Sąd Apelacyjny zamienił rozbój na kradzież, za ten czyn grzywna 100 stawek

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 5 kwietnia 2024 r., w sprawie III K 184/23 (osk. J. U.)

- na podstawie art. 423 §1a kpk w zw. z art. 457 §2 kpk uzasadnienie wyroku Sądu odwoławczego ograniczono do czynu zarzuconego J. U. w pkt III oskarżenia, ponieważ wniosek prokuratora o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku został ograniczony wyłącznie do tego czynu.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W całości

W części

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Apelacja obrońcy oskarżonegoJ. U.

1. (…)

2. (…)

3. Błąd w ustaleniach faktycznych – przyjęcie, że wobec D. S.(ps. (...)) zastosowano przemoc, która rzekomo doprowadziła go do stanu określonego w art. 280 §1 kk, podczas, gdy prawidłowa analiza stanu faktycznego winna prowadzić do wniosku, że D. S. nie był zmuszony przemocą do wydania pieniędzy, a miał również możliwość oddalenia się z każdego miejsca, w czasie gdy przebywał z oskarżonym, co doprowadziło do błędnego zakwalifikowania czynu oskarżonego jako rozbój.

Zasadny

4. Obraza przepisów prawa procesowego – art. 17 §1 pkt 3 kpk (pkt 3 wyroku), przez skazanie oskarżonego za przestępstwo z art. 280 §1 kk, podczas, gdy czyn popełniono wobec D. S., który – zgodnie z ustalonym stanem faktycznym – dopuszczał się przestępstw sprzedaży środków odurzających, a wyłudzone od niego środki pieniężne pochodziły właśnie z procederu sprzedaży narkotyków (część z nich miał oskarżony zwindykować na rzecz D. S.), co nie powinno prowadzić do ustalenia, że pomimo wypełnienia przesłanek czynu zabronionego z art. 282 kk, jednak ze względu na okoliczności czynu, należy określić, że jego społeczna szkodliwość jest znikoma.

5. (…)

Niezasadny

Ad. 3

Zarzut obrońcy zasługiwał na uwzględnienie.

Ustalenia Sądu Okręgowego w zakresie czynu przypisanego oskarżonemu J. U. w punkcie III zaskarżonego wyroku są w pewnej części dowolne i nie wynikają w żaden sposób z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Rację ma zwłaszcza skarżący twierdząc, że brak jest podstaw do przyjęcia, że podczas przedmiotowego zdarzenia wobec pokrzywdzonego D. S. (ps. (...)) którykolwiek ze sprawców stosował przemoc fizyczną lub inny środek nacisku zawarty w zespole znamion wskazanych w art. 280 §1 kk. Już na wstępie należy zasygnalizować, że odnośnie tego czynu materiał dowodowy jest bardzo skromny i ogranicza się do kilku zdań wypowiadanych przez poszczególnych oskarżonych, z których można jedynie wywnioskować, że na miejscu sfingowanej transakcji narkotykowej doszło w istocie do zaboru pieniędzy na szkodę wskazanego wyżej pokrzywdzonego.

Tymczasem Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - we fragmencie przewidzianym na opis stanu faktycznego i wyjaśnienie, w jaki sposób doszło do przypisanego oskarżonemu przestępstwa (str. 5 uzasadnienia) – ogranicza się w zasadzie do powtórzenia zwrotów ustawowych, przyjmując bardzo ogólnie i zarazem lakonicznie, że: „S.umówionym sygnałem przywołał P. i U., a wówczas przemocą doprowadzili pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 30.000 zł; pod wpływem stosowanej przemocy i wobec przewagi liczebnej i przewagi fizycznej każdego z napastników pokrzywdzony wydał im te pieniądze”. Dwukrotnie pojawia się zatem określenie, że sprawcy działali używając przemocy, jednakże w żaden sposób nie sprecyzowano, na czym owa przemoc miała polegać, w jaki sposób miała się ona objawiać w zachowaniu sprawców, który z nich miał się tych działań dopuścić, jak wpłynęły one na zachowanie pokrzywdzonego, jak intensywne były to oddziaływania, czy miały wpływ na wydanie mienia przez pokrzywdzonego. Pytania te muszą pozostać bez odpowiedzi, ponieważ wskazany przez Sąd Okręgowy materiał dowodowy służący do powyższych ustaleń faktycznych takich informacji nie zawiera; praktycznie zupełnie nie odnosi się do tego tematu. Nie chodzi tu bynajmniej jedynie o szczegóły użycia przemocy, ale w ogóle o stwierdzenie, w oparciu o które można zasadnie przyjąć, że wobec pokrzywdzonego podczas tego zdarzenia zastosowano przemoc fizyczną.

Dla porządku należy zatem przypomnieć, że Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wymienił tu następujące dowody:

- wyjaśnienia osk. J. U.,

- wyjaśnienia M. S.,

- protokół eksperymentu procesowego z udziałem osk. J. U.

- protokół eksperymentu procesowego z udziałem osk. M. S..

Wskazane dowody nie dają z pewnością podstaw do przyjęcia ustaleń faktycznych co do użycia przemocy względem pokrzywdzonego podczas zaboru należących do niego pieniędzy w kwocie 30.000 złotych, podczas swingowanej przez sprawców transakcji sprzedaży marihuany.

W swych wyjaśnieniach M. S. (znający sprawę z relacji innych osób) podaje jedynie, że pokrzywdzony został wówczas okradziony (k. 3118), że podczas zdarzenia została „zabrana kasa (...)” (k. 3334). Jedyna dłuższa wypowiedź ww. osoby ogranicza się do stwierdzenia, że „P. z U. mieli po sygnale wkroczyć i zabrać (...) pieniądze i narkotyki” (k. 2458). Wszystkie te relacje dotyczą zatem jakiejś formy kradzieży mienia należącego do pokrzywdzonego, bez sprecyzowania, w jaki sposób miało do tego dojść, a już z pewnością nie wskazują, by stosowano wobec niego jakąkolwiek formę przemocy lub groźby bezprawnej.

Błąd w ustaleniach faktycznych ze strony Sądu Okręgowego można więc w tej sytuacji kwalifikować jako tzw. „błąd dowolności”, albowiem Sąd ten wyciągnął ze wskazanych przez siebie dowodów wnioski, które z nich w żaden sposób nie wynikają; nawet poprzez zastosowanie metod logicznego wnioskowania z jednych faktów o innych. Przemoc została tu niejako przejęta w opisie czynu z treści zarzutu aktu oskarżenia, potwierdzona formalnie w zmianie opisu czynu dokonanej przez Sąd I instancji (pkt III wyroku) – ponownie bez rozwinięcia i wykazania, na czym miała ona rzekomo polegać. Co jednak najważniejsze – bez oparcia w dostępnym Sądowi materiale dowodowym sprawy.

Zupełnie bezzasadnie Sąd

meriti powołuje się w tej części na wyjaśnienia oskarżonego J. U., który nigdy wprost nie przyznał, że wobec pokrzywdzonego zastosowano jakąkolwiek formę przemocy. Oskarżony ten w ogóle nie opisywał przebiegu tego zdarzenia, ograniczając swoje wypowiedzi procesowe w tym zakresie do przyznania się do stawianego mu zarzutu, ponieważ starał się skorzystać z instytucji dobrowolnego poddania się karze (art. 387 kpk), co jednak się nie powiodło z powodu ograniczeń natury procesowej. Podczas rozprawy w I instancji oświadczył jedynie, że przyznaje się do zarzucanych mu czynów i potwierdza okoliczności, które zawarte są w zarzutach, jakie mu się stawia (k. 4100). Owo zbiorcze oświadczenie, dotyczące wszystkich zarzutów oskarżenia, nie może być obecnie jedyną podstawą czynienia ustaleń faktycznych sprzecznych z całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego. Kontekst tego oświadczenia procesowego – nie stanowiącego w istocie wyjaśnień w rozumieniu kodeksowym - jest bowiem specyficzny i dotyczy spełnienia warunków, które są wymagane przez przepisy procesowe w celu ubiegania się o skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 387 kpk.

