Oskarżony odwiedzający matkę mimo zakazu nie zostanie ukarany, sąd umorzył sprawę

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Jaśle z dnia 12 grudnia 2025 r. sygn. akt II K 163/25.

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

W części

Co do winy

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Nie dotyczy.

Fakty uznane za nieudowodnione

Noe dotyczy.

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Nie dotyczy.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

Nie dotyczy.

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Zarzuty apelacji oskarżonego Ł. N.:

- brak zgody oskarżonego co do ustaleń faktycznych Sądu, gdyż są jest niezgodne z rzeczywistością i tak nie było. Oskarżony chodził pomagać mamie to dlatego, że mnie prosiła, myślał, że może to robić i chciał jej naprawić krzywdę wyrządzoną swoim wcześniejszym złym zachowaniem. Był przekonany, że jak pomaga mamie to robi dobrze. Pytał przy wyjściu z więzienia czy ma jeszcze jakieś obowiązki i powiedzieli, że ma karę odbytą w całości i że jest rozliczony z wyroku w całości. Ponadto Sąd nie przeliczył odległość jaka była pomiędzy nimi jak chodził do mamy.

Zarzuty apelacji obrońcy oskarżonego:

1. błędne uznanie, że oskarżony dopuścił się czynu przypisanego w wyroku pomimo, że prawidłowa analiza całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy oraz należycie oceniony materiał dowodowy nie daje ku temu podstaw, a ponadto uzasadnienie wyroku odnośnie wielu kwestii jest lakoniczne - co stanowi błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przez Sąd przepisów kodeksu postępowania karnego oznaczonych art. 410 k.p.k., 7 k.p.k. oraz art 424 § 1 pkt 1 k.p.k. W szczególności brak właściwej analizy, ocen i ustaleń oraz stosownych wyjaśnień uzasadnienia dotyczących tego:

- że oskarżony wielokrotnie miał naruszać przedmiotowy zakaz - podczas gdy z jego wyjaśnień wynika, że miał kilka razy być u matki, zaś matka nie podała częstotliwości tych spotkań,

- jaka była odległość pomiędzy oskarżonym a jego matką podczas ich kontaktów - zaś z wypowiedzi oskarżonego i jego matki wynika, że każdorazowo znajdowali się od siebie w dalszej odległości,

- iż to oskarżony naruszał zakaz kontaktowania się z matką - podczas gdy to matka każdorazowo inicjowała te kontakty,

- oskarżony działał umyślnie - podczas gdy wyjaśnił, że w oparciu o posiadane informacje był przekonany, że wraz z odbyciem kary „ma czyste konto" i nie obowiązują go żadne ograniczenia, zaś po dowiedzeniu się, że jest inaczej zaprzestał odwiedzin u matki,

2. błędne przyjęcie, że w odniesieniu do zachowania oskarżonego można uznać, że jego społeczna szkodliwość jest wyższa niż znikoma - pomimo, że z pewnością nie przekracza ona poziomu znikomości, jeżeli w ogóle można mówić o jakiejkolwiek szkodliwości jego zachowania,

3. naruszenie art. 115 § 2 k.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. - gdyż przy ocenie społecznej szkodliwości czynu Sąd wziął pod uwagę jedynie „wielokrotność tych czynów [...] oraz dość długi okres" - podczas gdy wedle art. 115 § 2 k.k. należy brak pod uwagę szereg innych czynników, których analiza powinna być wypadkową wszystkich przesłanek przedmiotowych i podmiotowych i całościową oceną, nie zaś sumą, czy pochodną ocen cząstkowych,

4. naruszenie art. 244 k.k. poprzez przyjęcie, że do naruszenia zakazu kontaktowania się dochodzi wówczas, gdy każdorazowo inicjowanie kontaktu następuje ze strony pokrzywdzonego, które to uchybienia miały istotny wpływ na treść orzeczenia;

5. z ostrożności procesowej zarzuca także rażącą niewspółmierność kary i środka karnego.

Częściowo zasadny

W związku z tym, że zarzuty apelacji oskarżonego i obrońcy oskarżonego są w znacznej mierze tożsame należy obie te apelacje omówić łącznie.

Apelacje, zwłaszcza apelacja obrońcy oskarżonego, zarzuca zaskarżonemu wyrokowi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku , będący wynikiem błędnej oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów,

a w szczególności art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 424 k.p.k., wskazując przy tym na konkretne okoliczności, którym Sąd I instancji miał nadać zbyt dużą rangę przy ocenie materiału dowodowego.

Oczywiście z nie wszystkimi zarzutami należy się zgodzić, zwłaszcza w sytuacji zaprzeczania przez obie apelacje, że zachowania oskarżonego nie miało charakteru wielokrotnego. Zarówno z wypowiedzi oskarżonego jak i jego matki wynika, że oskarżony przychodził do swojej matki na jej zaproszenie na obiady i spędzali razem czas, więc nie były to sytuacje sporadyczne zwłaszcza w sytuacji gdy pokrzywdzona w zawiadomieniu o przestępstwie twierdzi „ja codziennie gotuję obiad i zapraszam syna na ten obiad” /K. 8/. Poza tym oskarżony pomagał matce robić zakupy, przy obsłudze pieca , gdy ciekł jej kran itp. Zarówno oskarżony jak i jego matka używają tych określeń w liczbie mnogiej / poza naprawą kranu/, dlatego można już mówić w tym wypadku

o wielokrotności działania, zaś twierdzenia oskarżonego , który stwierdza, iż nie były to częste kontakty są złożone wyłącznie na użytek procesu, w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej.

Do wielokrotności tych kontaktów oskarżony przyznał się podczas postępowania przygotowawczego /k. 19, 30/, zaś na rozprawie podtrzymał te swoje wyjaśnienia po ich odczytaniu.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut obu apelacji, że Sąd nie ustalił jaka była odległość pomiędzy oskarżonym i jego matką podczas tych kontaktów. Z samej zasady wspólne spożywanie posiłków przez oskarżonego i jego matkę, wspólne spędzanie czasu itp. odbywa się przy stole, przy którym nie można zachować odległości większej aniżeli 10 metrów pomiędzy obiema osobami. W normalnym mieszkaniu, a takim jest mieszkanie matki oskarżonego, nie sposób aby takie odległości między tymi osobami zachować. Nawet jeśli przyjąć, za matką oskarżonego, że było to „jakoś 20 kroków” /k. 66/, to faktem znanym powszechnie jest, iż krok normalnego człowieka ma długość około 0,7 metra, co już narusza zakaz. Należy te depozycje świadka potraktować jako złożone w celu obrony syna, albowiem pokrzywdzona generalnie nie chciała żeby syn z powodu jej zapraszania go do siebie i pomocy jej, miał kłopoty prawne.

Zatem to wnioskowanie oskarżonego i jego obrońcy w opisanym zakresie jest obarczone błędem i sprzeczne jest z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego.

Fakt kontaktów oskarżonego z matką jedynie z jej inicjatywy i na jej zaproszenie wynika bezspornie z materiału dowodowego w postaci wyjaśnień oskarżonego i zeznań pokrzywdzonej, co jasno i klarownie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku /k. 73v, 72v /. Wobec tego podnoszenie tego zarzutu jest wyrazem braku rzetelności w formułowaniu zarzutów apelacyjnych. Natomiast okoliczność ta ma znaczenie przy rozstrzygnięciu Sądu Odwoławczego, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części tego uzasadnienia wyroku.

Podzielić także należy twierdzenie Sądu I instancji, że oskarżony działał umyślnie łamiąc zakaz zbliżania się do matki i kontaktowania się z nią oraz argumentację tam zawartą /k. 74v/, skoro oskarżony był na ogłoszeniu wyroku i zgodził się z nim. Wobec tego wiedział o orzeczonym zakazie kontaktowania się z pokrzywdzoną i zbliżania się do niej. Dlatego nie można dać wiary, że oskarżony wychodząc z zakładu karnego został poinformowany, że jest „rozliczony z wyroku” /k. 20, 35, 65-66/. Oskarżony wiedział bowiem, że miał orzeczony zakaz kontaktowania się

i zbliżania do pokrzywdzonej na okres 5 lat /k. 3/, zaś wyrok był wydany w dniu 18 kwietnia

2022 r. wobec czego nawet gdyby oskarżony liczył ten okres od chwili wydania wyroku to

w momencie opuszczenia zakładu karnego przez oskarżonego w dniu 23 września 2024 r. żadną miarą nie upłynęło jeszcze 5 lat.

Niezależnie od tego wiedza oskarżonego na temat orzeczonego wobec niego zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej i kontaktowania się z nią wynika z faktu, iż oskarżony był o tym, zawiadomiony także w postępowaniu wykonawczym, stąd jego twierdzenia zawarte

w wyjaśnieniach i powielone w apelacji przez obrońcę oskarżonego i samego oskarżonego, są jedynie sformułowane na użytek procesu i środka odwoławczego. Takie twierdzenie wynika wprost z treści apelacji oskarżonego „byłem przekonany, że jak pomagam mamie to robię dobrze”, chciałem jej wynagrodzić krzywdę itp. Miał więc świadomość, iż zakaz obowiązuje. Wizyta dzielnicowego w dniu 27 lutego 2025 r. o tyle zmieniła sytuację, że oskarżony już wiedział o tym, iż organy ścigania podjęły informację o łamaniu przez niego zakazu, stąd już nie przychodził do matki.

Nie jest zasadny także zarzut obu apelacji o tym, że czasokres popełnienia czynów jest bezzasadnie ustalony w wyroku. Przecież datami czynu są daty wyjścia oskarżonego z zakładu karnego w dniu 23 wrześnie 2024 r. kiedy to matka oskarżonego umiejscawia datę pierwszego zaproszenia oskarżonego do siebie /k. 8, 65-66/, zaś datę zwolnienia z zakładu karnego wskazuje także sam oskarżony /k. 65/ i zaprzestania wizyt u matki w dniu 27 lutego 2025 r. po wizycie dzielnicowego /k. 20 - miał wtedy nawet tylko ograniczyć kontakty/.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 244 k.k. że do naruszenia tego przepisu dochodzi także każdorazowo przy zgodzie pokrzywdzonego, gdyż obrońca podnosił jednocześnie zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, który w tej sytuacji podlega rozpoznaniu, albowiem nie można jednocześnie podnosić zarzutu obrazy prawa materialnego i błędu

w ustaleniach faktycznych, co jest poglądem utrwalonym w doktrynie i praktyce.

Jedynie na marginesie można dodać, że bezprawność czynu wyłącza fakt, że inicjowanie kontaktu następuje ze strony pokrzywdzonego, lecz musiałoby to być działanie oskarżonego np.: w stanie wyższej konieczności, bowiem czyn art. 244 k.k. jest przestępstwem formalnym, co słusznie zauważa Sąd I instancji.

Z uwagi na kierunek rozstrzygnięcia Sądu Odwoławczego bezprzedmiotowy jest zarzut rażącej niewspółmierności kary.

Natomiast generalnie na uwzględnienie zasługuje zarzut apelacji obrońcy oskarżonego naruszenia art. 115 § 2 k.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. - gdyż przy ocenie społecznej szkodliwości czynu Sąd wziął pod uwagę jedynie „wielokrotność tych czynów [...] oraz dość długi okres" - podczas gdy wedle art. 115 § 2 k.k. należy brak pod uwagę szereg innych czynników, których analiza powinna być wypadkową wszystkich przesłanek przedmiotowych

i podmiotowych i całościową oceną, nie zaś sumą, czy pochodną ocen cząstkowych.

W tym miejscu należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, że faktycznie kontakty oskarżonego

z matką miały miejsce w sytuacji gdy matka go zaprosiła do siebie , względnie poprosiła go

o pomoc, co wydatnie zmniejsza społeczną szkodliwość czynów. Wielokrotność tych kontaktów i ich czas trwania od 23 września 2024 r. do 27 lutego 2025 r. w ocenie Sądu Odwoławczego nie może determinować w realiach rozpoznawanej sprawy, że czyn jest społecznie szkodliwy w zakresie większym niż znikomy.

Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę fakt działania oskarżonego w zamiarze ewentualnym, który jednak znacznie zmniejsza umyślność działania oskarżonego, jeśli weźmie się pod uwagę jego motywację polegającą na chęci pomocy matce. Matka oskarżonego A. N. jest osobą starszą , schorowaną, potrzebującą pomocy, której nie udzielają jej pozostałe dzieci. Przy ocenia znikomości stopnia społecznej szkodliwości czynu decydujące znaczenie ma także wielkość szkody, którą w tym przypadku jest także interes pokrzywdzonego. W niniejszej sprawie pokrzywdzona absolutnie nie ma woli ścigania syna za ten czyn, ale wręcz nie chce jego karania. Postawa oskarżonego po odbyciu kary, który podjął leczenie odwykowe, podjął całkowitą abstynencję również w powiązaniu z jego motywacją zmniejsza zdecydowanie stopień społecznej szkodliwości czynu. Natomiast nie ulega wątpliwości, że dobro chronione jakim jest w art. 244 k.k. interes wymiaru sprawiedliwości formalnie zostało naruszone.

Reasumując, słusznie obrońca oskarżonego podnosi zarzut braku przyjęcia, że zachowanie oskarżonego wyczerpuje znikomy stopień społecznej szkodliwości czynów, jednakże trochę inaczej rozkłada akcenty dotyczące oceny stopnia społecznej szkodliwości czynów aniżeli Sąd II instancji , stąd zarzut ten należy uznać za częściowo uzasadniony, który jednak finalnie prowadzi do przyjęcia znikomej społecznej szkodliwości czynu oskarżonego.

- o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uniewinnienie oskarżonego w całości od zarzucanego mu czynu,

- względnie o umorzenie postępowania w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów obrony za II instancję wg norm przepisanych, zaś za I instancję wg spisu kosztów złożonego do akt sprawy,

- względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania,

- z daleko posuniętej ostrożności procesowej na wypadek nieuwzględnienia powyższego żądania o łagodniejsze orzeczenie

w przedmiocie kary i środków karnych

Częściowo zasadny

Jedynie wniosek apelacyjny o umorzenie postępowania w całości oraz o zasądzenie na rzecz oskarżonego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów obrony za II instancję wg norm przepisanych, zasługuje na uwzględnienie.

Absolutnie brak jest podstaw do wydania wyroku uniewinniającego oskarżonego od zarzucanego mu czynu, bowiem czyn oskarżonego nie stanowi przestępstwa, ponieważ jest znikomo społecznie szkodliwy / art. 1§2 k.k. /. Brak jest także podstaw do uchylenia wyroku

i przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi I instancji, bowiem zabrany materiał dowodowy nie wymaga uzupełnienia i można na jego podstawie wydać orzeczenie kończące postępowanie

w sprawie i umarzające postępowanie karne. W tej sytuacji bezprzedmiotowy jest zarzut rażącej niewspółmierności kary.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Brak tego rodzaju okoliczności.

Nie dotyczy.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Nie dotyczy.

Nie dotyczy.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Nie dotyczy.

Nie dotyczy.

Stosownie do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

2 grudnia 2020 r. IV KK 141/20 / LEX nr 3093398/ należy stwierdzić, że :

„Samo jednak formalne naruszenie przepisów prawa jest niewystarczające do przypisania odpowiedzialności karnej. Stosownie bowiem do definicji przestępstwa zawartej w art. 1 k.k. przestępstwem jest czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę pod groźbą kary. Dla uznania zatem jakiegoś czynu za przestępstwo konieczne jest wykazanie, że narusza on istotne wartości społeczne, stając się przez to czynem karygodnym. Element karygodności, jako niezbędny składnik struktury przestępstwa wprowadził ustawodawca w § 2 art. 1 k.k. Karygodność wiąże się z wyższym niż znikomy stopniem społecznej szkodliwości, co z kolei stanowi rację dla sankcji karnej”.

Art. 439 k.p.k.

W tym miejscu należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, że faktycznie kontakty oskarżonego

z matką miały miejsce w sytuacji gdy matka go zaprosiła do siebie , względnie poprosiła go

o pomoc, co wydatnie zmniejsza społeczną szkodliwość czynów. Wielokrotność tych kontaktów i ich czas trwania od 23 września 2024 r. do 27 lutego 2025 r. w ocenie Sądu Odwoławczego nie może determinować w realiach rozpoznawanej sprawy, że czyn jest społecznie szkodliwy

w zakresie większym niż znikomy.

Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę fakt działania oskarżonego w zamiarze ewentualnym, który jednak znacznie zmniejsza umyślność działania oskarżonego, jeśli weźmie się pod uwagę jego motywację polegającą na chęci pomocy matce. Matka oskarżonego A. N. jest osobą starszą, schorowaną, potrzebującą pomocy, której nie udzielają jej pozostałe dzieci. Przy ocenia znikomości stopnia społecznej szkodliwości czynu decydujące znaczenie ma także wielkość szkody, którą w tym przypadku jest także interes pokrzywdzonego. W niniejszej sprawie pokrzywdzona absolutnie nie ma woli ścigania syna za ten czyn, ale wręcz nie chce jego karania. Postawa oskarżonego po odbyciu kary, który podjął leczenie odwykowe, podjął całkowitą abstynencję również w powiązaniu z jego motywacją zmniejsza zdecydowanie stopień społecznej szkodliwości czynu. Zresztą ich kontakty są wręcz wzorcowe, stąd nie było podstaw do wszczynania postępowania karnego przeciwko oskarżonemu, a wszczęte postępowanie należało umorzyć.

Reasumując, zachowanie oskarżonego wyczerpuje znikomy stopień społecznej szkodliwości czynów, dlatego Sąd Odwoławczy na podstawie art. 17§1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1§2 k.k. uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie karne wobec Ł. N. oskarżonego o czyn z art. 244 k.k. w zw. z art. 12§1 k.k.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

Nie dotyczy.

Konieczność umorzenia postępowania

Nie dotyczy.

Nie dotyczy.

Nie dotyczy.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Nie dotyczy.

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

III. Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego Ł. N. kwotę 1.680 zł tytułem zwrotu kosztów obrony oskarżonego związanych z postępowaniem przed Sądem I i II instancji.

Koszty procesu

II. Sąd Odwoławczy na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa z uwagi na umorzenie postępowania w niniejszej sprawie.