Brak dokumentów z archiwum nie przekreślił rekompensaty dla ubezpieczonego

Decyzją z (...)Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonemu J. Z. wszczęcia postepowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, wskazując, że ubezpieczony nie uzupełnił dodatkowych dokumentów, o które był wzywany. Jako podstawę prawną tej decyzji wskazano art.116 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz §4 ust.4 rozporządzenia

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych i następnie jej uwzględnienia przy wyliczaniu wysokości przyznanej emerytury. Podniósł, że był pracownikiem (...) w K. w okresie od(...) jako pracownik przeładunkowy, a następnie jako ustawiacz pociągu oraz maszynista lokomotyw spalinowych. Wszystkie te stanowiska oraz okresy pracy są wyszczególnione na świadectwie pracy. Wskazał, że nie potrafi dostarczyć dokumentów żądanych przez ZUS, bowiem dokumenty te znajdują się w archiwum prowadzonym przez osoby prywatne, które zmarły, a obecnie toczy się postępowanie sadowe dotyczące tego archiwum. Nie ma możliwości uzyskania z niego dokumentów.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Wskazał, że wydana została prawomocna decyzja o odmowie rekompensaty, a zaskarżoną decyzja wydana w wyniku wniosku z (...) odmówiono wszczęcia kolejnego postepowania dotyczącego rekompensaty, na podstawie art.116 ustawy.

Nadto podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił, co następuje:

Ubezpieczony J. Z.

(...). Od (...) jest uprawniony do emerytury na podstawie przepisów ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 1631 ze zm.), na podstawie decyzji z (...) ZUS przy wyliczaniu wysokości tego świadczenia nie uwzględnił rekompensaty o której mowa w art. 21 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.).Decyzją z (...). organ rentowy odmówił odwołującemu przyznania prawa do rekompensaty, o której mowa w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych. Wskazał, że na(...) odwołujący nie osiągnął wymaganego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych, tj.15 lat, a jedynie 9 miesięcy i 1 dzień (w (...) w G. od (...)). Organ rentowy wskazał, że nie uwzględnił do pracy w szczególnych warunkach okresu od (...) i od (...) do (...) w (...) w K., ponieważ w świadectwie pracy pracodawca mimo wskazania rodzaju wykonywanej pracy, nie powołał zarządzenia resortowego właściwego ministra, któremu podlegał zakład pracy, w którym umieszczone zostały stanowiska zaliczane do pracy w szczególnych warunkach. Nie uwzględnił też okresu od (...) do (...) w przedsiębiorstwie (...)w G. z uwagi na brak informacji na rzecz jakich kopalń wykonywał ubezpieczony pracę pod ziemią.

Decyzją z (...). należną odwołującemu emeryturę przeliczono

i podjęto jej wypłatę.

Pismami z dnia (...)., (...). oraz (...) odwołujący wniósł o przedłużenie terminu odwołania od decyzji o ponownym przeliczeniu kapitału początkowego w związku z pracą w warunkach szczególnych wobec braku możliwości skompletowania dokumentacji.

Zaskarżoną decyzją z (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. odmówił ubezpieczonemu J. Z. wszczęcia postepowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, wskazując, że ubezpieczony nie uzupełnił dodatkowych dokumentów, o które był wzywany. Jako podstawę prawną tej decyzji wskazano art.116 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz §4 ust.4 rozporządzenia.

Odwołujący po szkole górniczej pracował jako górnik. w (...) w G. najpierw na powierzchni, a później pod ziemią w przodku. Drążył chodniki w kamieniu, żeby mogło dojść do wydobycia na ścianie. Po powrocie z do wojska (...)., ubezpieczony podjął zatrudnienie w (...) ( później (...)) w K.. Pracował tam jako robotnik transportowy (w okresie od (...)), następnie przetokowy- ustawiacz pociągu (w okresie od(...)), maszynista lokomotywy spalinowej( od(...).), robotnik transportowy

( od (...).) i operator urządzeń przeładunkowych ( od (...)). W świadectwie pracy wpisano powyższe okresy jako wykonywanie pracy w warunkach szczególnych z powołaniem na pozycje Rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983r., Dz. U nr 8 poz.43:

- robotnik transportowy (w okresie od (...))- dział VIII poz.1 pkt2;

- ustawiacz pociągu( w okresie od (...))- dział VIII poz.13 pkt 6;

- maszynista lokomotywy spalinowej( od (...)), - dział VIII poz. 13;

- robotnik transportowy ( od (...).) – dział VIII poz.1 pkt2;

- operator urządzeń przeładunkowych (od (...).) dział VIII poz.1 pkt4.

W czasie pracy w K. odwołujący rozładowywał towary przywiezione do zakładu. Towary te znajdowały się w beczkach i workach, nie były one na paletach. Prowadził prace rozładunkowe na samochodzie, jeździł wózkiem. Były to niebezpieczne towary – chemikalia potrzebne do produkcji: PCV, stabilizatory i inne. Na stabilizatorach narysowany był symbol trucizny. W zakładzie tym produkowano styropiany, plastiki, rury, styropiany, materiały wybuchowe dla wojska, granulaty. Przywożone i rozładowywane towary były to materiały do produkcji. Tych wyładunków było dużo, wyładowywany był też węgiel dla potrzeb produkcji. Był on ręcznie wyładowywany z wagonów. Były do pomocy wózki widłowe, na których umieszczano przywiezione worki, pojemniki. Przyjeżdżały też samochody z zewnątrz, np. z sadzą techniczną, PCV. Towary te były przywożone w workach. Były też substancje płynne.

Przeważajaca ilość tych rzeczy, były to substancje trujące, szkodliwe.

Na terenie(...) znajdowały się tory kolejowe i bocznica. Bocznica służyła do przywożenia towarów i zabierania wytworzonego produktu np. styropianu.

Produkty do produkcji były też przywożone wagonami i rozładowywane z wagonów,

a wytworzone w tym zakładzie były ładowane na wagony i wywożone na stację.

W późniejszym okresie pracownicy mieli maski, ale je ściągali bo nie dało się w nich pracować.

Rozładunki samochodów i wagonów miały miejsce wielokrotnie w ciągu dnia. Wiele samochodów podjeżdżało każdego dnia.

Rozładunkiem zajmowało się więcej osób, w tym odwołujący. Czas tego rozładowywani zależał od ilości materiałów, które były przywożone.

W późniejszym okresie, to jest po(...). odwołujący pracował jako ustawiacz pociągu

i maszynista.

Pracownicy otrzymywali czasem zupę, herbatę. Mieli dodatki z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Brygady, w ramach których pracował odwołujący były 3, 4 osobowe. Brygada pracowała przy konkretnym zestawie samochodu czy przy wagonie. Brygady obsługiwały transport samochodowy i kolejowy.

Na samochody ładowane były wytworzone gotowe rury, styropiany, do wagonów ładowano rzeczy wojskowe, także styropian. Wyroby plastikowe ładowane były albo do wagonów albo do samochodów.

Praca odwołującego była pracą fizyczną. W czasie jednej zmiany mogło to być ładowanych 6 wagonów. Na zmianie było 30 - 40 osób tym się zajmujących. Transport za i wyładunkowy był na jedną zmianę, zdarzała się praca w nadgodzinach.

Odwołujący uzyskał uprawnienia manewrowego, pomocnika maszynisty, a później maszynisty w dniu (...) r. Lokomotywą odwołujący po uzyskaniu uprawnień do takiej pracy.

Najpierw pracował jako manewrowy, później ustawiacz pociągu. Do jego obowiązków należało takie umieszczenia wagonów, aby było to wygodne przy odbiorze tych wagonów.

Wagony były zabierane na stację. Przyjeżdżała do zakładu ekipa z lokomotywą, aby zabrać wagony. Na samym zakładzie K. były dwie własne lokomotywy, mniejsza i większa. Służyły do przestawiania wagonów w odpowiednie miejsca na zakładzie. Były tam rampy gdzie załadowywano i rozładowywano wagony, cysterny, węgiel. Węgiel był przywożony do lontowni, gdzie odbywała się produkcja dla wojska i gdzie znajdowała się kotłownia. Odwołujący jako maszynista zajmował się przewożeniem wagonów na odpowiednie rampy. równocześnie zapinał też wagony czyli pracował też jako ustawiacz i manewrowy gdy była taka potrzeba, bo np. ktoś był nieobecny.

Charakter jego pracy wymagał tego, aby wykonywać różne czynności, w tym przeładunkowe, załadunkowe, wyładunkowe, jeździł też wózkiem z towarem.

Wykonywał te czynności także w końcowym okresie jego pracy w (...).

Podczas tej pracy miał kontakt z szkodliwymi substancjami. Praca na lokomotywie łączyła się to hałasem, wibracjami, polem elektromagnetycznym.

W późniejszym okresie, od(...)do (...) odwołujący pracował jako ładowacz pod ziemią w firmie (...). Firma ta współpracowała z kopalnią (...).

Odwołujący nie potrafi uzyskać dokumentów od tego pracodawcy, poza świadectwem pracy, złożonym w organie rentowym.

W okresie pracy w (...) odwołujący miał okresy nieskładkowe: (...)

(...), (...).,(...) (...)., (...)0 (...), co daje 5 miesiecy i 1 dzień.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt organu rentowego, zeznań świadkówS. K., i Z. W. oraz odwołującego (protokół rozprawy z dnia(...) od (...)), a ponadto w oparciu o dokument przedstawiony na rozprawie dotyczący posiadanych przez odwołującego prawa kierowania lokomotywą.

Zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za spójny, a tym samym za wystarczający do poczynienia ustaleń faktycznych oraz na rozstrzygnięcie sprawy.

W szczególności Sąd dał w pełni wiarę zeznaniom świadków i ubezpieczonego, gdyż są spójne, przekonywujące, a nadto znajdują potwierdzenie w dokumentacji znajdującej się w aktach organu rentowego.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024r., poz. 1696 ze zm.) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Bezspornie J. Z. jest uprawniony do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisy ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024r. poz. 1631 ze zm.), jednocześnie nie występował o ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła uprawnień ubezpieczonego do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c ustawy (art. 21 ust. 1).

Wprawdzie w ust. 2 wyraźnie zastrzeżono, że prawo do rekompensaty nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jednak w ocenie Sądu w przepisie tym chodzi niewątpliwie o emeryturę wcześniejszą przyznaną na podstawie przepisów tej ustawy. Odmienne rozumienie tego przepisu, tj. uznanie, że rekompensata powyższa nie przysługuje również w wypadku przyznania prawa do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, prowadziłoby do uznania, że art. 21, ust. 1 jest przepisem martwym, gdyż brak byłoby kategorii osób spełniających kryteria do uzyskania przedmiotowej rekompensaty. Należy zatem kierować się wykładnią celowościową i uznać, że racjonalny ustawodawca w żadnym wypadku nie dążyłby do stworzenia przepisu, który nie miałby podstaw do funkcjonowania w obrocie prawnym.

Zatem przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:

- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku

z wygaśnięciem po dniu (...) – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;

- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;

- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy

w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem ostatecznie posiadania przez ubezpieczonego wymaganego 15 letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, bowiem ZUS uznał za udowodnione jedynie 14 lat i 5 dni okresów takiej pracy.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczony posiada wymagany 15 letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Poza uznanym przez organ rentowy okresem 9 miesięcy i 1 dnia za pracę w warunkach szczególnych należało uznać pracę odwołującego w (...) w wymiarze ponad 16 lat pracy( po odjęciu okresu nieskładkowego).

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony w tym czasie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, prace w szczególnych warunkach.

W wymienionym wyżej okresie, odwołujący zajmował się faktycznie pracą

- robotnika transportowego (w okresie od (...))- przy ciężkich pracach załadunkowych i wyładunkowych - Wykaz A dział VIII poz.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r., w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz. U. z 1983 nr 8 poz.43).

- ustawiacz pociągu( w okresie od (...).)- prace zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związanych z utrzymaniem pociągów – wykaz A dział VIII poz.13 tego rozporządzenia;

- maszynista lokomotywy spalinowej( od (...)), - prace zakładowych służb kolejowych bezpośrednio związanych z utrzymaniem pociągów – wykaz A dział VIII poz.13 ww. rozporządzenia ;

- robotnik transportowy ( od (...)) – przy ciężkich pracach załadunkowych i wyładunkowych - Wykaz A dział VIII poz.1 rozporządzenia

- operator urządzeń przeładunkowych (od(...).) przy ciężkich pracach załadunkowych i wyładunkowych - Wykaz A dział VIII poz.1 rozporządzenia.

W okresach tych ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wyłącznie przy pracach ww. rodzaju. Łączenie w ww. okresie kilku rodzajów prac w warunkach szczególnych dające łącznie pełny zakres etatu nie zmienia tej konstatacji.

Bez znaczenia pozostaje, że odwołujący nie był w stanie przedstawić dokumentów osobowych z okresu tej pracy ponad świadectwo pracy.

Fakt wykonywania takiej pracy został bowiem wykazany w postępowaniu sądowym za pomocą innych dowodów. W postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują bowiem ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia, w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (

por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283).

Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe rozważania, należało uznać, że odwołujący legitymuje się 15 letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych.

Wobec faktu, że ubezpieczony spełniła wszystkie przesłanki uprawniające go do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, Sąd z mocy art. 477

(

14) § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję jak w sentencji wyroku. Przyjąć należało jako datę początkową okresu w jakim przysługuje odwołującemu prawo do rekompensaty jako (...), bowiem niewątpliwie nie złożył on odwołania od wcześniejszej decyzji odmawiającej rekompensaty, zatem jego pismo z (...). uznać należało za nowy wniosek o jej przyznanie. Orzeczono w tym zakresie na podstawie art. 133 ust.1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.

(-) Sędzia Gabriela Sobczyk