Sąd dopisał art. 28 § 2 k.k. przy fałszerstwie weksla, apelacja prokuratora oddalona

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 29.07.2021 r. sygn. akt III K 41/19

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

co do winy

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Z apelacji Prokuratora:

- obrazy przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynów przypisanych oskarżonym, a mianowicie art. 310 § 1 i 2 k.k. poprzez jego niezastosowanie do prawidłowo ustalonego przez sąd stanu faktycznego w sytuacji, gdy ustalenia te jednoznacznie wskazują na popełnienie przez oskarżonych przestępstwa z art. 310 § 1 i 2 k.k., a tym samym błędne uznanie, że oskarżeni swoim zachowaniem nie wyczerpali ustawowych znamion wyżej cytowanego przepisu prawa karnego, z uwagi na to, że nie mieli świadomości znaczenia prawnego podrobionego podpisu poręczyciela wekslowego na wekslu in blanco.

Niezasadny

- okoliczności przedmiotowe popełnionego przez oskarżoną czynu nie budzą żadnych wątpliwości.

- prawidłowo sąd I instancji ustalił, że A. M. podczas zawierania umowy leasingu operacyjnego w dniu 23.11.2016 r. na wekslu in blanco oraz deklaracji wypełnienia weksla in blanco, wystawionych przez (...), stanowiącego zabezpieczenie tej umowy zawieranej z (...) sp. z o.o., podrobiła podpisy poręczyciela wekslowego - swojego męża P. M., w celu użycia ich za autentyczne, a następnie dokumentami tymi posłużyła się w trakcie zawierania przedmiotowej umowy leasingu operacyjnego.

- oskarżona konsekwentnie przyznawała się do popełnienia tego czynu, a z jej wyjaśnień wynikało, że zdawała sobie sprawę z podejmowanych czynności i celowo dążyła do tego. Wiedziała, że w ten sposób narusza obowiązujące prawo i miała świadomość bezprawności postępowania.

- w orzecznictwie nie budzi aktualnie poważniejszych sporów pogląd, z którego wynika, że weksel in blanco, jako dokument potwierdzający istnienie prawa majątkowego, jest papierem wartościowym, dającym podstawę do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa w art. 310 § 1 k.k., zaś jego podrobienie lub przerobienie wyczerpuje znamiona tego przepisu, a nie przepisu z art. 270 § 1 k.k.

- na powyższe względy słusznie zwracał uwagę prokurator w swojej apelacji, jednakże o jej nieuwzględnieniu zdecydowały inne okoliczności.

- skarżący, jak się wydaje, nie do końca zrozumiał motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, które być może nie zostały w sposób wystarczająco klarowny przedstawione w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

- w przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej słusznie uznał, że zachowanie oskarżonej (a także R. D.) realizowało znamiona występku z art. 270 § 1 k.k., a nie za wskazanej w akcie oskarżenia zbrodni z art. 310 § 1 i 2 k.k.

- za takim rozstrzygnięciem przemawiały bowiem ustalenia co do podmiotowej strony popełnionego przestępstwa, które spowodowały potrzebę skorzystania z rozwiązania zawartego w przepisie z art. 28 § 2 k.k.

- zgodnie z treścią przywołanej normy prawa karnego materialnego „odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy”.

- „w art. 28 § 2 k.k. została uregulowana kwestia odpowiedzialności karnej sprawcy, który dopuszcza się czynu, pozostając w błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca ustawowe znamię czynu zabronionego, od której zależy łagodniejsza odpowiedzialność karna w ramach przestępstwa w typie uprzywilejowanym. Chodzi zatem o błąd dotyczący tylko takich okoliczności stanowiących ustawowe znamię czynu zabronionego, które powodują uprzywilejowaną odpowiedzialność karną. W przepisie wskazuje się, że sprawca działa w błędnym przekonaniu o istnieniu takich okoliczności, co oznacza, że uroił on sobie ich istnienie. Błąd co do okoliczności stanowiących znamiona czynu zabronionego powodujących uprzywilejowanie odpowiedzialności karnej jest – pod określonymi warunkami – okolicznością umniejszającą winę. Daje to podstawę do łagodniejszej odpowiedzialności takiego sprawcy, który dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność uprzywilejowująca tę odpowiedzialność. Odpowiada on zatem z przepisu konstruującego typ uprzywilejowany. (Kodeks karny. Komentarz red. prof. dr hab. Alicja Grześkowiak, prof. dr hab. Krzysztof Wiak. Legalis)

- sąd apelacyjny wyraża przekonanie, że regulacja zawarta w art. 28 § 2 k.k. ma zastosowanie również do sytuacji, gdy określone normy prawa karnego pozostaja względem siebie w relacji

lex specialis derogat lex generali, a przepis o charakterze ogólnym przewiduje łagodniejsza odpowiedzialność.

- za ugruntowany należy obecnie uznać pogląd, że „nie zachodzi właściwy zbieg przepisów art. 310 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k., jako że ten pierwszy stanowi

lex specialis. W art. 270 § 1 k.k. mowa jest o wszystkich dokumentach, gdy tymczasem w art. 310 § 1 k.k. ustawodawca zawęża zakres przepisu, wskazując tylko niektóre rodzaje dokumentów, które mogą być podrobione lub przerobione (w ten sposób SA w Lublinie w wyroku z 30.03.2000 r., II AKa 41/00, Prok. i Pr.-wkł. 2000/10, poz. 23 oraz SA w Katowicach w wyroku z 14.02.2002 r., II AKa 505/01, OSA 2003/6, poz. 61).

- (na marginesie tych rozważań należy zauważyć, że w swietle tego stanowiska za nieprawidłową należało uznać kwalifikację przyjętą w akcie oskarżenia, gdzie zarzucono popełnienie oskarżonej przestępstwa z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.)

- zatem przepis z art. 270 § 1 k.k. przewidujący łagodniejszą odpowiedzialność za podrobienie lub przerobienie dokumentu i posłużenie się nim z uwagi na niższą sankcję stanowi swoistego rodzaju typ uprzywilejowany wobec przestępstwa z art. 310 § 1 k.k. w rozumieniu art. 28 § 2 k.k.

- w świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że A. M. niewątpliwie działała w błędzie co do charakteru prawnego fałszowanych przez nią dokumentów.

- w ocenie oskarżonej podpisując się za męża na wekslu in blanco oraz deklaracji wekslowej realizowała jedynie znamiona przestępstwa podrobienia dokumentu, nie mając świadomości jego znaczenia, a konkretnie temu jakie ustawodawca nadał mu w przepisie art. 310 § 1 k.k., a w konsekwencji niezmiernie surowej ustawowej sankcji.

- A. M. nie posiadała świadomości rangi i charakteru powyższego dokumentu, oznaczając go tytułem "weksel", uznając, iż jest to zwykły dokument, który stanowi wyłącznie zabezpieczenie zawartej umowy leasingu.

- działała tym samym w błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od którego zależy łagodniejsza odpowiedzialność.

- z racji doświadczenia życiowego i wykształcenia oskarżonej, która nie jest prawnikiem, nie sposób jest przyjąć, że był to błąd nieusprawiedliwiony. Nie posiadała wiedzy, iż podrobiony przez nią dokument tj. weksel in blanco, stanowi rodzaj papieru wartościowego, zaś własnoręczne jego sporządzenie, na zwykłej kartce papieru i opatrzenie słowem "weksel", nadaje termu dokumentowi szczególną rangę i zwiększa zakres odpowiedzialności karnej w przypadku jego podrobienia, zwłaszcza pod względem wysokości ustawowej sankcji.

- generalnie też wiedza zdecydowanej większości społeczeństwa co do rangi weksli znajdujących się w obrocie, nie jest wysoka. Jest to bowiem instytucja wprowadzona ustawą z dnia 28 kwietnia 1936 r. - prawo wekslowe, która na przestrzeni szeregu lat funkcjonowała w znikomym zakresie.

- w doktrynie i orzecznictwie przez wiele lat toczyły się spory o to jakiego rodzaju dokumentem jest wspomniany weksel in blanco na gruncie prawa karnego i dopiero uchwała SN z dnia 21.03.2007 r. (sygn. I KZP 2/07, publ. OSNKW 2007/4/31), iż „może on stanowić dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej, o którym mowa w art. 310 § 1 k.k.” kwestię tę ostatecznie wyjaśniła.

