Sąd oddalił apelację ZUS. Kosmetyczka dalej podlega ubezpieczeniom mimo zwolnień

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 października 2020 r., sygn. akt VII U 344/20, zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia

6 grudnia 2019 r., stwierdzając, że B. R. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności od 18 stycznia 2017 r. i zasądził od organu rentowego na jej rzecz kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona z wykształcenia jest technikiem kosmetycznym i prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, której przedmiotem były usługi kosmetyczne w ramach gabinetu kosmetycznego, świadczone przez nią osobiście

od 7 czerwca 2010 r. do 8 kwietnia 2014 r., przy czym od 2012 r. działalność była zawieszona. Ponownie ubezpieczona zaczęła wykonywanie działalności o tym samym profilu od dnia 1 listopada 2014 r., w związku z czym zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego oraz dobrowolnego chorobowego ubezpieczenia

z podstawą wymiaru składek 9.897,50 zł.

W związku z podjęciem działalności gospodarczej w zakresie usług kosmetycznych ubezpieczona zawarła w dniu 1 listopada 2014 r. umowę najmu części lokalu o powierzchni użytkowej 26 m2 położonej przy ul. (...) w P.. Umowę tę ubezpieczona rozwiązała dopiero w dniu 31 lipca 2017 r. Od dnia 1 listopada 2014 r. ubezpieczona zawarła również umowę na prowadzenie dokumentacji księgowej z doradcą podatkowym.

W okresie od 1 lutego 2015 r. do 17 stycznia 2017 r. ubezpieczona pobierała naprzemiennie zasiłki chorobowe, macierzyńskie i świadczenie rehabilitacyjne.

Sąd Okręgowy podniósł, że w sprawie kwestią sporną było ustalenie,

czy ubezpieczona po dniu 17 stycznia 2017 r., to jest po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego prowadziła nadal pozarolniczą działalność gospodarczą. Poza sporem pozostawało, że organ rentowy nie kwestionował skuteczności tytułu podlegania

przez ubezpieczoną obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w związku z prowadzeniem działalności od dnia 1 listopada 2014 r.

W ocenie Sądu Okręgowego, ubezpieczona przedstawiła wiarygodne dowody potwierdzające kontynuowanie przez nią pozarolniczej działalności gospodarczej w takiej samej formie i zakresie, jak we wcześniejszym okresie (którego pozwany nie kwestionował), a także przedstawiła racjonalne argumenty przemawiające za tym, że zaskarżona decyzja, eliminująca ją z ubezpieczeń społecznych od 18 stycznia 2017 r., była pozbawiona podstaw. Na przeszkodzie faktycznemu wykonywaniu po dniu 17 stycznia 2017 r. (po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego) usług kosmetycznych, rozumianych jako wykonywanie zabiegów zgodnie z profilem założonej działalności gospodarczej, stały okoliczności faktyczne związane z niekwestionowaną przez organ rentowy niezdolnością do pracy spowodowaną licznymi schorzeniami i dolegliwościami kręgosłupa, jak i dolegliwościami

w kolejnej ciąży. Jak wynika z niespornych ustaleń w okresie od 18 stycznia 2017 r.

do 18 lipca 2017 r. ubezpieczona pobierała zasiłek chorobowy, od dnia 19 lipca 2017 r.

do 13 lipca 2018 r. świadczenie rehabilitacyjne, następnie od 14 lipca 2018 r. do 2 września 2018 r. ponownie zasiłek chorobowy, a od 3 września 2018 r. do 1 września 2019 r., pobierała zasiłek macierzyński, aby w dalszej kolejności od 2 września 2019 r. do 30 listopada 2019 r. korzystała z zasiłku chorobowego.

Dalej Sąd pierwszej instancji orzekł, że całkowicie nieuzasadnione jest czynienie przez organ rentowy zarzutów co do niewykazania przez ubezpieczoną, że po dniu

17 stycznia 2017 r. nie wykonywała ona działalności gospodarczej. Istnienie ciągłości niezdolności do pracy, którą stwierdza organ rentowy, przyznając ubezpieczonej prawo

do świadczeń chorobowych na kolejne okresy, stoi na przeszkodzie jej wykonywaniu z uwagi na kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 2780). Ubezpieczona nie mogła wykonywać jakiejkolwiek działalności, albowiem jej wykonywanie byłoby sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego i z całą pewnością pozbawiłoby ją prawa do świadczeń.

Sąd Okręgowy, mając na względzie stricte osobisty charakter wykonywanych

przez ubezpieczoną usług, wskazał, że w sytuacji, gdy ubezpieczona nie zatrudniała i nie zatrudnia pracowników, nie miała faktycznie jakichkolwiek możliwości wykonywania działalności gospodarczej, co jednak w żadnej mierze nie przesądzało o tym, że ubezpieczona nie zamierzała po dniu 17 stycznia 2017 r. jej nadal wykonywać. Nie można było także uznać, że w sytuacji przedłużającej się niezdolności do pracy przedsiębiorca powinien zatrudnić pracownika (zleceniobiorcę), zgłosić osobę współpracującą lub ustanowić pełnomocnika

do prowadzenia działalności, co zapewniałoby ciągłość jej prowadzenia i uzyskiwanie dochodów, albowiem w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do narzucania przedsiębiorcy sposobu wykonywania i prowadzenia działalności gospodarczej. Bezsporna niezdolność ubezpieczonej do pracy i związany z tym brak możliwości zarobkowania,

są rekompensowane świadczeniami chorobowymi. Taki jest właśnie cel tych świadczeń.

Apelację od wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, zaskarżając go w całości

i zarzucając:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj.

• art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ. U z 2019r., poz. 300) poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że B. R. posiada od dnia 18 stycznia 2017r. tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym w związku

z prowadzoną działalnością gospodarczą;

• art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018r. Prawo (...) (Dz. U. z 2018r., poz. 646) poprzez przyjęcie, że czynności podejmowane przez Ubezpieczoną w okresie od 18 stycznia 2017r. spełniają definicję działalności gospodarczej;

• naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 58 kc poprzez brak zastosowania;

2. naruszenie przepisu prawa procesowego art. 233 §1 kpc przejawiające się w błędnej ocenie stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że po dniu 18 stycznia 2017r. Ubezpieczona wykonywała działalność gospodarczą w sposób zorganizowany i ciągły;

Wskazując na powyższe, pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości

i oddalenie odwołania, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi I instancji oraz zasądzenie od skarżącej zwrotu kosztów procesu za I oraz II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie

z normami przypisanym.

W odpowiedzi na apelację ubezpieczona wniosła o oddalenie apelacji oraz

o zasądzenie od organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 17 lutego 2022 r., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie ubezpieczonej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w G. z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III AUa 16/21.

W ocenie tego Sądu, istotą sporu było ustalenie, czy ubezpieczona po okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego (od 18 stycznia 2017 r.) prowadziła działalność gospodarczą.

Sąd Apelacyjny dokonał odmiennej oceny materiału dowodowego sprawy i nie podzielił argumentacji, że ubezpieczona kupiła meble do gabinetu, które następnie zostały przeniesione do domu i tam są użytkowane, czego dowodzić miały załączone przed ostatnią rozprawą zdjęcia. Dowód ten nie był wiarygodny w kontekście dwóch okoliczności.

Po pierwsze, przedstawione na zdjęciach meble to typowe meble z (...), które stanowią meble domowe (oczywiście mogą być też wykorzystywane przy działalności gospodarczej). Jednocześnie Sąd ten podważył zakup wskazanych mebli, w kontekście zawartej

przez ubezpieczoną umowy o podnajem części lokalu, która obejmowała podnajem lokalu wraz ze znajdującym się w nim wyposażeniem.

Dalej Sąd podkreślił, że z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2014 r., czyli przez dwa miesiące (listopad, grudzień) prowadzonej działalności uzyskała tylko przychód

w kwocie 3.300 zł, a dochód - 2.345,55 zł, który nie pozwoliłby jej opłacić składki nawet

za jeden miesiąc. Za 2015 r. ubezpieczona nie przedstawiła żadnych dowodów, by osiągnęła dochód z prowadzonej działalności, choć jeszcze w styczniu ją prowadziła.

W swojej analizie Sąd Apelacyjny przyjął również, że w okresie listopad, grudzień 2014 r., mając na uwadze przychód z działalności, ubezpieczona mogła przyjąć co najwyżej po kilkanaście osób miesięcznie. W tych warunkach raczej nikt nie pamiętał jej umiejętności w 2017 r., czy 2018 r. Stąd też jej słowa, że klientki pytały ją, kiedy wraca do pracy, Sąd uznał za nieprawdziwe. Dalej Sąd odwoławczy uznał, że ubezpieczona, kiedy zorientowała się, że nie musi już sprawiać wrażenia, że chce dalej prowadzić działalność, rozwiązała umowę na podnajem lokalu, ponieważ lekarz orzekł dwumiesięczny okres świadczenia rehabilitacyjnego, zapewniając ubezpieczoną o konieczności przedłużenia tego świadczenia. Tym samym ubezpieczona - nie chcąc tracić pieniędzy na czynsz - rozwiązała umowę.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ubezpieczona, która rzekomo miała „chęć” dalszego prowadzenia działalności po urlopie macierzyńskim, w ogóle się do tego nie przygotowywała. Sąd wskazał, że nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność ponownego otwarcia zakładu. Gdyby - zdaniem Sądu - faktycznie zamierzała prowadzić po urlopie macierzyńskim działalność, po kilku latach nieobecności na rynku, opracowałaby nowy cennik, wydrukowała ulotki, zakupiła kosmetyki pielęgnacyjne.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ubezpieczona nie miała zamiaru prowadzenia działalności gospodarczej zarówno po zakończeniu urlopu macierzyńskiego od 18 stycznia 2017 r., jak i od 1 listopada 2014 r., choć ten okres nie został zakwestionowany przez ZUS. Celem zgłoszonej działalności i wykonania kilkunastu zabiegów kosmetycznych miało być uwiarygodnienie, że prowadzi ona taką działalność, by następnie uzyskać tytuł

do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i rozpocząć leczenie dolegliwości.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497, dalej jako ustawa systemowa) jest faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej (art. 13 pkt 4 tej ustawy), w tym działalności gospodarczej, czyli rzeczywiste podjęcie i prowadzenie działalności zarobkowej, wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły. Ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana, należy do sfery ustaleń faktycznych. Te zaś w przedmiotowej sprawie wskazują, że zgłoszenie prowadzenia działalności gospodarczej przez ubezpieczoną nie miało faktycznie na celu prowadzenia jej

w sposób zorganizowany i ciągły, a od początku chodziło o uzyskanie tylko tytułu

do ubezpieczeń. Nie przyświecał tej działalności cel zarobkowy, bo dochód jaki uzyskała nie wystarczał nawet na opłacenie składki za jeden miesiąc podlegania ubezpieczeniom. Ponadto nie podejmowała działań marketingowych, a rozwiązując umowę o podnajem lokalu także okazała, że nie zależało jej na ciągłości działalności, ponieważ z chwilą zakończenia świadczenia rehabilitacyjnego nie miałaby gdzie jej prowadzić. Konstatując, Sąd Apelacyjny uznał, że ubezpieczona założyła, że nie będzie prowadzić przedmiotowej działalności pozarolniczej, a będzie korzystać jedynie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik ubezpieczonej, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2024 r. uchylił zaskarżony wyrok

w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku.

Sąd Najwyższy zauważył, że Sąd odwoławczy miał przesądzić, czy odwołująca się podlega (lub nie) ubezpieczeniom społecznym (obowiązkowym i dobrowolnemu) od dnia

18 stycznia 2017 r., czyli od następnego dnia po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Dodatkową zmienną jest to, że we wskazanej dacie (i później) odwołująca się była niezdolna do pracy z powodu choroby. Nie ma przy tym wątpliwości, że przed powstaniem niezdolności do pracy odwołująca się prowadziła działalność gospodarczą. Inna rzecz, czy to ustalenie jest prawidłowe, lecz ono obecnie wiąże i nie podlega weryfikacji przez pryzmat osiąganych dochodów i deklarowanych podstaw wymiaru. Stąd też wszelkie próby, prowadzące

do szerokiej oceny zachowania ubezpieczonej, muszą aprobować zaistniałe już zdarzenia, których sam organ rentowy nie podważył. W tym też wyraża się specyfika spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, która obliguje do postrzegania problemu przez pryzmat zaskarżonej decyzji, a nie pełnego swobodnego osądu sprawy, jaki wynika (może wynikać)

z nieskrępowanego analizowania materiału dowodowego.

Wracając do istoty problemu, Sąd Najwyższy podkreślił, że w orzecznictwie wyjaśniono już sytuację, w której szukano rozwiązania, czy możliwe jest podleganie ubezpieczeniom społecznym po urlopie macierzyńskim (z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności), gdy jednocześnie z uwagi na chorobę przedsiębiorca nie uczestniczy w obrocie gospodarczym, choć wykonuje działania mogące w przyszłości umożliwić mu to uczestnictwo.

Dalej Sąd Najwyższy stwierdził, że trudno też nie oddać racji twierdzeniu skarżącej, że przedsiębiorcy to jedyna grupa ubezpieczonych, od której wymaga się udowodnienia aktywności zawodowej w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego lub w trakcie krótkich okresów zdolności do pracy pomiędzy pobieraniem świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, a nawet - jak w niniejszej sprawie - w okresie pobierania zasiłku chorobowego. Takich wymogów nie stawia się ubezpieczonym pracownikom Niewątpliwie brak refleksji w takim podejściu naraża organ rentowy, a następnie Sąd Apelacyjny na zarzut naruszenia art. 2a ustawy systemowej. Równe traktowanie oznacza przy tym traktowanie według jednakowej miary, bez zróżnicowań tak dyskryminujących, jak i faworyzujących. Omawiana zasada nakazuje zatem nakładać jednakowe obowiązki, ewentualnie przyznawać jednakowe prawa, podmiotom odznaczającym się tą samą cechą istotną, a jednocześnie dopuszcza, lecz nie wymaga, by nakładać różne obowiązki, ewentualnie przyznawać różne prawa, podmiotom, które mają taką cechę, oraz podmiotom, które jej nie mają (zob. K. Ślebzak [w:] K. Antonów red., Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz. Warszawa 2024, LEX).

Sąd Najwyższy zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, że - co do zasady - nie można pozbawić przedsiębiorcy ubezpieczenia chorobowego podczas zwolnień lekarskich,

bo w innym wypadku spowoduje to utratę prawa do świadczeń (art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Naturalnie w okresie niezdolności do pracy może rozpocząć się moment faktycznej likwidacji tej działalności (zaprzestanie wykonywania usług, sprzedaż narzędzi niezbędnych do wykonywania działalności, wypowiadanie umów, zamknięcie strony internetowej, etc.) i tego rodzaju działania będą wówczas podstawą do formułowania stanowiska odnośnie do wyłączenia danej osoby z ubezpieczeń społecznych. Zatem decydować będzie indywidualny splot okoliczności, który w harmonii z zasadą dobrej administracji pozwoli najpierw organowi rentowemu podjąć odpowiednią decyzję, to znaczy albo wobec zaprzestania działalności stwierdzić ustanie ubezpieczenia społecznego,

albo w sytuacji intencjonalnego zawyżenia podstawy wymiaru składek (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23, LEX nr 3648265) orzec wyłącznie w zakresie wysokości podstawy wymiaru składek. Z kolei sąd powszechny nie powinien „drugiego okresu ubezpieczenia" (to jest od 18 stycznia 2017 r.) oceniać negatywnie przez odwołanie się do pierwszego przedziału czasu (od 1 listopada

2014 r. do 17 stycznia 2017 r.), w sytuacji, gdy sam pozwany nie zwalczał podstaw

do podlegania ubezpieczeniom społecznym. (...) ubezpieczeń społecznych musi być przewidywalny z perspektywy jego uczestników. Nie powinni oni być zaskakiwani odmienną oceną dowodów w postępowaniu sądowym, która przez pryzmat przeszłości ma wpłynąć

na zdarzenia przyszłe.

Stanowiska Sądu Apelacyjnego, jak stwierdził Sąd Najwyższy, nie uzasadnia również argument o długotrwałym korzystaniu przez odwołującą się ze świadczeń, jak również ich wysokość, co w konsekwencji sprawia, że bilans składek i wypłat jest niekorzystny

dla organu rentowego. Nie wolno jednak zapominać, że przedmiotem postępowania jest podleganie ubezpieczeniom społecznym, a nie podstawa wymiaru zasiłku chorobowego

i macierzyńskiego. Dodatkowo, prawo ubezpieczeń społecznych nie zostało zbudowane

na zasadzie równości między "wkładem własnym" ubezpieczonego a wypłacanymi mu świadczeniami. Relacja między należną składka a świadczeniem kształtowana jest ryzykiem ubezpieczeniowym, a ono w jednostkowych przypadkach będzie kreślić odmienne zależności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2022 r., (...) 203/21 (LEX nr 3399823).

W rozpoznawanej sprawie, oceniając znaczenie występowania u odwołującej się

po dniu 18 stycznia 2017 r. niezdolności do pracy, jak wskazał Sąd Najwyższy, należy uwzględnić sekwencję zdarzeń. Ubezpieczona przed 20 stycznia 2016 r. (okres pobierania zasiłku macierzyńskiego) prowadziła działalność gospodarczą, organ rentowy nie zgłaszał uwag co do podlegania przez nią ubezpieczeniom społecznym. Nie kwestionował również podlegania przez nią ubezpieczeniom w czasie wcześniejszej niezdolności do pracy związanej z pobieraniem zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego od 1 lutego 2015 r. do 19 stycznia 2016 r. Co więcej, organ rentowy wypłacił ubezpieczonej zasiłek chorobowy za okres od 18 stycznia 2017 r. do 18 lipca 2017 r., następnie od 19 lipca 2017 r., do 13 lipca 2018 r. świadczenie rehabilitacyjne i kolejno zasiłek chorobowy od 14 lipca 2018 r.

do 2 września 2018 r. oraz zasiłek macierzyński od 3 września 2018 r. do 1 września 2019 r.

Kontekst faktyczny rozpoznawanej sprawy prowadzi do oceny, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego nie jest trafny. Przypisując decydujące znaczenie niezdolności ubezpieczonej do pracy w okresie po 18 stycznia 2017 r. (czyli bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego) - co miało stanowić przesłankę wykluczenia jej

z ubezpieczeń społecznych - Sąd Apelacyjny nie uwzględnił relacji między art. 2 ustawy

o swobodzie działalności gospodarczej oraz przepisami ustawy systemowej.

W tych okolicznościach faktycznych przyjęcie, że w rozumieniu, art. 8 ust. 6 pkt 1 oraz art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy systemowej odwołująca się nie prowadziła działalności pozarolniczej od 18 stycznia 2017 r., a zatem nie podlegała od tej daty ubezpieczeniom społecznym, było przedwczesne. Przejawem działalności ubezpieczonej pozostawało zarejestrowanie, jak również utrzymywanie w stanie gotowości niektórych elementów związanych z tą działalnością, takich najem lokalu czy utrzymanie infrastruktury (mebli). Przy rozpoznawaniu sprawy trzeba mieć na uwadze nie tylko same zasady,

ale i rodzaj prowadzonego przedsięwzięcia, którzy rzutuje (może rzutować) na sposób wykonywania działalności. Chodzi w tej mierze generalnie o kwestię miejsca wykonywania działalności. Z ustaleń wynika, że odwołująca się prowadziła gabinet kosmetyczny. Tego rodzaju profil działalności pozwala wykonywać je nie tylko w specjalnie ku temu wynajętym miejscu (gabinet), lecz także w miejscu zamieszkania, czy też wręcz u klienta w domu. Z tego względu potencjalne uwagi co do rodzaju zakupionych mebli, wynajmu (jego zakończenia) nie mogą rzutować na samą możliwość prowadzenia działalności, bo ona - w związku

z przerwą na macierzyństwo - może ulegać ograniczeniu i tym samym redukowaniu kosztów z tym związanych. Niezrozumiałe jest również kwestionowanie stanu zdrowia ubezpieczonej, bez podważania prawdziwości dokumentacji medycznej czy sporządzenia w tym zakresie opinii (choć nie ocena stanu zdrowia ubezpieczonej była przedmiotem niniejszego sporu).

Podsumowując, Sąd Najwyższy stwierdził, że wykluczenie ubezpieczonej

z ubezpieczeń społecznych po 18 stycznia 2017 r. byłoby ewentualnie możliwe z innych przyczyn niż przedstawione w zaskarżonym wyroku, w szczególności wówczas, gdyby organ rentowy wykazał, że po tej dacie nie tylko nie prowadziła ona efektywnej działalności gospodarczej, lecz także nie miała takiego zamiaru.

Sąd Apelacyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego podlega oddaleniu jako bezzasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że nie jest rzeczą Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego sprawę dokonywanie oceny wcześniejszego wyroku tut. Sądu wydanego

w innym składzie z dnia 17 lutego 2022 r. Oceny tej dokonał Sąd Najwyższy w orzeczeniu

z dnia 27 sierpnia 2024 r., uchylając przedmiotowy wyrok i przekazując sprawę

do ponownego rozpoznania. Stosownie zaś do treści art. 398

20 zd. 1 k.p.c. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Sąd Najwyższy. Oznacza to, iż Sąd drugiej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, nie może interpretować ani przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego odmiennie niż to wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego. Związanie to nie obejmuje jednak wskazań co do dalszego postępowania, a w związku z tym sąd w toku ponownego rozpoznania sprawy kieruje się ogólnymi regułami postępowania apelacyjnego (tak np. wyroki SN: z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 374/09, LEX nr 677771; z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 668/08, LEX nr 510961; z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK 335/08, LEX nr 484701).

W rozpoznawanej sprawie powyższe oznacza, że – stosownie do tezy podsumowującej uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego – wykluczenie ubezpieczonej z ubezpieczeń społecznych po 18 stycznia 2017 r. byłoby ewentualnie możliwe z innych przyczyn niż przedstawione w zaskarżonym wyroku z dnia 17 lutego 2022 r., w szczególności wówczas, gdyby organ rentowy wykazał, że po tej dacie B. R. nie tylko nie prowadziła efektywnej działalności gospodarczej, lecz także nie miała takiego zamiaru.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia, czy B. R. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 18 stycznia 2017 r., tj. od dnia następnego po okresie urlopu macierzyńskiego, przy czym w tej dacie i w późniejszym okresie była ona niezdolna do pracy z powodu choroby.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w powyższym zakresie Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, albowiem prawidłowo zinterpretował i zastosował odpowiednie przepisy prawa.

Sąd Apelacyjny zaakceptował zatem w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, traktując je jak własne, nie widząc w związku z tym konieczności ich ponownego szczegółowego przytaczania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNP 1999, nr 24, poz. 776). Sąd odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą, a tym samym nie ma potrzeby powtarzać w całości trafnego wywodu prawnego (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 16 lutego 2006 r., IV CK 380/05, LEX nr 179977; z dnia 16 lutego 2005 r., IV CK 526/04, LEX nr 177281).

Przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.; dalej ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 12 ust. 1 ustawy systemowej). Natomiast dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 7b, 8 i 10 (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej). Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy systemowej obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem rozpoczęcia działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. W art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej wskazano, iż za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się osobę prowadzącą tę działalność na podstawie przepisów ustawy

z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych,

Mając na względzie powyższe, rozważania w spornej między stronami kwestii należy odnieść do treści przepisów określających definicję działalności gospodarczej. Przepis art. 2, obowiązującej do 30 kwietnia 2018 r., ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) definiował działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.

- Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2018 r. poz. 646) działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Podkreślić należy, że ubezpieczenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej powstaje z mocy prawa. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej kreuje obowiązek podlegania osób prowadzących pozarolniczą działalność ubezpieczeniom z mocy ustawy od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Innymi słowy, o obowiązku ubezpieczenia przesądzają przepisy prawa, a nie wola ubezpieczonego lub organu rentowego.

Dokonując analizy spornej w rozpoznawanej sprawie kwestii, tj. prowadzenia

przez B. R. działalności gospodarczej od dnia 18 stycznia 2017 r., Sąd Apelacyjny miał na względzie, iż poza sporem było, iż ubezpieczona prowadziła działalność gospodarczą przed powstaniem niezdolności do pracy. Jak wskazał Sąd Najwyższy, kwestia ta nie może obecnie podlegać weryfikacji. Sąd nie powinien dokonywać jej oceny przez pryzmat osiąganych przez odwołującą dochodów i deklarowanych podstaw wymiaru składek

w sytuacji, gdy nie podważa ich organ rentowy.

Jak dalej wywodził Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności,

z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36a tej ustawy oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

W licznym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że o poprowadzeniu działalności gospodarczej decyduje jej faktyczne wykonywanie. Z uwagi na funkcję zasiłków

z ubezpieczenia społecznego oraz praktykę gospodarczą (wykonywanie działalności jednoosobowo) należy uznać, że jeżeli okresowe wstrzymanie działalności wynika

z niezdolności do pracy (zasiłku chorobowego albo macierzyńskiego), to z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych w dalszym ciągu istnieje tytuł do podlegania tym ubezpieczeniom. Okres niezdolności do pracy z powodu choroby osoby prowadzącej pozarolniczą działalność jest bez wątpienia okresem przerwy w faktycznym wykonywaniu tej działalności, w czasie której osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może otrzymać zasiłek chorobowy. Inaczej rzecz ujmując, przerwa w prowadzeniu pozarolniczej działalności spowodowana stanem zdrowia (chorobą) nie może być traktowana na równi z zaprzestaniem wykonywania tej działalności (co do zasady). Wystarczy w tej mierze odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2021 r., (...) 62/21 (OSNP 2022 nr 3, poz. 31), w którym przyjęto, że możliwe jest podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej po urlopie macierzyńskim w sytuacji, gdy z uwagi na chorobę ubezpieczona nie uczestniczy w obrocie gospodarczym, choć wykonuje rzeczywiste działania mogące w przyszłości umożliwić jej to uczestnictwo.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku Sąd Najwyższy przyjął, że słowo „prowadzić" używane jest jako konsekwencja terminu „działalność”. Skoro dana osoba zajmuje się działalnością gospodarczą, to inaczej rzecz ujmując należy twierdzić, że działalność tę prowadzi. Dodatkowo zaś zapoznanie się z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej zmusza do stwierdzenia,

że ubezpieczony (a zatem również prowadzący działalność gospodarczą) w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie może wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. W rezultacie staje się jasne, że niezdolność do pracy nie rzutuje na ocenę, czy dana osoba prowadzi działalność gospodarczą. Kategorie te współistnieją, nie można jednak za pomocą jednej z nich odwzorowywać zakresu znaczeniowego drugiej.

Analogiczne poglądy Sądy Najwyższy wykładał w orzeczeniach: z 26 listopada

2024 r. w sprawie III USK 12/24, z dnia 16 października 2024 r. w sprawie III USK 12/23,

z dnia 27 sierpnia 2024 r., w sprawie II USK 66/24, z dnia 10 stycznia 2024 r. w sprawie

(...) 460/22, z dnia 14 lipca 2022 r. w sprawie III USK 471/21, z dnia 13 lipca 2022 r.

w sprawie II USKP 203/21 czy z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie II USK 414/21. Podkreśla się w nich, że czym innym jest spełnianie lub niespełnianie kryteriów wymaganych dla uznania danej aktywności za działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy

o swobodzie działalności gospodarczej, a czym innym nierealizowanie tych kryteriów (zarobkowego, zorganizowanego i ciągłego charakteru działalności gospodarczej) z uwagi

na występującą czasową przeszkodę w postaci niezdolności do pracy. Pierwszy czynnik wiąże się z brakiem istotnych właściwości przedmiotowych (zdefiniowanych w ustawie

o swobodzie działalności gospodarczej), drugi polega na "przejściowym" i "okazjonalnym" (w znaczeniu ograniczonym czasowo) niespełnianiu kryteriów przedmiotowych, co znajduje usprawiedliwienie w aspekcie podmiotowym (niezdolności do pracy). Czym innym jest również przygotowanie do rozpoczęcia prowadzenia działalności, a czym innym przygotowanie do kontynuowania dotychczasowej działalności gospodarczej po długim okresie niezdolności do pracy. Skoro prawodawca nie przyjął, że dochodzi do zaprzestania działalności gospodarczej z chwilą niezdolności do pracy i rozpoczęcia okresu zasiłku macierzyńskiego, a więc okresu wcale niekrótkiego, to jednocześnie nie ma podstaw

do stwierdzenia, że po upływie tego okresu ubezpieczona rozpoczyna od nowa działalność, którą wcześniej prowadziła przez wiele lat. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nie nawiązuje do zdarzeń, które uniemożliwiają wykonywanie działalności gospodarczej. Aspekt ten jest natomiast widoczny w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych. Znaczy to tyle, że podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu również osoby prowadzące działalność gospodarczą w okresie niezdolności do pracy. Zapoznanie się z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej potwierdza tę konkluzję, a dodatkowo zmusza do stwierdzenia,

że "ubezpieczony" (a zatem również prowadzący działalność gospodarczą) w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie może wykonywać pracy zarobkowej. W postanowieniu z dnia 19 lipca 2022 r., (...) 471/21, LEX nr 3482060 Sąd Najwyższy stwierdził, że ciągła (chorobowa) niezdolność do pracy, czyli po pierwszym i kolejnym zasiłku macierzyńskim, jest sytuacją w której ubezpieczona nie musi, a nawet nie powinna - dla zachowania prawa

do zasiłku - prowadzić działalności gospodarczej - art. 17 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nieprowadzenie z tej przyczyny działalności gospodarczej nie jest podstawą do stwierdzenia braku podlegania ubezpieczeniom społecznym, bowiem niezdolność chorobowa nie jest przesłanką negatywną, która z mocy ustawy jest równoznaczna z utratą tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym. Należy odróżnić przedmiot regulacji objęty ustawą o swobodzie działalności gospodarczej i z drugiej strony ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych.

W rozpoznawanej sprawie, oceniając znaczenie występowania u odwołującej się

po dniu 18 stycznia 2017 r. niezdolności do pracy, jak wskazał Sąd Najwyższy, należy uwzględnić sekwencję zdarzeń. Ubezpieczona przed 20 stycznia 2016 r. (okres pobierania zasiłku macierzyńskiego) prowadziła działalność gospodarczą, organ rentowy nie zgłaszał uwag co do podlegania przez nią ubezpieczeniom społecznym. Nie kwestionował również podlegania przez nią ubezpieczeniom w czasie wcześniejszej niezdolności do pracy związanej z pobieraniem zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego od 1 lutego 2015 r. do 19 stycznia 2016 r. Co więcej, organ rentowy wypłacił ubezpieczonej zasiłek chorobowy za okres od 18 stycznia 2017 r. do 18 lipca 2017 r., następnie od 19 lipca 2017 r., do 13 lipca 2018 r. świadczenie rehabilitacyjne i kolejno zasiłek chorobowy od 14 lipca 2018 r.

do 2 września 2018 r. oraz zasiłek macierzyński od 3 września 2018 r. do 1 września 2019 r.

Historia korzystania przez odwołującą ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie budzi wątpliwości Sądu odwoławczego w kontekście ewentualnego ich nadużycia. Z całą pewnością nie stanowi takiego nadużycia korzystanie z urlopu macierzyńskiego w związku

z urodzeniem dziecka. Nie można również czynić ubezpieczonej zarzutu z tego, iż korzystała z zasiłków chorobowych i świadczeń rehabilitacyjnych. Dodać przy tym należy, że nie wykazano, aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował którekolwiek

z wystawionych ubezpieczonej zwolnień lekarskich w przewidzianym przez prawo trybie. Przeciwnie, wypłacał jej kolejne zasiłki chorobowe i ustalał prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Skoro nie podważono zasadności wystawionych zwolnień lekarskich,

z faktu niewykonywania przez ubezpieczoną pracy z powodu choroby nie można wyprowadzać wniosku o niewykonywaniu działalności gospodarczej.

Fakt korzystania przez odwołującą z zasiłków chorobowych, świadczeń rehabilitacyjnych praz zasiłków macierzyńskich nie odbiera także prowadzonej

przez odwołującą działalności cechy zarobkowości oraz stałości i ciągłości. Z.

- rozumiana jest jako przynajmniej nakierowanie na osiąganie wymiernego zysku (dochodu) w postaci nadwyżki przychodów nad kosztami (stratami) – (por. wyrok NSA z 26 września 2008 r., (...) 789/07). W tym zakresie znaczenie ma jednak również kryterium subiektywne w postaci dążenia danego podmiotu do osiągnięcia zarobku (będącego zazwyczaj zyskiem) przez wykonywanie określonej działalności. Nie jest więc konieczne faktyczne osiąganie dochodów z danej działalności. Podobnie, ciągłość jako cecha działalności gospodarczej oznacza zamiar podmiotu podejmującego i wykonującego działalność gospodarczą, objawiający się w pewnej metodzie postępowania (powtarzalność czynności) właściwej rodzajowi działalności gospodarczej. Nie wyklucza jej okoliczność, że przedsiębiorca, prowadzący działalność jednoosobowe, nie wykonuje czynności związanych z działalnością w okresie niezdolności do pracy czy też urlopu macierzyńskiego, co potwierdzają przytoczone powyżej judykaty Sądu Najwyższego.

Jak trafnie podkreślił Sąd I instancji, na dzień 18 stycznia 2017 r. ubezpieczona utrzymywała wpis do ewidencji działalności gospodarczej, stwarzający domniemanie jej prowadzenia. Miała zawartą umowę najmu lokalu, a lokal był wyposażony adekwatnie

do rodzaju działalności, co umożliwiało jej wykonywanie zleceń, miała również zapewnioną obsługę księgowo – rachunkową. Powyższe dowodzi, że w miała wówczas zamiar prowadzenia działalności gospodarczej w sposób zorganizowany i ciągły oraz w celu zarobkowym. Pozwany nie wykazał okoliczności przeciwnej. Oceny tej nie zmienia fakt zakończenia najmu, albowiem – na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy – świadczenie usług kosmetycznych odbywać się może w domu klienta czy miejscu zamieszkania ubezpieczonej, nie jest wymagany specjalnie do tego przeznaczony lokal.

Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, że B. R.

od 18 stycznia 2017 r. (nadal) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł,

jak w punkcie 1 wyroku. Wyrok Sądu I instancji nie narusza, jak zarzucono w apelacji

ani art. 233 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że ubezpieczona wykonywała po 18 stycznia 2017 r. działalność gospodarczą w sposób zorganizowany i ciągły, ani też art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, art. 3 ustawy - Prawo przedsiębiorców oraz art. 58 k.c.

W punkcie 2 wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego organu rentowego

na rzecz ubezpieczonej kwotę 510,00 zł wraz z odsetkami z art. 98 § 1

1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne oraz postępowanie kasacyjne, działając w tym zakresie na podstawie art. 98, art. 108 § 1 k.p.c. w zw. § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 oraz § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie ołat za czynności radców prawnych (j. t. z 2018 r.,

poz. 265 ze zm.)

SSA Daria Stanek