Obrona konieczna nie uratowała oskarżonego, wyrok utrzymany w mocy

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 21 grudnia 2020 roku

sygn. akt IIK 107/19

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Wnioski

Zmiana przez uniewinnienie

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 § 1 i 2 k.k. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż oskarżony J. Ł. odpierając bezpośredni, bezprawny zamach na jego zdrowie lub życie - przekroczył granice obrony koniecznej, stosując sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, co jest ustaleniem nietrafnym, gdyż okoliczności natury przedmiotowej i podmiotowej dotyczące przebiegu zdarzenia z dnia 23 czerwca 2019 r. (a opisane dokładnie w uzasadnieniu apelacji) świadczą o tym, że oskarżony J. Ł. zastosował środek właściwy, współmierny do niebezpieczeństwa zamachu i konieczny - tzn. jedyny, który mógł w chwili zdarzenia (choćby „teoretycznie") zapewnić oskarżonemu przewagę nad napastnikami i skłonić ich do odstąpienia od kontynuowania zamachu na życie lub zdrowie oskarżonego J. Ł. - gdyż jakiekolwiek inne działania oskarżonego nie zapewniłyby J. Ł. przewagi nad napastnikami i nie zdołałyby skłonić ich do odstąpienia od kontynuowania zamachu (czego dowodem jest fakt, że skoro nawet wyciągnięty nóż w ręce oskarżonego i jego użycie - nie skłoniły napastników do odstąpienia od zamachu na życie lub zdrowie oskarżonego - to tym bardziej i łagodniejsze środki by zawiodły).

Niezasadny

Podniesiony w apelacji zarzut jest całkowicie bezzasadny. Orzekający w sprawie Sąd ocenił kompleksowo zebrany w sprawie materiał dowodowy i doszedł do całkowicie słusznego wniosku, że J. Ł. dokonując swojego zamachu na pokrzywdzonego przekroczył granice obrony konicznej, stosując sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu. Tymczasem apelujący dokonuje wybiórczej i przydatnej jedynie na potrzeby sporządzonego środka zaskarżenia oceny zebranych w sprawie dowodów. Wybiera poszczególne elementy materiału dowodowego, nie chcąc zauważyć pozostałych, które muszą zostać poczytane na niekorzyść oskarżonego – ergo, uniemożliwiają wydane wyroku uniewinniającego w niniejszej sprawie. Zacytowane szeroko w treści apelacji orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, jak najbardziej prawidłowe, nie wyklucza w żadnym razie podjętej przez Sąd orzekający decyzji. Wręcz przeciwnie, jedynie dodatkowo ją wzmacnia. Obrońca słusznie podnosi, że zaistniała w niniejszej sprawie obrona konieczna, bowiem tego rodzaju ustalenie poczynił Sąd I instancji, co nie było kwestionowane przez kogokolwiek w niniejszym postępowaniu. Niemniej, przytacza stan faktyczny, pomijając kilka ważnych aspektów, co tym samym pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Przede wszystkim głównymi stronami konfliktu w czasie zdarzenia byli F. R. i oskarżony J. Ł.. Fakt, że za oskarżonym w klatce schodowej, gdzie doszło do konfrontacji, stali N. L. i V. L., ale nie byli tak aktywnie zaangażowani w spór, skoro na widok noża, wyciągniętego przez oskarżonego, nie próbowali go wytrącić, a po zadaniu przez oskarżonego ciosu, nie uczestniczyli już czynnie w zdarzeniu. Podczas konfrontacji oskarżonego i F. R. głównym uczestnikiem, zadającym ciosy J. Ł. był F. R.. Faktem bezsprzecznym jest, że dwóch napastników stojących za oskarżonym początkowo popychało go i ktoś kopnął go w nogę, niemniej później obecność tych osób stanowiło bierne wsparcie dla głównego napastnika. Co więcej, kiedy oskarżony wyciągną nóż i zaczął nim wymachiwać, F. R. odwrócił się od niego, to wówczas oskarżony zadał cios. Z tych względów zasadnie Sąd I instancji przyjął, że po wyciągnięciu noża i okazaniu go przez J. Ł., w efekcie czego napastnik odwrócił się od niego, dalsze działanie oskarżonego stanowiło przekroczenie granic obrony koniecznej. To przekroczenie występuje w dwóch zasadniczych wypadkach: 1) naruszenia korelacji czasowej pomiędzy zamachem i obroną, tzn. gdy działanie obronne zostało przedłużone na czas, w którym napastnik zrezygnował już z kontynuowania zamachu (eksces ekstensywny) - zob. wyrok SA w Łodzi z dnia 14 września 2000 r., II AKa 126/00; zob. J. Brzezińska, Temporalne..., s. 17 i n.; 2) naruszenia wymogów wynikających ze znamienia konieczności obrony (eksces intensywny) – tak też Andrzej Zoll w: Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, wyd. V po red. Wróbel Włodzimierz i Zoll Andrzej. Jak wskazał w wyroku SN z dnia 7 października 2014 r., V KK 116/14: Przekroczenie granic obrony może polegać bądź na nieuzasadnionym wyprzedzeniu ataku, bądź na działaniu po ustaniu zamachu, albo na użyciu niewspółmiernego narzędzia czy sposobu obrony, przy czym nie można opierać wniosku o przekroczeniu granic obrony koniecznej tylko na podstawie spowodowanego przez broniącego się skutku. Trafnie w glosie do innego orzeczenia stwierdził D. Zając: "Samo wystąpienie skutku stanowi (...) wypadkową wielu czynników, także zupełnie niezależnych od sprawcy. Tymczasem prawo karne stanowi wyraz potępienia przede wszystkim sposobu działania osoby dokonującej zamachu" (zob. D. Zając, glosa do wyroku SA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2014 r., II AKa 207/13, GSP-Prz. Orz. 2014, nr 2, s. 73).

Tym samym okoliczności wskazywane wybiórczo przez skarżącego może i byłyby podstawą w ustaleniu innego stanu faktycznego, gdyby nie fakt, że oskarżony nie musiał zadawać ciosu nożem, w sytuacji gdy napastnik zrezygnował z dalszego atakowania. Jednocześnie niesłusznie autor środka zaskarżenia podnosi, że błędnie Sąd nie wskazał, jaki w ocenie Sądu środek obrony byłby „współmierny", tzn. co poza użyciem noża miałby zrobić oskarżony J. Ł., by skłonić napastników do odstąpienia od zamachu na jego życie i zdrowie? Jak oskarżony miałby się bronić i czym - jeśli nie nożem - by zmusić napastników, by odstąpili od zamachu? Sąd nie jest od wskazywania oskarżonemu, czy obrońcy w jaki inny sposób należało się obronić przed napaścią. Dość powiedzieć, że J. Ł. ostatecznie „oddał nóż” napastnikowi, upuszczając go po zadanym ciosie i sam ponownie został zaatakowany tym narzędziem przez F. R.. Niemniej, szczęśliwie nie doznał poważnych obrażeń i ostatecznie schronił się w mieszkaniu P. V.. Pozostałe okoliczności, na które wskazuje obrońca w apelacji (str. 14 - 16), a dotyczące okoliczności poprzedzających zdarzenie nie były kwestionowane w toku postępowania i oczywiście wpływają na ocenę całej sytuacji na co precyzyjnie wskazywał Sąd w uzasadnieniu. Trudno zrozumieć, co skarżący chciał wykazać cytując kolejne ustalenia Sądu odnośnie zachowania matki oskarżonego w czasie zdarzenia. Brak realnego zarzutu w tym zakresie uniemożliwia odniesienie się do tych treści (str. 17 – 19). Jednocześnie Sąd odwoławczy podziela stanowisko, że istotną okolicznością jest fakt, iż pomiędzy oskarżonym a pokrzywdzonym, już wcześniej dochodziło do zdarzeń z użyciem przemocy, w tym przy użyciu podobnego narzędzia („ja go wtedy uderzyłem tłuczkiem" wyjaśnienia oskarżonego k. 408v). Odmienne stanowisko obrony w tym zakresie jest nie do zaakceptowania. Okoliczność ta oznacza bowiem, że J. Ł. ma określone doświadczenie w kontaktach z F. R., a zatem element zaskoczenia oskarżonego zachowaniem napastnika w niniejszej sprawie, traci na znaczeniu.

Z podanych wyżej względów apelacja obrońcy nie mogła zostać uwzględniona. Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego, a subsumpcja tego stanu faktycznego pod stosowny przepis materialnoprawny jest całkowicie poprawna. Tym samym, Sąd nie naruszył art. 25 § 1 i 2 k.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, jak próbuje bezskutecznie wykazać w środku zaskarżenia obrońca.

Jednocześnie słusznie Sąd odstąpił od wymierzenia kary oskarżonemu, wskazując precyzyjnie w treści uzasadnienia przyczyny tego rodzaju decyzji. Nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu wskazanym tam słusznych argumentów. Sąd odwoławczy odsyła w tym zakresie do treści dokumentu.

Ubocznie należy wskazać, że zaskarżony wyrok został również skontrolowany poza granicami zaskarżenia z punku widzenia podstaw jego wzruszenia z urzędu. Podkreślić należy, że żadna z tego rodzaju okoliczności nie zachodzi w niniejszej sprawie.

o zmianę wyroku Sądu Okręgowego i:

a) uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu w pkt I zaskarżonego wyroku czynu,

b) zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego J. Ł. na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. wynagrodzenia związanego z ustanowieniem obrońcy z wyboru według norm prawem przepisanych,

Ponadto w przypadku uwzględnienia apelacji obrońca wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego J. Ł. na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. wynagrodzenia związanego z ustanowieniem obrońcy z wyboru według norm prawem przepisanych za udział obrońcy w postępowaniu przed Sądem II instancji.

Niezasadny

nieuwzględnienie apelacji obrońcy J. Ł. w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku obrońcy o uniewinnienie oskarżonego. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe także uwzględnienie wniosku o zastosowanie art. 632 pkt 2 k.p.k. w odniesieniu do orzeczenia o kosztach sądowych.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Utrzymano w mocy zaskarżony wyrok w pkt I

Mając na uwadze fakt, że zarzut zawarty w omawianej apelacji nie może być uznany za zasadny, zaskarżony Wyrok utrzymano w mocy. Zatem podkreślić ponownie należy, że Sąd orzekający w sprawie nie dopuścił się ani błędów w ustaleniach faktycznych, ani nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania, która miałaby wpływ na treść Wyroku, ani wreszcie nie obraził przepisów prawa materialnego w postaci wskazanej w zarzucie apelacji.

Koszty procesu

II. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. Sąd zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych związanych z postępowaniem odwoławczym, uznając iż przemawiają za tym względy słuszności.

SSA Wojciech Zaręba SSA Agnieszka Pawłowska SSA Grażyna Jakubowska