Pomniejszenie emerytury o wcześniejsze świadczenia. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZUS

Wyrokiem z 21 lipca 2025r. Sąd Okręgowy w Częstochowie w pkt. 1 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z 17 października 2024r. i ustalił ubezpieczonemu J. L. wysokość emerytury przyznanej w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego z pominięciem pomniejszenia podstawy tej emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wieku obniżonym za okres do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, poczynając od 1 października 2024r.; w pkt. 2 oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.

Wyrok Sądu Okręgowego zapadł na podstawie następującego stanu faktycznego:

decyzją z 2 września 2009r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu (ur. (...)) prawo do emerytury z obniżonego wieku w związku z praca w szczególnych warunkach od 1 sierpnia 2009r. Decyzją z 16 września 2014r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z powszechnego wieku od 1 września 2014r. Do obliczenia wysokości świadczenia organ rentowy przyjął art. 25 ust. 1 b ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst Dz.U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.) – zwanej dalej ustawą emerytalną. Zatem podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dnia 11 października 2024r. ubezpieczony wniósł o ponowne obliczenie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego bez zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz wyrównanie świadczenia za okres wypłaty zaniżonej emerytury. Na uzasadnienie ubezpieczony przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ponownego przeliczenia emerytury, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw i nie jest podstawą do zastosowania art. 114 ustawy emerytalnej. Ubezpieczony domagał się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przeliczenie świadczenia emerytalnego zgodnie z wnioskiem. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy uznał, że na tle bezspornego stanu faktycznego odwołanie zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Sąd ten przypomniał, że wyrokiem z 4 czerwca 2024r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie przed 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw.

Sąd Okręgowy, dokonując oceny zasadności stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w sprawie, uwzględnił dyrektywę interpretacyjną wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, skonkretyzowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 28 listopada 2019r., w sprawie III UZP 5/19. Skoro ubezpieczony nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym w 2014r., a w chwili przejścia na emeryturę wcześniejszą w 2009r., to nie mógł spodziewać się, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia emerytalnego z powszechnego wieku. W związku z tym cytowany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym. Sąd Okręgowy przyjął analogiczne stawisko co Sąd Najwyższy w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek (wyroki Sądu Najwyższego: z 18 stycznia 2022r., w sprawie III USKP 98/21; z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21; z 8 stycznia 2025r., w sprawie III USKP 121/23; z 14 sierpnia 2024r., w sprawie III USKP 113/23).

Sąd Okręgowy uznał, że art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej stanowi podstawę ponownego ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonej. Sąd ten uwzględnił odwołanie na mocy art. 477

14 § 2 k.p.c. i art. 133 ust. 1 pkt. 1 ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie w zakresie wyrównania świadczenia sprzed daty złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury na mocy art. 477

14 § 1 k.p.c.

Organ rentowy wniósł apelację, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku

w pkt. 1 i oddalenia odwołania oraz zasądzenia od ubezpieczonego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu apelacyjnym.

Organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 190 ust. 3 Konstytucji RP poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że pomimo nieopublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku, w sprawie SK 140/20, uzasadnione było przeliczenie emerytury ubezpieczonego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady równości wyrażonej w art. 37 Konstytucji i praworządności - legalizmu wynikającej z art. 7 Konstytucji;

- uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 6 marca 2024 roku (M.P. z 2024 roku, poz. 198) w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015-2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego, wykonującej wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. K 34/15 (Dz.U. poz. 2129) i z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. K 35/15 (Dz.U. poz. 2147), jak i wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie (...) przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18)

i z dnia 14 grudnia 2023 r. w sprawie M.L. przeciwko Polsce (skarga nr 40119/21) stwierdzającej w ostateczności w pkt 9), iż uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

z 15 września 2017 r. w sprawie wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego (dot. J. P.), opublikowana w Monitorze Polskim z dnia 19 września 2017 r. (poz. 873) została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, w tym Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a tym

samym jest pozbawiona mocy prawnej i nie wywołała skutków prawnych w nich przewidzianych;

- art. 25 ust. 1b oraz art. 24 ustawy emerytalnej poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że zachodzą warunki ustalenia wysokości emerytury bez pomniejszenia pobrane uprzednio kwoty emerytury.

Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

apelacja organu rentowego nie zasługiwała na uwzględnienie.

I

Inicjując rozważania prawne należy przypomnieć, że ubezpieczony wystąpił z wnioskiem o przeliczenie świadczenia emerytalnego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24.

Należy przypomnieć, że w judykaturze występują poglądy przemawiające za stanowiskiem, że ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości w trybie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej nie wymaga wydania przez organ rentowy postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. (uchwała Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2005r., w sprawie II UZP 15/05 oraz uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z 10 czerwca 2011r., III UZP 1/11). W pierwszej z tych uchwał odnośnie do zbliżonego do art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej rozwiązania w art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przyjęto, że przepisy o ponownym rozpoznaniu (nie o wznowieniu postępowania) stanowią lex specialis w zakresie, w jakim wznowienie postępowania regulowane jest przez Kodeks postępowania administracyjnego. Instytucja ponownego rozpoznania uprawnień, którą w odróżnieniu od „wznowienia postępowania” posługuje się ustawodawca tylko w odniesieniu do postępowania przed organem ubezpieczeń społecznych, i to bez względu na to, czy okoliczności powodujące takie rozpoznanie sprawy wystąpiły przed rozstrzygnięciem sprawy, czy po jej rozstrzygnięciu, została wprowadzona zamiast wznowienia postępowania administracyjnego. Projektodawca zmian w ustawie systemowej zwrócił uwagę, że stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 123 k.p.a.) w sytuacjach, w których przewidują one podjęcie działań przez organ wyższego stopnia (wznowienie postępowania, uchylenie decyzji, uznanie decyzji za nieważną czy zażalenie na postanowienie), nie jest możliwe przy jednoinstancyjnej organizacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym dodane przepisy art. 83a-83c ustawy systemowej mają rozstrzygać te wątpliwości w sposób analogiczny, jak to jest przyjęte w ustawie emerytalnej, przy uszanowaniu zasady, że każda decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kończąca postępowanie podlega kontroli sądowej, a w sprawach, w których zmiany w decyzjach są zgodne z interesem zainteresowanego, tryb postępowania musi być maksymalnie uproszczony (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 lutego 2004r., w sprawie II UK 250/03; z 13 maja 2004r., w sprawie II UK 359/03; z 25 maja 2004r., w sprawie III UK 31/04). W wyroku z 21 września 2010r., w sprawie III UK 94/09, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że uregulowana w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej (uprzednio w art. 80 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin) oraz art. 83a ust. 1 ustawy systemowej instytucja wznowienia postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oznacza nadzwyczajną kontynuację postępowania w tej samej sprawie, w której organ rentowy ma możliwość zniwelowania własnego uchybienia powstałego przy ustalaniu prawa do świadczenia, natomiast zainteresowany uprawniony jest do ubiegania się oświadczenie, którego mu nie przyznano, jeżeli wcześniej nie powołał się na okoliczności lub nie przedstawił dowodów uzasadniających powstanie takich uprawnień.

W związku z powyższym art. 114 ustawy emerytalnej, który wyczerpująco reguluje materię ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości oraz zapewnienie czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) poprzez zawiadomienie o wszczęciu postępowania na podstawie art. 61 § 4 k.p.a. - mimo treści art. 124 tej ustawy (odsyłającego do stosowania w sprawach w niej nieuregulowanych do Kodeksu postępowania administracyjnego) - nie uzasadnia wydawania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania w trybie przepisów rozdziału 12 Kodeksu postępowania administracyjnego. W wyroku z 17 sierpnia 2016r., w sprawie I UK 333/15, Sąd Najwyższy wskazał, że w ubezpieczeniach społecznych regułą jest kształtowanie sfery prawnej ubezpieczonych i instytucji ubezpieczeniowej z mocy prawa. Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w art. 100 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym prawo do świadczeń w niej określonych powstaje (in abstracto) z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia prawa. Prawo do świadczeń powstaje i istnieje niezależnie od decyzji organu rentowego, a tylko jego realizacja w postaci wypłaty świadczenia wymaga potwierdzenia decyzją. Skoro decyzje organu rentowego sprowadzają się - zasadniczo - do deklaratywnego potwierdzenia uprawnień przysługujących ubezpieczonym z mocy prawa, to przepisy odnoszące się do trwałości i wzruszalności decyzji organu rentowego nie mogą być interpretowane i stosowane w taki sposób, który prowadziłby do trwałego pozbawienia osób ubezpieczonych uprawnień przysługujących im ex lege. Deklaratywny charakter decyzji organu rentowego potwierdzających przysługiwanie ubezpieczonemu prawa do określonego świadczenia rzutuje szczególnie na ograniczenie ostateczności decyzji organu rentowego odmawiających prawa do świadczenia, ponieważ stabilność negatywnego rozstrzygnięcia o prawach jednostki nie jest w tym przypadku wartością, która mogłaby przeważyć nad rzeczywistą realizacją konstytucyjnego i ustawowego prawa do zabezpieczenia społecznego. W tym kierunku zmierza wykładnia i praktyka Sądu Najwyższego dotycząca art. 114 ustawy emerytalnej. Traktuje ona ten przepis jako podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lutego 2008r., w sprawie I UK 249/07; z 22 lutego 2010r., w sprawie I UK 247/09; z 9 grudnia 2015r., w sprawie I UK 533/14; postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2011r., w sprawie I BU 4/11). Sprzeczność ta zachodzi zarówno w przypadku decyzji organu rentowego błędnie przyznających świadczenie (potwierdzających prawo do świadczenia), pomimo że prawo do niego nie powstało, jak i w przypadku decyzji błędnie odmawiających realizacji prawa do świadczenia, przysługującego z mocy prawa ubezpieczonemu. Niezgodność ta może powstać także na skutek popełnionych przez organ rentowy uchybień normom prawa materialnego. Eliminacja tych sprzeczności stanowi uzasadnienie dla ponowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu rentowego, której rozstrzygnięcie jest niezgodne z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną ubezpieczonego. W ponawianym postępowaniu organ rentowy dąży do ustalenia, czy popełnione uchybienia (przede wszystkim w zakresie prawa materialnego ale także procesowego) lub przedłożone dowody albo ujawnione fakty mają wpływ na zmianę dokonanych wcześniej ustaleń, od których zależy potwierdzenie uprawnienia ubezpieczonego do określonego świadczenia. Skoro niekwestionowanym celem art. 114 ustawy emerytalnej jest podważenie obiektywnie wadliwej decyzji organu rentowego (wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2008r., w sprawie I UK 249/07), to zakres jego zastosowania nie może ograniczać się tylko do tych przypadków, gdy organ rentowy wydał obiektywnie wadliwą decyzję na korzyść zainteresowanej osoby (która potwierdziła deklaratywnie prawo do emerytury mimo niespełnienia przez nią przesłanek nabycia tego prawa). Przepis ten tym bardziej powinien znajdować zastosowanie do eliminacji z obrotu takich wadliwych decyzji organu rentowego, które w wyniku błędnej (ze strony organu rentowego) wykładni przepisów prawa lub błędnego zastosowania przepisów prawa do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, doprowadziły do pozbawienia jednostki możliwości faktycznego korzystania z przysługujących jej z mocy samego prawa świadczeń emerytalnych.

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej)

jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020r., w sprawie

III UZP 4/20).

Reasumując dotychczasowe rozważania prawne, należy wskazać, że art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej może stanowić podstawę prawną do przeliczenia emerytury ubezpieczonego.

II

Spór między stronami sprowadza się w pierwszej kolejności do zastosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Stan faktyczny między stronami był bezsporny.

Należy przypomnieć, że w wyroku z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność z art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął, że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 2022r., w sprawie III USKP 98/21, przyjmując, że w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od 1 stycznia 1999r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z 1982r. - Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej). Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 czerwca 2022r., w sprawie III AUa 234/22). Z kolei w wyroku z 14 sierpnia 2024r., w sprawie III USKP 113/23, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do

zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień

do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej.

Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie,

w jakim dotyczy urodzonych w 1953r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953r. Niemniej jednak wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu stosowania art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca

2024r., w sprawie SK 140/20, orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa

w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku

z art. 2 Konstytucji RP.

Rację ma Sąd Okręgowy, że w odniesieniu do sytuacji faktycznej, w jakiej

znajduje się ubezpieczony – tj. skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę 2009r., a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2014r. – należało zastosować art. 25

ust. 1b ustawy emerytalnej, ale z uwzględnieniem standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16.

Standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury

w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu

prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny,

który nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2014r.,

a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego,

że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia z powszechnego wieku

emerytalnego.

Należy wskazać, że nie doszło do naruszenia art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, bowiem nową okolicznością nie jest orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, lecz nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2020r., w sprawie III UZP 4/20).

Niezależnie od powyższych rozważań należy uznać, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24, obowiązuje w obrocie

prawnym.

W odniesieniu do skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r.,

w sprawie SK 140/24. należy podzielić stanowisko Sąd Najwyższy wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 21 lutego 2017r., w sprawie I PK 300/15, w którym przekonująco wyjaśniono, między innymi, że zgodnie z art. 190 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne,

a ponadto w sprawach wymienionych w art. 189 Konstytucji RP podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu we właściwym organie urzędowym. Według art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, lecz Trybunał może określić także inny termin utraty mocy wiążącej obowiązującego dotąd aktu normatywnego bądź jego przepisu. W świetle przytoczonego unormowania nie może być wątpliwości co do tego, że nadanie przez Konstytucję mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż są nimi związani sądy powszechne, Sąd Najwyższy. Związanie to dotyczy zarówno orzeczeń stwierdzających niekonstytucyjność określonych aktów normatywnych (bądź poszczególnych ich przepisów) z Konstytucją RP, ratyfikowaną umową międzynarodową lub aktem normatywnym wyższego rzędu, czyli takich, które wprowadzają zmiany w obowiązującym dotąd stanie prawnym, jak i orzeczeń stwierdzających zgodność kwestionowanego aktu normatywnego z Konstytucją RP lub z

innym aktem ustawodawczym. W razie stwierdzenia niekonstytucyjności aktu normatywnego moc wiążąca orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że od chwili ogłoszenia orzeczenia w sposób wymagany w art. 190 ust. 2 Konstytucji RP, akt ten nie może być już stosowany, gdyż został usunięty z porządku prawnego i stracił zdolność do wymuszenia określonego zachowania, czyli moc obowiązującą (szerzej zob. E. Łętowska, K. Gonera: Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności, Państwo i Prawo 2008 nr 5, s. 20 - 37; M. Safjan: Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Państwo i Prawo 2003 nr 3, s. 3 - 18).

Należy podnieść, że wyrokiem z 23 września 2025r., w sprawie P 3/25, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 21 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20

lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U.

z 2019 r. poz. 1461) rozumiany w ten sposób, że wystąpienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zaistnienie obowiązku jego stosowania przez wszystkie organy władzy publicznej aktualizuje się dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 2

w związku z art. 10, w związku z art. 173, w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

III

Należy podnieść, że Sąd Najwyższy w wyroku z 6 maja 2021r., w sprawie III USKP 52/21, przyjął następujący mechanizm obliczenia świadczenia: skoro ubezpieczony nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero po wprowadzeniu do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez ubezpieczonego wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym.

Powyższy pogląd podzielił w całości Sąd Najwyższy w wyrokach z 18 stycznia 2022r., w sprawie III USKP 98/21 oraz z 8 stycznia 2025r., w sprawie III USKP 121/23. Tylko ingerencja ustawodawcy może spowodować, że potrącenie pobranych emerytur nie obejmie cały okres pobierania emerytury z obniżonego wieku.

Należy dodać, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 114 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Należy podkreślić, że błąd organu rentowego nie obejmuje sytuacji, w której organ ten (w chwili wydania decyzji z 2014r. o przyznaniu prawa do emerytury z powszechnego wieku) działał na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej,

który do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24, korzystał z domniemania konstytucyjności. Organ rentowy nie jest uprawniony do

samodzielnej oceny konstytucyjności norm ustawy emerytalnej.

Reasumując, nie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, jednakże zaszły podstawy do ponownego obliczenia emerytury ubezpieczonego

na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019r., w sprawie P 20/16 oraz z 4 czerwca 2024r., w sprawie SK 140/24. Oznacza to, że skoro ubezpieczony złożył wniosek o przeliczenie emerytury dnia 11 października 2024r., to prawo do tego przeliczenia z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej przysługuje od 1 października 2024r. – art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. W związku z tym nie wystąpiły przesłanki, o których stanowi art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej.

Na mocy art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną.

/-/SSA Grzegorz Tyrka