została dokonana przez sąd I instancji z uwzględnieniem zasad sformułowanych w przepisie art.7 kpk.

Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem obojga skarżących co do oceny wyjaśnień oskarżonej w zakresie kwestii świadomości Ł.-K. uczestnictwa w zorganizowanej grupie przestępczej. Wywody te są nie tylko przekonywująco przez sąd I instancji uzasadnione, tak więc nie ma powodu by je powielać ponownie w tym miejscu. Należy jedynie przypomnieć przesłanki z art.258 § 1 kk, pozwalające określić czy w danej sprawie mamy do czynienia z zorganizowaną grupą przestępczą. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem analiz orzecznictwa, np. Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który w wyroku z dnia (...) wskazywał, że zorganizowana grupa przestępcza musi spełniać następujące cechy:

⚫

zorganizowana grupa powinna składać się z zespołu co najmniej trzech osób;

⚫

istnieje element organizacyjny, wyróżniający się w podziale zadań (ról) i koordynacji działania uczestników. Nie jest konieczne, aby wszyscy członkowie zorganizowanej grupy przestępczej wspólnie uzgadniali sposób popełnienia przestępstwa, a nadto byli połączeni więzami wzajemnej znajomości;

⚫

występuje element kierownictwa i dyscypliny. Grupa zorganizowana musi mieć swego przywódcę, który nie musi być stałym przywódca, ani tez tym, który daną grupę zorganizował;

⚫

poziom organizacji grupy nie jest bliżej sprecyzowany. Wystarczy zatem niski stopień zorganizowania;

⚫

organizowanie się grupy winno dokonać się przed popełnieniem planowanych przestępstw. Elementy zorganizowania wymagają wcześniejszego wypracowania i nie można ich wytworzyć "ad hoc" - w trakcie popełnienia przestępstwa. Jest to zarazem czynnik odróżniający zorganizowaną grupę przestępczą od współsprawstwa, które jako działanie "wspólne i w porozumieniu" z inną osobą, może ukonstytuować się dopiero w trakcie wykonania znamion czynu zabronionego (współsprawstwo sukcesywne);

⚫

organizowaną grupę przestępczą konstytuuje łączne występowanie dwóch elementów, tj. porozumienia i zorganizowania. Porozumienie stanowi zarazem podstawę zorganizowanej grupy, ale nie wyczerpuje jej istoty;

⚫

uczestnicy zorganizowanej grupy nie muszą znać się osobiście i umawiać się wspólnie. Wystarczy, aby każdy z uczestników grupy posiadał świadomość działania w jej strukturze organizacyjnej;

⚫

wymagany jest element trwałości, polegający nie tylko na popełnieniu przestępstw w sposób ciągły, ale także zapewnieniu sobie stałych źródeł dochodu trwających jakiś czas. Z trwałością związany jest element "spoistości", oznaczający gotowość prowadzenia działalności w sposób ciągły.

Należy mieć przy tym na uwadze, że nawet popełnienie przestępstwa z innymi osobami nie jest tożsame z popełnieniem go w ramach zorganizowanej grupy przestępczej i przynależnością do niej. Rzecz jednak w tym, że stopień zorganizowania grupy, o jakiej mowa w art.258 § 1 kk może być luźny, a role osób do niej należących mogą też być bardzo różne. Do przypisania udziału

w zorganizowanej grupie przestępczej nie jest niezbędna znajomość szczegółów organizacyjnych grupy, mechanizmów jej funkcjonowania, znajomość wszystkich jej członków. W pojęciu zorganizowania tkwią warunki podstawowej wewnętrznej struktury organizacyjnej – choćby z niskim stopniem zorganizowania – to także trwałość, istniejące więzy organizacyjne w ramach wspólnego porozumienia, planowanie przestępstw, akceptacja celów, trwałość zaspokojenia potrzeb grupy, skoordynowany sposób działania. Skarżący obrońcy polemizując ze stanowiskiem sądu meriti nie próbowali nawet zakwestionować oceny dowodów, które pozwoliły przypisać oskarżonej sprawstwo i winę na gruncie art.258 § 1 kk. W tym zakresie winni zwrócić uwagę na dwa źródła dowodowe, które potwierdzają ustalenia zawarte w zaskarżonym wyroku. Pierwsze z nich to wyjaśnienia Ł.-K. z dnia (...) w których sama przyznawała, że znajdowała się w pewnej strukturze o charakterze hierarchicznym i wykonywała polecenia M. F. (vide: k.1602). Fakt, że formalnie nie przyznawała się do zarzutu z art.258 § 1 kk sytuacji tej nie zmienia. Nie sposób przy tym pominąć, że ww. ujawniła także jaka była rola poszczególnych członków grupy, w tym jej własna. Oskarżona potwierdziła przy tym, że „zysk” jaki grupa osiągała z przestępczego procederu był przekazywany do osób, które nią zarządzały. Wskazywała przy tym jaki sama miała w tym procentowy udział. Przeczy to zatem dywagacjom adw. D. W. na s.4 apelacji z dnia (...) Istotne były także wyjaśnienia współoskarżonej Mariki D., w szczególności te, które ww. składała jeszcze w trakcie śledztwa w dniach (...)Ona także wskazywała na istniejącą hierarchię grupy i fakt jej kierowania przez osobę, którą określała mianem „szefowej” (vide: k.17 TO nr 2). Ona także wskazywała na podział ról i zadana poszczególnych członków grupy. Opisywała przy tym także pozycję i działania Ł.-K.. Ta ostania nie tylko wydawała jej polecenia, ale i dyscyplinowała: „…

Ł. wielokrotnie mnie zastraszała…” (vide: k.87-89 TO nr 2). Znamienne, że opisywała także, że była przy tym zapewniana, że w zamian za lojalność wobec grupy jej członkowie zapewnią jej środki, które pozwolą uiścić poręczenie majątkowe i opuścić areszt: „…

kaucja będzie pochodzić od tej grupy…” (vide: k.89). Twierdzenia te nie były kwestionowane przez ww. apelujących a sąd odwoławczy nie miał podstaw by podważać je z urzędu. Należy przy tym zaznaczyć, że dowodem są więc także wyjaśnienia współoskarżonych pod warunkiem, że sąd dokona wszechstronnej analizy i w uwzględnieniu innych dowodów, zaś swoje stanowisko rzeczowo i logicznie uzasadni. W sprawie tej wymóg te został spełniony a pogląd sądu I instancji w kwestii wiarygodności dowodów pozostaje pod ochroną art.7 kpk (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.11.2004r., V KK 158/04, publ. OSNKW 2004/11-12/107 ). W tej sytuacji zarzuty obrońców nie wytrzymują krytyki. Oczywistym, w świetle ww. dowodów, jest zatem, że oskarżona miała pełną świadomość istnienia grupy i swojego w niej udziału. Tego stanowiska Sądu Okręgowego skarżący nie zdołali skutecznie zakwestionować. Trafnie sąd ten przyjął także, że Ł.-K. pozostałych przestępstw (pkt III i IV) dopuściła się w ramach tej zorganizowanej grupy przestępczej. Jedynie na marginesie wypada zaznaczyć, że skazań tych obrońcy w żadnym wymiarze nie kwestionowali i to mimo ustaleń co do działania w grupie. Jest to więc sprzeczność, której obrońcy nie dostrzegli. Wobec braku zarzutów sąd odwoławczy nie miał możliwości weryfikacji ww. orzeczeń w tym zakresie. Uwaga ta odnosi się także do kwalifikacji prawnej ww. czynów. Mimo cyt. powyżej ustaleń (vide: s.1 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) sąd meriti – podobnie jak prokurator w akcie oskarżenia – pominął w nich art.65 § 1 kk. Wobec braku takiego zarzutu ze strony przeciwnej Sąd Apelacyjny nie mógł w tym zakresie działać na niekorzyść oskarżonej.

Reasumując należy zaznaczyć, że oparcie przez sąd ustaleń faktycznych na określonej

i wyraźnie wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku grupie dowodów i jednoczesne nieuznanie dowodów przeciwnych, nie stanowi uchybienia, które mogłoby powodować zmianę lub uchylenie wyroku, w sytuacji gdy zgodnie z treścią art.424 § 1 pkt 1 kpk, Sąd Okręgowy

w Poznaniu wskazał jakimi w tej kwestii kierował się względami. Jak wynika z motywów zaskarżonego wyroku sąd I instancji uczynił zadość wymaganiom wskazanego wyżej przepisu, dokonując odpowiednio szczegółowej i wszechstronnej analizy materiału dowodowego oraz wskazując precyzyjnie jakie fakty uznał za udowodnione i na jakich w tej mierze oparł się dowodach. Sąd ten odpowiednio wskazał w jakich częściach uznał ww. dowody za wiarygodne, a w jakich za nie zasługujące na wiarę ( lub są nieistotne ), przy czym stanowisko swoje logicznie i przekonywująco uzasadnił. Dowody te pozwoliły przypisać oskarżonej winę i sprawstwo

w zakresie zarzucanych jej czynów, w tym z art.258 § 1 kk.

Przechodząc do pozostałych zarzutów apelacji

obrońców należy zauważyć, iż zawarty w nich zarzut rzekomej rażącej

niewspółmierności kary sprowadził się do polemiki z ustaleniami Sądu Okręgowego. Odmiennie należy traktować w części wywody

pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej. Zarzut ten jest bowiem tylko wówczas słuszny, gdyby na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było przyjąć,

że zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez sąd I instancji a karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej w następstwie prawidłowego zastosowania

w sprawie dyrektyw wymiaru kary. Zarzut rażącej niewspółmierności kary, jako zarzut w kategorii ocen, można podnieść jedynie wówczas, gdy kara nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy, stając się w społecznym odczuciu karą niesprawiedliwą. Nie każda bowiem różnica w ocenie wymiaru kary może uzasadniać zarzut rażącej niewspółmierności kary, ale tylko taka, która jest natury zasadniczej, to znaczy jest niewspółmierna w stopniu nie dającym się zaakceptować. O rażącej niewspółmierności kary w rozumieniu art.438 pkt 4 kpk nie można bowiem mówić w sytuacji, gdy Sąd wymierzając karę uwzględnił wszystkie okoliczności wiążące się z poszczególnymi ustawowymi dyrektywami i wskaźnikami jej wymiaru. Nie można zasadnie dowodzić rażącej niewspółmierności kary także wówczas, gdy granice swobodnego uznania sędziowskiego będące wyrazem zasady sądowego wymiaru kary nie zostały przekroczone ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 10.04.1996r. II AKa 85/96, publ. KZS 1996/4/42; wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18.01.1996r. II AKr 463/95, publ. OSA 1996/7-8/27 i z dnia 22.06.1995r. II AKr 178/95, publ. Prok. i Pr. 1996/2-3/25 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.11.1973r. III KR 254/73, publ. OSNPG 1974/3-4/51 ). W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy

w sposób nie dość wnikliwy rozważył – co do kary łącznej pozbawienia wolości – nieliczne istniejące okoliczności łagodzące oraz szereg przesłanek wpływających na zaostrzenie represji karnej wobec oskarżonej. Skutkowało to częściowym uwzględnieniem apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej.

Rozważając apelacje obrońców oskarżonej, Sąd Apelacyjny nie mógł podzielić zawartego w jej uzasadnieniu poglądu o rzekomej rażącej surowości wymierzonej jej kary pozbawienia wolności (przy czym tylko zarzuty apelacji adw. D. W. można traktować jako nakierowane nie tylko co do kary łącznej, ale i wobec kar jednostkowych). Dla wymiaru kary niewątpliwie istotny był stopień społecznej szkodliwości czynów oskarżonej. Słusznie na s.9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku oceniono go jako bardzo wysoki. Trafnie do okoliczności wpływających na zaostrzenie represji karnej sąd I instancji zaliczył nie tylko motywację oskarżonej, ale także

i działanie na szkodę osób starszych i naiwnych. Działanie oskarżonej pozbawiało pokrzywdzonych oszczędności całego życia i to bez nadziei na ich realne odbudowanie. Jako przesłankę łagodzącą słusznie ujęto postawę procesową oskarżonej. Przestała natomiast istnieć kolejna okoliczność w postaci niekaralności sądowej. Przeczy temu treść aktualnej karty karnej oskarżonej z (...), z której wynika, że ww. została w dniu (...) skazana w sprawie (...) i to za czyn z art.286 § 1 kk (vide: k.1933). Argumentacja obrońców w tym zakresie nie ma zatem uzasadnienia. Analogicznie należy traktować zarzuty co do „pasożytniczego trybu życia” przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd odwoławczy bynajmniej nie kwestionuje i podważa tego, że sprawowanie opieki i wychowanie dziecka nie wymaga wysiłku, jednakże sąd I instancji odnosił się nie do tej sfery życia oskarżonej, ale do jej aktywności –

a w zasadzie jej braku – zawodowej. Nie sposób nie zauważyć, że ww. ma aktualnie 30 lat. Nie jest więc osobą wybitnie młodą, która dopiero wkraczałaby na rynek pracy. Ani jej wiek, ani stan zdrowia, czy też stosunki rodzinne bynajmniej nie stanowiły w tym zakresie przeciwskazania. Wywody obrońców nie zasługują na uwzględnienie, albowiem sąd meriti był – co do kary łącznej pozbawienia wolności – aż nadto łaskawy wobec oskarżonej. Pominięcie art.65 § 1 kk spowodowało wręcz zaniżenie kar jednostkowych pozbawienia wolności w pkt III i IV, co niewątpliwie przełożyło się na granice kary łącznej. Nie sposób zatem uznać, że sąd I instancji pominął lub niedostatecznie uwzględnił okoliczności łagodzące w pkt I, III i IV. Skarżący obrońcy przekonywująco przesłanek takich nie byli w stanie wskazać. Zajmowanie się własnym dzieckiem lub dbanie o własny dom, eksponowane w uzasadnieniu apelacji z dnia 17.12.2024r. trudno uznać na okoliczność, która miałaby w sposób szczególny przemawiać za złagodzeniem ww. kar. Wśród ludzi cywilizowanych jest to pewien minimalny standard funkcjonowania

w społeczeństwie a nie szczególne osiągnięcie życiowe, wymagające dodatkowego uhonorowania. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku dowodzi, że Sąd Okręgowy dostrzegł postawę procesową oskarżonej i fakt, że deklarowała ona skruchę. Kwestia współpracy ww.

z organami prowadzącymi postępowanie jest jednak wysoce przeceniana – ponad rzeczywistą miarę – przez jej obrońców. W świetle ustaleń i wniosków, o których mowa była powyżej oczywistym jest także, że zarzut uwzględnienia przez sąd meriti działania oskarżonej

w zorganizowanej grupie przestępczej nie mógł być skuteczny, albowiem Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko co do winy i sprawstwa ww. z art.258 § 1 kk. Uwaga ta odnosi się także do roli jaką ww. odgrywała w przedmiotowej grupie i jej „wkład” w przestępczy proceder. Kara uwzględniać musi bowiem dyrektywy jej wymiaru zawarte w art.53 § 1 i 2 kk a nie jedynie partykularne interesy stron postępowania. Reasumując należy kategorycznie stwierdzić, że Sąd Okręgowy precyzyjnie wyważył także okoliczności wpływające na zaostrzenie represji karnej i te łagodzące, ustalając wymiar poszczególnych

kar jednostkowych na poziomie adekwatnym do stopnia społecznej szkodliwości czynów oskarżonej oraz stopnia jej zawinienia – prawidłowo spełniając tym samym zasady prewencji ogólnej jak i szczególnej. Odmienne dywagacje skarżących obrońców mają jedynie charakter ogólników i nie są odpowiednio uzasadnione. Argumentacja przytoczona w uzasadnieniu apelacji jest nieprzekonująca i nie może znajdować akceptacji.

Inaczej należy oceniać orzeczenie o

karze łącznej zawarte w pkt V zaskarżonego wyroku. W tym zakresie częściowo zasadna (co do kary pozbawienia wolności) okazała się jedynie apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej.

W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art.86 § 1 kk Sąd wymierza karę łączną

w granicach powyżej najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności. Jeżeli najwyższą z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa jest kara 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności, dolną granicę kary łącznej przyjmuje się w tej wysokości.

Wymierzając karę łączną grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej, kierując się wskazaniami określonymi w art. 33 § 3; wysokość stawki dziennej nie może jednak przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio (§ 2). W myśl art.86a kk orzekając karę łączną, sąd bierze

pod uwagę przede wszystkim cele zapobiegawcze i wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także

potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

W piśmiennictwie przyjmuje się ( vide: Komentarz do art.86 kk [w:] B. V., (...). (...),

R. X., Z. D., J. (...), D. K., F. F., S. G., Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-116 k.k., Zakamycze, 2004, wyd. II. tezy 30-44 ), że niezależnie od możliwości zastosowania przy wymiarze kary łącznej zasady pełnej absorpcji, asperacji jak i zasady pełnej kumulacji, oparcie wymiaru na zasadzie absorpcji lub kumulacji traktować należy jako rozwiązanie skrajne, stosowane wyjątkowo i wymagające szczególnego uzasadnienia Wskazuje się także, że priorytetową zasadą wymiaru kary łącznej powinna być zasada asperacji. Rozstrzygnięcie, która z dających się odczytać z treści art.86 kk dyrektyw wymiaru kary łącznej powinna stanowić podstawę wymiaru tej kary w konkretnym przypadku związane jest z dwoma okolicznościami. Po pierwsze z zagadnieniem wskazań wynikających

z dyrektyw prewencyjnych, po wtóre ze znaczeniem okoliczności podmiotowych

i przedmiotowych uwzględnianych przy wymiarze kary łącznej, w tym zwłaszcza charakterem związku zachodzącego pomiędzy pozostającymi w zbiegu przestępstwami. Oba elementy,

a więc zarówno dyrektywy prewencyjne, jak i związek zachodzący pomiędzy zbiegającymi się przestępstwami, stanowią podstawowe okoliczności wpływające na wybór szczegółowej dyrektywy wymiaru kary łącznej. Odnosząc się do tego zagadnienia Sąd Najwyższy stwierdził, że „wymierzając karę łączną sąd powinien rozważyć przede wszystkim, czy pomiędzy poszczególnymi czynami, za które wymierzono kary, istnieje ścisły związek podmiotowy lub przedmiotowy, czy też związek ten jest dość odległy lub w ogóle go brak” ( vide: wyrok

z 15.05.1990 r., IV KR 80/90 ). W orzecznictwie przyjmuje się nadto, że orzeczenie kary łącznej nie musi przynosić skazanemu korzyści, to jest oznaczenia kary łącznej w wymiarze niższym od arytmetycznej sumy poszczególnych kar. Wymiar kary łącznej zależy od stopnia związku przedmiotowego i podmiotowego zbiegających się przestępstw. Może on być łagodzony, gdyby kara tak oznaczona jako kara zasłużona nie była celowa. Nie może jednak być zaostrzony ze względów celowości ponad granice kary zasłużonej ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 4.10.2000 r., II AKa 175/00, publ. KZS 2000/10/31 ). W doktrynie podnosi się również, że co do przesłanek stosowania

zasady absorpcji przy wymiarze kary łącznej to może ona znaleźć zastosowanie w tych wypadkach, gdy zachodzi

ścisły związek podmiotowy i przedmiotowy między pozostającymi w zbiegu przestępstwami, który sprawia, że granica pomiędzy zbiegiem pomijalnym a zbiegiem realnym nie jest wyraźnie zarysowana. Tym samym podstawowym elementem uzasadniającym oparcie wymiaru kary na dyrektywie pełnej lub częściowej absorpcji jest wskazywany w orzecznictwie związek podmiotowo-przedmiotowy między pozostającymi

w zbiegu przestępstwami. Przez związek podmiotowo-przedmiotowy rozumie się przede wszystkim podobieństwo rodzajowe zbiegających się przestępstw, motywację i czas popełnienia każdego z nich. Charakter więzi zachodzących między pozostającymi w realnym zbiegu przestępstwami, objawiającej się bliskością (zwartością) czasową, ale i popełnieniem czynów powiązanych ze sobą wspólnym zamiarem czy ciągiem działań sprawcy (...) sprawia,

że „przy tego typu sytuacjach zaciera się indywidualny charakter poszczególnych przestępstw,

a ponownej oceny wymaga całe zjawisko, na które złożyły się wszystkie przypisane czyny. Taka sytuacja może doprowadzić do zastosowania pełnej absorpcji” ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5.11.1998 r., II AKa 260/98 ). Trafnie podkreśla się w orzecznictwie że zasadę absorpcji stosuje się, gdy przestępstwa objęte realnym zbiegiem w liczbie nie więcej niż dwa wskazują na bliską więź przedmiotową i podmiotową, są jednorodzajowe i popełnione zostały

w bliskim związku czasowym i miejscowym, stanowiąc jeden zespół zachowań sprawcy, objęty jednym planem, mimo godzenia w różne dobra osobiste. Obok wskazanego powyżej związku podmiotowo-przedmiotowego między zbiegającymi się przestępstwami za stosowaniem dyrektywy absorpcji przemawiać może także ocena stopnia społecznej szkodliwości zbiegających się przestępstw w tych wypadkach, gdy jedno z popełnionych przestępstw ma jednoznacznie wyższy od pozostałych stopień szkodliwości, swoiście dominuje nad pozostałymi, które mają mniejsze znacznie z punktu widzenia zawartości bezprawia. Przeciwko oparciu wymiaru kary łącznej na dyrektywie absorpcji przemawiać może fakt naruszenia przez sprawcę różnych dóbr prawnych, przez zachowania podjęte w różnym miejscu i czasie

w stosunku do różnych osób pokrzywdzonych ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 23.06.1987 r., IV KR 55/86 ). Ustalenie ścisłego związku podmiotowego i przedmiotowego między przestępstwami może wskazywać na dyrektywę absorpcji jako podstawę wymiaru kary łącznej, jednak nie ogranicza ani nie eliminuje możliwości zastosowania pozostałych dyrektyw mających znaczenie dla wymiaru kary łącznej. Trafnie wskazuje się przy tym w orzecznictwie,

że „

absorpcję kar stosować należy bardzo ostrożnie, biorąc pod uwagę negatywną co do sprawcy przesłankę prognostyczną, jaką jest popełnienie kilku przestępstw”

(vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12.07.2000r., II AKa 171/00, publ. OSA 2001/2/5). Oparcie wymiaru kary łącznej na

dyrektywie kumulacji, jako rozstrzygniecie skrajne, stanowiące wyjątek od zasady zastąpienia jedną karą łączną sumy kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa, wymaga szczególnego uzasadnienia. Podkreślić należy,

że uzasadnienie wymierzenia kary łącznej w wysokości sumy kary jednostkowych wynikać musi zarówno z dyrektyw prewencyjnych, ogólnej i szczególnej, jak i oceny związku (a raczej braku ścisłych więzi) między poszczególnymi przestępstwami. Szczególnego znaczenia nabiera

w powyższym kontekście podkreślana w orzecznictwie zasada, wedle której wymiar kary łącznej nie może być zaostrzany ponad granice kary zasłużonej. Wskazuje się, że zastosowanie dyrektywy kumulacji, w szczególności częściowej, wynikać może z dopuszczenia się przez sprawcę przestępstw na szkodę różnych pokrzywdzonych, charakteryzujących się podobnym, stosunkowo wysokim stopniem społecznej szkodliwości ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego

w Krakowie z 7.03.1991r., II AKr 15/91, publ.KZS 1991/3/12). Jednym z elementów wpływających na możliwość oparcia wymiaru kary łącznej na dyrektywie kumulacji jest stopień związku między pozostającymi w zbiegu przestępstwami. Im związek ten jest ściślejszy, tym bardziej przeważa absorbowanie poszczególnych kar, im luźniejszy - ich kumulacja, sumowanie. W orzecznictwie podkreśla się, że równość wobec prawa, stanowiąca podstawę wszelkiej sprawiedliwości wymaga, by zasady te stosować identycznie do każdego przypadku, nie zważając, która ze stron na tym w poszczególnej sprawie traci, a która korzysta ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 13.07.1995r., II AKr 184/95, publ. Prok. i Pr. 1996/2-3/16 ). Mając na względzie wyjątkowość opierania wymiaru kary łącznej na dyrektywie pełnej absorpcji oraz podkreślaną powyżej zasadę wyjątkowego charakteru „dyrektywy konsumpcji” przyjąć należy, iż

w zasadniczej większości przypadków podstawową dyrektywą szczegółową stosowaną w procesie wymiaru kary łącznej jest dyrektywa asperacji. Stwarza bowiem podstawy do orzeczenia kary łącznej w granicach adekwatnych z punktu widzenia zasad prewencji ogólnej i prewencji szczególnej, przy uwzględnieniu zasady racjonalizacji jako podstawowego celu wymiaru kary łącznej oraz zasady humanitaryzmu w stosowaniu kar

i środków karnych, a także zasady poszanowania godności człowieka określonej w art.3 kk. Dyrektywa ta z jednej strony pozwala unikać nieuzasadnionego premiowania sprawcy popełniającego kilka przestępstw, do czego prowadzi dyrektywa absorpcji oznaczająca w istocie wymiar kary za jedno z pozostających w zbiegu przestępstw oraz praktyczną bezkarność

w zakresie pozostałych, z drugiej pozwala uniknąć konsekwencji w postaci kumulacji dolegliwości wynikającej z orzeczonych kar jednostkowych, a tym samym naruszenia zasady racjonalności wymiaru kary i zasady humanitaryzmu stosowania kar i środków karnych oraz poszanowania godności człowieka, do czego prowadzi oparcie wymiaru kary łącznej na dyrektywie kumulacji. W świetle powyższych rozważań uznać należy, że sąd I instancji nadmierne znaczenie przypisał okolicznościom uzasadniającym zastosowanie wobec oskarżonej zasady niemal absorpcji.

Rozważając apelacje obrońców o i pełnomocnika, Sąd Apelacyjny pragnie zaznaczyć, że sąd I instancji mógł wymierzyć oskarżonej kary łączne mieszczące się w przedziale :

⚫

od 1 roku i 9 miesięcy (miesiąc powyżej najsurowszej kary jednostkowej) do 3 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności (suma kar jednostkowych),

⚫

od 121 do 220 stawek dziennych grzywny.

Mając na uwadze, że Sąd Okręgowy wymierzył Ł. F.-K. kary łączne 2 lat pozbawienia wolności oraz 180 stawek dziennych grzywny nie mógł podzielić zawartego w uzasadnieniu apelacji

obrońców poglądu o braku należytego uwzględnienia okoliczności łagodzących. Miał przy tym na względzie okres w jakim ww. uczestniczyła w przedmiotowym procederze (od (...)). Z pewnością czyny przypisane w pkt III i IV zaskarżonego wyroku nakierowane były na identyczne dobro prawnie chronione (mienie). W tych dwóch przypadkach można też mówić o podobnym sposobie działania oskarżonej. Obrońcy w tym zakresie żadnych, nowych okoliczności pominiętych przez sąd I instancji nie wskazali. Waloru takiego nie ma bynajmniej poczucie winy u oskarżonej, uprzednie pozbawienia wolności w ramach tymczasowego aresztowania i związane z tym konsekwencje osobiste i rodzinne. Okoliczności te nie należą bowiem do przesłanek mających decydujący, czy istotny wpływ na wymiar kary łącznej. Oczywistym jest zatem, że apelacje obrońców w tym zakresie nie mogły zapewnić im powodzenia. Z kolei pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej rację miał w części w jakiej kwestionował wysokość wymierzonej w pkt V kary łącznej pozbawienia wolności (nie podważał on wysokości kar jednostkowych). W tym miejscu wypada jedynie zaznaczyć, że żądane przez niego w cyt. apelacji kary łączne przekraczały wysokość górnych granic kar łącznych pozbawienia wolności (4 lata) i grzywny (300 stawek dziennych), które nie mogły rzecz jasna przewyższać sumy kar jednostkowych. Na fakt ten zwrócono ww. uwagę na rozprawie odwoławczej, co skutkowało korektą wniosków apelacyjnych (vide: k.1951). Jak już wspomniano uprzednio przy wymiarze kary łącznej pozbawienia wolności Sąd Okręgowy nie dostrzegł liczby przestępstw, które „składały się” na orzeczenie zawarte w pkt V. Każdy

z przypisanych w pkt III i IV zaskarżonego wyroku czynów popełniony został na szkodę innego pokrzywdzonego. Sąd ten pominął przy tym, że oprócz ww. oszustw oskarżonej przypisano przecież także przestępstwo z art.258 § 1 kk, a więc nie sposób uznać, że wszystkie te czyny są jednorodne i godzą wyłącznie w jedno dobro prawnie chronione. Rację ma przy tym ww. skarżący, że na korzyść oskarżonej nie można niestety przyjąć naprawnienia szkody, albowiem tego rodzaju starań – mimo znacznego upływu czasu od popełnienia poszczególnych przestępstw – Ł.-K. nie poczyniła. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uznał, że należy w szerszym stopniu zastosować zasadę asperacji i podwyższył wymierzoną karę łączną pozbawienia wolności do 3 lat. Pozbawiona podstaw okazała się natomiast polemika z rozstrzygnięciem co do ilości stawek dziennych grzywny. Domagając się wymierzenia oskarżonej surowszej kary łącznej grzywny pełnomocnik zapomniał, że ww. obciążona została nie tylko obowiązkiem naprawienia szkody (pkt VII wyroku), ale i świadczeniem pieniężnym z art.43a § 2 kk (pkt II wyroku). Zwłaszcza obowiązek wynikający z art.46 § 1 kk należy w realiach niniejszej sprawy traktować jako priorytet, by zrekompensować pokrzywdzonym poniesione szkody. Jako niezrozumiały należy także traktować postulat „

orzeczenia wobec oskarżonej środka karnego w postaci zajmowania stanowisk związanych z odpowiedzialnością finansową oraz prowadzenia działalności gospodarczej związanej z obrotem środkami finansowymi” zawarty w pkt 4 na s.2 apelacji z dnia (...) Jako, że autor ww. środka odwoławczego nie pokusił się o jego uzasadnienie to Sąd Apelacyjny nie ma możliwości odniesienia się do wywodu, który fizycznie nie zaistniał. Jedynie na marginesie wypada zaznaczyć, że zakaz tego rodzaju przewidziany w art.39 pkt 2 kk w zw. z art.41 § 1 kk orzeka się, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w realiach niniejszej sprawy, sąd też wymierzenia ww. środka karnego nie było możliwe nawet w teorii.

Apelacja obrońcy oskarżonej Ł. F.

K. z wyboru adw. R. B.

1. o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej Ł.-K. od czynu opisanego w pkt I wyroku,

2. o wymierzenie oskarżonej kary łącznej jedynie za czyny z art.286 § 1 kk w zw. z art.294 § 1 kk.

Apelacja obrońcy oskarżonej Ł. (...)-K. z wyboru adw. D. W.

1. o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej Ł.-K. od czynu opisanego w pkt I wyroku,

2. o wymierzenie oskarżonej za pozostałe przestępstwa kary w dolnych granicach ustawowego zagrożenia.

Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej V. X. z wyboru r.pr. D. R.

1. o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez podwyższenie wymierzonej oskarżonej kary łącznej pozbawienia wolności do 4 lat,

2. o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez podwyższenie liczby stawek dziennych grzywny do 300 przy pozostawieniu stawki dziennej w wysokości 20 zł,

3. o orzeczenie wobec oskarżonej środka karnego w postaci zakazu zajmowania stanowisk związanych z odpowiedzialnością finansową oraz prowadzenia działalności gospodarczej związanej z obrotem środkami finansowymi na okres 10 lat,

4. o zasądzenie od oskarżonej na rzecz pokrzywdzonej V. X. kosztów postępowania apelacyjnego, wg norm przepisanych.

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Niezasadny

Częściowo zasadny

Niezasadny

Niezasadny

Zasadny

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Konieczność umorzenia postępowania

[…]