Uniewinnienie oskarżonego za uszczerbek na zdrowiu uchylone, sprawa wraca do sądu

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 3 grudnia 2025 roku w sprawie o sygn. akt II K 409/25

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Oskarżyciel posiłkowy

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Zarzuty apelacyjne prokuratora:

1) Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż oskarżony A. Ł. nie popełnił zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego prowadzi do przyjęcia odmiennej oceny.

Zarzuty apelacyjne pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego:

1) Naruszenie art. 7 kpk w zw. z art. 410 kpk poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, wyrażającą się w:

- bezkrytycznym przyjęciu wniosków opinii biegłej psycholog jako rozstrzygających o niewiarygodności zeznań F. I., podczas gdy opinia ta dotyczyła wyłącznie sfery psychologicznej i nie mogła zastępować oceny dowodów należącej do sądu,

- oparciu rozstrzygnięcia na zeznaniach świadków, które nie potwierdzają okoliczności uderzenia oskarżonego A. Ł. przez pokrzywdzonego F. I., przy jednoczesnym przyznaniu zeznaniom świadka E. S. pełnego waloru wiarygodności, mimo że z ich treści wynika jego relacja towarzyska z oskarżonym,

- odmowę uwzględnienia części zeznań pokrzywdzonych F. I. z powołaniem się na ich rzekomą niewiarygodność, brak spójności z zeznaniami świadków oraz nielogiczność i nieracjonalność jego zachowania po zdarzeniu, bez należytego wykazania tych okoliczności,

- uwzględnienie w całości wyjaśnień oskarżonego, pomimo że nie znajdują one pełnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

2) Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, polegający na nieuprawnionym przyjęciu, iż nie sposób wykluczyć, że to oskarżyciel posiłkowy F. I. uderzył oskarżonego A. Ł., a w konsekwencji oskarżony jedynie odpierał bezpośredni i bezprawny zamach na swoją osobę i działał w warunkach obrony koniecznej, mimo braku obiektywnych dowodów potwierdzających taką sekwencję zdarzeń oraz przy rażącej dysproporcji obrażeń stron,

3) Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, polegający na powzięciu nieuzasadnionych wątpliwości co do zdolności oskarżyciela posiłkowego F. I. do składania wiarygodnych zeznań, wynikających z nadania opinii sądowo – psychologicznej waloru rozstrzygającego, a w konsekwencji na bezpodstawnym zakwestionowaniu wiarygodności jego relacji co do przebiegu zdarzenia.

Częściowo zasadny

Niezasadny

Zarzuty apelacji pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, niezależnie od sposobu ich sformułowania, należało uznać za całkowicie niezasadne, zarzut apelacji oskarżyciela publicznego, mimo iż uzasadnienie wskazuje na inny kierunek zarzutu – werbalnie jednak należało uznać za trafny. Wyjaśnienie powyższego wstępu wymaga wskazania, że Sąd uchylił skarżony wyrok, formalnie uznając za zasadny zarzut apelacji oskarżyciela publicznego, iż Sąd meriti błędnie ustalił, iż oskarżony nie popełnił zarzuconego mu czynu, choć argumenty uzasadnienia tej apelacji wskazują, że skarżący kwestionował inny aspekt ustaleń faktycznych. Sąd I instancji nie ustalił bowiem po prostu, że to nie oskarżony dopuścił się czynu, ale być może inna osoba. Sąd ustalił sprawstwo oskarżonego, ale zastosował swoisty unik, by zaniechać dokonania kompletnych ustaleń faktycznych - stwierdził, że nie dokona tych ustaleń w zakresie przebiegu zdarzeń, ich sekwencji, zainicjowania konfliktu w jego aspekcie fizycznym – tego, kto zaczął, a także, czy oskarżony jedynie się bronił – w warunkach kontratypu obrony koniecznej, zamiast tego stwierdzając, że nie wie, jak było, dlatego, mając wątpliwości, nie wyklucza, że kontratyp był i korzystając z art. 5 § 2 kpk owe rzekome wątpliwości rozwiał na korzyść oskarżonego, a w konsekwencji go uniewinnił. Uniewinnienie nie nastąpiło tu więc z powodu dokonania ustaleń, że oskarżony nie popełnił czynu, ale z braku ustaleń, że go popełnił. By jednak dojść do rozważań o prawidłowości ustaleń faktycznych, w pierwszej kolejności należy ocenić etap wcześniejszy, warunkujący ocenę kolejnych etapów procesu karnego. Przypomnieć bowiem należy, że by ocenić zasadność zarzutów aktu oskarżenia, Sąd musi najpierw przeprowadzić postępowanie dowodowe – wyczerpująco, kompletnie, bez uchybień, mających potem wpływ ostatecznie na treść rozstrzygnięcia, następnie kompletny materiał dowodowy kompleksowo, we wzajemnym powiązaniu, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenić, a mając na uwadze treść dowodów i wiedząc, które są wiarygodne i mogą stanowić podstawę ustaleń faktycznych, a które nie, może - i ma obowiązek – dokonać ustaleń faktycznych. W tym miejscu zauważyć można, że reguła wynikająca z art. 5 § 2 kpk ma zastosowanie tylko wówczas, gdy Sąd dwa pierwsze etapy procesu przeprowadził prawidłowo, a mimo to z dowodów wynikają mu dwa lub więcej równoległe, równie prawdopodobne, ale rozbieżne możliwe stany faktyczne – dopiero wówczas może sięgnąć po regułę in dubio pro reo.

W tym aspekcie (dwóch pierwszych etapów) w ocenie Sądu odwoławczego Sąd I instancji przeprowadził postępowanie w pełni prawidłowo. Mając na uwadze wytyczne z poprzedniego orzeczenia sądu odwoławczego uzupełnił materiał dowodowy i dysponując nową opinią sądowo-psychologiczną i nowymi zeznaniami z powtórzonego przewodu sądowego dokonał ich oceny – i choć ocena ta nie pokrywała się z sugestiami Sądu odwoławczego, należy ją ocenić jako w pełni uzasadnioną. Słusznie bowiem Sąd meriti powiązał relacje oskarżonego, który od początku przyznawał się do uderzenia pokrzywdzonego – ale i od początku, w tym już w rozmowie z przełożonym, nie licząc wyjaśnień, twierdził że tylko się bronił – z zeznaniami świadków, w tym owego przełożonego; słusznie Sąd nie przeceniał faktu, że obie strony – i oskarżony, i pokrzywdzony – w pierwszych relacjach wskazywali na doznanie obrażeń jedynie na skutek wypadków przy pracy – skoro obaj przyznawali, że po zdarzeniu spotkali się w szatni, a oskarżony wskazał, co przekazał również kolegom z pracy, że się porozumieli, podali sobie ręce i uzgodnili, że tak to będą uzasadniać – tylko pokrzywdzony po kilku godzinach, w rozmowie z przełożonym, który pytał go o przyczyny samowolnego opuszczenia miejsca pracy zaczął to opisywać inaczej, usprawiedliwiając się szokiem po pobiciu. W pełni słusznie więc Sąd dał wiarę wyjaśnieniom oskarżonego, nie wskazując żadnego fragmentu, który byłby uznany za niewiarygodny, słusznie też zeznaniom pokrzywdzonego dał wiarę tylko w tej części, w jakiej znalazły potwierdzenie w innych dowodach, a nie dając im wiary co do tego, że to oskarżony go pierwszy zaatakował. Świadkowie potwierdzali zresztą, że przy scysji jeszcze wyłącznie słownej to pokrzywdzony zszedł z drabiny i „stroszył się jak kogut przed walką”, dlatego również później, gdy oskarżony był już sam, trudno wątpić w jego konfrontacyjną postawę, gdy przecież ponownie musiał zejść do niego z drabiny. W tej sytuacji, jak już wskazano, obowiązkiem sądu było dokonać ustaleń faktycznych bardziej szczegółowych niż tylko że „wówczas doszło między nimi do wymiany ciosów pięściami, po której obydwaj doznali obrażeń ciała”. Oskarżony, którego wyjaśnienia Sąd uznał za wiarygodne, a więc i stanowiące dowód, na podstawie którego można dokonywać ustaleń faktycznych, dość precyzyjnie i konsekwentnie wskazywał bowiem na sekwencję wydarzeń („zeskoczył z drabiny, powiedział (…) i zaczął mnie okładać pięściami po twarzy. Ja zostałem uderzony 4-5 razy w twarz i 3 razy w tułów (w późniejszych wyjaśnieniach ta ilość uległa nieznacznemu ograniczeniu – przyp. SO). Wtedy zacząłem się bronić, zasłoniłem się i może dwa ciosy wyprowadziłem w samoobronie. Mogłem go uderzyć przypadkowo w twarz. (…) Gdy on się uchylił, ja go przytrzymałem i powiedziałem, że koniec tej walki, bo konsekwencje (…) i wtedy się rozeszliśmy”). Na tle takich, wiarygodnych przecież wyjaśnień, przy braku wiarygodnych dowodów przeciwnych, trudno mieć jakiekolwiek, i to jeszcze nie dające się usunąć wątpliwości, jaki był przebieg tego fragmentu zdarzenia. Skoro oskarżony wiarygodnie opisał, jak został zaatakowany, jak się bronił przed atakiem, po przyjęciu kilku ciosów wyprowadzając własne, były pełne podstawy do dokonania ustaleń bardziej precyzyjnych, nie pozostawiających pola do stwierdzenia, że pozostają co najmniej dwa możliwe warianty rzeczywistości – bo nie wskazano też, jakie. Nie można za takie możliwe wersje uznać wątpliwości co do tego, czy zastosowana obrona miała charakter obrony koniecznej, bo to ocena prawna, a nie kwestia faktów. A jeśli fakty są niewątpliwe, Sąd ma też obowiązek dokonać kategorycznej oceny prawnej tychże faktów, nie zasłaniając się wątpliwościami w tym zakresie. Jeśli bowiem oskarżony wskazuje, że swoje ciosy wyprowadził dopiero po odebraniu kilku ze strony pokrzywdzonego, nie można mieć wątpliwości, czy się bronił, czy może ciosy te, zwłaszcza gdy sam doznał wskutek któregoś z nich obrażeń ciała, były dla niego nieistotne i nie można mówić o obronie, a jedynie o ataku z jego strony. Oskarżony nie wskazywał, że pokrzywdzony samoistnie zaprzestał ataku, przeciwnie – wskazywał, że najpierw zasłaniał się przed ciosami, potem wyprowadził dwa ciosy „obronne”, a następnie unieruchomił atakującego pokrzywdzonego i przemówił do jego rozsądku – czym doprowadził do jego uspokojenia się. Ewidentnie działania oskarżonego stopniowo zmierzały i doprowadziły do zatrzymania ataku. Sprawą odrębną, wynikającą z uwypuklanych kwestii dysproporcji w stopniu doznanych obrażeń ciała, pozostaje ocena, czy obrona ta pozostawała w granicach obrony koniecznej, czy też może je przekroczyła (Sąd meriti skwitował to zaś jedynie stwierdzeniem, że wobec tożsamości ciosów - pięścią w twarz - z pewnością nie. Tymczasem w ocenie Sądu Okręgowego, skoro wg oskarżonego wystarczyło przytrzymać agresora i wytłumaczyć mu, że np. obaj mogą stracić pracę, by się całkowicie uspokoił, można zasadnie twierdzić, że tego typu łagodne środki perswazji mogły okazać się w pełni wystarczające i nie było konieczności najpierw łamać pokrzywdzonemu nosa. Sąd odwoławczy mógłby dokonać w tym zakresie własnej oceny, przy niekwestionowanym przez oskarżonego fakcie spowodowania u pokrzywdzonego obrażeń ciała jak w zarzucie – ale art. 25 § 2 kk pozwala wówczas sądowi jedynie na to, by zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary albo odstąpić od jej wymierzenia, co nadal jest wyrokiem skazującym – a takiej zmiany przy uniewinnieniu w I instancji zabrania art. 454 kpk.

Obie apelacje zawierały wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zasadny

Niemożność dokonania zmiany wyroku spowodowała zasadność wniosków skarżących, mimo iż nie z racji merytorycznej zasadności argumentów apelacji.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Konieczność umorzenia postępowania

Zgodnie z zasadą postępowania karnego wyrażoną w art. 454 § 1 kpk, jaką jest zakaz skazania przez sąd II instancji oskarżonego, który został uniewinniony, należało uchylić wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania.

Art. 454 § 1 k.p.k.

Jak w ocenie zarzutów

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Sąd I instancji po ponownym przeprowadzeniu przewodu sądowego w niezbędnym zakresie i dokonaniu ponownie prawidłowej oceny dowodów, dokona kompletnych, szczegółowych ustaleń faktycznych, dotyczących przebiegu zdarzenia z dnia 19 grudnia 2023 roku między pokrzywdzonym i oskarżonym, w szczególności co do tego, kto zaatakował, kto się bronił, czy obrona ta pozostawała w granicach obrony koniecznej, czy ewentualnie doszło do ich przekroczenia, a następnie wyda wyrok, ewentualnie uwzględniający treść art. 25 kk.

Koszty procesu

Z uwagi na kasatoryjny charakter wyroku, wyrok nie zawierał orzeczenia o kosztach sądowych za postępowania odwoławcze.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość wyroku

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Całość wyroku

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie