Zeznania świadków bez obrońcy obligatoryjnego. Sąd Okręgowy uchylił wyrok wobec D. G.

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Garwolinie z dnia 06 lutego 2026 roku II K 500/25.

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1. zarzuty zawarte w pkt 1-4 apelacji obrońcy

Z uwagi na zaistnienie niepowołanej przez skarżącego bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., która to skutkowała koniecznością uchylenia w całości wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Garwolinie, analizowanie poszczególnych zarzutów obrońcy było bezprzedmiotowe. Szerzej o przyczynach niniejszego rozstrzygnięcia w dalszej części uzasadnienia.

Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie D. G. od czynu przypisanego mu w pkt V wyroku.

Częściowo zasadny

Sąd Okręgowy uchylił wyrok w całości z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. W postępowaniu zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza, wskazana w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., bowiem pomimo wystąpienia okoliczności o jakich mowa w art. 79 § 1 ust. 3 i 4 k.p.k., obrońca oskarżonego nie brał udziału w rozprawie w dniu 26 listopada 2025 roku, kiedy przeprowadzono dowód z zeznań świadków.

Zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k., Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu - również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1-3, a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 § 1, art. 440 i art. 455. W niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza, którą Sąd Odwoławczy zobligowany był uwzględnić z urzędu wskazana w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., albowiem pomimo wystąpienia przesłanki z art. 79 § 1 ust. 4 k.p.k., obrońca nie uczestniczył w rozprawie w sytuacji, gdy jego udział był obowiązkowy (art.79§3 kpk).

Na mocy postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Garwolinie na rozprawie w dniu

6 października 2025 roku powołano biegłych lekarzy psychiatrów oraz psychologa, w celu stwierdzenia czy D. G. nie cierpi na chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy, lub inne zakłócenia czynności psychicznych, czy w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, zniesioną bądź ograniczoną, czy może brać udział w toczącym się postępowaniu, wobec powzięcia wątpliwości, co do jego stanu zdrowia psychicznego. Przy czym oskarżony korzystał z pomocy obrońcy ustanowionego z wyboru, stąd nie było potrzeby ustanawiać obrońcy z urzędu. W tym miejscu wskazać należy, że sama decyzja o powołaniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów oznacza rzeczywiste ujawnienie się po stronie organu procesowego "uzasadnionej wątpliwości" w rozumieniu art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2025 r. III KK 425/24). Po przeprowadzeniu badania, w dniu

23 października 2025 roku r., biegli lekarze psychiatrzy złożyli opinię sądowo-psychiatryczną,

w której to zawarli m.in. wnioski, że oskarżony nie przejawia objawów choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego, jego stan psychiczny nie znosił ani nie ograniczał jego zdolności rozpoznania znaczenia zarzucanych mu czynów i pokierowania swoim postępowaniem, poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanych czynów, jak i w czasie postępowania nie budzi wątpliwości i aktualny jego stan psychiczny zezwala na jego udział w dalszym postępowaniu karnym, pozwala na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Niemniej jednak, jak powszechnie przyjmuje się w judykaturze, dla ustania obrony obligatoryjnej konieczne jest nie tylko to, aby biegli w wywołanej opinii nie mieli wątpliwości odnośnie stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, jak i możliwości prowadzenia przez niego obrony samodzielnie i rozsądnie, ale także to, by sąd wydał postanowienia na podstawie art.

79 § 4 k.p.k. po dokonaniu własnej oceny wydanej przez biegłych opinii (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2025 r. II KK 488/25). Obrona obligatoryjna w wypadkach wskazanych w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. ustaje bowiem dopiero z chwilą wydania przez sąd postanowienia w trybie art. 79 § 4 k.p.k. stwierdzającego, iż udział obrońcy w postępowaniu nie jest obowiązkowy. Jeżeli zatem sąd nie wydał wskazanego orzeczenia pomimo tego, że biegli lekarze psychiatrzy nie stwierdzili okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie, to obrona w dalszym ciągu ma charakter obligatoryjny, niezależnie od faktu czy obrońca jest wyznaczony z urzędu czy z wyboru (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2025 r. V KK 304/24). W niniejszej sprawie Sąd tego nie uczynił, przy czym jak już wspomniano powyżej, na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 roku, pomimo nadal istniejących przesłanek obrony obligatoryjnej, nie stawił się obrońca oskarżonego, a na tym terminie rozprawy przeprowadzona została zasadnicza część przewodu sądowego - zeznania składali świadkowie, których depozycje stanowiły podstawę ustaleń faktycznych, a ich treść jest kontestowana przez autora apelacji. Wobec powyższego niewątpliwie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 kpk– obrońca nie był na rozprawie, na której jego obecność była obowiązkowa tym samym zasadnym było uchylenie zaskarżonego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Wyrok Sądu Rejonowego Garwolinie sygn. II K 500/26.

art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Art. 439 k.p.k.

Jak w rubryce 4.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w całości przeprowadzi przewód sądowy, jeżeli znajdzie podstawy do wydania postanowienia w trybie art. 79§4 kpk, spowoduje to ustanie obrony obligatoryjnej.

Koszty procesu

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok zaskarżony w zakresie czynu

z art. 178a §4 kk.

Kierunek i zakres zaskarżenia

W części

Co do winy

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana