Sąd uniewinnił oskarżonego o oszustwo na wekslu in blanco wobec pożyczkobiorcy

Ustalenie faktów

Fakty uznane za udowodnione

S. H.

czyn zarzucony w punkcie 1 aktu oskarżenia

R. L. (1) prowadzi od 2007 roku działalność gospodarczą nazwą PPHU (...) z/s w D. zajmującą się usługami budowalnymi. Z uwagi na brak realizacji spłat przez inwestora, nieregulowanie zobowiązań przez kontrahentów wpadł w kłopoty finansowe, w związku z czym wziął kredyty w bankach na różne kwoty w kwocie łącznie ok. 1 000 000 złotych, które przeznaczył na zapłatę za towar oraz spłatę wierzycieli. Oskarżyciel subsydiarny sam wskazał iż posiadał zobowiązania wobec banków (...) Bank, (...), (...) Bank, (...), (...). Ponadto posiadał kredyt hipoteczny w (...) Bank na budowę domu.

Oskarżyciel subsydiarny S. H. poznał dzięki świadkowi Ł. F. (1), który w odpowiedzi na informację o jego trudnościach finansowych przekazał mu, iż zna człowieka, który pożycza pieniądze innym osobom, w tym między innymi świadkowi. S. H. wskazał, iż w latach 90 źródłem jego dochodu była (...) odziedziczona po rodzicach, a następnie zainwestował w rozlewnię wód znajdującą się w gminie A.. Oskarżony wskazał, że prowadził również działalności zajmującą się usuwaniem skutków huraganów oraz działalność w zakresie handlu częściami do maszyn. Powyższe działalności miały przynieść na tyle duże zyski, że pozwoliły oskarżonemu na pożyczenie R. L. (1) znacznych kwot pieniędzy.

Oskarżony i oskarżyciel subsydiarny spotkali się i zawarli pierwszą ustną umowę pożyczki kwoty pieniężnej, co następnie przerodziło się w stałą współpracę w tym zakresie. Jednorazowa kwota na jaką zawierano umowy pożyczki różniła się w zależności od wymagań stawianych przez działalność gospodarczą prowadzoną przez R. L. i wahała się od kilku tysięcy złotych do nawet 10 000 złotych. S. H. udzielał oskarżycielowi subsydiarnemu pożyczek zarówno w złotówkach jak i w walucie euro.

Oskarżyciel subsydiarny twierdzi, że S. H. zobowiązania wynikające z umów ustnych wpisywał do zielonego zeszytu, z którego poszczególne kwoty miały być wykreślane po zapłaceniu przez niego stosownej należności. Na dowód powyższej okoliczności R. L. (2) załączył zdjęcia, które miał wykonać swoim telefonem, a które miały przedstawiać strony w/w zeszytu. Sam oskarżony twierdzi, że nie przypomina sobie by taki posiadał.

Oskarżyciel subsydiarny twierdzi, że na podstawie serii zawieranych umów pożyczył od S. H. kwotę równą ok. 160 000 złotych, z czego oddał już 80 000 złotych. Świadek Ł. F. (1) wskazał, że zarówno od S. H. i R. L. usłyszał iż kwota zobowiązania była równa ok. 160 000 złotych. Jednocześnie S. H. twierdzi iż kwota jego wierzytelności wobec R. L. (1) jest znacznie wyższa i wynosi 550 000 złotych. Ponadto strony umowy nie zgadzają się co do daty zawarcia umowy. S. H. stoi na stanowisku iż umowa została spisana 30 czerwca 2015, natomiast oskarżyciel R. L. utrzymuje, iż umowa miała zostać spisana w dniu 6 maja 2016 roku, gdyż tego dnia zrobił zdjęcia umowy, na dowód czego załączył zdjęcia ekranu komputera. R. L. wskazał, że podpisał umowę która była niewypełniona poza jego podpisem (brak daty, kwoty zobowiązania). Natomiast oskarżony utrzymuje, że umowa była w całości wypełniona i w takim kształcie zaakceptowana a później podpisana przez oskarżyciela subsydiarnego.

Oskarżony oraz oskarżyciel subsydiarny mieli spotkać się w samochodzie na parkingu, gdzie S. H. miał wyrazić swoją obawę co do zwrotu zsumowanej kwoty wynikającej z zawartych umów pożyczek. W wyniku tej rozmowy doszło do podpisania przez R. L. (2) umowy pożyczki, deklaracji wekslowej oraz weksla in blanco. Przebieg zdarzeń opisywanych przez jedyne dwie osoby w nim uczestniczące różni się znacząco od siebie.

R. L. (2) wskazał, że oskarżony prowadził z nim sugestywną rozmowę, która wywołała w nim obawy o bezpieczeństwo jego i jego bliskich i w wyniku tych gróźb podpisał niewypełniony formularz umowy pożyczki, w którym nie było wypełnionej rubryki z kwotą do zapłaty. Oskarżony miał pytać oskarżonego, czy ten nie boi się o bezpieczeństwo własnej rodziny, w wyniku czego R. L. podpisał niewypełnione dokumenty. Wskazał iż pozostawał w przekonaniu, że myślał, że w umowie będzie wpisana kwota faktycznego zadłużenia. Oskarżony S. H. wyjaśnił zaś, że umowa pożyczki była wypełniona w chwili podpisu, a R. L. po prostu ją zaakceptował i złożył swój podpis. Powołany w toku postępowania przygotowawczego biegły z zakresu ekspertyzy dokumentów, pisma ręcznego, podpisów stwierdził iż weksel własny in blanco wystawiony na kwotę 550 000 złotych z dnia 30 czerwca 2015 roku został wypełniony przez S. H. oraz wskazał iż nie przeprowadza badań zmierzających do określenia czasu nakreślenia zapisów odręcznych na dokumencie.

R. L. (1) wyjechał do Niemiec w celu podjęcia pracy zarobkowej, w celu spłaty swoich zobowiązań zarówno wobec banków jak i oskarżonego i przebywał za granicą w latach 2014 – 2019, wracając do kraju jedynie na krótkie okresy.

Dnia 10 czerwca 2016 roku S. H. wniósł pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym z weksla. Dnia 30 czerwca 2016 roku Sąd Okręgowy w Częstochowie w sprawie I Nc 224/16, wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla i nakazał pozwanemu R. L. (2) zwrot powodowi kwoty 550 000 tysięcy złotych wraz z umownymi odsetkami w wysokości 11 % w stosunku rocznym od dnia 1 czerwca 2016 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 17 692,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Podstawą wydania w/w nakazu zapłaty był załączony przez S. H. weksel in blanco, podpisany przez R. L. (2), wypełniony na kwotę 550 000 złotych wraz z deklaracją wekslową oraz umową pożyczki.

Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2016 S. H. wniósł o wszczęcie egzekucji z wierzytelność i rachunków bankowych i wynagrodzenia za prace dłużnika celem wyegzekwowania kwoty 550 000 złotych, 17.692,00 zł i 126 złotych na podstawie nakazu zapłaty z dnia 30 czerwca 2016 roku wraz z klauzulą wykonalności.

Pismem z dnia 29 sierpnia 2016 oskarżony wniósł o wydanie dalszych tytułów wykonawczych prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 30 czerwca 2016 roku celem wpisania hipoteki przymusowej na nieruchomościach które należą do R. L.. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 roku wydano mu dalsze tytuły zgodnie z wnioskiem.

W toku postępowania egzekucyjnego wszczęto egzekucję z nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w Częstochowie prowadzi księgę wieczystą (...), KW (...), (...). Na w/w nieruchomościach ustanowiono hipoteki przymusowe na rzecz wierzyciela S. H. na podstawie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla z dnia 30 czerwca 2016 roku (I Nc 224/16).

Rodzice R. L. (3) i C. L. otrzymali wezwanie do zapłaty kwoty 781 054,25 złotych datowane na dzień 23 czerwca 2020 roku w związku z zawartą między oskarżycielem subsydiarnym a jego rodzicami umową darowizny udziału w nieruchomości zawartą w dniu 9 lipca 2016 roku. Wobec niezastosowania się w/w do skierowanych żądań, w dniu 6 października 2020 roku oskarżony złożył pozew o ochronę wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia (I C 454/20). Według twierdzeń oskarżonego zawarcie umowy darowizny i przeniesienia własności nieruchomości przez R. L. na jego rodziców miało na celu ucieczkę z majątkiem i pokrzywdzenie wierzycieli wobec czego wniósł między innymi o uznanie czynności tj. umowy darowizny za bezskuteczną w stosunku do niego i nakazanie pozwanym znoszenie solidarne egzekucji z w.w nieruchomości.

Oskarżyciel subsydiarny utrzymuje, iż dowiedział się o nakazie zapłaty w październiku roku 2019 jak wrócił do Polski, wskazując iż nie miał pojęcia iż nakaz został wydany a następnie doręczony mu przez podwójne awizowanie.

W trakcie okresu od udzielenia pierwszej umowy pożyczki do wydania nakazu zapłaty oskarżony S. H. pojawiał się w miejscach związanych z oskarżycielem subsydiarnym, również w porach nocnych, nawiązywał kontakt z członkami jego rodziny oraz zaznaczał swoją obecność, dając do zrozumienia, że ma wiedzę o ich trybie życie. Oskarżony pojawił się w miejscu pracy syna R. L. (1), gdzie zawarł umowę kupna ekspresu do kawy, na który otrzymał rabat od P. L.. Syn oskarżyciela subsydiarnego wskazał, że powodem udzielenia rabatu były sugestie oskarżonego, a całokształt jego zachowania sprawia, że obawia się oskarżonego. Pod dom rodziny L. kilkukrotnie podjeżdżały samochody, niezidentyfikowane osoby świeciły w okna domu, a także zjawiali się nieznani ludzie, co wywoływało w nich strach i poczucie zagrożenia. Żona, A. L. wskazała, że oskarżony przyszedł do jej miejsca pracy i wypytywał o męża, a ponadto skierował w jej stronę słowa mające świadczyć o tym iż wie, gdzie uczy się ich córka. Powyższe miało spowodować iż A. L. obawiała się o jej bezpieczeństwo. Rodzina L. łączy powyższe zachowania, w tym zjawianie się w ich otoczeniu niezidentyfikowanych osób i pojazdów, z długiem jaki R. L. (2) ma wobec S. H..

Przesłuchany w toku postępowania w charakterze świadka E. F., również miał być osobą, która pożyczyła pieniądze od S. H.. Świadek wskazuje, że S. H. nie przedstawił mu żadnych wyliczeń, zatem nie jest w stanie podać dokładnej kwoty jaką jest mu winny. Świadek wskazał jednak, że S. H. zjawiał się w miejscu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz starał się pozyskać o niej informacje E. F. zeznał, że oskarżony próbował namówić go do podpisania weksla na co nie przystał. Zeznania świadka wskazują również na istnienie zeszytu w którym miały być zapisywane kwoty pożyczki.

Świadek E. L. zeznała, iż oskarżony usiłował jej wmówić iż jest mu winna 300 000 złotych, mimo że nigdy nic od niego nie pożyczała. Pokazał jej wtedy zeszyt z zapisem na w/w kwotę i jej nazwiskiem. Świadek zeznała, że gdy odmówiła zapłaty kwoty oskarżony nachodził ją, pojawiał się w jej miejscu zamieszkania i pracy, nawet po zmianie adresu, uderzał pięściami w drzwi jej mieszkania oraz zajeżdżał jej drogę swoim samochodem. Sugerował ponadto że wie jak wygląda jej córka i ocenia ją jako atrakcyjną.

Świadek Ł. A. zeznał iż miał kontakt z oskarżonym po śmierci swojego ojca. Oskarżony miał mówić mu, że jego zmarły ojciec zaciągnął u niego pożyczkę w kwocie 800 000 złotych jednocześnie nie przedstawiając na to żadnych pisemnych potwierdzeń, ponadto chciał pomóc mu w sprzedaży nieruchomości należącej do jego ojca oraz interesował się przebiegiem postępowania spadkowego. Świadek wskazał, że nie wie nic o żadnych pożyczkach, nie jest spadkobiercą swego ojca i nie posiada wobec S. H. żadnego zadłużenia.

Powyższe wskazuje na istnienie stałego sposobu działania S. H.. Oskarżony pojawiając się w miejscach pracy czy zamieszkania, rozpoczynając konwersacje o członkach rodziny, miał dawać odczuć zarówno świadkom jak i rodzinie L., że pozostaje w ich bliskim otoczeniu oraz może ich w każdej chwili znaleźć.

Osobą egzekwującą dług był S. A. z ramienia firmy windykacyjnej (...) sp. z o.o. z siedzibą w D.. Świadek zeznał iż otrzymywał na poczet egzekwowanego długu kwoty w wysokości około kilku tysięcy złotych. Świadek przychodził do domu R. L. gdzie otrzymywał od niego lub od jego matki pieniądze, na dowód czego przedstawiono pokwitowania. Na niektórych pokwitowaniach odbioru znajduje się sygnatura nakazu zapłaty I Nc 224/16 (m.in. pokwitowanie z dnia 16 lutego 2018 k. 607 oraz z dnia 20 maja 2017 k. 610)

W toku prowadzonego postępowania przygotowawczego dopuszczono dowód z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego celem ustalenia czy zapisy widniejące na k. 28-30, 60 -61 (zapisy z zeszytów) zostały nakreślone przez S. H.. Po analizie zapisów znajdujących się na wydrukach biegły doszedł do wniosku, że nie ma możliwości przeprowadzenia badań zmierzających do personalizacji ich wykonawcy z uwagi na formę w jakiej został złożony materiał dowodowy. Na podstawie opinii biegłego, dopuszczonej na okoliczność ustalenia autora zapisów na wekslu, z wyjątkiem podpisu R. L., stwierdzono, że weksel został wypełniony przez S. H., przy czym biegły wskazał, że przedmiotem opinii nie jest określenie czasu w jakim powstały zapisy.

Postępowanie w niniejszej sprawie, prowadzone przez Prokuraturę Rejonową Częstochowa – Północ w Częstochowie zostało umorzone postanowieniem z dnia 14 listopada 2022 roku z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa. Wobec złożenia zażalenia z dnia 28 listopada 2022 roku przez pełnomocnika R. L. (1) w/w postanowienie o umorzeniu śledztwa zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 26 czerwca 2023 roku. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2023 roku ponownie umorzono śledztwo prowadzone w niniejszej sprawie na szkodę R. L. (1). Zażaleniem z dnia 27 grudnia 2023 roku pełnomocnika w/w zaskarżył postanowienie w całości. Postanowieniem z dnia 18 marca 2024 roku prokurator Prokuratury Okręgowej nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wobec powyższego R. L. (2) złożył subsydiarny akt oskarżenia oraz występuje w niniejszej sprawie jako oskarżyciel subsydiarny.

Zeznania świadka S. A.

k. 283 – 284, t. II, k. 435-436, t. III k. 1012, t. VI, k. 59- 59v, t. I akt sądowych

Wyjaśnienia S. H.

k. 121 – 123, t. I, K. 256 – 257, T. II, k. 556- 560, t. III, k. 1136-1137, t. VI, k. 50v – 51v, t. I - akt sądowych

Zeznania A. L.

k. 39-41, t. I, k. 428-430, t. III, k. 56-58, t. I akt sądowych

Zeznania C. L.

k. 254-255, t. II

Zeznania świadka L. L. (2)

k. 313-315, t. II, k. 64-65, t. I akt sądowych

Zeznania świadka P. L.

k. 325 – 326, t. II, k. 65 – 66, t. I akt sądowych

Zeznania R. L. (1)

k. 24-27, t. I, k. 228 - 229v t. II, k. 388 t. II, k. 748, t. IV k. 1018-1019, t. VI, k. 52- 53, t. I akt sądowych

Zeznania E. F.

k. 105-107, t. I, k. 336 – 337, t. II k. 478-480, t. III, k. 733, t. IV, k. 58v – 59, t. I akt sądowych

umowa pożyczki pieniężnej z dnia 30 czerwca 2015 roku między S. H. a R. L. (2)

k. 87 - 88, t. I

umowa o dzieło świadczenie usług budowalnych na terenie Niemiec

k. 458, 460, 467- 468 t. III

deklaracja do weksla in blanco

k. 89, t. I

Weksel in blanco

k. 92, t. I

nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla

k. 93, t. I

Wezwania do wykupienia weksla

k. 90, t. I

zeznania świadka E. R.

k. 273, t. II

zeznania świadka Ł. F. (1)

k. 44 - 45, t. I, k. 318 – 320, t. II k. 1090v t. VI, k. 58 – 58v, t. I

Zeznania świadka E. L.

k. 48-50, t. I, k. 94v – 95, t. I

Zeznania Ł. A.

k. 365 t. II, k. 66 -66v, t. I

potwierdzenia przelewów z (...) Bank (...) S.A.

k. 278-281, t. II

Zaświadczenie z Banku (...)

k. 55, t. I

wydruk z (...)

k. 342 t. II

wydruk z KRS

k. 348. t. II

Zlecenie dla firmy windykacyjnej

k. 287- 288, t. II

Protokół z konfrontacji R. L. i S. H.

k. 740-743, t. IV

Protokół z konfrontacji A. L. i S. H.

k. 744-747, t. IV

Wydruki z treści księgi wieczystej

k. 1043-1046, t. VI

Obwieszczenia o licytacji nieruchomości

k. 1068, t. VI

Operat szacunkowy

k. 198 – 201, t. II

Potwierdzenia wpłat od R. L. na rzecz S. H.

290 - 294, 296- 310, t. II

k. 595- 612, t. III,

k. 1031- 1042, 1047-1050, 1057 -1066 t. VI

Opinia biegłego z zakresu ekspertyzy dokumentów, pisma ręcznego podpisów z dnia 26 października 2021 roku

k. 160 – 168, t. I

Opinia biegłego z zakresu ekspertyzy dokumentów, pisma ręcznego podpisów z dnia 8 grudnia 2023 roku

k. 1151-1157, t. VI

Stenogram z odsłuchu rozmów między S. H. a E. F. wykonany przez biegłego

k. 751 – 805, t. IV

Stenogram z odsłuchu rozmów między R. L. (1) a Ł. F. (1) wykonany przez biegłego

k. 917 – 929, t. V

Wniosek o wszczęcie postepowania egzekucyjnego

k. 73 – 75, t. I

Wniosek o wydanie dalszych tytułów wykonawczych

k. 70 – 71, t. I

Pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym z weksla

k. 84-86, t. I

Wezwania do zapłaty z dnia 23 czerwca 2020

k. 142-143, t. I

Odpowiedź na pozew

k. 145 – 147, t. I

Pozew o ochronę wierzyciela przed niewypłacalnością dłużnika wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia

k. 137-141, t. I

Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności natychmiast wykonalnemu nakazowi zapłaty

k. 20, t. I

Umowa darowizny w formie aktu notarialnego

k. 245 – 250, t. II

Pismo z (...) Bank SA

k. 1133, t. VI

Pismo z (...)

k. 1141, t. VI

Postanowienie o umorzeniu śledztwa

k. 914, t. V

Zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa

k. 937 – 940, t. V

Postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 czerwca 2022 roku

k. 989 – 990, t. V

Postanowienie z dnia 14 grudnia 2023 roku o umorzeniu śledztwa

k. 1168-1170, t. VI

Zażalenie na postanowienie z dnia 14 grudnia 2023 roku

k. 1175 – 1186, t. VI

Postanowienie prokuratora Prokuratury Okręgowej w Częstochowie z dnia 18 marca 2024 roku

k. 1190 – 1201, t. VI

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości z dnia 25 listopada 2024 wobec R. L. (1)

k. 92 – 93, t. I

potwierdzenie wpłat euro z (...)

k. 601, 602, 603 t. IV, k. 1051 – 1052, t.VI

Fakty uznane za nieudowodnione

S. H.

czyn zarzucony w punkcie 1 aktu oskarżenia

Nie można stwierdzić z całą pewnością, że kwota zobowiązania R. L. wobec S. H. to 160 000 złotych.

Wyjaśnienia S. H.

k. 121 – 123, t. I, K. 256 – 257, T. II, k. 556- 560, t. III, k. 1136-1137, t. VI

Zeznania R. L. (1)

k. 24-27, t. I, k. 228 - 229v t. II, k. 388 t. II, k. 748, t. IV k. 1018-1019, t. VI

umowa pożyczki pieniężnej z dnia 30 czerwca 2015 roku między S. H. a R. L. (2)

k. 87-88, t. I

deklaracja do weksla in blanco

k. 89, t. I

Weksel in blanco

k. 92, t. I

nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z weksla

k. 93, t. I

Ocena dowodów

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

zeznania świadka E. R.

Sąd uznał zeznania świadka za wiarygodne w zakresie w jakim zeznała, iż na jej konto walutowe wpływały przelewy od R. L. (2), w celu spłaty długu w walucie euro, które były przeznaczone dla S. H.. Są spójne z pozostałym zebranym materiałem dowodowym w tym przelewami z rachunków bankowych, zeznaniami oskarżyciela subsydiarnego oraz oskarżonego.

Zeznania świadka S. A.

Sąd uznał zeznania świadka za spójne, logiczne i wiarygodne. Świadek zeznawał co do okoliczności o jakich dowiedział się w związku z pełnieniem roli windykatora z ramienia firmy (...) sp. z o.o. z siedzibą w D. ul. (...). Przebieg przedstawionych przez niego zdarzeń uprawdopodobniony jest licznymi dokumentami, kwitami, potwierdzeniami wystawianymi przez świadka na dowód częściowej spłaty zobowiązania R. L..

Zeznania świadka L. L. (1). Sąd uznał zeznania świadka spójne i logiczne. Jednakże świadek w przeważającej części ma wiedzę na temat okoliczności sprawy od ojca R. L. (1), nie jest natomiast świadkiem bezpośrednim zdarzeń. Sąd uznał zeznania świadka za wiarygodne w zakresie w jakim zeznaje o pojawieniu się nieznanych osób w miejscu zamieszkania rodziny, co zarówno świadek jak i jej rodzina łączy z osobą S. H.. Powyższe znajdują potwierdzenie w zeznaniach niespokrewnionych z nią świadków E. F.. E. L., których zeznania wskazywały, że S. H. stosuje podobne metody wobec wszystkich osób, które mają być mu winne pieniądze.

Zeznania C. L.

Świadek zeznaje jedynie, co do faktów dotyczących darowizny nieruchomości na rzecz jej i jej męża, wskazuje natomiast, że nie wie nic o S. H.. Przedstawiony przez świadka przebieg zdarzeń dotyczący okoliczności darowizny nieruchomości znajduje potwierdzenie w zeznaniach A. L.. Sąd nie znajduje podstaw do kwestionowania ich prawdziwości, jednak należy zaznaczyć iż przedmiotem niniejszego postępowania nie jest rozstrzygnięcie w przedmiocie skuteczności skargi pauliańskiej i toczącego się postępowania przed sądem cywilnym.

Zeznania A. L.

Należy wskazać, że świadek zeznaje w przeważającej mierze co do okoliczności o których dowiedziała się od swojego męża oskarżyciela subsydiarnego R. L. (1). Nie jest zatem bezpośrednim świadkiem zdarzeń, a wiedzę o nich uzyskała od swojego męża. Sąd uznał jednak za wiarygodne zeznania świadka w zakresie w jakim opisuje sytuację swojej rodziny oraz zachowania S. H., wobec niej. Znajdują one potwierdzenie w pozostałym zebranym materiale dowodowym w tym w zeznaniach innych świadków.

Zeznania świadka E. L.

Sąd uznał zeznania świadka za wiarygodne, spójne i logiczne. Należy wskazać, że świadek jest osobą obcą dla oskarżonego i oskarżyciela subsydiarnego. Z oskarżonym miała poznać się z uwagi na wykonywany przez nią zawód, a z oskarżycielem subsydiarnym powzięła znajomość na potrzeby niniejszego postępowania, z jego inicjatywy. Wymaga podkreślenia, że świadek nie ma żadnego interesu w złożeniu zeznań określonej treści, a ponadto z jej wypowiedzi przebija obawa przed oskarżonym. Należy zatem uznać złożenie przez nią zeznań obciążających go, w zakresie stosowanych wątpliwych metod egzekwowania długu za wiarygodne.

Zeznania R. L. (1). Sąd uznał zeznania oskarżyciela posiłkowego za wiarygodne w zakresie w jakim są niesprzeczne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Opisuje on okoliczności zdarzeń mających miejsce na przestrzeni lat w sposób tożsamy do innych świadków. Zeznania R. L. są sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonego jedynie w zakresie okoliczności spisania umowy pożyczki. Strony umowy nie zgadzają się co do wysokości kwoty oraz czy R. L. podpisał wypełnione czy puste dokumenty w postaci umowy, weksla oraz deklaracji wekslowej.

Zeznania świadka Ł. F. (1). Sąd uznał zeznania świadka za wiarygodne, spójne i logiczne. Jego zeznania co do początków znajomości oskarżyciela subsydiarnego i oskarżonego są spójne z wersją zdarzeń przez nich przedstawioną. Sąd nie znajduje podstaw do kwestionowania wiarygodności jego wypowiedzi.

Wyjaśnienia S. H.

Sąd uznał je za wiarygodne w zakresie w jakim są pozostają niesprzeczne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Oskarżony i oskarżyciel posiłkowy opisują co do zasady w sposób spójny swoją znajomość, a sprzeczności dotyczą warunków zawarcia umowy oraz spisania umowy pożyczki.

Opinie biegłych. W toku postępowania przygotowawczego dopuszczono dowód z dwóch opinii biegłych z zakresu ekspertyzy dokumentów, pisma ręcznego, podpisów, które Sąd uznał za jasne, pełne i niesprzeczne.

Weksel in blanco,

deklaracja do weksla in blanco,

umowa pożyczki pieniężnej z dnia 30 czerwca 2015 roku między S. H. a R. L. (2). Sąd nie dopatrzył się w sprawie okoliczności, które mogłyby zakwestionować ich wiarygodność. Wskazać należy, że na podstawie wskazanych dokumentów wydany został przez Sąd Okręgowy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Przywołane do sprawy dowody i okoliczności nie były w stanie podważyć ich wiarygodności.

Dokumenty przedstawione jako dowody. Sąd nie znalazł podstaw aby kwestionować wiarygodność dokumentów przedstawionych w sprawie. Wszystkie dokumenty wystawione były przez uprawnione do tego instytucje, organy postępowania przygotowawczego lub sądowego. Podkreślić należy, że ustalenia dokonane na podstawie wskazanych dokumentów korespondują z zeznaniami wskazanych świadków i opiniami biegłych.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

Wyjaśnienia S. H.

Sąd nie uznał wyjaśnień oskarżonego w zakresie w jakim twierdził iż nie przypomina sobie posiadania zeszytu z zapisanymi kwotami zobowiązań. Przeczy to zeznaniom pozostałych osób, nie tylko R. L. (1), ale również E. L. oraz E. F.. Ponadto w opinii Sądu o istnieniu takiego zeszytu, o którym wspominają świadkowie świadczą wskazania wiedzy i doświadczenie życiowe. Niepodważalnym faktem ustalonym przez Sąd w toku niniejszego postępowania, jest iż oskarżony pożyczał co najmniej kilku różnym osobom znaczne kwoty pieniądze. Wydaje się zupełnie nielogicznym, iż oskarżony, mając na względzie własne korzyści, nigdzie nie zapisywał znacznych kwot zobowiązań, jakie miały wobec niego różne osoby. Zdaniem Sądu oskarżony nie jawi się jako osoba, która nie dopilnowałaby swojego interesu i nie zapisywała kwot udzielonych pożyczek. Wobec tego Sąd nie uznał twierdzeń oskarżonego iż zeszytu z zapisanymi kwot zobowiązań nie posiada za polegające na prawdzie. Okoliczność ta nie miała przy tym rozstrzygającego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zeznania R. L. (1). Sąd nie mógł opierać się przy ustalaniu faktów na twierdzeniu oskarżyciela iż kwota zobowiązania wynosi 160 000 tysięcy złotych, nie przedstawił on bowiem żadnego dowodu dostatecznie potwierdzającego fakt iż tak w rzeczywistości było. Wskazać należy, że źródłem całej sprawy są zawierane między nim a oskarżonym umowy pożyczki, które miały być zawierane na procent. W związku z faktem iż warunki umowy nie zostały w żaden sposób spisane, ich świadkiem nie była żadna inna osoba oprócz S. H. i R. L., powyższa okoliczność pozostaje nieudowodniona. Przedstawione przez oskarżyciela zdjęcia zapisków mających pochodzić z zeszytu S. H., nie są wystarczającym dowodem. Biegły, którego opinię Sąd uznał za pełną, jasną i niesprzeczną, stwierdził iż na podstawie zdjęć, nie można określić czy zapisy są autorstwa S. H.. Ponadto nawet gdyby biegły stwierdził iż zapisy faktycznie zostały skreślone ręką S. H., w opinii Sądu trudno byłoby określić tylko na tej podstawie kwotę należnego zobowiązania. W dalszym ciągu nie ma żadnych źródeł co do ustaleń dotyczących warunków spłaty zobowiązań. Nie można by również stwierdzić z całą pewnością czy przedstawione zdjęcia to zdjęcia wszystkich stron z przedmiotowego zeszytu czy są przedstawione w sposób wybiórczy. Wreszcie na podkreślenie zasługuje fakt iż oskarżyciel z własnej woli podpisał nie tylko umowę pożyczki, ale również weksel in blanco, który z natury swej nie zawiera kwoty zobowiązania, która jest wypełnione w dogodnym czasie przez posługującego się wekslem. Również sam fakt iż w umowie został wpisany rachunek bankowy nienależący do R. L. jako rachunek na który miały zostać przekazane pieniądze nie dowodzi dokonania czynu zabronionego na szkodę R. L.. Spisywana umowa dotyczyła już w większości kwot, które zostały już przekazane w formie gotówki oskarżycielowi. Z wersji zdarzeń opisywanych przez obu mężczyzn wynika, że umowa pożyczki miała stanowić tylko zapis kwot do rozporządzeniem których już doszło.

Wskazać również należy, że zeznania świadka odnośnie ilości pożyczonych od oskarżonego pieniędzy pozostają w sprzeczności z późniejszym zachowaniem się pokrzywdzonego. Sam pokrzywdzony deklarował w trakcie mediacji, że może zwrócić oskarżonemu kwotę znacznie przewyższającą 160.000 zł.

Zdjęcia niewypełnionej umowy z podpisem R. L. (1) (k. 56 – 59, t. I). Załączenie przez oskarżyciela subsydiarnego zdjęcia, wykonanego w dniu 6 maja 2016, podpisanej przez niego pustej umowy pożyczki nie przeczy automatycznie iż do podpisania wypełnionej umowy w dniu 30 czerwca 2015 faktycznie doszło. Nie można stwierdzić iż wypełniona umowa pożyczki jest fizycznie tym samym, tylko uzupełnionym dokumentem, co pusta umowa przedstawiona na zdjęciu.

Zdjęcia zeszytu k. 28 – 31, t. I. Nie sposób było stwierdzić, czy zapiski widniejące na zdjęciach zostały skreślone ręką S. H.. Ponadto na podstawie tych zapisów nierealnym byłoby ustalenie pełnej kwoty zobowiązania oraz warunków spłaty.

Zeznania świadka Ł. F. (2) (k. 64, t. I akt sądowych, k. 357-359, t. II). Świadek zeznaje co do okoliczności nie mających znaczenia dla sprawy. Świadek nie brał pożyczek, nie był świadkiem zdarzeń, wskazał jedynie, że rozważał rozwinięcie swojej działalności i w tym celu rozmawiał z oskarżonym.

Paragony (k. 81-88,t. I akt sądowych). Nie można na ich podstawie udowodnić iż oskarżyciel subsydiarny przebywał w dniu 30 czerwca 2015 na terenie Niemiec. Paragony nie są wystawiane imiennie, nie można stwierdzić czy to R. L. dokonywał wskazanych transakcji. Ponadto część paragonów wystawiona była w innej dacie niż 30 czerwca 2015.

Podstawa prawna wyroku

3.5. Uniewinnienie

1

S. H.

S. H. oskarżono o popełnienie czynu z art. 270 § 2 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Do wypełnienia znamion przestępstwa oszustwa, niezbędne jest doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, przy czym sprawca musi czynić to w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Ponadto aby zrealizować znamiona określone w art. 294 § 1 k.k. sprawca musi dopuścić się w/w opisanego czynu w stosunku do mienia znacznej wartości tj. jego wartość musi przekraczać 200 000 złotych (art. 115 § 5 k.k.). Do realizacji znamion typu czynu z art. 286 § 1 k.k. może dojść jedynie z zamiarem bezpośrednim o szczególnym zabarwieniu (kierunkowym). Sprawca musi bowiem nie tylko obejmować swoim zamiarem (chęcią) wszystkie znamiona typu czynu, ale również dążyć do osiągnięcia korzyści majątkowej. Błąd na gruncie omawianego przepisu rozumiany jest jako rozbieżność między rzeczywistością a jej odzwierciedleniem w świadomości dokonującego rozporządzenia mieniem. Wprowadzenie w błąd polega na wywołaniu w świadomości osoby dokonującej rozporządzenia mieniem błędu, a wyzyskanie błędu polega na tym, że sprawca wykorzystuje, nie koryguje istniejącej już opisanej rozbieżność w świadomości osoby. (M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas [w:]

Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278-363 k.k., wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2022, art. 286). Wobec powyższego konieczne jest aby sprawca wiedział o istniejącej rozbieżności między stanem faktycznym, a informacjami jakie ma osoba dokonująca przesunięć majątkowych oraz świadomie ich używał aby doprowadzić do swojego wzbogacenia.

Czynu z art. 270 § 2 k.k. dopuszcza się osoba, która wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie wypełnienie weksla in blanco niezgodnie z postanowieniami umowy jest klasycznym przykładem wypełnienia znamion z art. 270 § 2 k.k, (Wyrok SA we Wrocławiu z 27.03.2019 r., II AKa 58/19, LEX nr 2704594, wyrok SA w Szczecinie z 16.03.2017 r.,

II AKa 25/17, LEX nr 2292457). Jednak w pierwszej kolejności, aby określić czy doszło do realizacji znamion, niezbędna jest uprzednia identyfikacja tych postanowień, a więc woli osoby potencjalnie pokrzywdzonej czynem. Wola ta może być ujawniona w momencie wręczania blankietu, może też wynikać z łączącego strony stosunku prawnego, przy czym jego treść należy ustalać zgodnie z regułami prawa cywilnego (W. Wróbel, T. Sroka [w:]

Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część II. Komentarz do art. art. 212-277d, red. A. Zoll, Warszawa 2017, art. 270.) W konsekwencji przy badaniu przesłanek wypełnienia czynu Sąd musi dokonać ustaleń dotyczących woli wystawcy weksla, na gruncie niniejszej sprawy, dotyczącej spłaty zobowiązania wynikającego z umów pożyczek, przy czym ustaleń tych musi dokonać w oparciu o zasady obowiązujące w prawie cywilnym. Pozwoli to bowiem na stwierdzenie czy treść weksla faktycznie jest sprzeczna z postanowieniami umowy.

Na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego swobodnie, lecz zgodnie ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego brak jest danych dostatecznie uzasadniających popełnienia czynu. Zebrane dowody nie umożliwiają przyjęcia, iż czyn popełniono, a wobec założeń postępowania karnego tj. konieczności udowodnienia winy oskarżonego ponad wszelką wątpliwość, aby możliwe było pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej, wobec S. H. nie mógł zapaść wyrok skazujący.

Należy podkreślić, iż nie uszło uwadze Sądu, że intencje oraz metody zawierania pożyczek oraz egzekwowania długów przez S. H. mogą budzić wątpliwości. Jednocześnie należy też wskazać, że przedmiotem postępowania karnego nie jest ocena skuteczności i ważności zawarcia umowy czy ustalenia dokładnej wysokości rozliczeń między stronami. Bezsprzecznym pozostaje fakt, że oskarżony i oskarżyciel subsydiarny zawarli układ polegający na udzielaniu przez P. Z. D. J. wielu pożyczek o różnych kwotach, na przestrzeni dłuższego okresu. Z uwagi na fakt iż wskazane pożyczki miały ustny charakter, a osoby trzecie nie były świadkami ich zawierania, nie sposób ustalić ich warunków spłaty oraz pełnych kwot. Oskarżyciel przedstawił zdjęcia pochodzące z zeszytu w którym S. H. miał zapisywać rozliczenia między nimi, jednak jak już wykazano powyżej nie stanowi to niepodważalnego dowodu pozwalającego ustalić kwotę zobowiązania, szczególnie mając na uwadze, że w toku postępowania nie udało się ustalić ponad wszelką wątpliwość iż to faktycznie S. H. jest autorem zapisów.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd nie jest w stanie ustalić pełnej kwoty udzielonych pożyczek, warunków (procentu, terminu) ich udzielania. Spór między stronami nosi znamiona sporu cywilnego, strony nie są w stanie dojść do porozumienia co do łącznej wysokości zobowiązań jakie R. L. (2) posiada wobec oskarżonego. Ponadto nie jest możliwe stwierdzenie stanu świadomości oskarżonego w momencie podpisania umowy pożyczki co niezbędne jest dla zbadania czy doszło do wprowadzenia w błąd lub wyzyskania błędu. Spór stron sprowadza się do tego, jaka faktycznie jest kwota zobowiązań R. L. (2) wobec oskarżonego. Sam fakt iż oskarżony S. H. twierdzi, że wysokość zobowiązań jest wyższa niż twierdzi oskarżyciel subsydiarny nie dowodzi jeszcze, że doszło do wprowadzenia R. L. w błąd lub wyzyskania błędu. Niezbędnym dla ustalenia czy doszło do wprowadzenia w błąd (wyzyskania błędu) jest ustalenie wartości zawieranych umów i warunków spłaty. Bez tych informacji nie można bowiem ustalić stanu faktycznego, realnej kwoty do zapłaty, a w rezultacie także świadomości oskarżonego co do realnej kwoty podlegającej zwrotowi. Strony zobowiązań cywilnych mają prawo do dochodzenia swoich należności i do udowadniania swoich praw i mogą dochodzić kwot co do których myślą, że są uprawnione. Jeśli wierzyciel i dłużnik nie zgadzają się co do wysokości kwoty, to temu służy proces cywilny, aby ustalić udowodnioną kwotę zobowiązania. Proces karny nie jest droga alternatywną do dochodzenia swoich roszczeń cywilnoprawnych. Nie można stwierdzić istnienia przesłanek wprowadzenia w błąd ani wyzyskania błędu z uwagi na fakt, iż oskarżony musi mieć zamiar wykorzystania stanu lub wywołania stanu niezgodnego ze stanem rzeczywistym, a do tego nie wystarczy sama niespójność stanowisk wierzyciela i dłużnika. Z uwagi natomiast na ograniczone możliwości dowodowe w sprawie, nie można ustalić jakie wyliczenia i kwoty stosował S. H. ustalając kwotę zobowiązania na 550 000 złotych oraz czy w jego przekonaniu kwota jest faktycznie kwota nienależną mu, jak twierdzi oskarżyciel subsydiarny. Strony zobowiązania uprawnione są do swoich przekonań co do jego wysokości. Nie ma żadnych dowodów na to iż oskarżony uważa, że ta kwota jest nieprawidłowa, niezgodna z ustalonymi warunkami umowy, wobec tego w jego świadomości może ona być kwotą należną. Przekonanie o prawdziwości kwoty zobowiązania eliminuje świadome wprowadzenie w błąd oskarżyciela subsydiarnego, a w sprawie brak jest dowodów, że jest inaczej. Sąd tak naprawdę nie jest w stanie ustalić stanu faktycznego co do wysokości zobowiązania, co podlegałoby ewentualnemu ustaleniu w drodze procesu cywilnego. Sąd miał na uwadze, że oskarżyciel subsydiarny przedstawił zdjęcia kart z zeszytu na którym wypisane miały być kwoty, które pożyczył od oskarżonego. Z przedstawionych zdjęć nie wynikają natomiast dane na podstawie których w sposób bezsprzeczny Sąd mógłby się oprzeć ustalając wysokość kwoty, która zdaniem oskarżyciela subsydiarnego nie należy się oskarżonemu. Ponadto nie ma dowodów na to, że sam oskarżony ma świadomość iż kwota ta jest sprzeczna ze stanem faktycznym. Z uwagi na fakt niespisania warunków umów, a także na podstawową dla prawa cywilnego zasadę swobody umów, nie sposób określić, na jakie warunki przy zawieraniu umów umówiły się strony.

Wymaga podkreślenia, że oskarżyciel subsydiarny łącznie z pożyczką podpisał weksel i deklaracje wekslową. Żaden z trzech dokumentów nie zawiera kwoty zobowiązania. Popisanie weksla in blanco i deklaracji wekslowej przy jednoczesnym braku ustalenia pełnej, konkretnej kwoty do zapłaty albo warunków jej ustalenia stanowi bardzo daleko idące zabezpieczenie zobowiązania. Podpisanie tego i jednoczesne nieokreślenie w deklaracji wekslowej sposobu wykonania zobowiązania, a jedynie wskazanie że weksel służy jako zabezpieczenie wszelkich należności wynikających z umowy pożyczki z konkretnego dnia (data na deklaracji wypełniona pismem ręcznym) oraz iż „pożyczkodawca uprawniony jest do wypełnienia weksla w każdym czasie, od momentu gdy zobowiązanie strony z tytułu powyższej umowy stało się wymagalne na sumę odpowiadająca wysokości przeterminowanych należności wraz z odsetkami ustawowymi bądź umownymi wynikającymi z umowy i wszystkimi poniesionymi w związku z tym kosztami” wiąże się z ryzykiem, dozwolonym na gruncie prawa zobowiązań, które oskarżyciel subsydiarny zdecydował się podjąć.

Na marginesie należy podnieść iż do ewentualnego wypełnienia znamion czynu z art. 286 1 k.k. mogłoby dojść tylko w jego stadialnej formie usiłowania. Na podstawie podpisanej umowy, deklaracji wekslowej, i weksla in blanco nie doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonego na rzecz oskarżonego. Umowa miała stanowić dowód dokonania wcześniejszych pożyczek na rzecz S. H.. Na jej podstawie nie miało zatem dojść do przeniesienia własności pieniędzy. Ponadto na tym etapie rozporządzającym pieniędzmi był oskarżony, a nie pokrzywdzony. Sam oskarżyciel subsydiarny wskazuje ze doprowadzono go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wydanie nakazu zapłaty. Samo wydanie nakazu zapłaty nie przenosi własności pieniędzy będących w posiadaniu oskarżyciela subsydiarnego, a jedynie zobowiązuje dłużnika do zapłaty określonej kwoty na rzecz wierzyciela. Jest źródłem obowiązku a nie czynnością rozporządzającą. Ponadto sam oskarżyciel subsydiarny przyznaje, że jest winny S. H. kwotę pieniędzy (160 000 złotych) a spłacił około 80 000. Wobec powyższego nie można uznać, za niekorzystne rozporządzenie mieniem spłaty tych 80 000 zł gdyż stanowiły one wypełnienie zobowiązania, któremu istnieniu oskarżyciel subsydiarny nie zaprzecza. Do dalszych rozporządzeń, przesunięć majątkowych między oskarżycielem subsydiarnym a oskarżonym nie doszło wobec czego brak jest skutku w postaci rozporządzenia mieniem. Postępowanie egzekucyjne jest w toku, natomiast z akt sprawy nie wynika, by dokonywał dalszych przysporzeń majątkowych względem oskarżonego. Co więcej Sąd Rejonowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 25 listopada 2024 r. ogłosił upadłość pokrzywdzonego i wszelkie wierzytelności od pokrzywdzonego mogą być obecnie dochodzone wyłącznie w postępowaniu upadłościowym. W razie udowodnienia wypełnienia pozostałych znamion czynu (do czego nie doszło) zachowanie S. H. mogłoby ewentualnie potraktowane co najwyżej jako usiłowania oszustwa z uwagi na nieosiągnięcie skutku w postaci doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

6. inne zagadnienia

Koszty procesu

2

na podstawie art. 632 pkt 1 k.p.k. Sąd zasądził od oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego R. L. (1) na rzecz oskarżonego S. H. kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, mając na względzie regulację § 11 ust. 2 pkt. 5 i § 17. ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz fakt iż obrońca oskarżonego stawił się na 6 terminach rozprawy.

3

Sąd obciążył zryczałtowanymi wydatkami postepowania w kwocie 300 złotych, oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego R. L. (1) jednocześnie, w związku z uiszczeniem przez oskarżyciela subsydiarnego opłaty przy wniesieniu subsydiarnego aktu oskarżenia, uznał je za uiszczone.