Omawiając przyjętą w tej części kwalifikację prawną czynu Sąd I instancji ponownie wskazuje, że „zabór pieniędzy posiadanych przez pokrzywdzonego nastąpił bezpośrednio po stosowanej przemocy, co oskarżony potwierdził w swoich wyjaśnieniach, przyznając, że zdarzenie przebiegało tak, jak zostało opisane w zarzucie” (str. 23 uzasadnienia wyroku). Jak można przypuszczać, Sąd odwołuje się w tym fragmencie swoich wywodów do stanowiska procesowego zaprezentowanego przez oskarżonego J. U. podczas przesłuchania w toku śledztwa, zawartego na k. 3759-3760 akt sprawy, dotyczącego wszystkich zarzuconych mu przestępstw, jednakże nie dostrzega tego, że zostało ono przeprowadzone bezpośrednio po przedstawieniu oskarżonemu zarzutów, wśród których był wprawdzie ten dotyczący omawianego obecnie zdarzenia z udziałem (...) (zarzut III a/o), jednakże jego treść nie była wówczas tożsama z zarzutem, który znalazł się finalnie w akcie oskarżenia, gdyż – co bardzo istotne - nie ujęto tam użycia przemocy wobec pokrzywdzonego (k. 3755v). W przedstawionym zarzucie mowa była wyłącznie o doprowadzeniu pokrzywdzonego do niekorzystanego rozporządzenia mieniem, o wspólnym dokonaniu „wymuszenia” i „zaboru” pieniędzy; tylko co do tych okoliczności wypowiadał się później przesłuchiwany J. U.. Tym samym nie sposób przyjąć, że oskarżony choćby formalnie potwierdził, że wobec pokrzywdzonego stosowano przemoc, jak zdaje się to interpretować Sąd Okręgowy.

Ad. 4

Zarzut jest całkowicie chybiony.

Brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że skradzione pokrzywdzonemu pieniądze (te konkretne) pochodziły z handlu narkotykami; są to wyłącznie domniemania skarżącego, wyprowadzone z tego, że D. S. miał się trudnić tego rodzaju działalnością.

Niezależnie od powyższego, podnoszona przez obrońcę okoliczność pozostaje bez wpływu na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu J. U., gdyż pochodzenie pieniędzy stanowiących przedmiot kradzieży nie wpływa na realizację przez sprawcę znamion typu czynu zabronionego – czy to z art. 280 §1 kk, czy też z art. 278 §1 kk, jak i nie zmienia oceny takiego zdarzenia pod kątem zawinienia sprawcy, czy społecznej szkodliwości jego czynu. Nie stanowi też kontratypu. Oskarżony nie odbierał mienia, które stanowiłoby jego własność lub co do którego miałby jakiekolwiek prawa. Skradzione pieniądze były własnością pokrzywdzonego, zaś jeżeli dopuścił się on w związku z ich pozyskaniem jakiegokolwiek przestępstwa, to jest to kwestia jego własnej, odrębnej odpowiedzialności karnej.

Z opisanych wyżej powodów, nietrafne są sugestie autora apelacji, jakoby społeczna szkodliwość czynu przypisanego oskarżonemu J. U. była znikoma i to tylko z omawianego wyżej powodu, co miałoby w konsekwencji prowadzić do konstatacji, że czyn ten nie stanowi przestępstwa, a postępowanie w tej części powinno zostać umorzone (art. 17 §1 pkt 3 kpk).

Już choćby wartość skradzionego wówczas mienia (kwota 30.000 zł) nie pozwala na snucie tego rodzaju dywagacji, gdyż jest to kwota zapewne (obiektywnie) niebagatelna.

Apelacja obrońcy osk. J. U.:

a) (…)

b) (…)

c) o uchylenie i umorzenie postępowania w zakresie pkt III wyroku,

d) (…)

e) (…)

Niezasadny

Z uwagi na nieuwzględnienie zarzutu apelacyjnego dotyczącego znikomego stopnia społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu J. U. w punkcie III zaskarżonego wyroku, także w zmienionym jego opisie i kwalifikacji przyjętej w treści niniejszego wyroku (pkt I.2), niezasadny okazał się wniosek skarżącego co do uchylenia w tej części wyroku Sądu I instancji i umorzenia postępowania karnego – na podstawie art. 17 §1 pkt 3 kpk w zw. z art. 414 §1 kpk.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot i zakres zmiany

w punkcie III - w ramach czynu zarzuconego oskarżonemu J. U. w punkcie 3 oskarżenia - uznano go za winnego tego, że w nieustalonym dniu w 2020 roku, nie później jednak niż do 20 czerwca 2020 roku, w B. przy ul. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. S., R. S. i inną ustaloną osobą, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, pod pozorem sprzedaży D. S. (ps. (...)) środków odurzających w postaci ziela konopi innych niż włókniste, po uprzednim umówieniu telefonicznym, przyjechali na miejsce spotkania samochodem osobowym, a następnie oskarżony i inny ustalony sprawca stali na czatach w pobliżu samochodu, zaś R. S. podszedł do pokrzywdzonego w celu przekazania mu paczki przypominającej środki odurzające, a następnie przywołał sprawców stojących na czatach, po czym wymienieni sprawcy dokonali zaboru w celu przywłaszczenia pieniędzy należących do pokrzywdzonego w kwocie 30.000 złotych i zbiegli z miejsca zdarzenia,

czyn ten zakwalifikowano z art. 278 §1 k.k. i za to skazano oskarżonego, zaś na podstawie art. 278 §1 k.k. w zw. z art. 60 §3 i §6 pkt 4 k.k. wymierzono mu karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 złotych

W wyniku uwzględnienia zarzutu zawartego w apelacji obrońcy oskarżonego J. U. i uznania, że oskarżony ten – jako jeden ze współsprawców – brał udział w przestępstwie kradzieży pieniędzy na szkodę pokrzywdzonego D. S. (ps. (...)) – Sąd odwoławczy zmienił opis czynu przyjęty w treści zaskarżonego wyroku (pkt III) i od nowa opisał czyn przypisany oskarżonemu, zawierając w nim ustalenia wynikające z zebranych w sprawie dowodów, w tym głównie wyjaśnień M. S., a zatem z pominięciem stosowania przemocy w celu dokonania kradzieży pieniędzy w kwocie 30.000 zł. Jak wyżej wskazano, brak jest w sprawie materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie, w jaki konkretnie sposób odebrano pieniądze pokrzywdzonemu, czy użyto w tym celu jakichkolwiek środków perswazji, o jakim nasileniu, czy pokrzywdzony sam wydał mienie, czy sprawcy mu te pieniądze wyrwali. Bardzo ograniczony zakres dowodów w tej części nie pozwala na jakiekolwiek stanowcze ustalenia w tym zakresie, a w szczególności takie, jakie poczynił w sposób całkowicie dowolny Sąd Okręgowy (naruszając w ten sposób dyspozycję art. 5 §2 kpk). Odnośnie pozostałych elementów zdarzenia ustalenia Sądu I instancji są prawidłowe i zostały zasadniczo powtórzone w nowym opisie czynu. Nie były też kwestionowane w toku postępowania odwoławczego – poza realizacją znamienia związanego z użyciem przemocy wobec pokrzywdzonego.

W konsekwencji przestępstwo to zakwalifikowano jako kradzież w typie podstawowym z art. 278 §1 kk, ponieważ nie ulega wątpliwości, że sprawcy – działając wspólnie i w porozumieniu, w ramach opisanego w wyroku podziału ról - zwabili pokrzywdzonego we wskazane miejsce w celu rzekomego dokonania z nim transakcji handlowej (narkotykowej), a następnie zabrali mu pieniądze w kwocie 30.000 złotych, które posiadał wówczas przy sobie, a które zamierzał wydać na zakup marihuany.

Ponieważ oskarżony J. U. korzystał w niniejszej sprawie z dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary z art. 60 §3 kk, Sąd Apelacyjny – stosując ten przepis w zw. z art. 60 §6 pkt 4 kk – wymierzył mu za to przestępstwo karę nadzwyczajnie złagodzoną, tj. karę grzywny (100 stawek dziennych po 20 zł każda).

W ocenie Sądu Apelacyjnego kara ta jest sprawiedliwa, adekwatna do stopnia społecznej szkodliwości opisanego na nowo przestępstwa popełnionego przez oskarżonego, jak również do stopnia jego winy. Większość przywołanych przez Sąd Okręgowy okoliczności mających wpływ na wymiar tejże kary pozostaje nadal aktualna, w szczególności w zakresie warunków i właściwości osobistych oskarżonego, w tym jego dotychczasowej i obecnej linii życiowej. Nowego podejścia wymagała jednak ocena stopnia społecznej szkodliwości przypisanego ostatecznie oskarżonemu przestępstwa (po zmianie zaskarżonego wyroku w II instancji), gdyż oczywistym pozostaje, że skutkiem dokonanych zmian (tj. uznanie czynu za kradzież zwykłą) jest nieco niższy stopień społecznej szkodliwości tego czynu, niż przyjmowano to w treści zaskarżonego wyroku.

W ramach dyspozycji art. 60 §6 pkt 4 kk Sąd odwoławczy miał możliwość wymierzenia oskarżonemu kary ograniczenia wolności, bądź kary grzywny. Ta ostatnia kara w niniejszej sprawie została uznana za optymalną – z uwagi na aktualną sytuację życiową oskarżonego i realizowane przez niego role społeczne (zawarł związek małżeński, ma małe dziecko, pracuje zarobkowo, utrzymuje rodzinę), a także w związku z orzeczeniem kar grzywny za inne przestępstwa przypisane oskarżonemu w toku niniejszego postępowania karnego, co daje możliwość połączenia kar jednorodzajowych węzłem kary łącznej.

W ocenie Sądu tak wymierzona grzywna właściwie realizuje zarówno zapobiegawcze, jak i wychowawcze cele kary, stanowiąc właściwą reakcję karną wobec osoby oskarżonego J. U.. Natomiast wysokość stawki dziennej nie przekracza możliwości majątkowych oskarżonego, wykonującego stałą pracę zarobkową.

Na korzyść oskarżonego przemawiał tu głównie fakt przyznania się do przestępstwa oraz podjęcia współpracy z organami ścigania, jak i zmiana postawy oskarżonego i włączenie się przez niego w akceptowalne społecznie formy aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej), zaś na jego niekorzyść – znaczna kwota skradzionych pieniędzy oraz uprzednia karalność.

Koszty procesu

I.1 oraz V.

Z uwagi na zmianę wysokości kar łącznych orzeczonych w II instancji (pozbawienia wolności i grzywny) - wymierzono oskarżonemu, na podstawie art. 10 Ustawy z 23.06.1973r. o opłatach w sprawach karnych, jedną opłatę za obie instancje w kwocie 2.400 zł (po uprzednim uchyleniu opłaty za I instancję) oraz obciążono go w całości wydatkami postępowania odwoławczego, co odpowiada ogólnej zasadzie ustalania kosztów postępowania apelacyjnego - w przypadku nieuwzględnienia apelacji wniesionej przez oskarżonego, skierowanej przeciwko winie (art. 636 §1 kpk). W niniejszej sprawie apelacja ta została uwzględniona jedynie w niewielkiej części.

Ujawniona w toku postępowania sytuacja finansowa oskarżonego, w tym deklarowany przez niego dochód z wykonywanej systematycznie pracy zarobkowej, nie dają jakichkolwiek podstaw do rozważania możliwości zwolnienia go od ponoszenia kosztów procesu za II instancję.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok SO w Bydgoszczy z 5.04.2024r. w sprawie III K 184/23

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonegoJ. U.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok SO w Bydgoszczy z 5.04.2024r. w sprawie III K 184/23

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do winy

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana