Trzy doby aresztu w 1947 roku. Sąd obniżył zadośćuczynienie synowi do 15 tys. zł

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 16 września 2019r. sygn. akt IV Ko 35/18

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

apelacja Prokuratora Okręgowego w Lublinie

błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że ojciec wnioskodawcy X. I. został w toku postępowania sygn. 2267/47/S przez ówczesny Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w D. nie tylko pozbawiony wolności w okresie od 31 grudnia 1947r. do 2 stycznia 1948r., ale także życia, co w efekcie doprowadziło do zasądzenia na rzecz P. I. zadośćuczynienia w zbyt wysokiej kwocie 250.000zł

Zasadny

- powołany przez Prokuratora zarzut jest w całości zasadny, szczególnie że pozostaje zgodny z ustaleniami Sądu poczynionymi w uzasadnieniu do wydanego w sprawie wyroku, dotyczącymi okoliczności faktycznej przyczyny zgonu X. I.;

- rację ma zatem Sąd orzekający w sprawie, że zwłoki X. I. zostały ekshumowane, jednakże opinia antropologa połączona z badaniem szczątków zmarłego nie doprowadziła do ustalenia przyczyny jego śmierci (k. 141v). Sąd wskazał ponadto, że z zachowanych dokumentów wynika, iż X. I. miał popełnić samobójstwo poprzez powieszenie na pasku w celi aresztu, a dalej zdaniem Sądu, z czym należy się zgodzić, nie da się aktualnie ustalić przyczyny zgonu (k. 143), z tą jednak różnicą, że nie da się ustalić innej przyczyny zgonu, niż wskazana w zebranych w sprawie dokumentach. Jedocześnie podkreślić należy, że rozważania odnośnie wątpliwości dot. przyczyny zgonu X. I. jedynie teoretycznie osłabiają wersję o jego samobójczej śmierci, a zatem nie wykluczają i nie obalają tego, że oficjalną przyczyną było samobójstwo przez powieszenie;

- tymczasem rozważania dotyczące tego, że pozbawienie wolności X. I. było tak traumatyczne, iż spowodowało targniecie się na życie, pozostają poza sferą faktów udowodnionych i mogą być jedynie oceniane w kontekście prawdopodobieństwa. Należy mieć tu na względzie fakt, że X. I. został zatrzymany wraz z innymi pracownikami więzienia w K., z których jeszcze jedna osoba podjęła bezskuteczną próbę samobójczą. Niemniej pozostałe osoby po kilku miesiącach ciężkich przesłuchań, zostały zwolnione z Aresztu. Co więcej, z akt sprawy wynika, że X. I. wstępnie przesłuchano, jednak brak dokumentów w tym zakresie uniemożliwia jakąkolwiek ocenę tej czynności. Nie można zatem zgodzić się z ustaleniem, że samobójcza śmierć X. I. była skutkiem sposobu jego traktowania przez funkcjonariuszy WUBP w D., bowiem brak jest jakichkolwiek dowodów także w tym zakresie, oprócz ogólnej wiedzy historycznej na ten temat. Mając przy tym na uwadze fakt, że został on zatrzymany w dniu 31 grudnia 1947r., a w nocy z 1 na 2 stycznia 1948r. popełnił samobójstwo, trudno ustalić z całkowitą pewnością czy w ogóle i jeżeli tak, to jakiego rodzaju przemoc była wobec niego stosowana. Z tych względów nie do końca słusznie Sąd wskazuje na Wyrok SA w Katowicach z dnia 15 września 2017r. sygn. akt II AKa 286/17, bowiem zasądzona tam kwota 210.000zł dotyczyła pozbawienia wolności w okresie od dnia 27 października 1948 r. do 27 kwietnia 1949 r. i uwzględniała udowodnione ponad wszelką wątpliwość fakt oraz rozmiary stosowanej przemocy;

- na rozmiar zadośćuczynienia musi mieć natomiast wpływ fakt tymczasowego aresztowania w toku prowadzonego wobec X. I. w okresie stalinowskim śledztwa przez funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa publicznego, które w połączeniu z dodatkowym udręczeniem psychicznym związanym z odseparowaniem od młodej, niepracującej żony i małego dziecka oraz niepewnością o dalszy los swój oraz swoich najbliższych, na co słusznie wskazał Sąd orzekający w sprawie;

o zmianę zaskarżonego Wyroku przez:

- wyeliminowanie z jego sentencji wyrażenia dotyczącego pozbawienia życia X. I.;

- znaczne obniżenie kwoty zasądzonego zadośćuczynienia

Zasadny

z podanych powyżej w uzasadnieniu względów, Sąd przyjął za nieudowodniony, w stopniu pozwalającym na uczynienie podstawą zadośćuczynienia, fakt pozbawienia życia X. I., a za taką podstawę przyjął jedynie pozbawienie go wolności w okresie od dnia 31 grudnia 1947r. do dnia 2 stycznia 1948r. Mając na uwadze ponadto wskazane powyżej argumenty, obniżył także znacznie, zgodnie z żądaniem, kwotę zasądzonego zadośćuczynienia;.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

apelacja pełnomocnika wnioskodawcy

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych z podstawę wyroku, mającego wpływ na jego treść, a polegającego na uznaniu, iż kwota przyznanego zadośćuczynienia jest kwotą adekwatną do poniesionych przez X. I. krzywd i cierpień

Niezasadny

- aktualne pozostają argumenty wskazane przy omawianiu zarzutu zawartego w apelacji prokuratora;

- na uwagę zasługuje fakt, że argumenty wskazane przez pełnomocnika w apelacji w zasadzie potwierdzają, iż zasądzone przez Sąd zadośćuczynienie jest rażąco wysokie, jeżeli przyjmie się, że X. I. był pozbawiony wolności w okresie trzech dni, niezależnie od wszystkich innych okoliczności, wpływających na ocenę rozmiaru krzywdy i chociaż skarżący wysnuwa ze swoich argumentów przeciwne wnioski, to ich ocena jest całkowicie odmienna;

- podkreślenia wymaga także to, że skarżący sam zauważa, iż bezzasadnie zasądzona kwota objęła okoliczność pozbawienia życia X. I., skoro wnosi o jej podwyższenie w oparciu jedynie o fakt pozbawienia wolności;

- jako pozbawione podstaw należy uznać stwierdzenie, że X. I. poświęcił dla Ojczyzny najwyższe dobro – życie, bowiem brak jest jakichkolwiek pewnych dowodów w tym zakresie;

zmiana zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 500.000zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i cierpienie wynikłe z pozbawienia wolności ojca X. I.

Niezasadny

z uwagi na brak jakichkolwiek merytorycznie racjonalnych argumentów w zakresie wniosku zawartego w apelacji, Sąd uznał go za niezasadny

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

zmieniono zaskarżony wyrok w ten sposób, że z podstawy rozstrzygnięcia o zadośćuczynieniu zawartego w punkcie I wyeliminowano określenie „oraz życia” i zasądzoną na rzecz P. I. kwotę obniżono do 15 000złotych

wskazana zmiana uwzględniła fakty:

- pozbawienie wolności trwało niespełna trzy doby;

- zastosowane zostało w wyniku procesu stalinowskiego;

- rozmiar krzywdy wynikający z naturalnych następstw aresztowania w tego rodzaju procesie oraz rozmiar krzywdy wynikający z rozłąki z najbliższymi;

- brak udowodnionego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy pozbawieniem wolności a śmiercią X. I.;

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt II wyroku

w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymano w mocy

Koszty procesu

III. określono, że koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa

SSA Mariusz Młoczkowski SSA Agnieszka Pawłowska SSA Leszek Pietraszko