- trudno jednak oczekiwać znajomości tej uchwały u przeciętnego mieszkańca naszego kraju i stąd też rygorystyczne egzekwowanie od oskarżonej wiedzy i świadomości w tym przedmiocie wydaje się być niezasadne.

- zaistniała sytuacja powoduje, że mamy do czynienia z instytucją uregulowaną w art. 28 § 2 k.k., a więc z błędem co do okoliczności stanowiącej znamię uprzywilejowujące typ czynu zabronionego Błąd, który zaistniał nie miał charakteru nieświadomości bezprawności w rozumieniu art. 30 k.k. mimo, że dotyczył treści obowiązującego prawa. A. M. wiedziała przecież, że fałszuje dokument, a tym samym świadoma była bezprawności swojego zachowania, ale nie dostrzegała jego zwiększonej społecznej szkodliwości z uwagi na szczególny rodzaj dokumentu.

- niewątpliwie sposób działania oskarżonej zdecydowanie był sprzeczny z prawem, ale z podanych wyżej powodów realizował wyłącznie znamiona przestępstwa z art. 270 § 1 k.k.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, że oskarżeni zachowaniem swoim wyczerpali ustawowe znamiona przestępstwa z art. 310 § 1 i 2 k.k. i wymierzenie wobec A. M. za czyn z pkt I z art. 310 § 1 i 2 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., przy przyjęciu, że czyn z art. 310 § 1 i 2 k.k. stanowi wypadek mniejszej wagi z art. 310 § 3 k.k. - kary 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Niezasadny

niezasadny zarzut nie dawał podstaw do zmiany wyroku w kierunku wskazanym w apelacji.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

sąd apelacyjny dostrzegł, iż kwalifikacja prawna czynu przypisanego oskarżonej nie jest pełna. Przyjmując za prawidłowe ustalenia sądu I instancji o działaniu w warunkach błędu co do okoliczności stanowiącej znamię uprzywilejowujące typ czynu zabronionego należało powołać w podstawie skazania także przepis z art. 28 § 2 k.k., gdyż stanowi on istotny element strony podmiotowej czynu, a tym samym zakresu i stopnia winy.

zgodnie z art. 455 k.p.k. stanowi to okoliczność podlegająca wzięciu pod uwagę z urzędu.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

wyrok Sądu Okręgowego w Bielsku - Białej z dnia 29.07.2021 r. sygn. akt III K 41/19 za wyjątkiem zmiany opisanej w pkt 5.2.1. niniejszego uzasadnienia

nieskuteczna apelacja prokuratora (i obrońcy współoskarżonego R. D.), a także brak okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu z art. 439 k.p.k. i art. 440 k.p.k., nie dawały podstaw do dalej idącej zmiany zaskarżonego wyroku lub też jego uchylenia.

Przedmiot i zakres zmiany

w pkt 1 wyroku (a także 3 odnośnie oskarżonego R. D.) doprecyzowano opis i kwalifikację przypisanego oskarżonej czynu, przyjmując iż dopuściła się go ona w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, iż podrobiony przez nią dokument nie stanowił przestępstwa z art. 310 § 1 k.k., a więc o okoliczności związane z błędem co do okoliczności stanowiącej znamię uprzywilejowujące typ czynu zabronionego z art. 28 § 2 k.k.

Sąd Apelacyjny z urzędu, na mocy art. 455 k.p.k., niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, nie zmieniając ustaleń faktycznych, poprawił błędną kwalifikację przestępstwa przypisanej oskarżonej z przyczyn wskazanych w pkt 4 uzasadnienia.

Koszty procesu

pkt 3

na podstawie art. 636 § 3 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. oraz art. 17 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych, zwolniono oboje oskarżonych od odpłaty za II instancję oraz wydatków postępowania odwoławczego, które przejęto na rachunek Skarbu Państwa. Za rozstrzygnięciem tej treści przemawiały względy słuszności związane z nieuwzględnieniem obu skarg apelacyjnych wniesionych zarówno przez prokuratora i obrońcę R. D..

SSA Wojciech Kopczyński SSA Piotr Pośpiech SSA Piotr Filipiak

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator Okręgowy w Bielsku – Białej.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

skazanie oskarżonej A. M. za czyn z art. 270 § 1 k.k. (pkt 1 wyroku) oraz oskarżonego R. D. (pkt 3 wyroku) za czyn z art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

co do winy

Podniesione zarzuty

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana