Sąd uchylił wyrok wobec C. L. (2) z powodu braku obrońcy na rozprawach

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 11 lipca 2025 r. w sprawie II K 426/23

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1. Zarzuty z apelacji obrońcy oskarżonego C. L. (1):

I. Zarzut obrazy przepisów postępowania tj.:

1. art. 442 § 3 k.p.k., poprzez zaniechanie przesłuchania przynajmniej części świadków, którzy składali już zeznania w sprawie II K 51/17, a z ich zeznań miałoby wynikać, że oskarżeni musieli widzieć Z. E. w dniu 3 lipca 2016 r. w dyskotece (...) oraz zaniechanie poszerzenia postępowania dowodowego, podczas gdy zgodnie z treścią art. 442 § 3 k.p.k. Sąd I instancji jest związany treścią wskazań sądu odwoławczego w zakresie przeprowadzenia określonych dowodów;

2. art. 7 k.p.k., polegającą na dowolnej ocenie dowodu ujawnionego na rozprawie i niezasadne uznanie:

a) że z zeznań L. Z. wynika, że sprawca i pozostali ochroniarze (czyli C. L. (1) i Ł. X.) kontaktowali się tego dnia ze sobą, podczas gdy L. Z. podczas składania zeznań na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 r. zeznał, że nie udało mu się rozpoznać sprawcy pobicia, stąd skoro świadek nie rozpoznał sprawcy pobicia to tym bardziej nie mógł wiedzieć, że tego dnia oskarżeni kontaktowali się ze sprawcą pobicia, co ma istotne znaczenie dla niniejszej spawy wobec zeznań oskarżonych, że nie widzieli Z. E. w lokalu (...) E. w nocy z 2 na 3 lipca 2016 r.;

b) za niewiarygodne wyjaśnień C. L. (1) oraz niezasadne uznanie, że oskarżony zdawał sobie sprawę z obecności Z. E. w lokalu (...) E. podczas dyskoteki w nocy z 2 na 3 lipca 2016 r. podczas gdy w nocy z 2 na 3 lipca 2016 t. jako pracownicy ochrony pracowali tylko Ł. X. i C. L. (1) (grafiki), a C. L. (1) wskazał, że nie widział zdarzenia, ani jego sprawcy;

c) że Z. E. był w istocie kolegą z pracy oskarżonych - osobą znaną im, zatrudnioną w tej samej firmie ochroniarskiej, uwzględniając nadto rozmiary lokalu U. (opisywanego jako mały, większy od sali sądowej), trudno racjonalnie przyjąć, by Ł. X. i C. L. (1) nie wiedzieli o obecności Z. E. w klubie, podczas gdy (i) Ł. X. wyjaśnił w godzinach pracy robi się patrol, a „Lokal jest mały, ale jak jest dużo osób, to nie jesteśmy w stanie stwierdzić co się dzieje w każdym kącie” (ii) kwestii odpowiedzialności nie można przecież rozstrzygać przez pryzmat wielkości lokalu oraz prawdopodobieństwa ilości osób przebywających wówczas w lokalu, aby można było mówić o obecności danej osoby w klubie;

3. art. 174 k.p.k. i art. 392 § 1 k.p.k. poprzez zastąpienie zeznań G. Z., B. W., B. S., L. H., I. Z., F. I., Z. Z., V. G., W. Z., treścią dokumentów ze sprawy II K 51/17 przed Sądem Rejonowym w Mińsku Mazowieckim (bez wskazania szczegółowo, których dokumentów i których ich fragmentów) w warunkach, których odstąpienie od dokonania przesłuchania świadków nie było możliwe wobec treści art. 174 k.p.k. i art. 392 §1 k.p.k.,

4. art. 170 § 1a k.p.k. poprzez oddalenie wniosku dowodowego obrony o przesłuchanie świadka V. I. oraz O. I., zmierzającego do ustalenia okoliczności, która ma być udowodniona i ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony;

5. art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., poprzez poczynienie ustaleń faktycznych, nie wynikających z materiału dowodowego i pomimo faktycznego nieprzeprowadzenia dowodów w sprawie;

6. art. 8 § 1 k.p.k., poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego i przyjęcie do skazania oskarżonego, że w sprawie II K 51/17 przed Sądem Rejonowym w Mińsku Mazowieckim, Z. E. (oskarżony w tamtej sprawie) został skazany, co implikuje automatyczną konieczność skazania Ł. X. w sprawie niniejszej, pomimo tego, że sąd karny nie tylko władny jest ale i jest obowiązany czynić własne ustalenia faktyczne, tj. w szczególności przesłuchać świadków zgodnie z treścią zarzutu I pkt 3;

7. art. 167 k.p.k. poprzez zaniechanie inicjatywy dowodowej w sprawie oraz w związku z nieprzeprowadzeniem dowodów wnioskowanych przez obronę;

8. art. 5 § 2 k.p.k., poprzez nierozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na korzyść Oskarżonego, w sytuacji gdy nawet sam aspekt skazania Z. E. za występek z art. 157 § 1 KK, nie prowadzi przecież automatycznie do konkluzji, że C. J. w niniejszej sprawie musiał go widzieć w miejscu i czasie, gdy to nastąpiło;

II. zarzut obrazy prawa materialnego:

9. art. 233 § 1 k.k. {który to jednak zarzut pozostaje bez związku z powyższymi zarzutami naruszenia prawa procesowego tj. bez względu na przyjęcie ich zasadności lub bezzasadności co do naruszenia przypisów prawa procesowego), poprzez skazanie C. L. (1) za przestępstwo składania fałszywych zeznań pomimo, że ustalone przez SR w Mińsku I. zachowanie C. L. (1) nie wyczerpało znamion z art. 233 k.k. wobec braku ustalenia, że swoimi zeznaniami świadomie fałszuje obraz rzeczywistości.

Z uwagi na zaistnienie niepowołanej przez skarżącego bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., która to skutkowała koniecznością uchylenia wyroku II K 426/23 w stosunku do C. L. (2) i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Mińsku Mazowieckim, analizowanie poszczególnych zarzutów obrońcy byłoby bezprzedmiotowe. Szerzej o przyczynach niniejszego rozstrzygnięcia w dalszej części uzasadnienia.

Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uniewinnienie C. L. (1) od przypisanych mu czynów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Częściowo zasadny

Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest zgodne z wnioskiem skarżącego o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej C. L. (1) i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, jednakże nie wynika ono z zasadności podniesionych zarzutów, tylko z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. W postępowaniu II K 426/23 Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim w stosunku do C. L. (2) zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza, wskazana w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., bowiem pomimo wystąpienia okoliczności o jakich mowa w art. 79 § 1 ust. 3 i 4 k.p.k., obrońca oskarżonego nie brał udziału w rozprawie w terminach: 22 stycznia 2024 r. i 27 lutego 2024 r.

Zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k., Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu - również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1-3, a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 § 1, art. 440 i art. 455. W niniejszej sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza, którą Sąd Odwoławczy zobligowany był uwzględnić z urzędu wskazana w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., albowiem pomimo wystąpienia przesłanki z art. 79 § 1 ust. 4 k.p.k., obrońca nie uczestniczył w rozprawie w sytuacji, gdy jego udział był obowiązkowy (art.79§3 kpk).

Na mocy postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim jeszcze przy pierwszym rozpoznaniu sprawy, na rozprawie w dniu 13 czerwca 2022 r., powołano biegłych lekarzy psychiatrów oraz ewentualnie na ich wniosek także psychologa, w celu zbadania stanu zdrowia psychicznego oskarżonego C. L. (1), wobec powzięcia wątpliwości, co do jego stanu zdrowia psychicznego. W tym miejscu wskazać należy, że sama decyzja o powołaniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów oznacza rzeczywiste ujawnienie się po stronie organu procesowego "uzasadnionej wątpliwości" w rozumieniu art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2025 r. III KK 425/24). Po przeprowadzeniu badania, w dniu 29 sierpnia 2022 r., biegli lekarze psychiatrzy sporządzili opinię sądowo-psychiatryczną, w której to zawarli m.in. wnioski, że oskarżony C. L. (2) nie przejawia objawów choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego, jego stan psychiczny nie znosił ani nie ograniczał jego zdolności rozpoznania znaczenia zarzucanych mu czynów i pokierowania swoim postępowaniem, poczytalność oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanych czynów, jak i w czasie postępowania nie budzi wątpliwości i aktualny jego stan psychiczny zezwala na jego udział w dalszym postępowaniu karnym, pozwala na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Niemniej jednak, jak powszechnie przyjmuje się w judykaturze, dla ustania obrony obligatoryjnej konieczne jest nie tylko to, aby biegli w wywołanej opinii nie mieli wątpliwości odnośnie stanu zdrowia psychicznego oskarżonego, jak i możliwości prowadzenia przez niego obrony samodzielnie i rozsądnie, ale także to, by sąd wydał postanowienia na podstawie

art. 79 § 4 k.p.k. po dokonaniu własnej oceny wydanej przez biegłych opinii (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2025 r. II KK 488/25). Obrona obligatoryjna w wypadkach wskazanych w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. ustaje bowiem dopiero z chwilą wydania przez sąd postanowienia w trybie art. 79 § 4 k.p.k. stwierdzającego, iż udział obrońcy w postępowaniu nie jest obowiązkowy. Jeżeli zatem sąd nie wydał wskazanego orzeczenia pomimo tego, że biegli lekarze psychiatrzy nie stwierdzili okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie, to obrona w dalszym ciągu ma charakter obligatoryjny, niezależnie od faktu czy obrońca jest wyznaczony z urzędu czy z wyboru (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2025 r.

V KK 304/24). W niniejszej sprawie Sąd tego nie uczynił, przy czym jak już wspomniano powyżej, na rozprawie w terminie 22 stycznia 2024 r. i 27 lutego 2024 r., pomimo nadal istniejących przesłanek obrony obligatoryjnej, nie stawił się obrońca oskarżonego, a na obu rozprawach przeprowadzona została zasadnicza część przewodu sądowego. Na pierwszym terminie odczytane zostały wyjaśnienia oskarżonych, a na rozprawie 27 lutego 2024 r. przesłuchiwani byli kluczowi świadkowie, których depozycje stanowiły osnowę ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku, ponadto wyjaśnienia składał współoskarżony Ł. X.. Czynności podejmowane pod koniec procesu wskazują, że Sąd Rejonowy dostrzegł omawiane uchybienie, bowiem w dniu 11 czerwca 2025 r. na podstawie art. 409 k.p.k. wznowił zamknięty już przewód sądowy, w celu wydania postanowienia w trybie art. 79 § 4 k.p.k. wobec C. L. (1), co też uczynił na rozprawie w dniu 11 lipca 2025 r. Jednakże nie zarządził ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie, w jakim miało to miejsce na wskazanych powyżej dwóch terminach rozprawy, co pozwoliłoby uznać, że doszło do konwalidacji zaistniałego uchybienia. Wobec powyższego niewątpliwie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art.

439 § 1 pkt 10 kpk– obrońca nie był na rozprawie, na której jego obecność była obowiązkowa i tym samym zasadnym było uchylenie zaskarżonego wyroku w stosunku do C. L. (2) i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowego w Mińsku Mazowieckim.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 11 lipca 2025 r. w sprawie II K 426/23 za wyjątkiem rozstrzygnięcia wskazanego w rubryce 5.3.

Wniesiona w sprawie apelacja oskarżonego Ł. X. nie była zasadna i nie podlegała uwzględnieniu. Na czas sporządzania przedmiotowego uzasadnienia brak było wniosku dotyczącego sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku. Jednocześnie Sąd Okręgowy,

za wyjątkiem uchybienia opisanego w rubryce 5.3, nie dopatrzył się innych uchybień podlegających rozpatrzeniu z urzędu, a skutkujących dalszą ingerencją w zakresie zaskarżonego wyroku.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Wyrok Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 11 lipca 2025 r. w sprawie II K 426/23 w stosunku do C. L. (2).

art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Art. 439 k.p.k.

Jak w rubryce 4.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy przeprowadzi przewód sądowy w zakresie dotyczącym oskarżonego C. L. (1), przy czym uznać należy-przynajmniej na chwilę obecną, iż po wydaniu postanowienia w trybie art. 79§4 kpk, ustała obrona obligatoryjna.

Koszty procesu

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego C. L. (2)

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok w zakresie pkt XI-XVI oraz XXVIII

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

Zmiana