Sąd Apelacyjny zmienił wyrok wobec K. Ł. i uniewinnił ją od zarzutu niegospodarności

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt III K 411/22.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel posiłkowy

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

W części

Co do winy

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

J. I.

Oskarżona nie była karana.

informacja z KRK

k. 2.320

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

informacja z KRK

Informacja z KRK pochodzi z urzędowego rejestru i nie była kwestionowana.

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Obrońca oskarżonej zaskarżył wyrok w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punktach 1,2,3,4 i 5 części dyspozytywnej wyroku — w całości, co do rozstrzygnięcia o winie i karze, zarzucając:

1) obrazę przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów z wyjaśnień oskarżonej J. I. i zeznań U. I., T. de J., X. O., R. S., L. T., C. K., T. B., T. T., G. M., J. D., J. Z. i K. T., polegającej na uznaniu wyjaśnień J. I. za niewiarygodne a zeznań U. I. i T. de J. za wiarygodne co mogło mieć wpływ na treść wyroku poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych co do sprawstwa oskarżonej w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1,2 i 3 części dyspozytywnej wyroku;

2) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia , art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, w sytuacji gdy dla prawidłowego rozstrzygnięcia wymagane były wiadomości specjalne odnośnie wystąpienia szkody bądź zasadności działania oskarżonej w zakresie zarzutu w pkt 2,

3) art. 5 zd. pierwsze k.p.k. i art. 5 zd. drugie k.p.k. poprzez naruszenie zasady domniemania niewinności i nakazu rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości na korzyść oskarżonej — zwłaszcza co do posiadania przez oskarżoną kartek z podpisem in blanko U. I. i znajomością faktu sporządzenia testamentu notarialnego Z. I. w dniu(...) oraz jego treści w czasie składania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do czasu zawarcia ugody przed Sądem Rejonowym w N. w sprawie o dział spadku,

4) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu z odpisu aktu notarialnego zawierającego testament Z. I. z poświadczeniem, iż odpis ten wydano T. de J., co jednoznaczne przesądza, iż od 11 grudnia 2017r. T. A. J. znała treść obydwu notarialnych testamentów Z. I.,

5) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie ustaleń związanych z bytnością U. I. w Kancelarii (...) K. S. w zakresie przygotowania aktu notarialnego z (...) oraz składania oświadczenia woli o odwołaniu testamentu i ustanowieniu nowego w dniu (...) co skutkuje wiedzą świadka o treści zmiany testamentu Z. I., zwłaszcza w zestawieniu, z okolicznością, że w tym samym czasie U. I. dokonywała identycznej czynności odwołania dotychczasowego testamentu i ustanowienia nowego, odpowiadającego treścią merytoryczną testamentowi Z. I.,

6) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie, że U. I. przekazywała w różnym czasie oskarżonej kartki papieru z podpisem in blanco, w sytuacji gdy w postępowaniu poza gołosłownym twierdzeniem U. I. nie ma żadnych dowodów potwierdzających taką okoliczność, a z opinii biegłego z zakresu informatyki wynika, że w komputerze oskarżonej nie znaleziono śladów jakichkolwiek działań oskarżonej w celu np. wykorzystania takich kartek,

7) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie, że oskarżona wytworzyła (cokolwiek to oznacza) pokwitowanie odbioru przez U. I. kwoty 22.100,00zł w sytuacji, gdy U. I. potwierdziła złożenie podpisu na dokumencie, a nadto kwota podlegająca rozliczeniu została obliczona przez pracownika biura rachunkowego, a w szczególności, z opinii biegłego sądowego z zakresu informatyki wynika, iż w komputerze oskarżonej nie znaleziono żadnych śladów takiego wytworzenia dokumentu,

8) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie, że w ustaleniach ceny poszczególnych składników majątku spadkowego nie brała udziału T. de J., pomimo, iż z wyjaśnień oskarżonej wynika, iż taki udział brała, a wobec braku zaprzeczenia przez świadka, oskarżona nie przedstawiła dalszych dowodów, mimo, że twierdziła, iż wiadomości sms posiada, co w dniu 05.10.2023r. T. de J. potwierdziła zeznając przez Sądem Orzekającym,

9) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie przez sąd, iż U. I. nie wytwarzała w swoim komputerze żadnych dokumentów, w sytuacji, gdy Sąd orzekający był w posiadaniu pisma U. I. do oskarżonej w temacie rozliczeń z pracownikiem, po zawarciu ugody sądowej, a także pisma z (...) skierowanego w sprawie I Ns (...) do Sądu rejonowego w N., w wykonaniu zobowiązania Sądu do złożenia odpowiedzi na wniosek, co potwierdza tezę przeciwną do przyjętej przez Sąd Okręgowy, bowiem te dokumenty zostały wytworzone na komputerze U. I. przez nią samą,

10) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie istotnej części protokołu z rozprawy przed Sądem rejonowym w N. z dnia (...) r. w sprawie I Ns (...) w zakresie stwierdzenia „uczestniczki postępowania oświadczają, że otrzymały odpis wniosku, w szczególności uczestniczka T. de J., że wie o co chodzi w sprawie i że go popiera”, „uczestniczki postępowania po pouczeniu w trybie art.671 k.p.c. potwierdzają zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni”, oraz „wszystkie obecne oświadczają, że znana jest im treść testamentu spadkodawcy z dnia (...) „ponadto zgodnie oświadczają, że testament z (...) został w całości sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę i przez niego podpisany”, co potwierdza wiedzę zarówno U. I. jak i T. de J. o treści „testamentu” własnoręcznego, zatajenie przed Sądem istotnej informacji o istnieniu dwóch innych testamentów sporządzonych w formie notarialnej (o których wiedzę miały U. I. i T. de J.), a także potwierdzeniu przed Sądem orzekającym, po pouczeniu o odpowiedzialności karnej, rzekomego osobistego sporządzenia „testamentu” przez Z. I.. Jednocześnie przy ocenie zeznań świadków Sąd pominął istotną część zeznań T. de J., która przesłuchiwana w dniu 05.10.2023r. zeznała m.in. „W Sądzie Rejonowym w N. nie doszło do wręczenia mi tego testamentu”, „nic nie wiem o wycofaniu sprawy ze sądu”. Ponieważ treść protokołu oraz wniosek o wycofanie sprawy mają powagę dokumentu urzędowego, stąd danie wiarygodności T. de J. jest niezasadne, aby tego uniknąć Sąd I Instancji pominął w rozważaniach te kwestie,

11) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu potwierdzającego, że postępowanie karne przeciwko T. de J. nadal się toczy, co skutkuje m.in. taką konsekwencją, że w sytuacji gdy ona otrzyma jakiś majątek spadkowy, to będzie on przedmiotem czynności egzekucyjnych na rzecz Skarbu Państwa, w związku z treścią zarzutu obejmującego uszczuplenia podatkowe na kwoty powyżej 8 milionów złotych,

12) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu z doręczenie U. I. w dniu (...) zawiadomienia o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień. Nie było w toku postępowań sądowych spadkowych kierowanej przez sąd do mnie korespondencji na którą bym sama odpowiadała. I., (pisownia oryginalna – uwaga S.A.) że nie wiedziała o co chodzi podczas rozprawy o dział spadku, a ponad miesięczny okres pozwalał na dokładne zapoznanie się z treścią wniosku, co zresztą skutkowała zawarciem ugody sądowej obejmujące nie tylko dział spadku ale także dokonanie określonych przysporzeń majątkowych dla córki,

13) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu z tej części zeznań T. de J., w których potwierdza ona, że w dniu urodzin swojej córki T., była ona u oskarżonej z żądaniem przepisania części majątku przez J. I. na rzecz T. de J., co w zestawieniu z działaniami U. I., potwierdza tezę, że treść „testamentu własnoręcznego” była korzystna dla T. de J., bowiem liczyła ona na przekazanie jej części spadku poprzez J. I. na rzecz T. de J. i dopiero wątpliwości oskarżonej spowodowały, że zarówno T. de J. jak i U. I. zmieniły zdanie co do autentyczności „testamentu”,

14) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu z tej części zeznań świadka K., w której stwierdza on (protokół z (...)) : „ Nie miałem wiedzy o postanowieniu sądu dotyczącego struktury władz spółki. (... ) Ja nie występowałem w roli biegłego rewidenta. Jeżeli wpłaty miałby miejsce w styczniu to następnie wpłacający wspólnicy mogliby te pieniądze wypłacić. W ramach prowadzonej działalności mogli je wypłacić. Nie miałem dostępu do wcześniejszej historii rachunku bankowego. Jeśli były dokonane wpłaty — czego potwierdzam, że nie wiem — to można by dokonać odpowiednich do nich wypłat. Ja nie badałem dokumentacji jako rewident i nie stosowałem procedur jako biegły tylko na zlecenie pani U. przeglądałem dokumentację podatkową. Skupiłam się na zaewidencjonowanych fakturach gdyż takie zlecenie miałem od pani I.. (. . . ) W spółkach jawnych wspólnicy odbierają sobie zyski regularnie, są opodatkowane więc działa to podobnie do jednoosobowej działalności gospodarczej. Sprawozdanie finansowe nie jest sporządzone więc mogą wypłacać w dowolnych terminach i dowolnej regularności. Jeśli był zysk spółki i sytuacja spółki pozwoliła na wypłatę to można było taki zysk wypłacić” Oznacza to, że według świadka wypłaty dokonywane przez J. I., w sytuacji gdy wcześniej wpłacała ona znaczne kwoty były całkowicie dopuszczalne i zrozumiałe dla praktyka, także w świetle zobowiązań podatkowych, a Sąd orzekający przyjął, iż były to czynności niedopuszczalne,

15) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie, że sytuacja ekonomiczna spółki jawnej była dobra, przy jednoczesnym stwierdzeniu (w innym miejscu), że obydwie wspólniczki w roku (...) dokonywały wpłat na zasilenie środków spółki, a oskarżona dokonywała tych wpłat także z początkiem (...) co jest sprzecznym stanowiskiem, bo albo podmiot gospodarczy jest w dobrej kondycji, albo potrzebuje zasilenia w środki obrotowe, bo bieżące dochody nie pozwalają na opłacenie kosztów,

16) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez pominięcie dowodu z pozycji wpłaty przez U. I. w dniu (...) przelewem, kwoty 36.500,00 zł na konto spółki celem pokrycia jej zobowiązania wynikającego z faktury (...) za zakup samochodu przy likwidacji spółki, istotność tej operacji polega na tym, że Sąd I Instancji przyjmuje, iż U. I. nie wiedziała o likwidacji spółki, jednak nabywa z jej likwidowanego majątku, samochód, który następnie przez długi czas użytkuje na potrzeby własne, płaci za ten zakup własnymi środkami w postaci dokonania przelewu z kont, którego jest jedynym właścicielem, co przeczy tezie, że nie miała wiedzy o likwidacji spółki,

17) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie, że w posiedzeniu Sądu rejonowego w N. w dniu (...) w sprawie (...) brały udział U. I. oraz jej córki, w sytuacji, gdy z treści protokołu z posiedzenia wynika, iż żadna z tych osób w posiedzeniu nie uczestniczyła,

18) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na tym, iż Sąd przyjął, że w dniu (...). J. I. złożyła wniosek o zwrot podwójnie uiszczonej zaliczki w kwocie 2.000 zł ze wskazaniem (. . .), gdy w rzeczywistości wniosek o zwrot podwójnie uiszczonej zaliczki w takim zakresie nie został złożony,

19) obrazę przepisów postępowania mogącą mieć wpływ na treść orzeczenia, art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez przyjęcie, że oskarżona posłużyła się dokumentem w postaci wniosku o zwrot uiszczone zaliczki, w sytuacji gdy nie ma żadnego dowodu, iż pismo do Sądu złożyła J. I., a nie U. I. osobiście.

Częściowo zasadny

Czyn zarzucany oskarżonej w punkcie I.

Zarzuty 1), 4), 5), 10), 11), 12), 13) zasadne

W kontekście ww. zarzutów niezbędne jest zwrócenie uwagi na następujące bezsporne fakty.

Małżonkowie Z. I. i U. I., mieli dwie córki: T. de J. i J. I.. Relacje między członkami rodziny I. były bardzo bliskie, ponadto obdarzali siebie wzajemnie zaufaniem. J. I., U. I. i Z. I. byli wspólnikami spółki jawnej (...) i Z. I..

W związku z chorobą Z. I. (od (...) r.), od (...) r. J. I. przejmowała całość obowiązków w ww. spółce, w której Z. I. nie mógł już pracować z powodu stanu zdrowia, a U. I. z powodu przejęcia opieki nad mężem.

Przeciwko T. de J. było prowadzone postępowanie karne związane z zarzutami udziału w zorganizowanej grupie przestępczej. Mając na uwadze tę okoliczność, pokrzywdzona zwracała rodzicom uwagę na to, że na wypadek ich śmierci nie może być spadkobiercą, ponieważ jej udział mógłby zostać zajęty przez wierzycieli czy Skarb Państwa, dlatego proponowała, aby jej udział przypadł jej córce T. de J., ur. (...)

Z. I. zmarł w dniu (...) roku. Pozostawił po sobie dwa testamenty:

1) z dnia (...) r. sporządzony przez notariusz R. S. (Rep. A numer (...)), w którym powołał do spadku J. I.,

T. A. J.

i U. I.,

2) z dnia (...) r. sporządzony przez notariusz R. S. (Rep. A numer (...)), w którym odwołał testament z dnia(...) r. i powołał do spadku J. I.,

T. J. (1)

i U. I.,

U. I. na podstawie obydwu testamentów notarialnych miała nabyć:

- prawo własności samochodu marki U. (...) nr rej. (...),

- prawo własności samochodu marki K. (...) (1), nr rej. (...) oraz

-prawo własności samochodu marki O. (...), nr rej. (...).

a na mocy podrobionego później testamentu ponadto:

- prawo własności ciągnika rolniczego (...),

- przyczepy ciężarowej, nr rej. (...),

- prawo własności przyczepki dwuosiowej SAM (...).

O sporządzeniu ww. testamentów notarialnych wiedziała U. I., która towarzyszyła mężowi w dniu (...) r., T. (...) J., której w tym dniu w biurze notarialnym wydano odpisy obydwu testamentów Z. I. – z dnia (...) r. (zeznania R. S. k. 1993v-1994).

W nieustalonym czasie, jednak nie później niż w dniu (...) A. Z. sporządził dokument zatytułowany (...), datowany na dzień (...) roku i opatrzony podpisem (...). Zgodnie z treścią tego dokumentu, do spadku po Z. I. powołane zostały J. I. i U. I., natomiast

T. J. (1) została wydziedziczona.

(...)roku (k. 36) J. I. skierowała do Sądu Rejonowego w N. wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu po jej ojcu oraz wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Do ww. wniosków oskarżona dołączyła dokument sporządzony przez A. Z., zatytułowany (...). Sprawę zarejestrowano pod sygn. (...)

W toku posiedzenia przed Sądem Rejonowym w N. w dniu (...) w sprawie (...) otwarto i ogłoszono testament datowany na (...)(k. 64).

(...) przed Sądem Rejonowym w N. odbyło się posiedzenie, w którym

udział wzięły J. I., U. I. oraz T. de J.. Uczestniczki postępowania oświadczyły, że otrzymały odpis wniosku, a T. de J. została doręczona zawartość koperty z k. 49. J. I. złożyła zapewnienie spadkowe, w którym zeznała m.in., że:

„Spadkodawca według mojej wiedzy pozostawił jeden testament, który został złożony w sądzie (…). Według mojej wiedzy wydziedziczona została siostra (…)”. Jak wynika protokołu posiedzenia

„Uczestniczki postępowania po pouczeniu w trybie art. 671 k.p.k. potwierdzają zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni. Wszystkie obecne oświadczają, że znana jest im treść testamentu spadkodawcy z dnia (...) r. pouczone o 961 k.c. zgodnie oświadczyły, że testament z (...) r. został w całości sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę i przez niego podpisany(…) wszystkie obecne zgodnie oświadczają, że składniki majątkowe wymienione w treści testamentu spadkodawcy z dnia (...) r. wyczerpują cały spadek przez niego pozostawiony”. (k. 99)

Przedmiotowy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku został cofnięty (...) r., postępowanie to – (...) r. ( k. 112).

(...) J. I. złożyła do Sądu Rejonowego w N. kolejny wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po Z. I. (k. 249). Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą (...)

Do wniosku J. I. załączyła dwa dokumenty zatytułowane „oświadczenie”, w których wskazała cyt.

„Oświadczam, że zgadzamy się z testamentem. Jesteśmy zgodne co do wartości składników w nim zawartych.” oraz wskazała, kto dziedziczy poszczególne składniki spadku (k. 251-257).

Termin posiedzenia w sprawie (...) został wyznaczony na dzień (...) (k. 257). W tym czasie U. I. miała zaplanowany wyjazd. W piśmie datowanym na dzień (...) podpisanym przez U. I., pokrzywdzona złożyła oświadczenie, że z uwagi na wcześniej zaplanowany w dniach (...)wyjazd, nie będzie mogła brać udziału w rozprawie, nie zgłosiła zastrzeżeń do wniosku i wskazała, że w pełni się z nim zgadza, prosząc jednocześnie o zakończenie sprawy bez jej udziału (k. 258). To pismo oskarżona przedłożyła Sądowi w toku posiedzenia sądu w dniu (...) (k. 259).

Na posiedzeniu

stawiły się T. J. (1) i J. I.

(k. 259). J. I. złożyła wówczas zapewnienie spadkowe i tym samym wskazała, że

„zmarły pozostawił testament, który napisał w całości własnoręcznie. To jest jedyny testament ojca” (k. 259).

T. (...) J., siostra oskarżonej, potwierdziła zapewnienia spadkowe wnioskodawczyni i podała, że zapoznała się z wartościami poszczególnych składników majątku wchodzących w skład spadku i nie kwestionowała ich wartości (k. 259/2).

Postanowieniem wydanym w dniu (...) w sprawie (...) (k. 260) Sąd stwierdził nabycie spadku po Z. I., zgodnie z treścią przedstawionego Sądowi Rejonowemu w N., przez J. I., podrobionego testamentu z dnia (...) r. - opisanego wyżej, z dobrodziejstwem inwentarza, tj. U. I. w 28/1000 częściach oraz J. I. w 972/1000 częściach.

W dniu (...) (k. 206a) J. I. złożyła wniosek o dział spadku i podział majątku wspólnego spadkodawcy i U. I., a pismem z dnia (...) oskarżona złożyła wniosek o przyspieszenie rozpoznania sprawy (k. 232).

Wezwanie na posiedzenie wyznaczone na dzień (...) w sprawie (...) kierowane do U. I., pokrzywdzona odebrała osobiście w dniu (...) (k. 236).

W dniu (...) – sygn. akt (...) -odbyła się rozprawa w sprawie o dział spadku przed Sądem Rejonowym w N. (k. 237-238) - w toku której U. I. oświadczyła, że otrzymała odpis wniosku oraz że zgadza się z propozycją wskazaną we wniosku, w którym zawarto sposób podziału majątku.

Zgodnie z zawartą podczas tej rozprawy przed sądem ugodą (k. 237-238), J. I. otrzymała na wyłączną własność prawo własności nieruchomości - działki nr (...) położonej w J., KW (...), (...) położonych w K. (...) (2), działki (...), położonej w K. KW (...), działki nr (...) położonej w I. KW (...), działek nr (...), działki nr (...), działki nr (...) w I. KW (...), działki nr (...) w D. KW (...), działki nr (...) w I. KW (...), działki nr (...) w G. (...), udział wynoszący 2/3 w prawie własności (...) w G. (...), udział wynoszący 2/3 w prawie własności (...) położonej w G. (...),

1/4 udziału prawa własności w samochodzie marki T. (...) nr rej. (...), wyłączną własność 50 udziałów w spółce (...) sp. z o.o. z siedzibą w L., 75 % praw w spółce jawnej Firma (...) sp. j. oraz środki pieniężne w kwocie 84.279,33 zł zgromadzone na rachunku bankowym nr: (...), natomiast U. I. nabyła prawo własności do pojazdów marki U. (...), K. (...) (1) oraz przyczepy ciężarowej X.. W tej części ugoda odzwierciedlała postanowienia testamentu podrobionego przez A. Z..

W dniu osiągnięcia pełnoletności przez T. J. (2) – (...) r. – T. J. (1) odwiedziła siostrę J. I. w jej miejscu pracy domagając się natychmiastowego podarowania T. J. (2) nieruchomości, które zgodnie z ustaleniami pomiędzy członkami rodziny miały przypaść T. J. (1). J. I. nie kwestionując tego żądania, poprosiła o czas do namysłu (k. 1958, 2089).

(...) r. U. I. przygotowała zawiadomienie o przestępstwie, wniesione w dniu (...)

Z powyższych bezspornych faktów wynikają następujące logiczne wnioski.

Skoro relacje między członkami rodziny I. były bardzo bliskie, ponadto obdarzali siebie wzajemnie zaufaniem, co podkreśla szczególnie U. I., to logiczne jest, że znali swoje plany co do rozporządzenia mieniem na wypadek śmierci, w tym przede wszystkim treść testamentów, a co najmniej faktu ich sporządzenia, zwłaszcza że T. J. (1), w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem, zainteresowana była tym, by nie wejść w posiadanie żadnego majątku, który zostałby zajęty przez wierzycieli lub Skarb Państwa. To, oraz treść jej rozmowy z siostrą J. I. (...) r. prowadzą do wniosku, że jej intencją było, by należny jej po ojcu majątek trafił do jej córki, T.. Oczekiwanie T. J. (1) było sprzeczne z rozporządzeniem testamentowym Z. I. z (...)r., co zupełnie przy ocenie dowodów pomija Sąd Okręgowy stwierdzając, że jedynie J. I., jako jego główny beneficjent, miała interes w podrobieniu testamentu ojca.

Skoro J. I. ściśle współpracowała z ojcem w spółce (...), to znała charakter jego pisma, jest zatem logiczne, że nawet „zerkając” na testament podrobiony przez A. Z., musiała zorientować się, że nie został sporządzony charakterem pisma jej ojca.

Skoro w dniu (...) r. zarówno Z. jak i U. I. sporządzili testamenty notarialne, to U. I., która, jak podkreśla, była z mężem bardzo blisko, musiała znać treść jego testamentu. Z pewnością natomiast od (...) r. treść obydwu testamentów notarialnych Z. I. znała T. de J., skoro odebrała je z kancelarii notarialnej. W tym czasie pokrzywdzona utrzymywała bliskie relacje z matką U. i siostrą J., zmierzały do uregulowania spraw spadkowych po Z. I., przy czym aktualne pozostawało oczekiwanie, że w związku z postępowaniem prowadzonym przeciwko T. J. (1), majątek należny jej po ojcu miał przypaść jej córce T. (...) J. i logiczne jest w ocenie Sądu Apelacyjnego, że w tej sprawie konsultowały się i informowały się o treści ostatniej woli Z. I., która z punktu widzenia T. J. (1) nie była dla niej korzystna.

W czasie umorzonego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku – (...) – ani J. I., ani U. I. ani T. J. (1) nie ujawniły faktu sporządzenia przez Z. I. dwóch testamentów notarialnych, mimo że – jak wspomniano wyżej - musiały o nich wiedzieć. Co więcej, (...) U. I. i T. J. (1) potwierdziły przed sądem zapewnienie spadkowe J. I. i oświadczyły, że znana jest im treść testamentu spadkodawcy z dnia (...) r. i pouczone o 961 k.c. zgodnie oświadczyły, że testament z (...) r. został w całości sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę i przez niego podpisany, a T. J. (1) także na posiedzeniu w dniu (...)r., w toku drugiego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku – k. 259 – nie ujawniła, że zostały sporządzone testamenty notarialne i ponownie potwierdziła zapewnienie spadkowe J. I..

Powyższe okoliczności wskazują logicznie na fakt, że U. I., J. I. i T. J. (1) porozumiały się co do okoliczności objętych zarzutem I aktu oskarżenia. W przeciwnym razie w toku postępowań o stwierdzenie nabycia spadku ujawniony zostałby fakt sporządzenia przez Z. I. testamentów notarialnych, a na mocy drugiego z nich spadek otrzymałaby także T. J. (1), która chciała tego uniknąć. Na wniosek ten wskazuje także treść rozmowy pomiędzy J. I. i T. J. (1) w dniu (...) r., a więc w dniu osiągnięcia pełnoletności przez T. (...) J. i fakt sporządzenia w tym samym dniu zawiadomienia o przestępstwie, złożonego w dniu następnym. Zbieg tych dat, w kontekście ujawnionych okoliczności, nie może być przypadkowy.

Należy przy tym podkreślić, że zarówno oskarżona jak i pokrzywdzone są osobami dorosłymi i wykształconymi, prowadziły (a T. J. (1) i J. I. nadal prowadzą) działalność gospodarczą, miały zatem i mają rozeznanie w sprawach urzędowych i znają konsekwencje z nimi związane. Wiedziały także – ponieważ jest to wiedza powszechna – że co do zasady wiążący jest ostatni ze sporządzonych przez spadkodawcę testamentów. Ponadto posiedzenia sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku odbywały się odpowiednio już po upływie 6 i 8 miesięcy po śmierci Z. I., kiedy emocje z tym związane, co wynika z doświadczenia życiowego, już opadły, a strony wróciły do normalnego funkcjonowania, U. I. zdecydowała się nawet na tygodniowy wyjazd. Późniejsze postępowanie o dział spadku zakończono natomiast na posiedzeniu w dniu (...) r. a więc ponad 14 miesięcy po śmierci Z. I., co w kontekście oceny zeznań pokrzywdzonych, zwłaszcza U. I., nie może zostać pominięte.

Sąd Okręgowy dostrzegając ww. fakty wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, bezkrytycznie dał wiarę zeznaniom U. I. i T. J. (1), a zdezawuował wyjaśnienia J. I..

Faktem jest, że największym beneficjentem podrobionego testamentu jest J. I., ale ten fakt, wobec okoliczności związanych z sytuacją prawną T. J. (1) i treści rozporządzenia testamentowego na rzecz U. I., nie świadczy o tym, że oskarżona dopuściła się oszustwa. Co więcej, nawet jeśli oskarżona kłamie w swoich wyjaśnieniach, nie jest to dowodem popełnienia przez nią przestępstwa, skoro oskarżona nie ma obowiązku mówienia prawdy i chroni ją domniemanie niewinności.

Sąd Apelacyjny nie kwestionuje także i tego, że U. I. bardzo przeżyła śmierć męża oraz że działała w dużym zaufaniu do córki J.. Jednak nie można tracić z pola widzenia, że śmierć Z. I., który chorował od (...) r. i na swoją śmierć przygotowywał się sporządzając testamenty, nie zaskoczyła U. I.. Nie odmawiając jej prawa do żałoby nie można nie dostrzec, że po śmierci męża prowadziła normalne życie, skoro(...) r. nie wzięła udziału w posiedzeniu sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, ponieważ miała zaplanowany wyjazd. Ponadto do działu spadku doszło ponad 14 miesięcy po śmierci Z. I. – ugoda została zawarta (...) r. i to przed sądem. Nie sposób w tej sytuacji przyjąć, że U. I. była nieświadoma treści czynności prawnej, w której wzięła udział przed sądem i pod jego nadzorem, a która dotyczyła nie tylko działu spadku, ale obejmowała także dalsze rozporządzenia licznymi składnikami majątku przez U. I. na rzecz córki J. I.. U. I. zawiadomienie o posiedzeniu sądu w tej sprawie odebrała prawie miesiąc wcześniej osobiście, co dawało jej sposobność zaznajomienia się z przedmiotem sprawy. Jest dla sądu oczywiste, że gdyby Sąd Rejonowy w N., który miał obowiązek czuwać nad zgodnym z prawem przebiegiem czynności, powziął jakiekolwiek wątpliwości co do świadomości U. I., nie dopuściłby do zawarcia ugody. W tym kontekście twierdzenie U. I., że J. I. zawiozła ją do sądu pod pretekstem zamknięcia działalności męża (k. 1963-1966) czy też przepisania spółki w ½ na J. (k. 26-29) jawią się jako niewiarygodne.

Wszystkie powyższe fakty i wnioski prowadzą do konkluzji, że choć Sąd Rejonowy w N. w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku prowadzonym pod sygn. (...) i o dział spadku prowadzonym pod sygn. (...) został wprowadzony w błąd i doszło do rozporządzenia mieniem, to jednak rozporządzenie to nie miało względem pokrzywdzonych charakteru niekorzystnego, skoro obydwie pokrzywdzone w pełni świadomie wnosiły o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie podrobionego testamentu i sąd wydał postanowienie zgodne z tą ich wolą i zapewnieniem, a następnie dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności w drodze dobrowolnej ugody zawartej pomiędzy oskarżoną, a U. I..

Przepis art. 286 § 1 odnosi się wyłącznie do takich przypadków rozporządzenia mieniem, które można uznać za „niekorzystne”. Niekorzystne rozporządzenie mieniem nie powinno być utożsamiane z wyrządzeniem szkody. Rozporządzenie mieniem może być uznane za niekorzystne nie tylko z tego powodu, że sprawca doprowadzający inną osobę do rozporządzenia nie zamierza zwrócić przedmiotu rozporządzenia (mienia), lecz także z innych powodów. O niekorzystności rozporządzenia mieniem przesądza ocena rozporządzenia z punktu widzenia interesów osoby rozporządzającej lub innej osoby pokrzywdzonej. Ustawowe znamię, stanowiące skutek przestępstwa oszustwa, określonego w art. 286 § 1 k.k., wypełnione zostaje wtedy, gdy sprawca, działając w sposób opisany w tym przepisie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem, które jest niekorzystne z punktu widzenia interesów tej osoby lub innej osoby pokrzywdzonej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2000 r. V KKN 267/00).

A. "pochodu" przestępstwa oszustwa kończy się z chwilą dokonania przez pokrzywdzonego rozporządzenia mieniem, a niekorzystność tego rozporządzenia należy oceniać tylko z punktu widzenia okoliczności istniejących w czasie rozporządzenia mieniem, a nie tych które następują później (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2002 r. III KK 230/02).

Skoro zaś nie doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, to nie został zrealizowany przez oskarżoną komplet znamion przestępstwa z art. 286§1 k.k., co wymagało zmiany opisu i wyeliminowania tego przepisu z kwalifikacji prawnej przypisanego jej czynu.

W tym kontekście nieistotne jest dla ustalenia, czy oskarżona dopuściła się oszustwa to, że J. I. nie wywiązała się dokonanych z siostrą i matką uzgodnień, że po osiągnięciu pełnoletniości przez T. A. J. dokona na jej rzecz darowizny ustalonych między nimi, a odziedziczonych i uzyskanych w drodze ugody z dnia (...) r. nieruchomości na rzecz siostrzenicy.

Nie budzi natomiast wątpliwości, że oskarżona J. I., mając ze wskazanych wyżej powodów świadomość, że składa w sądzie podrobiony przez inną osobę testament, w celu uzyskania na jego podstawie stwierdzenia nabycia spadku, a następnie działu spadku, co obliguje do uznania jej za winną tego, że w okresie od (...) roku, działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, użyła jako autentycznego, przedkładając w Sądzie Rejonowym w N., jako załącznik do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym Z. I., podrobiony przez inną ustaloną osobę testament Z. I., czym podstępnie wprowadziła w błąd funkcjonariusza publicznego - Sędziego Sądu Rejonowego w N. co do treści złożonego przez Z. I. rozporządzenia mieniem na wypadek śmierci, wyłudzając poświadczenie nieprawdy w postaci uzyskania postanowienia Sądu Rejonowego w N. wydanego w sprawie (...) o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym Z. I., a następnie tak uzyskany dokument użyła, przedkładając w Sądzie Rejonowym w N., jako załącznik do wniosku o dział spadku po zmarłym Z. I., to jest popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k. i art. 273 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12§1 k.k. oraz art. 4§1 k.k.

W kontekście zarzutu 3) apelacji należy przypomnieć obrońcy, że nie można łącznie postawić zarzutu naruszenia art. 5 § 2 i art. 7 k.p.k. Jeżeli bowiem skarżący kwestionuje ocenę dowodów co do ich wiarygodności, to takiej sytuacji dotyczy nie art. 5 § 2, lecz art. 7 k.p.k. Ponadto naruszenie zasady in dubio pro reo możliwe jest jedynie wtedy, gdy sąd w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i w sposób zgodny z art. 7 k.p.k. ocenił zgromadzone dowody, a pomimo tego z dowodów uznanych za wiarygodne nadal wynikają co najmniej dwie wersje faktyczne i organ procesowy rozstrzyga niedające się usunąć wątpliwości niezgodnie z kierunkiem określonym w przepisie art. 5 § 2 k.p.k. Jeżeli zatem [...], kwestionuje się ocenę poszczególnych dowodów, nie może być mowy o naruszeniu art. 5 § 2 k.p.k. (postanowienie SN z 3.01.(...) r., sygn. akt III KK 215/18).

Nie można także zasadnie stawiać zarzutu obrazy tego przepisu, podnosząc wątpliwości strony co do treści ustaleń faktycznych, bowiem dla oceny, czy nie została naruszona zasada in dubio pro reo, istotne jest jedynie to, czy orzekający w sprawie sąd rzeczywiście powziął wątpliwości co do treści ustaleń faktycznych i wobec braku możliwości ich usunięcia rozstrzygnął te wątpliwości na niekorzyść oskarżonego. Jeżeli z materiału dowodowego sprawy wynikają różne wersje wydarzeń, to nie jest to równoznaczne z istnieniem niedających się usunąć wątpliwości w rozumieniu art. 5 § 2 k.p.k., bo w takim wypadku sąd orzekający zobowiązany jest do dokonania ustaleń na podstawie swobodnej oceny dowodów i dopiero wówczas, gdy wątpliwości nie zostaną usunięte, należy tłumaczyć je na korzyść oskarżonego (wyrok SA w Katowicach z 5.04.2007 r., sygn. akt II AKa 30/07).

Naruszenie zasady in dubio pro reo jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy orzekający w sprawie sąd rzeczywiście powziął wątpliwości co do treści ustaleń faktycznych lub wykładni prawa i wobec niemożności ich usunięcia rozstrzygnął je na niekorzyść oskarżonego. Tak więc, gdy pewne ustalenia faktyczne zależne są od np. dania wiary lub odmówienia jej wyjaśnieniom oskarżonego, nie można mówić o naruszeniu zasady in dubio pro reo, a ewentualne zastrzeżenia co do oceny wiarygodności konkretnego dowodu lub grupy dowodów rozstrzygane mogą być jedynie na płaszczyźnie utrzymania się przez sąd w granicach sędziowskiej swobody ocen wynikającej z treści art. 7 k.p.k. (wyrok SN z 11.10.2002 r., sygn. akt V KKN 251/01).

Zarzut 8) zasadny. Skoro T. J. (1) w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku potwierdziła zapewnienie spadkowe J. I. i nie kwestionowała przedstawionej przez nią we wniosku wyceny poszczególnych składników majątku, to wątpliwe jest przyjęcie, że w ustaleniach ceny poszczególnych składników majątku spadkowego T. (...) J. nie brała udziału.

Zarzut 17) zasadny. Istotnie biorąc pod uwagę przedmiot posiedzenia Sądu Rejonowego w N. w dniu (...) w sprawie (...) i czas jaki upłynął od złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do terminu posiedzenia na którym dokonano otwarcia testamentu, a także treść protokołu ww. posiedzenia sądu, jest oczywiste, że ani oskarżona ani U. I. i T. J. (1) nie brały w nim udziału i ich przeciwne zeznania wynikają zapewne z niepamięci lub pomyłki – brały bowiem udział w innych posiedzeniach SR w N.. Jednak to błędne ustalenie sądu nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wymierzając oskarżonej karę za przypisany jej czyn sąd wziął pod uwagę, że oskarżona swoim zachowaniem realizowała uzgodniony z matką i siostrą plan zadysponowania majątkiem U. i Z. I. po śmierci Z. I.. Wprawdzie działała w sposób przemyślany i zaplanowany, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, ale nie wyłącznie dla siebie. Do tej pory nie była karana, a jej działanie wywiera skutek wyłącznie w zakresie majątkowych stosunków rodzinnych i wobec faktu, że postępowanie mające na celu wzruszenie postanowienia Sądu Rejonowego w N. w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku jest w toku, skutek ten nie ma charakteru niewzruszalnego. Te argumenty zdecydowały o wymierzeniu oskarżonej kary 1 roku pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny po 50 zł z uwzględnieniem, że oskarżona dysponuje znacznym majątkiem i prowadzi działalność gospodarczą, a na utrzymaniu ma jedno dziecko.

Jednocześnie w sytuacji uprzedniej nie karalności oskarżonej sąd doszedł do przekonania, że dla osiągnięcia celów kary wystarczające będzie warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres 2 lat próby. Stosownie zaś do obowiązku wynikającego z art. 72§1 k.k, na podstawie pkt 1 zobowiązano oskarżoną do informowania kuratora o przebiegu okresu próby na piśmie co 6 miesięcy.

Czyn zarzucany oskarżonej w punkcie II.

Zarzuty 6) 14), 15), 16) zasadne.

Co do losów spółki jawnej Firma (...) i Z. I., pewne jest, że spółki jawnej nie chciała prowadzić T. J. (1). Wg. U. I. (zeznania z (...)r., k. 1384-1387) córka T. zaznaczała, że ona nie będzie zajmowała się spółką i że wiadomym było, że „to” otrzyma kiedyś córka J. (podobnie w zeznaniach z (...) r., k. 1963-1966 - T. nie chciała zajmować się spółką jawną i nie chciała udziałów).

Wprawdzie sama T. J. (1) składa w tym zakresie odmienne niż jej matka zeznania podając, że temat spółki rodziców zawsze ruchomy (zeznania z (...)r., k. 39-42), że za życia taty nie było mowy co się stanie z firmą papierniczą, że było wiadome, że mama jest współwłaścicielem spółki i będzie ją prowadzić, bo jest to jej zabezpieczenie, ale przyznaje w tych samych zeznaniach, że kiedy myślała o studiach i rodzice pytali czy chce się zająć spółką powiedziała że nie i że tym powinna zająć się siostra J. (zeznania z (...) r., k. 1971-1973).

Tym samym uprawniony jest wniosek, że kwestia podziału udziałów w spółce jawnej miała być rozstrzygnięta pomiędzy J. I. i U. I..

W testamencie z (...) r. Z. I. nie zadysponował swoimi udziałami w tej spółce, natomiast zgodnie z treścią testamentu z (...) r. J. I. miała odziedziczyć ogół jego praw i obowiązków w spółce (...) Z. I.. Rozporządzenie identycznej treści zawierał podrobiony testament, na podstawie którego nastąpiło stwierdzenie nabycia spadku.

Z powyższego wynika wniosek, że podrobiony testament nie zmieniał sytuacji faktycznej stron w odniesieniu do dziedziczenia po Z. I. jego praw i obowiązków w spółce jawnej.

Natomiast w wyniku ugody zawartej w dniu (...) w sprawie sygn. akt (...) o dział spadku, J. I. nabyła 75 % praw w Firma (...) sp. j. W tym czasie dysponowała już 20% praw w tej spółce. W konsekwenc