Strzał w szybę ciągnika sąsiada na granicy działek. Sąd umorzył postępowanie wobec oskarżonego

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 31 marca 2026 roku, sygnatura akt II K 245/24

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

1,

P. U. (1)

- uprzednia karalność S. X.,

2. P. U. (1)

- uprzednie postępowania karne

i wykroczeniowe, toczące się z udziałem P. U. (1) i D. U. jako pokrzywdzonego oraz S. X. jako obwinionego i oskarżonego o czyny popełnione na szkodę oskarżonego i jego małżonki ,

- fakt skonfliktowania P. U. (1) i S. X.

- wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 25.10.2023 r., sygn. akt: II W 410/23

392-392v.

- wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 24.02.2022 r., sygn. akt: II Ka 9/22 wraz z uzasadnieniem

393-395v.

- wyrok Sądu Rejonowego

w Mińsku Mazowieckim

z 29.06.2021 r., sygn. akt:

- wyrok Sądu Okręgowego

w Siedlcach

z 24.01.2022 r., sygn. akt: II Ka 735/21 wraz z uzasadnieniem

397-401v.

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

1. - wydruk z karty karnej dot. S. X.

Dowód uznany przez Sąd za wiarygodny, przedstawia dane uzyskane z systemu urzędowego, brak powodów, by odmówić mu wiarygodności.

2. - wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 20.06.2024 r., sygn. akt: II Ka 261/24,

- wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 25.10.2023 r., sygn. akt: II W 410/23,

- wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 24.02.2022 r., sygn. akt: II Ka 9/22 wraz z uzasadnieniem,

- wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 29.06.2021 r., sygn. akt: II K 607/20,

- wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 24.01.2022 r., sygn. akt: II Ka 735/21 wraz z uzasadnieniem.

Dowody uznane przez Sąd za wiarygodne, sporządzone przez uprawnione organy, uzyskane z systemu urzędowego. Brak podstaw do kwestionowania wynikających z nich danych.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Apelację wniósł oskarżony, zarzucając:

1) Obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów w postaci zeznań D. U. i wyjaśnień oskarżonego P. U. (2). Brak przyznania wiarygodności tym zeznaniom, które są logiczne i spójne oraz prowadzą do wniosku, że wina oskarżonego jest nierealna i oparta na bezprawnym domniemaniu, a ponadto bezkrytyczne przyjęcie kłamliwych i zmiennych zeznań S. X., na których Sąd głównie oparł wydane orzeczenie,

2) Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, polegający przede wszystkim na błędnym uznaniu, że w chwili oddania strzału przy użyciu amunicji woreczkowej, tzw. szmacianej, S. X. był w kabinie,

3) Zupełne pominięcie postawy pokrzywdzonego S. X. w miejscu zamieszkania, jego nietrzeźwości oraz wulgarnego i prowokacyjnego zachowania się w dniu zdarzenia, a także wielokrotnej, dotychczasowej karalności przez Sąd,

4) Błędne uznanie, że strzałem została wyrządzona szkoda wartości 150 złotych w postaci uszkodzenia szyby w traktorze, skoro szyba była wcześniej uszkodzona w znacznym stopniu.

Częściowo zasadny

Apelacja oskarżonego była zasadna jedynie w części, to jest w zakresie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania oceny dowodów w postaci zeznań świadka D. U. i wyjaśnień oskarżonego P. U. (1) (zarzut z punktu 1. apelacji), jak też zupełnego pominięcia postawy pokrzywdzonego S. X. (zarzut

nr 3 apelacji). Pozostałe zarzuty apelacji sprowadzały się natomiast w istocie do gołosłownego kwestionowania ocen, wniosków i konkluzji Sądu pierwszej instancji. Taka konstrukcja środka odwoławczego nie mogła doprowadzić do postulowanego uniewinnienia oskarżonego, jednak dała podstawy do zmiany zaskarżonego wyroku wynikającej z zastosowania kontratypu obrony koniecznej.

Zdaniem Sądu, fakt kwestionowania przez oskarżonego dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów w postaci zeznań D. U. i wyjaśnień oskarżonego P. U. (2) zasługiwał na uwzględnienie jedynie w pewnej mierze. Sąd pierwszej instancji, co prawda przyznał walor wiarygodności tym dowodom w części ale wbrew temu, czego oczekuje oskarżony, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bez wątpienia wskazuje na fakt dopuszczenia się przez niego zarzuconego mu czynu, jednak wymienione dowody powinny zostać uwzględnione w nieco większym ich zakresie. Dowody te, stanowiąc pewne uszczegółowienie zaistniałego w dniu 6 października 2023 roku zdarzenia pozwalają odtworzyć całokształt okoliczności składających się na zachowanie zarówno oskarżonego, jak i pokrzywdzonego, co zostanie przedstawione w dalszej części niniejszych rozważań.

Sąd odwoławczy, przy dokonywaniu kontroli instancyjnej uwzględnił dodatkowo zachowanie S. X. w dniu 6 października 2023 roku, jak również fakt jego uprzedniej karalności, w tym za przestępstwa i wykroczenia popełnione na szkodę oskarżonego i jego małżonki D. U.. Sąd zwrócił uwagę także na postępowania karne toczące się z udziałem oskarżonego i pokrzywdzonego. Wymienione okoliczności bez wątpienia wpływały na możliwość doprecyzowania istniejących między mężczyznami napiętych stosunków oraz wykazanie ostrego konfliktu, w którym w sposób oczywisty to S. X. pełni rolę agresora i jest zarzewiem sytuacji konfliktowych.

Niezasadnym okazał się również zarzut, ujęty w punkcie drugim apelacji, w którym zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, a polegający przede wszystkim na błędnym uznaniu zdaniem skarżącego, że w chwili oddania strzału przy użyciu amunicji woreczkowej, tzw. szmacianej S. X. był w kabinie. W ocenie Sądu odwoławczego, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym pierwszych wyjaśnień P. U. (1) (k. 2-3v.) oraz protokołu oględzin rzeczy, zawierającego opis przebiegu oględzin nagrania zabezpieczonego z dnia zdarzenia,

(k. 41-42) w sposób bezsporny wynika, że wbrew późniejszym twierdzeniom oskarżonego, pokrzywdzony S. X. w chwili oddania pierwszego strzału znajdował się w kabinie ciągnika marki L. (...). Nie ma wobec tego żadnych powodów, by podważać, w tym zakresie, tak poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenie faktyczne.

W kontekście zarzutu sformułowanego w zakresie błędnego uznania, że strzałem została wyrządzona szkoda wartości 150 złotych w postaci uszkodzenia szyby w traktorze (zarzut nr 4 apelacji) Sąd wskazuje, że wobec zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k., powodującej konieczność umorzenia postępowania, zarzut ten stał się bezprzedmiotowy. Tym samym odnoszenie się do niego było zbędne.

Niezależnie od powyższego kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku doprowadziła do jego zmiany zgodnie z kierunkiem zaskarżenia poprzez umorzenie postępowania na podstawie art. 25 § 2a k.k. w zw. z art. 17 § 1 k.k.

Przede wszystkim, zdaniem Instancji Odwoławczej, w przedmiotowej sprawie można mówić o bezspornym stanie faktycznym wynikającym z przywołanych wyżej dowodów, na który kolejno składają się:

- ubliżanie i prowokowanie przez S. U., małżonki oskarżonego (w tej kwestii pokrzywdzony składał oczywiście kłamliwe i niezgodne z prawdą zeznania jakoby to oskarżony napastował werbalnie jego małżonkę, jednak P. X. zdecydowanie temu zaprzeczyła),

- poinformowanie przez D. U. swojego męża o zachowaniu S. X.,

- przybycie oskarżonego, będącego w posiadaniu broni palnej, do granicy posesji, pod siatkę odgradzającą od nieruchomości S. X.,

- podjęcie próby staranowania przez pokrzywdzonego, przy użyciu ciągnika rolniczego, siatki rozdzielającej obie posesje,

- oddanie dwóch strzałów przez oskarżonego z broni palnej, pierwszego w szybę ciągnika, gdy znajdował się w nim pokrzywdzony i drugiego w powietrze, już po ucieczce S. X. z traktora.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym, oceniając czyn oskarżonego z punktu widzenia przepisów prawa karnego, zachodzi zdaniem Sądu odwoławczego konieczność rozważenia trzech zasadniczych kwestii prawnych, których przesądzenie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Po pierwsze należy przeanalizować kwalifikację czynu oskarżonego jako spełniającego znamiona typu czynu zabronionego opisanego przez odpowiedni przepis części szczególnej kodeksu karnego, po drugie należy dokonać oceny, czy zachowanie P. U. (1) może być rozpatrywane w ramach kontratypu obrony koniecznej i w końcu ocenić, czy oskarżony nie przekroczył granic tego kontratypu i ewentualnie w razie uznania, iż przekroczył granice obrony koniecznej, ocenić w ramach jakiej podstawy wskazanej w art. 25 k.k. przekroczenie to powinno być rozpatrywane.

W ocenie Sądu odwoławczego, co do zasady pierwsza kwestia została prawidłowo ustalona przez Sąd pierwszej instancji, mimo że były one kwestionowane w postępowaniu odwoławczym. W ocenie Sądu Okręgowego, bez wątpienia działanie P. U. (1) wyczerpuje znamiona czynu zabronionego z art. 160 § 1 k.k. i wykroczenia z art. 124 § 1 k.w. Oskarżony bowiem, oddając strzał z broni palnej, rewolweru C.-J. seria (...), kaliber (...) C. z amunicji woreczkowej wypełnionej śrutem w kierunku S. X., przebywającego w ciągniku rolniczym(...), a następnie ponawiając strzał z opisanej broni, naraził S. X. na bezpośrednie niebezpieczeństwo spowodowania u niego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Rozważając jednak z kolei tło i przyczyny zachowania oskarżonego, w ocenie Sądu odwoławczego, postawę P. U. (1) należy rozpatrywać jako działanie podjęte

w ramach obrony koniecznej. W tym zakresie zasadnym jest wskazanie, że istota działania w obronie koniecznej polega na uprawnieniu do odpierania bezpośredniego i bezprawnego zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Atak ze strony S. X., polegający m.in. na próbie wdarcia się przez niego na ogrodzony teren nieruchomości P. U. (1), przy użyciu ciągnika rolniczego z zamontowanym na nim tzw. turem, który bez wątpienia był co najmniej usiłowaniem do popełnienia czynu z art. 193 §1 kk (naruszenie miru domowego) uprawniał oskarżonego do podjęcia działań „odpierających” w ramach obrony koniecznej. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w dniu zdarzenia, a więc 6 października 2023 roku, S. X. najpierw ubliżał swojej sąsiadce D. U. słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, a następnie, bez żadnego powodu wjechał ciągnikiem rolniczym marki L. (...) w ogrodzenie nieruchomości oskarżonego, co spotkało się z reakcją P. U. (1).

Fakt oczywistej

bezprawności zamachu ze strony pokrzywdzonego, i to zamachu polegającego zarówno na zakłóceniu miru domowego, jak i w sposób pośredni na dobra osobiste oskarżonego (przez wywołanie u niego strachu o własne życie i zdrowie), uprawniał P. U. (1) do podjęcia działań obronnych (odpierających). Jak wynika z orzecznictwa, zamach jest bezpośredni tak długo, jak długo trwa stan niebezpieczeństwa dla dobra prawnego, utrzymywany przez zachowanie napastnika. Znamię

bezpośredniości zamachu jest spełnione także wtedy, gdy po pierwszym ataku i krótkiej przerwie napastnik zmierza do powtórzenia ataku, a istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa, że zamiar swój zrealizuje natychmiast lub w najbliższej chwili (zob.

wyrok SN z dnia 8 lutego 1985 r., IV KR 18/85, OSNKW 1985, nr 11-12, poz. 92, z aprobującymi glosami J. Gurgula, NP 1986, nr 11-12, s. 143; A. Marka i E.W. Pływaczewskiego, PiP 1987, z. 4, s. 144; A. Wąska, NP 1988, z. 1, s. 119). Należy wobec tego podkreślić, że w żadnym razie nie można identyfikować zakończenia bezpośredniego zamachu z naruszeniem przez napastnika zaatakowanych dóbr prawnych, czy też ze zrealizowaniem przez niego wszystkich znamion czynu zabronionego. Nie jest bowiem wykluczone, że w takich sytuacjach napastnik w dalszym ciągu będzie zmierzał do naruszenia dóbr chronionych prawem i popełnienia kolejnego czynu zabronionego (por. Wyrok SN z 21.02.1935 r., II K 1656/34, OSN 1935, nr 10, poz. 420;

P. Daniluk [w:]

R. A. Stefański (red.), Kodeks karny. Komentarz, wyd. 8, 2026, art. 25, Nb 23). Zagadnienie bezpośredniości zamachu należy oceniać w całym przebiegu zamachu (SN w wyroku z 31.03.1988 r. I KR 60/88). Jeśli napastnik przerywa naruszanie dóbr napadniętego, ale z jego zachowania wynika, że natychmiast przystąpi do kontynuacji takiego zachowania t.j. naruszenia dóbr, to zamach bezpośredni wciąż trwa, napastnik utrzymuje bowiem stan bezpośredniego zagrożenia dla dóbr napadniętego (wyrok SA w Szczecinie II AKa 222/18 lex nr 2722091, wyrok SA w Poznaniu z 23.02.2022 r. II Ka 281/21). Ponadto, jak uznał Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 1 lutego 2006 roku , sygn. V KK 238/05 , obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także w stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, jak również w wypadku jego nieuchronności, o ile nie zostanie podjęta natychmiastowa akcja obronna.

Przenosząc powyższe judykaty na grunt niniejszej sprawy Sąd odwoławczy wskazuje, że mając na uwadze wyraźną przewagę sytuacyjną wynikającą chociażby z różnicy wieku stron, agresywnie i gwałtownie zachowującego się S. X., w tym przede wszystkim fakt operowania przez niego dużym gabarytowo pojazdem z wystającym elementem o stosunkowo ostrych krawędziach w postaci „tura” umocowanego na przodzie ciągnika, co można zaobserwować na nagraniach z monitoringu, obrazujących przebieg zdarzenia, zrozumiałe jest postawa P. U. (1), który posłużył się posiadanym przez niego wówczas przy sobie narzędziem w postaci broni palnej – rewolweru C.-J.. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zachowanie pokrzywdzonego, u którego widoczna była w tym czasie eskalacja agresji, mogło prowadzić do powstania realnego zagrożenia dla zdrowiu lub nawet życia oskarżonego, zwłaszcza, że w działaniu S. X. można było dostrzec pewną impulsywność i zdenerwowanie. S. X., najpierw atakował słownie żonę oskarżonego, po czym podjął bardziej intensywne i niebezpieczne dla oskarżonego i jego żony działania w postaci najechania ciągnikiem i uszkodzenia należącego do nich ogrodzenia nieruchomości i w ten sposób próby wdarcia się na jej teren, który bez wątpienia „przylegał” (w rozumieniu

art. 25§2a kk) do domu małżonków U. . Z pola widzenia nie można tracić tego, że S. X. korzystał przy tym w sposób gwałtowny z ciągnika rolniczego, który chociażby z uwagi nie tylko na gabaryty ale również sposób jego użycia niósł realne zagrożenie dla pokrzywdzonego. Stopień jego agresji, widoczna przewaga i kolejno podejmowane agresywne czynności wobec oskarżonego i jego małżonki mogły natomiast spowodować dużo dalej idące skutki, których zasadnie obawiał się oskarżony. Jak wynika m.in. z dowodu w postaci protokołu oględzin miejsca zdarzenia (k. 8v.-9) i dokumentacji fotograficznej (k. 67-70v., k. 73-84v.), ciągnik rolniczy pokrzywdzonego po całym zdarzeniu, pozostawał zaparkowany w miejscu, w którym doszło do użycia broni palnej, a więc w odległości około 3 metrów od ogrodzenia nieruchomości należącej do oskarżonego. Z treści pierwszych wyjaśnień P. U. (1) (k. 2-3v.), które w tym zakresie powinny zostać uznane za wiarygodne, wynika, że po pierwszym najeździe na ogrodzenia należącego do oskarżonego S. X. odjechał (wycofał się) ciągnikiem na pewną odległość, co dawało podstawy do przyjęcia przez oskarżonego, że taki manewr został wykonany jako przygotowanie do rozpędzenia ciągnika i ponownego najazdu na siatkę ogrodzeniową i to z większym jeszcze impetem i prędkością. Tak zaistniały stan obawy oraz przewaga kierującego pojazdem mechanicznym zmusiły oskarżonego do użycia posiadanej przez niego wówczas broni palnej w celu powstrzymania dalszych przestępnych działań S. X. polegających na naruszeniu miru domowego poprzez wjechanie na przylegający do domu oskarżonego ogrodzony teren. Skorzystanie przez P. U. (1) z broni palnej z uwagi na zaistniałą obawę, wcześniejsze uderzenie przez pokrzywdzonego ciągnikiem w ogrodzenie oraz fakt „odskoczenia” oskarżonego od „atakującego go” ciągnikiem S. X., zostały potwierdzone zeznaniami D. U. (k.14-15). Taki przebieg sytuacji wynika również z treści opisu oględzin nagrania zabezpieczonego z dnia zdarzenia, zawartego w protokole oględzin rzeczy (k. 41-420. Oddając strzały z broni palnej z tzw. amunicją woreczkową P. U. (1) uszkodził przednią szybę ciągnika pokrzywdzonego i naraził S. X. na bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Jednak w ocenie Sądu odwoławczego, podjęte przez S. X. zachowanie poprzedzające to zdarzenie należy traktować jako bezpośredni, bezprawny zamach polegający, co najmniej na próbie wdarcia się na ogrodzony teren działki oskarżonego i jego rodziny, a czynności podjęte przez oskarżonego P. U. (1) jako wyraz zastosowanej przez niego obrony koniecznej.

Rozważając z kolei zachowanie oskarżonego z punktu widzenia podmiotowego, a więc dążąc do odtworzenia jego przeżyć psychicznych i ustalenia czym się kierował, decydując się na skorzystanie z broni palnej, Sąd doszedł do przekonania, że oskarżony w sposób oczywisty

działał z woli obrony. P. U. (1) miał świadomość złych relacji istniejących między nim a pokrzywdzonym, a posiadane przez niego doświadczenia, wynikające z wielokrotnych ataków ze strony S. X. dawały podstawy do tego, by spodziewać się „scenariusza” najgorszego z możliwych wynikającego z konfliktu istniejącego pomiędzy mężczyznami, co wynika to z treści wyroków załączonych do akt sprawy w toku postępowania odwoławczego.

Mając na uwadze wymienione okoliczności sąd odwoławczy wskazuje, że chcąc wyrobić sobie sensowny pogląd o

współmierności bądź niewspółmierności obrony w stosunku do zamachu, jego niebezpieczeństwo należy oceniać zawsze w chwili jego wystąpienia i w związku z jego przebiegiem, tzn. ex ante, tj. po ustaniu zamachu, gdy jego przebieg i następstwa są już dokładnie znane, a nie ex post. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na to, że w chwili wystąpienia zamachu podejmujący obronę nie ma możliwości ścisłego oszacowania powstającego zagrożenia. Zamach nie jest ze swej istoty czymś statycznym, lecz przedstawia się jako zdarzenie o zmieniającym się przebiegu, mającym swoje sekwencje i dynamikę, przy której zachowanie napastnika najczęściej, pozostając nie do końca przewidywalne, nie zawsze pozwoli broniącemu się przyjąć od razu i z góry taką tylko obronę, której intensywność nie przekraczałaby niezbędnej potrzeby skutecznego odpierania zamachu. Odwołując się do licznych w tej materii orzeczeń Sądu Najwyższego należy podkreślić, że „napadnięty” nie ma obowiązku ani ucieczki, ani unikania napaści, czy wdawania się z napastnikiem w bijatykę. Wolno mu użyć takich środków obrony łącznie z użyciem niebezpiecznego narzędzia, jakie są niezbędne dla skuteczności obrony (zob. wyrok SN z dnia 4 lutego 1972 r., IV KR 337/71, OSNKW 1972, z. 5, poz. 83; wyrok SN z dnia 19 kwietnia 1982 r., II KR 67/82, OSNPG 1982, nr 11, poz. 143; wyrok SN (7) z 11 lipca 1974 r., VI KRN 34/74, OSNKW 1974, z. 11, poz. 198).

Działanie obronne sprawcy działającego w obronie koniecznej z istoty rzeczy, by było skuteczne, muszą swoją intensywnością przekraczać intensywność zamachu. Nie ulega wątpliwości, że skuteczna obrona wymaga uzyskania pewnej przewagi nad napastnikiem, stąd może ona mieć postać działania ofensywnego tj. kontrataku tak, jak w przypadku oskarżonego w niniejszej sprawie. Kontratyp ten ma jednak swoje granice. W trym kontekście można mówić o dwóch rodzajach przekroczenia granic obrony koniecznej - ze względu na intensywność podjętych w obronie koniecznej działań (eksces intensywny) oraz ze względu na działanie w chwili, gdy zamach jeszcze się nie rozpoczął lub już się zakończył

(eksces ekstensywny, który dopuszczalny jest również przy stosowaniu art. 25§2a kk- teza 47 w komentarzu

J. Majewskiego do art. 25 kodeksu karnego)). W ocenie Sądu odwoławczego zachowanie oskarżonego w przedmiotowej sprawie należy ocenić jako przekroczenie granic obrony koniecznej pod względem czasu (tj. jako działanie o charakterze obrony przedwczesnej), choć z uwagi na nieprzewidywalność i dynamiczność sytuacji, oskarżony miał podstawy do tego, by spodziewać się kolejnego, bezpośredniego ataku ze strony pokrzywdzonego, biorąc pod uwagę stan nietrzeźwości w jakim znajdował się S. X. i jego wcześniejsze przestępne zachowania wobec oskarżonego i jego małżonki . Działania takiego w żadnej mierze nie można było wykluczyć, co więcej w realiach przedmiotowego zdarzenia było ono wielce prawdopodobne. Sytuację zaistniałą w dniu 6 października 2023 roku i aktywność oskarżonego, polegającą na chęci skutecznego odparcia zamachu na jego dobro uzasadniał bowiem fakt wycofania ciągnika przez pokrzywdzonego, po uderzeniu przez niego w ogrodzenie oskarżonego, które mogło zostać odebrane jako przygotowanie do ponownego zamachu. Należy pamiętać, że oskarżony i pokrzywdzony od pewnego już czasu pozostają w zaostrzonym konflikcie, w którym stroną inicjującą sytuacje konfliktowe jest S. X..

Przekroczenie granic obrony koniecznej co do zasady nie uchyla bezprawności podjętych w tych warunkach działań, jednakże kodeks karny przewiduje dwie sytuacje, w których mimo przekroczenia tych granic, a więc działania przestępnego, następuje uchylenie odpowiedzialności karnej za czyn, co skutkuje umorzeniem postępowania. Jedną z takich sytuacji reguluje art. 25 § 2a k.k., który stanowi, że nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące. W ocenie Sądu z taką sytuacją pozwalającą zastosować instytucje „nie podlegania karze” mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W realiach przedmiotowej sprawy przekroczenie granic obrony koniecznej miało charakter ekscesu ekstentywnego, ponieważ zachowanie oskarżonego podjęte w ramach obrony koniecznej polegało na oddaniu strzałów jeszcze przed przestępnym działaniem S. X. polegającego na podjęciu kolejnej próby wjechania ciągnikiem na ogrodzoną siatką działkę oskarżonego. Jednocześnie Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w działaniach oskarżonego rażącego przekroczenia granic obrony koniecznej, co wykluczałoby zastosowanie instytucji z art. 25§ 2a kk. I tak:

- nie można zarzucić oskarżonemu, że użył wobec agresora jakim był S. X. broni palnej, na którą posiadał pozwolenie (nie można zaatakowanemu stawiać wymagań co do sposobu obrony doboru narzędzi o ile mieszczą się one w granicach konieczności wyrok SA w Lublinie z 18.08.2009 r. II AKa 99/09, lex nr 523956),

- oskarżony podjął działania, które zmierzały do tego aby ryzyko odniesienia obrażeń u S. X. było jak najmniejsze : użył nie klasycznych nabojów ale z ładunkiem (...) mających mniejszą siłę rażenia,

- świadomie oddał strzały nie w kierunku pokrzywdzonego, ale w jego pobliżu zmierzając jedynie do zmuszenia S. X. do zaprzestania przestępnych działań, a nie wyrządzenia mu krzywdy poprzez spowodowanie obrażeń ciała,

- oskarżony działał z zamiarem nagłym wywołanym nawet nie tyle informacją żony o atakach werbalnych ze strony S. X., co najazdem kierowanego przez niego ciągnika na siatkę, za którą bezpośrednio znajdował się oskarżony. Dlatego są podstawy do uznania , że w takiej sytuacji stopień winy sprawcy działającego z zamiarem nagłym jest mniejszy niż gdy sprawca realizuje zamiar przemyślany. Decyzja podjęta w sposób nagły, pod wpływem emocji, zaskoczenia, zagrożenia, bez możliwości racjonalnego rozważenia okoliczności, jest mniej naganna od zamiaru przemyślanego, gdy sprawca ma czas i możliwość wszechstronnego przemyślenia czynu, a jednak przestępstwo z rozmysłem przygotowuje i następnie wykonuje (wyrok SA w Krakowie z dnia 4 marca 2020 roku II AKa 243/19),

- to oskarżony po całym zdarzeniu zawiadomił Policję, udzielał informacji, co do jego przebiegu, w przeciwieństwie do S. X., który oddalił się i nie można było ustalić jego miejsca przebywania.

Dlatego, mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uznał iż istnieją podstawy do zastosowania wobec P. U. (2) instytucji opisanej w art. 25§2a kk skutkującej umorzeniem postępowania, zgodnie z art. 17§1 pktb 4 kpk.

W sprawie nie mogło natomiast dojść do uniewinnienia oskarżonego, o które wnosił on w apelacji, gdyż stosownie do art. 414 §1 k.p.k. uniewinnienie może nastąpić tylko w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wskazanych

w art. 17 §1 pkt 1 i 2 k.p.k. Nie zaistniały także podstawy uzasadniające uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Oskarżony P. U. (1) wniósł o:

- uniewinnienie,

lub

- uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Częściowo zasadny

Analiza podniesionych przez oskarżonego zarzutów, ale przede wszystkim kontrola dokonana przez sąd odwoławczy na podstawie kompleksowej oceny akt sprawy pozwoliła uznać, że w sprawie zasadnym jest zmiana wyroku sądu pierwszej instancji, która polega na ustaleniu, że w ramach czynu zarzucanego oskarżonemu, dopuścił się on przekroczenia granic obrony koniecznej, sformułowanej w art. 25 § 2a k.k., co zostało przez Sąd odwoławczy rozważone w sposób szczegółowy we wcześniejszej części uzasadnienia. Tym samym kierunek apelacji należało uznać za zasadny.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Zwi ęź le o powodach utrzymania w mocy

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Sąd odwoławczy w ramach czynu zarzucanego oskarżonemu ustalił, że P. U. (1) dopuścił się przekroczenia granic obrony koniecznej odpierając bezpośredni zamach ze strony S. X. polegający na próbie wdarcia się na ogrodzony teren działki stanowiącej własność oskarżonego i stwierdzając, że nie podlega on karze i na podstawie art. 25 § 2a k.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k. umorzył postępowanie.

Zwi ęź le o powodach zmiany

Sąd odwoławczy, po rozpoznaniu apelacji oskarżonego oraz analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skorygował błąd sądu pierwszej instancji, który niesłusznie skazał oskarżonego.

Z treści art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k.

wynika bezwzględna przesłanka procesowa nakazująca umorzenie postępowania, w sytuacji, gdy

ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze. Z uwagi na to, że zastosowany przez Sąd odwoławczy art. 25 § 2a k.k. wyłącza karalność, Sąd miał obowiązek zastosować ten przepis proceduralny i tym samym umorzyć postępowanie w sprawie.

Koszty procesu

II. O kosztach procesu Sąd odwoławczy orzekł na podstawie art. 632 pkt. 2 k.p.k., zgodnie z którym w sprawach z oskarżenia publicznego w razie umorzenia postępowania koszty procesu ponosi Skarb Państwa.

Wydatkami postępowania za obie instancje obciążono w związku z tym Skarb Państwa, jako że oskarżony został w praktyce uwolniony od odpowiedzialności karnej

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok w całości

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana