Sąd Apelacyjny oddalił apelację ubezpieczonej, wynajem lokalu uznany za pozorną działalność

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 6 września 2022 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że B. T.:

1) jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 9 grudnia 2017 r. do 15 stycznia 2019 r. oraz od 15 stycznia 2020 r. do 21 marca 2021 r.

2) jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 21.03.2022 r. i nadal.

Od powyższej decyzji odwołała się ubezpieczona B. T., zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej zmianę i ustalenie, że jako osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 9 grudnia 2017 r. do 15 stycznia 2019 r. oraz od 15 stycznia 2020 r. do 21 marca 2021 r., jak również od 21 marca 2022 r. do nadal.

W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Nadto złożono wniosek o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 maja 2024 r., sygn. akt VII U 3799/22 oddalił odwołanie (pkt I) i zasądził od skarżącej na rzecz pozwanego kwotę 360 zł wraz z odsetkami na podstawie art. 98 §1

1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Z dniem 1 czerwca 2014 r. B. T. zgłosiła w organie ewidencyjnym działalność gospodarczą pod nazwą (...), której przeważającym przedmiotem działalności była sprzedaż detaliczna pieczywa, ciast, wyrobów ciastkarskich i cukierniczych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. Działalność ta została zawieszona w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 5 kwietnia 2016 r. W dniu 28 listopada 2017 r. we wpisie do CEiDG wprowadzono zmianę przeważającego przedmiotu działalności na PKD 68.20.Z Wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, nazwa pozostała bez zmian. Aktualnie status indywidualnej działalności pozostaje aktywny.

Z tytułu ww. działalności gospodarczej B. T. dokonała w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych:

- od 20.11.2014 r. do 30.11.2014 r. bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

- od 01.12.2014 r. do 31.12.2015 r. z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym

- od 01.03.2017r. do 04.07.2017 r. z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym

- od 30.08.2017 r. do 26.11.2017 r. z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym

- od 27.11.2017 r. do 19.03.2018 r. bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego

- od 20.03.2018 r. do 15.01.2019 r. z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym

- od 15.01.2020 r. do 21.03.2021 r. z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym

- od 21.03.2022 r. i nadal z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

W pozostałych okresach B. T. zgłosiła się wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w związku z posiadanym innym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Od 1 stycznia 2022 r. B. T. wykazała w dokumentach zgłoszeniowych kod tytułu ubezpieczenia 0590 wskazujący na osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu.

Z tytułu zgłoszonej działalności B. T. wykazywała następujące podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne:

- 11/2014 184,80 zł bez składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe,

- 12/2014 504,00 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe,

- 01-12/2015 525,00 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe,

- 03/2017 9.800,00 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe,

- 04/2017 5.226,67 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe,

- 05-10/2017 0,00 zł,

- 11/2017 1.306,67 zł bez składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 12/2017 2.557,80 zł bez składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 01-02/2018 2.665,80 zł bez składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 03-06/2018 9.800,00 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 07/2018 316,13 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 08-12/2018 0,00 zł

- 01/2019 0,00 zł

- 01-04/2020 0,00 zł

- 05/2020 8.535,48 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 06/2020 9.800,00 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 07/2020 7.903,23 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 08/2020 948,39 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 09/2020-03/2021 0, 00 zł

- 03/2022 262,86 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 04/2022 241,44 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 05/2022 554,92 zł ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

- 06-07/2022 905,39 ze składką na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

W okresie zgłoszonej działalności B. T. pobierała następujące świadczenia:

- 17.04.2017 r. - 04.07.2017 r. zasiłek chorobowy

- 5.07.2017 r. - 29.08.2017 r. zasiłek macierzyński

- 30.08.2017 r. - 26.11.2017 r. zasiłek chorobowy

- 2.07.2018 r. - 15.01.2019 r. zasiłek chorobowy

- 16.01.2019 r. - 14.01.2020 r. zasiłek macierzyński

- 15.01.2020 r. - 6.04.2020 r. zasiłek chorobowy

- 7.04.2020 r. - 20.07.2020 r. zasiłek opiekuńczy

- 4.08.2020 r. - 21.03.2021 r. zasiłek chorobowy

- 22.03.2021 r. - 20.03.2022 r. zasiłek macierzyński

- 30.03.2022 r. - 13.04.2022 r. zasiłek opiekuńczy

- 19-27.04.2022 r. zasiłek opiekuńczy.

B. T. w okresie od 28 maja 2014 r. do 19 listopada 2014 r., a następnie od 22 lutego 2016 r. do 28 lutego 2017 r. figurowała jako pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Od 1 marca 2017 r. wymiar czasu pracy uległ obniżeniu do 9/10 etatu, w ślad za tym obniżeniu uległo wynagrodzenie za pracę, które od 03/2017 nie osiągało wysokości wynagrodzenia minimalnego za prace. W tych okolicznościach powstał obowiązek zgłoszenia się B. T. do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatrudnienie trwało do dnia 31 sierpnia 2022 r.

Prowadzona przez B. T. działalność polega na wynajmowaniu lokalu usługowego, który mieści się przy ul. (...) w G.. Na zakup nieruchomości ubezpieczona uzyskała w 2014 r. pomoc DE MINIMIS w formie pożyczki w ramach Programu(...). Ubezpieczona spłacała pożyczkę w kwocie 300.000 zł przez okres pięciu lat w ratach w kwocie 5.300 zł.

Ubezpieczona otrzymywała należny z tytułu najmu czynsz w wysokości 3.500 zł. Od 1 marca 2023 r. zwiększono kwotę należnego czynszu do 5.000 zł. Ubezpieczona wystawiała fakturę najemcy.

B. T. nie zatrudnia pracowników. W czasie absencji chorobowej zastępuje ją mąż, który wystawia faktury i przekazuje dokumentację do biura rachunkowego.

Początkowo ubezpieczona prowadziła działalność w formie cukierni i piekarni, natomiast przestała być opłacalna. Wówczas ubezpieczona podjęła zatrudnienie w ramach umowy o pracę, z tytułu której uzyskiwała wynagrodzenie w kwocie około 4.000 zł.

Od 2017 r. ubezpieczona była pięciokrotnie w ciąży, z czego trzy razy poroniła.

Ubezpieczona brakujące kwoty w ramach prowadzonej działalności finansowała z oszczędności z czasów studenckich. Otrzymała również darowiznę od ojca w kwocie 50.000 zł.

Obecnie z tytułu prowadzonej działalności osiąga około 3.000 zł. Nie posiada zadłużeń z tytułu składek w ZUS oraz wobec Urzędu Skarbowego.

Do sierpnia 2022 r. ubezpieczona pracowała na podstawie umowy o pracę. Poza umową o pracę miała również umowę zlecenia oraz umowę o dzieło.

Przy prowadzeniu działalności gospodarczej ubezpieczona korzysta z usług biura rachunkowego (...) mieszące się przy ul. (...) w G..

Ubezpieczona posiada samochód służbowy marki A. (...) nr rejestracyjny (...), który spłaca w ramach umowy leasingowej. Rata leasingowa wynosiła 3.100 zł.

B. T. w ramach prowadzonej działalności w 2018 r. poniosła stratę w kwocie 5.040,82 zł, natomiast w 2019 r. osiągnęła dochód w kwocie 14.079,97 zł, a w 2020 r. osiągnęła dochód 31.472,76 zł, w 2021 r. osiągnęła dochód 22.031,19 zł.

B. T. zgłosiła prowadzenie działalności gospodarczej od 1 czerwca 2014 r. i nadal, forma opodatkowania działalności to podatek dochodowy od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Ubezpieczona złożyła w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą złożyła zeznania roczne Pit-36 za lata od 2019 r. do 2021 r. wraz z zał. PiT-B oraz VAT-7-K za poszczególne kwartały wspomnianych lat.

Ustalone przez Sąd Okręgowy okoliczności faktyczne były w znacznej części bezsporne i w tym zakresie nie wymagały przeprowadzenia postępowania dowodowego. Bezsporne były m.in. okoliczności dotyczące przebiegu postępowania przed pozwanym organem rentowym, wykształcenia i kwalifikacji ubezpieczonej, korzystania przez nią ze zwolnień lekarskich i przebywania na urlopie macierzyńskim. Poza sporem były również kwoty świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia chorobowego, zasiłku macierzyńskiego i opiekuńczego przez ZUS, a także kwoty uzyskanych dochodów przez ubezpieczoną w ramach jej działalności gospodarczej.

W tym miejscu Sąd Okręgowy podkreślił, iż postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych toczy się trybie odwoławczym od decyzji organu rentowego, co wynika z treści art. 476 §2 k.p.c. Taki odwoławczy tryb postępowania powoduje, iż sąd powszechny rozpoznając odwołanie wniesione przez stronę postępowania dokonuje kontroli prawidłowości decyzji wydanej przez organ rentowy z punktu widzenia jej zgodności z prawem i równocześnie związany jest jej zakresem. Oznacza to, że przedmiotem postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych nie może być kwestia nie objęta zaskarżoną decyzją. W orzecznictwie za utrwalony należy uznać pogląd, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot i zakres orzeczenia sadu wyznaczana jest przez treść decyzji organu rentowego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 22 października 2013 r., III AUa 401/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 21 listopada 2013 r. III AUa 34/13; postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 1999 r. II UZ 52/99).

Sąd I instancji zasadniczo uwzględnił dokumenty księgowe w postaci faktur wystawianych przez biuro rachunkowe, faktur potwierdzających wykonanie przedmiotu umowy najmu lokalu usługowego czy sprzedaży wagi spożywczej i ekspresu do kawy oraz dokumentacji księgowej za lata 2018-2022. Jednakże w tym miejscu podkreślił, że wszelkie czynności na przestrzeni lat związane z prowadzeniem działalności przez ubezpieczoną sprowadzały się wyłącznie do zawarcia umowy z najemcą, wystawiania faktury dla najemcy, regulowania opłat wynikających z działalności tj. składki na ubezpieczenia, podatek, opłaty za usługę biura rachunkowego, raty leasingu do 1/2019, opłaty za ubezpieczenie, a jedyny wyjątek to właśnie sprzedaż ekspresu do kawy oraz wagi spożywczej.

W tym kontekście Sąd Okręgowy miał na uwadze, że prowadzenie przez ubezpieczoną działalności gospodarczej wzbudziło wątpliwości pozwanego już w 2017 r., kiedy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadził postępowanie administracyjne w sprawie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Ostatecznie jednak stwierdzono, że brak jest podstaw do kwestionowania zasadności zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych od 9 grudnia 2017 r. ww. tytułu – wydano decyzję z 8 grudnia 2017 r.

Wydruk CEiDG, dokumentujący fakt zarejestrowania przez ubezpieczoną działalność gospodarczą jednocześnie jest wpisem do ewidencji działalności gospodarczej i korzysta jedynie z domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, domniemanie to może zostać obalone.

Sąd Okręgowy wziął również pod uwagę zeznania ubezpieczonej B. T. – w zakresie uznanym za wiarygodne. Jednakże zeznania ubezpieczonej w ocenie Sądu I instancji jawią się jako niespójne i wewnętrznie sprzeczne. Przede wszystkim Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom co do faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej, która w istotnie sprowadza się wyłącznie do wynajmowania lokalu użytkowego. Poza tym, ubezpieczona nie podejmuje żadnych działań celem pozyskania klientów czy dodatkowego zysku. Co najistotniejsze, ubezpieczona nie wykazała, że jej działalność znajduje ekonomiczne uzasadnienie, skoro zestawione zadeklarowane przez nią przychody z wysokością wydatków związanych z ratą leasingową, podatkiem, składkami na ubezpieczenia wskazują, że działalność ubezpieczonej nie prowadzi do osiągnięcia zysku. Nie uszło przy tym uwadze Sądu, iż brakujące kwoty na pokrycie zobowiązań ubezpieczona finansowała ze swoich własnych oszczędności, a zatem bym bardziej nie można uznać, że działalność ubezpieczonej spełnia warunki opłacalności.

Sąd Okręgowy zwrócił także uwagę na okoliczności związane z długotrwałymi absencjami chorobowymi ubezpieczonej i krótką zdolność do wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Sąd miał na względzie, iż wówczas czynności związane z dostarczeniem dokumentacji do obsługi księgowej podejmował mąż ubezpieczonej P. T., jednakże nie został zgłoszony jako osoba współpracują z B. T.. W świetle powyższego, również trudno uznać, by działalność była wykonana przez ubezpieczoną osobiście i we własnym imieniu, skoro wielokrotnie posiłkowała się pomocą męża.

Na tej podstawie Sąd Okręgowy uznał, iż zeznania ubezpieczonej zostały skonstruowane wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania.

W tym miejscu Sąd I instancji wyjaśnił, że reguły dowodzenia w procesie cywilnym (art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.) zobowiązują strony do wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne. Zasada ta znajduje zastosowanie również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, których przedmiotem są odwołania od decyzji organów rentowych. Ogólna zasada rozkładu ciężaru dowodu jest regułą w znaczeniu materialnym, wskazującą, kto poniesie skutki nieudowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, natomiast art. 232 k.p.c. wskazuje, kto ponosi ciężar dowodu w znaczeniu formalnym, czyli „kto powinien przedstawiać dowody:” (por. wyroki Sądu Najwyższego z 17 lutego 2006 r., V CSK 129/05 oraz z 8 marca 2010 r., II PK 260/09, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 15 kwietnia 2016 r., III AUa 1837/15). Sąd Okręgowy miał też na względzie, że na etapie postępowania sądowo-odwoławczego to nie organ ma udowadniać prawidłowość wydanej przez siebie decyzji, lecz strona ma udowodnić, że wskazane przez tą stronę w odwołaniu okoliczności faktycznie miały miejsce. Powyższa reguła oznacza także, że brak inicjatywy dowodowej strony odwołującej się lub niedostateczne wykazanie zasadności jej stanowiska co do zasady skutkować będzie oddaleniem odwołania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 kwietnia 2016 r., III AUa 1928/15). Natomiast w przedmiotowej sprawie brak jest obiektywnych, jednoznacznych i przekonywających dowodów, które pozwoliłyby ustalić, że B. T. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w spornym okresie.

Przedmiotem niniejszego postępowania było dokonanie weryfikacji trafności zawartego w spornej decyzji rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia przez pozwanego braku podstaw do objęcia ubezpieczonej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi (emerytalnym, rentowymi i wypadkowym) w związku z faktem wykonywania przez wnioskodawczynię pozarolniczej działalności gospodarczej.

Sąd Okręgowy wskazał, że stosownie do treści przepisu art. 6 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 j.t. ze zm.) obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Ponadto w myśl art. 11 ust. 2 tej ustawy dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10. Ustawa systemowa w art. 8 ust. 6 punkt 1 podaje, iż za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Definicję działalności gospodarczej zawierają przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 162 ze zm.). Zgodnie z art. 3 tej ustawy działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Z kolei w myśl art. 4 ust. 1 ustawy, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Cechami działalności gospodarczej są zatem wskazać zorganizowanie i ciągłość. Powszechne rozumienie słowa „organizowanie” wskazuje, iż jest ono związane z przygotowaniem, zakładaniem (wyrok WSA w Opolu z 7 maja 2008 r., I SA/Op 18/08). Zorganizowanie jako cecha działalności gospodarczej oznacza, że jej wykonywanie jest zaplanowane pod względem prawnym i faktycznym. Podmiot wykonujący działalność gospodarczą musi podjąć wiele czynności o charakterze organizacyjnym, których celem jest przygotowanie do wykonywania tej działalności. Zatem jako zorganizowanie działalności gospodarczej należy rozumieć czynności zmierzające do jej podjęcia i wykonywania. W piśmiennictwie wskazuje się na materialny i formalny aspekt zorganizowania działalności gospodarczej. Formalne zorganizowanie działalności gospodarczej należy rozumieć jako prawnie określony zakres obowiązków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą. Należy tutaj zaliczyć rejestrację działalności gospodarczej, zgłoszenia podatkowe oraz statystyczne, obowiązki związane z ubezpieczeniem społecznym, konieczność prowadzenia działalności gospodarczej w określonej formie organizacyjno-prawnej, konieczność uzyskania określonych aktów administracyjnych, tj. koncesji, zezwolenia. Natomiast jeśli chodzi o warunki materialne, to wymienia się listę czynności organizacyjnych w zakresie uzyskania środków finansowych na podjęcie działalności gospodarczej, zatrudnienia pracowników, wynajęcia czy też zakupu lokalu. Te wszystkie wskazane czynności organizacyjne jednoznacznie przesądzają, iż działalność gospodarcza jest aktywnością, która nie ma charakteru przypadkowego (tak M. Szydło, Swoboda..., s. 50). Prowadzenie działalności gospodarczej to przecież proces polegający na stworzeniu odpowiednich warunków do jej wykonywania, a nie tylko faktyczne jej wykonywanie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2009 r., VII SA/Wa 1374/08). Zorganizowanie to zatem racjonalny proces obejmujący nie tylko czynności organizacyjne, lecz także te, które są zaliczane do przedmiotu działalności przedsiębiorcy (tak S. Koroluk [i in.], Ustawa..., red. A. Powałowski, 2009, s. 29) (Małgorzata Sieradzka, Komentarz do art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, Lex 2013).

Działalność gospodarcza to prawnie określona sytuacja, którą trzeba oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających znamiona tej działalności lub ich niewypełniających. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zatem kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie. Sąd Najwyższy (uchwała z 23 lutego 2005 r., III CZP 88/04) stwierdził, że działalnością gospodarczą jest działalność wykazująca zawodowy, czyli stały, charakter, podporządkowanie regułom zysku i opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w działalności gospodarczej (w obrocie gospodarczym).

W niniejszej sprawie istotne jest zawłaszcza stwierdzenie, że podstawową, konstytutywną cechę działalności gospodarczej stanowi jej zarobkowy charakter (wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2013 r., I UK 604/12). Dana działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia dochodu („zarobku”) - rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami (kosztami) tej działalności. Brak przedmiotowej cechy przesądza, iż w danym przypadku nie można mówić o działalności gospodarczej (w rozumieniu art. 2 o swobodzie działalności gospodarczej). Działalność pozbawiona tego aspektu jest działalnością charytatywną, społeczną, kulturalną i inną (określaną mianem non profit) (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2008 r., II FSK 789/07; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 sierpnia 2016 r., III AUa 530/16). Działalność prowadzona niezarobkowo, nawet jeżeli będzie jednym z rodzajów działalności wyspecyfikowanej w rozumieniu art. 2 ustawy, nie może być uznana za działalność gospodarczą (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 października 2004 r., II SA 3673/03).

Wykonywanie czynności takich jak zgłoszenie działalności do ewidencji prowadzenia działalności gospodarczej nie jest równoznaczne z rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej i jej wykonywaniem. W wyroku z 21 czerwca 2001 r., II UKN 428/00 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. W wyroku z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05 wyrażono pogląd, że wykonywanie działalności gospodarczej obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie w celu zarobkowym czynności należących do zakresu tej działalności, lecz także czynności zmierzających do zaistnienia takich czynności gospodarczych (czynności przygotowawcze), np. poszukiwanie nowych klientów, zamieszczanie ogłoszeń w prasie, załatwianie spraw urzędowych; wszystkie te czynności pozostają w ścisłym związku z działalnością usługową, zmierzają bowiem do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania; w rezultacie podjęcie czynności zmierzających bezpośrednio do rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej (czynności przygotowawczych) stanowi już o jej wykonywaniu (podobnie w wyroku z 23 marca 2006 r., I UK 220/05).

Podzielając również ten ostatni pogląd, Sąd Okręgowy wskazał, że jakkolwiek podjęcie działań przygotowawczych do prowadzenia działalności gospodarczych może być ocenione jako jeden z elementów prowadzenia takiej działalności, to jedynie w przypadku, gdy chodzi o przygotowanie rzeczywistej działalności gospodarczej, nie zaś w przypadku, gdy dana osoba faktycznie nie ma woli prowadzenia działalności gospodarczej, a podejmowane działania służą jedynie tworzeniu pozoru działalności. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nieodzownym atrybutem działalności gospodarczej jest jej wykonywanie w sposób zorganizowany i ciągły (por. np. wyroki z 19 marca 2007 r., III UK 133/06; z 21 maja 2008 r., III UK 112/07). W rezultacie podejmowanie czynności przygotowawczych polegających na poszukiwaniu kontrahentów umowy obejmującej zakres działań określony we wpisie do ewidencji oraz gotowość do podjęcia tych działań nie stanowią o rozpoczęciu wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, jeżeli nie doprowadziły do faktycznego jej uruchomienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r. II UK 51/11).

Odnosząc te rozważania do okoliczności niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy wskazał, że nie ma podstaw do ustalenia wykonywania przez ubezpieczoną działalności gospodarczej w spornym okresie.

Ubezpieczona podjęła szereg działań zmierzających do podjęcia właściwej działalności tj. zarejestrowała działalność, zgłosiła się do ubezpieczenia. Działalność ta została zawieszona w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 5 kwietnia 2016 r. W dniu 28 listopada 2017 r. we wpisie do CEiDG wprowadzono zmianę przeważającego przedmiotu działalności na PKD 68.20.Z Wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, nazwa pozostała bez zmian. Aktualnie status indywidualnej działalności pozostaje aktywny.

Zdaniem Sądu I instancji całokształt ustaleń wskazuje na to, że działalność ubezpieczonej nie jest ekonomicznie uzasadniona, albowiem przychody nie były w stanie pokryć należności, skoro ubezpieczona finansowała je z własnych oszczędności oraz darowizn. Ponadto działalność ubezpieczonej nie ma w ocenie Sądu Okręgowego charakteru ciągłego i nastawionego na osiągnięcie zysku.

Zatem wykonywania działalności nie potwierdziło przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe. Nawet gdyby ustalić, że ubezpieczona prowadziła działalność w zakresie wynajmu lokalu użytkowego, to przy ustaleniu, że ubezpieczona musiała ponosić koszty działalności, przede wszystkim koszty wysokiej składki na ubezpieczenia społeczne nie można było zakładać, że działalność taka przyniesie jej jakikolwiek zysk. Trzeba pamiętać, że ubezpieczona każdorazowo wiedziała o swojej ciąży, a mimo to nie planowała podjęcia takich działań, które umożliwiłyby je prowadzenie działalności w okresie niezdolności do pracy (ustanowienie pełnomocnika, zatrudnienie pracowników itp.). Tym samym Sąd Okręgowy zauważył, że znając te ograniczenia i nie mając znacznych dochodów, wybrała wysoką składkę. Biorąc pod uwagę, że ubezpieczona wystawiała faktury na tylko jedną usługę polegającą na najmie lokalu, uznać należy, że celem działalności ubezpieczonej było jedynie pozorowanie działalności w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Działania pozorne, nienakierowane na prowadzenie stałej działalności, co więcej, nienakierowanie na uzyskiwanie realnego zysku z tej działalności nie stanowią działalności gospodarczej w myśl powołanych wcześniej przepisów ustawy.

Sąd Okręgowy wskazał, że rozpoczęcie działalności gospodarczej przez kobietę w ciąży, niezależnie od tego, czy jest to ciąża początkowa czy zaawansowana, nie może świadczyć o braku woli do prowadzenia tej działalności. Taką wolę każdorazowo winno się badać w oparciu o całokształt okoliczności sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 12 grudnia 2014 r., III AUa 878/14). Takich okoliczności, świadczących o rzeczywistej woli prowadzenia działalności gospodarczej nie wykazano w niniejszej sprawie. Również w późniejszym okresie nie wykazano, aby ubezpieczona osiągała dochody pozwalające zrekompensować jej koszty działalności, w tym dużą składkę na ubezpieczenia społeczne. Jak wskazano, jej zeznania wskazywały jedynie na wynajmowanie jednego lokalu użytkowego (czynsz 3.500 zł, od 1 marca 2023 r. 5.000 zł).

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy stwierdził, że nie wykazano, aby ubezpieczona w spornym okresie prowadziła faktycznie działalność gospodarczą w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów. Tym samym uznać należało, że brak jest podstaw do objęcia wnioskodawczyni ubezpieczeniami społecznymi na podstawie przepisów ustawy systemowej.

Z powyżej wskazanych względów, uznając odwołanie ubezpieczonej B. T. za nieuzasadnione, Sąd Okręgowy na mocy art. 477

14 §1 k.p.c. w związku z powołanymi wyżej przepisami, oddalił odwołanie skarżącej.

W punkcie II sentencji wyroku Sąd Okręgowy orzekł o kosztach zastępstwa procesowego kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sporu, na podstawie art. 98 §1 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 k.p.c. oraz na podstawie §9 ust §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 j.t.), ustalając je w wysokości 360 zł, biorąc pod uwagę rodzaj i stopień zawiłości sprawy, nakład pracy pełnomocnika oraz jego wkład pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy i jej rozstrzygnięcia. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd I instancji oparł o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, tj. o treść art. 98 §1 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła ubezpieczona zaskarżając go w całości, zarzucając:

I. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że prowadzona przez ubezpieczoną działalność gospodarcza nie jest rzeczywista i jest prowadzona tylko dla pozoru, celem uzyskania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych;

II. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 §1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci; zeznań powódki oraz dokumentacji potwierdzającej prowadzenie działalności gospodarczej w ujęciu formalnym i materialnym (zakup lokalu usługowego z pomocy de minimis i spłata rat pożyczki, początkowo prowadzenie cukierni, poszukiwanie najemców lokalu usługowego, najem lokaju usługowego w trakcie obowiązywania pożyczki w ramach pomocy de minimis, podwyżka czynszu najmu lokalu usługowego, regulowanie należności publicznoprawnych, osiąganie dochodu, umowa zlecenia z biurem księgowym) prowadzących do niezasadnych wniosków, że działalność prowadzona przez powódkę nie była działalnością prowadzoną w celach zarobkowych i w sposób ciągły oraz osobisty;

III. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 §1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w postaci deklaracji podatkowych za rok 2019 (dochód w kwocie 14.079,97 zł), za rok 2020 (dochód w kwocie 31.472,76 zł), za rok 2021 (dochód w kwocie 22.031,19 zł) co skutkowało niezasadnym przyjęciem, że prowadzona przez powódkę działalność nie miała charakteru zarobkowego, a tym samym prowadzona była dla pozoru, mimo, że w okresach absencji działalność ta generowała dochody;

IV. obrazę prawa materialnego, tj. art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że prowadzona przez ubezpieczoną działalność gospodarcza nie miała przymiotu ciągłości oraz osobistego i zarobkowego charakteru.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I i ustalenie, że B. T. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nic niższa niż 60% kwoty przeciętnego wynagrodzenia, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 9 grudnia 2017 r. do 15 stycznia 2019 r., od 15 stycznia 2020 r. do 21 marca 2021 r.; zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I poprzez zmianę decyzji w pkt 2 i ustalenie, że B. T. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 21 marca 2022 i nadal; zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. II poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami na podstawie art. 98 §1 (1) k.p.c. według norm przepisanych prawem oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki koszów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami na podstawie art. 98 §1 (1) k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. według norm przepisanych prawem.

W uzasadnieniu apelacji skarżąca wskazała, że rozpoczęta prowadzenie działalności gospodarczej już l6 maja 2014 r. Dopiero z dniem 17 kwietnia 2017 r. skorzystała ze zwolnienia chorobowego. Dlatego, wbrew sugestiom Sądu Okręgowego, źródła rozpoczęcia działalności gospodarczej nie należy upatrywać w ciąży początkowej, ani zaawansowanej, a tym samym wywodzić, że po stronie ubezpieczonej nie było woli prowadzenia działalności. Podejmowane przez powódkę działania nic służyły tworzeniu pozoru działalności. Powyższe nie wiąże się logicznie z zakupem lokalu użytkowego przy zastosowaniu pomocy de minimis.

Nadto przeprowadzonej w grudniu 2017 r. kontroli zwieńczonej wydaniem decyzji nie można poczytywać jako argumentu potwierdzającego istnienie pozorności, wręcz przeciwnie. Organ rentowy 8 grudnia 2017 r. wydał dla ubezpieczonej korzystną decyzję, wówczas prowadzona działalność miała dokładnie taki sam charakter, koszty prowadzenia działalności i strukturę, jak przez kolejne lata. Oznacza to, że charakter prowadzonej działalności, pod względem ekonomicznym, osobistym i ciągłym podlegał legitymizacji. Organy państwowe nie mogą bowiem raz uznawać danej działalności za zgodną z prawem i nie przypisywać jej pozorności, w innym czasie wręcz odwrotnie. Narusza to zasadę zaufania obywateli do państwa.

Jeśli chodzi o charakter zarobkowy działalności, skarżąca wskazała, że dochody w ramach prowadzonej działalności były regularnie uzyskiwane, mimo że powódka przebywała na zwolnieniu chorobowym, czy w trakcie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nadto po dniu wydania zaskarżonej decyzji działalność jest nadal prowadzona, powódka wciąż w ten sposób rozlicza przychody i dochody uzyskiwane z czynszu najmu lokalu użytkowego.

Przyjmując sposób interpretacji Sądu w kontekście uzyskiwania zysków należałoby dojść do przekonania, że osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą na tzw. „stracie” nie powinny podlegać ubezpieczeniom społecznym, a uregulowanie za takie okresy składki winny być zwracane ubezpieczonym. Nie można godzić się na tego rodzaju uznaniowość w ocenie aspektów ekonomicznych prowadzonej działalności gospodarczej, a w każdej płaszczyźnie obywatel winien być traktowany zgodnie z zasadą równości. Usprawiedliwionym jest założenie, że gdyby działalność gospodarcza finalnie funkcjonowała w takiej samej strukturze, a ubezpieczonej nie spotkałaby tragedia w postaci trzech poronień ZUS nie wydałby zaskarżonej decyzji.

Na gruncie przedmiotowej sprawy zdaniem skarżącej, głównym asumptem do wydania zaskarżonej decyzji, była częstotliwość pobierania zasiłków chorobowych i macierzyńskich, które stały się podstawą dla uznania braku ciągłości w jej prowadzeniu. Faktem jest, że powódka była pięć razy ciąży, jednak jedynie dwie z tych ciąż zakończyły się narodzinami. Działania powódki nie polegały na stwarzaniu pozorów prowadzenia działalności celem uzyskania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych. To co się przytrafiło powódce nie było w żadnym stopniu do przewidzenia. Nie można oczekiwać od kobiety, która walczy o potomstwo, że przy „którymś poróżnieniu” zakończy prowadzenie działalności gospodarczej, z uwagi na nieprowadzenie jej osobiście jedynie w okresach pobierania zasiłku chorobowego.

Skarżąca nie zgodziła się również z wnioskami Sądu Okręgowego, że zachodząc w ciąże winna w czasie swojej nieobecności podjąć działania w postaci ustanowienia pełnomocnika bądź zatrudnić pracownika. W okresach absencji podczas zwolnień chorobowych, a nie okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego, mogła przecież korzystać z pomocy męża. Okazjonalne podejmowanie czynności, zajmujących nikłą ilość czasu, nie generowały konieczności zgłoszenia męża jako osoby współpracującej.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą wedle norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonej nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była kwestia, czy B. T., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym.

Zgodnie art. 233 §1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98). W razie przekroczenia naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 233 §1 k.p.c. wadliwa jest przeprowadzona przez sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa.

Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 §1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, I ACa 513/05).

Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 §1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącej odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżąca powinna wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (tak Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach z: 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00; 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99; 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99).

Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd przepisu art. 233 §1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest wystarczające jedynie przekonanie o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98, niepubl.).

Z kolei sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału zachodzi jedynie wtedy, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie, a konkluzją, do jakiej dochodzi sąd na jego podstawie. Ze sprzecznością mamy do czynienia wówczas, gdy z treści dowodu wynika co innego niż przyjął sąd, gdy pewnego dowodu nie uwzględniono przy ocenie, gdy sąd przyjął pewne fakty za ustalone, mimo że nie zostały one w ogóle lub niedostatecznie potwierdzone, gdy sąd uznał pewne fakty za nieudowodnione, mimo że były ku temu podstawy oraz, gdy ocena materiału dowodowego koliduje z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania, co oznacza, że sąd wyprowadza błędny logicznie wniosek z ustalonych przez siebie okoliczności. Innymi słowy, zarzut sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego może tylko wówczas wzruszyć zaskarżony wyrok, gdy istnieje dysharmonia między materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej doszedł sąd na jego podstawie. To natomiast, że określone dowody ocenione zostały niezgodnie z intencją strony skarżącej nie oznacza jeszcze, iż sąd dopuścił się naruszenia art. 233 §1 k.p.c.

Apelująca przedstawia jedynie odmienne stanowisko w sprawie i w sposób polemiczny odnosi się do prawidłowych ustaleń faktycznych i trafnej oceny prawnej dokonanej przez Sąd I instancji. Zdaniem Sądu odwoławczego, zaproponowana przez skarżącą ocena dowodów pomija zawarte w kodeksie postępowania cywilnego reguły rządzące postępowaniem dowodowym i nie uwzględnia wszystkich istotnych okoliczności, na jakie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, a które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji, który wskazał w jakim zakresie uznał dowody za wiarygodne, a w jakim nie, i wskazał tego przyczyny. Ponadto Sąd I instancji, oceniając materiał dowodowy (między innymi zeznania ubezpieczonej, dokumentację rachunkowo-finansową), uwzględnił całokształt okoliczności sprawy, a także prawidłowo badał, czy ubezpieczona w okresach od 9 grudnia 2017 r. do 15 stycznia 2019 r. i od 15 stycznia 2020 r. faktycznie wykonywała czynności, które miałyby charakter zawodowy, zorganizowany, ciągły i zarobkowy. Materiał dowodowy zaoferowany przez strony, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 k.c., został poddany wnikliwej analizie przez Sąd Okręgowy, który trafnie uznał, że nie można było w spornych okresach objąć jej ubezpieczeniami społecznym, ponieważ czynności podejmowane przez ubezpieczoną nie posiadały ww. przymiotów definiujących działalność gospodarczą.

Sąd Apelacyjny podziela zarówno całość podjętych ustaleń faktycznych, jak i ocenę prawną Sądu I instancji, Sąd odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 §2

1 pkt 1 i 2 k.p.c.).

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 12 ust. 1 ustawy systemowej). Natomiast dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4, 5a, 7b, 8 i 10 (art. 11 ust. 2 ustawy systemowej). Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy systemowej obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem rozpoczęcia działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności.

Ocena, czy działalność gospodarcza jest wykonywana, należy przede wszystkim do sfery ustaleń faktycznych, a dopiero w następnej kolejności - do ich kwalifikacji prawnej. Działalność gospodarcza to prawnie określona sytuacja, którą trzeba oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających znamiona tej działalności lub ich niewypełniających. Prowadzenie działalności gospodarczej jest kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny podkreśla, iż ubezpieczona nie wykazała, aby w spornym okresie prowadziła zawodową działalność gospodarczą w sposób ciągły, w celach zarobkowych, w oparciu o zasadę racjonalnego gospodarowania.

Sąd Najwyższy, w wyroku z 30 października 2018 r., I UK 277/17, wyjaśnił, że chociaż definicja osoby prowadzącej pozarolniczą działalność uległa zmianie, to zgodnie z art. 196 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 650), do postępowań w sprawach przedsiębiorców wszczętych na podstawie przepisów dotychczasowych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy Prawo przedsiębiorców, stosuje się przepisy dotychczasowe. Do takich postępowań stosuje się art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 kwietnia 2018 r., zgodnie z którym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. W myśl art. 2, obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2018 r., ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Jest to legalna definicja działalności gospodarczej, co oznacza, że powinna być ona traktowana jako powszechnie obowiązujące rozumienie tego pojęcia w polskim systemie prawnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2009 r., V KK 330/08, zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r., III CZP 88/04). Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 162) działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

W sprawie o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą relewantne są przesłanki wynikające z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej albo obecnie obowiązującej ustawy Prawo przedsiębiorców i ustawy systemowej. W literaturze i orzecznictwie na gruncie poprzednio obowiązujących ustaw utrwalony został pogląd, że działalnością gospodarczą jest działalność wskazująca zawodowy, czyli stały charakter, w tym powtarzalność podejmowanych działań, podporządkowanie regułom zysku i opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w działalności gospodarczej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 r., oraz z dnia 23 lutego 2005 r., III CZP 88/04, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2005 r.). Wobec tego nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana okresowo i sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 1991 r., II SA 898/90, oraz z dnia 17 września 1997 r., II SA/Wa 1089/96), a także jeśli nie jest ona prowadzona w celu osiągnięcia dochodu (zarobku) rozumianego jako nadwyżka przychodów nad poniesionymi kosztami. W wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2017 r., I UK 395/16 (LEX nr 2400313 z glosą K. Stepnickiej, LEX/el 2018) zwrócono uwagę, że prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć stopień natężenia jego aktywności może być różny.

Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że z dniem 1 czerwca 2014 r. B. T. zgłosiła działalność gospodarczą pod nazwą(...), której przeważającym przedmiotem działalności była sprzedaż detaliczna pieczywa, ciast, wyrobów ciastkarskich i cukierniczych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. Działalność ta została zawieszona w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 5 kwietnia 2016 r. W dniu 28 listopada 2017 r. we wpisie do CEiDG wprowadzono zmianę przeważającego przedmiotu działalności na PKD 68.20.Z Wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi, nazwa pozostała bez zmian. Aktualnie status indywidualnej działalności pozostaje aktywny.

Z tytułu ww. działalności gospodarczej B. T. dokonała w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych licznych zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w niektórych przypadkach z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a w niektórych bez.

W pozostałych okresach ubezpieczona zgłosiła się wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w związku z posiadanym innym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Od 1 stycznia 2022 r. B. T. wykazała w dokumentach zgłoszeniowych kod tytułu ubezpieczenia 0590 wskazujący na osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne uzależniona jest od dochodu.

W okresie zgłoszonej działalności B. T. pobierała również świadczenia z tytułu zasiłków chorobowych, macierzyńskich i opiekuńczych.

W okresie od 28 maja 2014 r. do 19 listopada 2014 r., a następnie od 22 lutego 2016 r. do 28 lutego 2017 r. ubezpieczona figurowała jako pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Od 1 marca 2017 r. wymiar czasu pracy uległ obniżeniu do 9/10 etatu, w ślad za tym obniżeniu uległo wynagrodzenie za pracę, które od 03/2017 nie osiągało wysokości wynagrodzenia minimalnego za prace. W tych okolicznościach powstał obowiązek zgłoszenia się B. T. do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zatrudnienie trwało do dnia 31 sierpnia 2022 r.

Prowadzona przez B. T. działalność polega na wynajmowaniu lokalu usługowego w G.. Na zakup nieruchomości ubezpieczona uzyskała w 2014 r. pomoc DE MINIMIS w formie pożyczki w ramach Programu (...). Ubezpieczona spłacała pożyczkę w kwocie 300.000 zł przez okres pięciu lat w ratach w kwocie 5.300 zł.

Ubezpieczona otrzymywała należny z tytułu najmu czynsz w wysokości 3.500 zł. Od 1 marca 2023 r. zwiększono kwotę należnego czynszu do 5.000 zł.

B. T. nie zatrudnia pracowników. W czasie absencji chorobowej zastępuje ją mąż, który wystawia faktury i przekazuje dokumentację do biura rachunkowego.

Początkowo ubezpieczona prowadziła działalność w formie cukierni i piekarni, natomiast przestała być opłacalna. Wówczas ubezpieczona podjęła zatrudnienie w ramach umowy o pracę, z tytułu której uzyskiwała wynagrodzenie w kwocie około 4.000 zł.

Od 2017 r. ubezpieczona była pięciokrotnie w ciąży, z czego trzy razy poroniła.

Odwołująca brakujące kwoty w ramach prowadzonej działalności finansowała z oszczędności z czasów studenckich. Otrzymała również darowiznę od ojca w kwocie 50.000 zł.

Obecnie z tytułu prowadzonej działalności osiąga około 3.000 zł. Nie posiada zadłużeń z tytułu składek w ZUS oraz wobec Urzędu Skarbowego. Do sierpnia 2022 r. pracowała na podstawie umowy o pracę. Poza umową o pracę miała również umowę zlecenia oraz umowę o dzieło. Posiada również samochód służbowy marki A. (...), który spłaca w ramach umowy leasingowej. Rata leasingowa wynosiła 3.100 zł.

B. T. w ramach prowadzonej działalności w 2018 r. poniosła stratę w kwocie 5.040,82 zł, natomiast w 2019 r. osiągnęła dochód w kwocie 14.079,97 zł, a w 2020 r. osiągnęła dochód 31.472,76 zł, w 2021 r. osiągnęła dochód 22.031,19 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą złożyła zeznania roczne Pit-36 za lata od 2019 r. do 2021 r. wraz z zał. PiT-B oraz VAT-7-K za poszczególne kwartały.

W ustalonym stanie faktycznym przede wszystkim uwagę zwraca brak ciągłości działalności, a w szczególności brak zamiaru prowadzenia tej działalności w sposób stały. Ciągłość działalności gospodarczej oznacza, że jest to względna stałość (stabilność) jej wykonywania, przy założeniu, iż nie jest to aktywność okazjonalna, jednostkowa, sporadyczna. Trwanie czynności wynika już z samego znaczenia przymiotnika „ciągły”, który jest przeciwieństwem przymiotnika „jednorazowy”. W przypadku działalności gospodarczej nie jest przy tym wymagana cecha ciągłości w ścisłym znaczeniu – raczej rodzajowa powtarzalność, a nie jednorazowość działań.

Sąd Apelacyjny zwraca również uwagę, iż ciągłość jako cecha działalności gospodarczej oznacza zamiar podmiotu podejmującego i wykonującego działalność gospodarczą, objawiający się w pewnej metodzie postępowania (powtarzalność czynności) właściwej rodzajowi działalności gospodarczej (A. Powałowski, S. Koroluk, Podejmowanie działalności gospodarczej w świetle regulacji prawnych, Bydgoszcz–Gdańsk 2005, s. 37).

Nie oznacza to oczywiście utożsamiania ciągłości z koniecznością wykonywania działalności gospodarczej bez przerwy. Z punktu widzenia ciągłości działalności gospodarczej istotny jednak staje się zamiar powtarzalności określonych czynności w celu osiągnięcia dochodu. Ciągłość musi być elementem zamiaru podmiotu podejmującego działalność gospodarczą. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż ciągłość oznacza, że działalność gospodarcza nastawiona jest na z góry nieokreślony czas. To zamiar powtarzalności w odniesieniu do aktywności (działalności) decyduje o pozytywnym lub negatywnym zaistnieniu przesłanki ciągłości, przy czym Sąd Apelacyjny nie twierdzi, iż jakiekolwiek przerwy w jej prowadzeniu dyskwalifikują cechę ciągłości.

Mając na uwadze powyższy kontekst, Sąd Apelacyjny wskazuje, że działania podjęte przez ubezpieczoną od grudnia 2017 r. (okres objęty weryfikacją przez organ rentowy) nie zmierzały do jej prowadzenia w sposób stały, z założenia nieograniczony czasowo.

Sąd Apelacyjny nie przeczy, że O. G. podjęła działania, które miały jej umożliwić zalegalizowanie działalności gospodarczej. Dokonała ona zgłoszenia tej działalności do CEIDG. Zgłosiła się również do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jednak w związku z bardzo częstymi okresami zasiłkowymi organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu wyjaśnienie czy działalność ta jest faktycznie prowadzona. Sąd Apelacyjny stanowczo podziela stanowisko Sądu I instancji, że ubezpieczona podejmowała jedynie pozorne działania mające uwiarygodnić jej rzeczywiste prowadzenie, nie przedstawiła dowodów świadczących o wykonywaniu działalności gospodarczej o charakterze zorganizowanym, zawodowym i ciągłym.

Oczywiście zamiaru ciągłego prowadzenia działalności gospodarczej nie podważa przewidywanie jej zawieszenia lub przejściowy brak świadczenia usług i uzyskiwania przychodu ze względu na ciążę albo konieczność opieki nad dzieckiem, czy chorobę własną lub dziecka. Niemniej, analiza stanu faktycznego pozwala ustalić, czym faktycznie kierowała się odwołująca rejestrując działalność gospodarczą. Sytuacja ta wymagała więc szczególnej rozwagi przy ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Po zmianie głównego profilu działalności, działania ubezpieczonej na przestrzeni lat sprowadzały się do zawarcia umowy najmu, wystawiania faktury dla najemcy, regulowanie należności publicznoprawnych, opłat za usługi biura księgowego, rat leasingu, a jedynym wyjątkiem była sprzedaż ekspresu do kawy i wagi spożywczej. Takich działań nie można uznać jako ekonomiczne zmierzające do osiągnięcia zysku. Należy również pamiętać, że działalność ubezpieczonej nie jest opłacalna mając na uwadze koszty jakie ponosi co miesiąc i przychód, który stanowi jedynie kwota z wynajmu lokalu.

Nie uszło również uwadze Sądu Okręgowego, że ubezpieczona w czasie swoich długotrwałych absencji korzystała z pomocy męża, który wystawiał faktury za najem lokalu i dostarczał dokumenty do księgowej. Trudno zatem uznać, że B. T. wykonywała działalność osobiście i we własnym imieniu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, postawa ubezpieczonej świadczy o tym, że podejmowane działania miały stworzyć pozory istnienia działalności gospodarczej, aby móc korzystać ze świadczeń z ubezpieczenia. Takie zaś założenie dyskwalifikuje możliwość uznania danej aktywności za prowadzenie działalności gospodarczej stanowiącej tytuł do podlegania ubezpieczeniom. Gdyby nawet przyjąć, że wnioskodawczyni świadczyła usługi najmu, to jej działalność gospodarcza nie miała charakteru zarobkowego.

Sąd Apelacyjny wskazuje, że dana działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia dochodu („zarobku”) - rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami (kosztami) tej działalności. Działalność gospodarcza musi być podporządkowana regułom zysku i opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania). Zarobkowość - wysunięta przez ustawodawcę na pierwszy plan - rozumiana jest jako przynajmniej nakierowanie na osiąganie wymiernego zysku (dochodu) w postaci nadwyżki przychodów nad kosztami (stratami). Brak przedmiotowej cechy przesądza, iż w danym przypadku nie można mówić o działalności gospodarczej. W tym zakresie znaczenie ma jednak również kryterium subiektywne w postaci dążenia danego podmiotu do osiągnięcia zarobku (będącego zazwyczaj zyskiem) przez wykonywanie określonej działalności. Nie jest więc konieczne faktyczne osiąganie dochodów z danej działalności.

Sąd Najwyższy w wyroku z 17 października 2018 r., II UK 302/17 (niepublikowany), uwypuklił, że ubezpieczenie społeczne nie jest głównym celem działalności gospodarczej. Celem tym jest zarobek, czyli dochód pokrywający w pełni koszty działalności, w tym ubezpieczenia społecznego, a ponadto wystarczający na utrzymanie i rozwój przedsiębiorcy. Występuje nierównowaga, gdy przy niskim przychodzie zgłoszenie wysokiej podstawy składek ma na celu uzyskiwanie wielokrotnie wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego kosztem innych ubezpieczonych i wbrew zasadzie solidaryzmu. Stąd przy nieostrych pojęciach działalności gospodarczej wynikających z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej działania osób rejestrujących działalność gospodarczą mogą się rozmijać z prawnym rozumieniem tej działalności albo iść dalej, czyli wykorzystywać tę instytucje dla osiągnięcia innych celów (art. 58 k.c.).

Sąd Apelacyjny nie przeczy, że ubezpieczona mogła posiadać oszczędności wypracowane wcześniej oraz, że otrzymała darowiznę od ojca, a obecnie fundusze te przeznaczone zostały na opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne i pozostałych kosztów, niemniej jednak odwołująca nie przekonała Sądu odwoławczego, że od grudnia 2017 r. prowadzi działalność gospodarczą. Ubezpieczona każdorazowo wiedziała o ciąży, a mimo to nie podjęła stosownych działań, które umożliwiłyby jej prowadzenie działalności o okresie jej niezdolności do pracy np. zatrudnienie pracownika.

Reasumując, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że działalność prowadzona przez wnioskodawczynię w spornym okresie nie wykazywała wymaganych ustawowo cech definiujących prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczona nie miała zamiaru i w rzeczywistości nie prowadziła działalności gospodarczej w sposób zorganizowany i ciągły oraz w celu zarobkowym. Dokonane ustalenia faktyczne w zakresie czynności podjętych przez nią i sposobu ich wykonywania potwierdzają wniosek, iż ubezpieczoną powodowała wyłącznie chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego w wysokości nieadekwatnej do wkładu ubezpieczonej do funduszu ubezpieczeń społecznych, a nie zamiar rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej.

Podkreślić raz jeszcze należy, że uzyskanie ochrony prawnej nie jest zależne tylko od woli ubiegającej się o wykreowanie tytułu działalności gospodarczej, lecz od ujawnionego sposobu jej zorganizowania, ciągłości i zarobkowego charakteru. Działania pozorne, nienakierowane na prowadzenie stałej działalności i uzyskiwanie zysku nie mogą stanowić działalności gospodarczej zgodnej z definicją ustawową. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że B. T. nie podlegała w spornym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Zachowania skarżącej, polegające na instrumentalnym traktowaniu ubezpieczyciela w kształtowaniu swej sytuacji prawnej relatywnie do własnego interesu, zmierzające jedynie do tego, aby osiągnąć maksymalne korzyści i to kosztem innych osób ubezpieczonych, pozostają w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i są nieważne z mocy art. 58 §2 k.c.

Na marginesie dodać można na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, że prowadzenie przez ubezpieczoną działalności gospodarczej wzbudziło wątpliwości pozwanego już w 2017 r. Ostatecznie jednak decyzją z dnia 8 grudnia 2017 r. stwierdzono, że brak jest podstaw do kwestionowania zasadności zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych od 9 grudnia 2017 r. Zdaniem skarżącej organy państwowe nie mogą raz uznawać danej działalności za zgodną z prawem i nie przypisywać jej pozorności, w innym czasie wręcz odwrotnie. Narusza to zasadę zaufania obywateli do państwa. Przypomnieć można, że zgodnie z art. 8 k.p.a. Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Sąd Najwyższy w wyroku z 13 stycznia 2016 r., III UK 53/15 wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobligowany do wydania decyzji ustalającej w sposób zgodny z aktualnym stanem prawnym oraz ewentualną prawomocną decyzją interpretacyjną - obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczona nie podlegała w spornym okresie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, gdyż jej działalność nie miała charakteru zarobkowego, ani nie była wykonywana w sposób ciągły. W świetle powyższego uznać należało, że wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu, albowiem bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego. Biorąc pod uwagę poczynione wyżej ustalenia i rozważania w ocenie Sądu odwoławczego apelacja ubezpieczonej była nieuzasadniona, wobec czego na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

W punkcie drugim sentencji wyroku Sąd Odwoławczy orzekł o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne na podstawie art. 98 §1, 1

1 i 3, art. 99 i art. 108 §1 zd. 1 k.p.c. w związku z §9 ust. 2 oraz §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

SSA Daria Stanek