Składki z działalności w Polsce i pracy na Litwie. Sąd obniżył kwoty po korekcie ZUS

Sąd Okręgowy w Lublinie, wyrokiem z 9 kwietnia 2025 r., po rozpoznaniu odwołania A. R.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w pkt I. oddalił odwołanie; w pkt II. nie obciążył wnioskodawczyni kosztami procesu.

Swoje rozstrzygniecie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach i ocenie prawnej,

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. decyzją z 1 lutego 2017 r., znak: (...), stwierdził, że A. R. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zadłużenie to łącznie wyniosło 69 973,63 złote, w tym z tytułu składek na:

ubezpieczenia społeczne (zakres deklaracji 01-39) za okres od 10-2010 do 04-2015 w kwocie 34 112,26 złotych oraz należnych odsetek w kwocie 12 454,00 złotych;

ubezpieczenie zdrowotne (zakres deklaracji 01-39) za okres od 10-2010 do 04-2015 w kwocie 14 178,44 złotych oraz należnych odsetek w kwocie 5 259,00 złote;

Fundusz Pracy (zakres deklaracji 01-39) za okres od 10-2010 do 04-2015 w kwocie 2 899,93 złote oraz należnych odsetek w kwocie 1 070,00 złotych.

Zakład w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który nakłada na płatników składek obowiązek obliczania, potrącania, rozliczania oraz opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. ZUS wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie dopełniła tego obowiązku, wobec czego Zakład wydał decyzję w sprawie określenia wysokości należności.

A. R. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę oraz umorzenie postępowania wobec braku jakichkolwiek zaległości wobec ZUS. Skarżąca wniosła także o zwrot kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- pominięcie okoliczności, że uzyskała zaświadczenie o niezaleganiu ze składkami, co wskazuje, że przynajmniej od tego momentu nie można naliczać jej zaległych składek;

- naliczenie zaległych składek od 2010 r. pomimo, że uległy przedawnieniu;

- pominięcie przepisów wspólnotowych, w szczególności art. 16 ust. 3 Rozporządzenia PE i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dot. wykonywania Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wskazujących, że po okresie 2 miesięcy określenie państwa, w którym podlega się obowiązkowi ubezpieczeniowemu staje się ostateczne i inne państwa członkowskie nie mogą tego kwestionować.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca zakwestionowała ustalenia ZUS dot. podlegania przez nią ustawodawstwu polskiemu w spornym okresie, tj. od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. Podniosła, że w tym okresie podlegała ubezpieczeniom na terenie Litwy w związku z podjętym tam zatrudnieniem. Podkreśliła, że w 2012 r. ZUS wydał jej zaświadczenie o niezaleganiu z zapłatą składek, natomiast w kolejnych okresach ZUS nie podejmował żadnych czynności kontrolnych w zakresie podlegania przez nią ubezpieczeniom społecznym w związku z równoczesnym wykonywaniem działalności gospodarczej w Polsce i zatrudnieniem na terenie Litwy. Zaakcentowała, że nie była na bieżąco informowana przez ZUS o korespondencji prowadzonej pomiędzy w/w organem a litewską instytucją ubezpieczeniową, nie miała możliwości wypowiedzenia się co do wniosków wynikających z podjętej przez ZUS kontroli. Wskazała, że w jej ocenie ustalenia kontroli w innym państwie nie mogą być wiążące w Polsce. Na koniec ubezpieczona podniosła zarzut przedawnienia wobec żądanych przez ZUS składek.

A. R. od 1 października 2008 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, której przedmiotem była działalność związana z projektowaniem wnętrz. Działalność ta została zwieszona z dniem 30 kwietnia 2015 r..

W dniu 2 października 2010 r. wnioskodawczyni złożyła do ZUS w L. oświadczenie dotyczące całkowitego wyrejestrowania z ubezpieczenia ZUS wskazując, że mimo nadal prowadzonej działalności gospodarczej dodatkowo podjęła zatrudnienie w oparciu o umowę o pracę na terytorium Litwy. Do wniosku załączyła umowę o pracę z firmą (...) z 28 sierpnia 2010 r. Umowa była sporządzona w języku litewskim, był w niej zapisek w języku polskim, że umowa ma być wykonywana jeden dzień w miesiącu według grafiku za wynagrodzeniem 40 litów. Wnioskodawczyni wskazała, że stosowne dokumenty z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę na terenie Litwy (w tym dokument (...) potwierdzający litewskie ustawodawstwo właściwe w zakresie ubezpieczenia społecznego) przedstawi niezwłocznie po ich otrzymaniu. Jednocześnie od października 2010 r. wnioskodawczyni zaprzestała opłacać składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w Polsce.

W kolejnych latach wnioskodawczyni nie przedstawiała do ZUS żadnych dowodów na wykonywanie pracy na Litwie. Nie przedłożyła dokumentu (...). Nigdy ani ona osobiście ani za pośrednictwem pracodawcy nie ubiegała się w litewskiej instytucji ubezpieczeniowej o uzyskanie takiego dokumentu. Nie posiada obecnie obowiązującego dokumentu (...). Wnioskodawczyni posiadała wydaną przez litewski organ EKUZ (Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego), na podstawie której korzystała ze świadczeń zdrowotnych na terenie Polski, nigdy nie korzystała z opieki medycznej na Litwie. Od 2010 r. do 2016 r. w stosunku do wnioskodawczyni ZUS nie podjął żadnych decyzji związanych z ustaleniem właściwego ustawodawstwa. Również wnioskodawczyni nie ponaglała ZUS o wydanie jakiekolwiek rozstrzygnięcia

W dniu 1 lutego 2016 r. do ZUS wpłynęło pismo z 26 stycznia 2016 r. Zarządu Państwowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Służba Wypłat Zagranicznych w W. informujące, że Państwowa Inspekcja Pracy Republiki Litewskiej przeprowadziła kontrolę działalności kilku spółek, w tym m.in. (...). W takcie kontroli ustalono, że w rzeczywistości pracownicy spółki (...) swojej pracy na terenie Republiki Litewskiej nie wykonują. Pracownicy spółki – obywatele Rzeczpospolitej Polskiej formalnie są objęci ubezpieczeniem społecznym w Republice Litewskiej, jednakże w rzeczywistości nie wykonują żadnych czynności. Formalizacja ich stosunku pracy ma charakter fikcyjny, same zaś spółki na terenie Republiki Litewskiej w rzeczywistości nie prowadzą żadnej działalności. W oparciu o informację uzyskaną o działalności (...) wobec pracowników tych spółek za okres obowiązywania umów o pracę z wymienionymi spółkami należy stosować akty prawne RP w zakresie ubezpieczenia społecznego. Poproszono o przekazanie tych informacji do innych właściwych rzeczowo i kompetentnych organów RP. Uzyskawszy taką informację z litewskiej instytucji ubezpieczeniowej ZUS pismem z 29 czerwca 2016 r. poinformował wnioskodawczynię o ustaleniach instytucji litewskiej, wskazał, że z danych z (...) wynika, że prowadziła w okresie od 1 października 2008 r. do 29 kwietnia 2015 r. działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Do sporządzenia niniejszego pisma wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających fakt zatrudnienia na terenie Litwy. Mając na uwadze powyższe ZUS poinformował, że od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. na podstawie art. 11 ust. 3 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do wnioskodawczyni ma zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazano, że niniejsze ustalenie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy i opiera się na posiadanych dokumentach oraz że może zostać unieważnione, jeżeli litewska instytucja właściwa będzie miała istotne zastrzeżenia do tak ustalonego ustawodawstwa, które stanie się ostateczne po upływie dwóch miesięcy od poinformowania litewskiej instytucji właściwej. Pismo przesłano wnioskodawczyni oraz do wiadomości litewskiej instytucji właściwej. Pismo skierowane do wnioskodawczyni odebrała w dniu 14 lipca 2016 r. E. S. – matka wnioskodawczyni, a litewska instytucja ubezpieczeniowa 5 lipca 2016 r. Do ustalonego tymczasowo ustawodawstwa właściwego nie wniosła zastrzeżeń ani litewska instytucja ubezpieczeniowa ani wnioskodawczyni, w związku z tym w listopadzie 2016 r. ZUS przystąpił do sporządzania dokumentów z urzędu dotyczących wnioskodawczyni - a mianowicie (...), (...), (...) zgodnie z ustalonym schematem podlegania.

W grudniu 2016 r. zawiadomiono wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. W dniu 10 stycznia 2017 r. wnioskodawczyni skierowała do ZUS pismo z wnioskiem o umorzenie postępowania twierdząc, że nie ma podstaw do kontroli podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z uwagi na to, że w kontrolowanym okresie podlegała ubezpieczeniu społecznemu na terenie Litwy w związku z podjętym zatrudnieniem .

W odpowiedzi ZUS pismem z 26 stycznia 2017 r. zrelacjonował wnioskodawczyni przebieg postępowania w sprawie oraz stanowisko uzyskane od litewskiej instytucji ubezpieczeniowej w związku z przeprowadzonym przez nią postępowaniem dowodowym w zakresie działalności firmy (...). Wskazał, że w oparciu o ustalenia litewskiej instytucji ubezpieczeniowej pismem z 29 czerwca 2016 r. ustalono jako właściwe odnośnie okresu od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. ustawodawstwo polskie. Poinformował, że dla ZUS wiążące jest stanowisko litewskiej instytucji ubezpieczeniowej w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Wobec powyższego w aktualnym stanie faktycznym w zakresie ubezpieczenia społecznego w spornym okresie ma zastosowanie ustawodawstwo polskie, o czym wnioskodawczyni została poinformowana w/w pismem odebranym przez dorosłego domownika.

Pismem z 10 maja 2017 r. wnioskodawczyni zwróciła się do ZUS o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia właściwego ustawodawstwa domagając się, aby ZUS ustalił, że w okresie od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. właściwym dla niej było ustawodawstwo litewskie. W odpowiedzi decyzją z 13 czerwca 2017 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia właściwego ustawodawstwa za okres od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. w formie decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu organ rentowy podał, że analiza złożonego wniosku oraz ocena stanu faktycznego wykazała, że w sprawie postępowanie nie może być wszczęte, ponieważ pismem z 29 czerwca 2016 r. ZUS stwierdził, że w spornym okresie ma wobec wnioskodawczyni zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie art. 11 ust. 3 lit a rozporządzenia 883/2004. Wobec braku sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od powiadomienia właściwej instytucji ustalone tymczasowo polskie ustawodawstwo stało się ostateczne. Zdaniem ZUS w sprawie wydano już ostateczne rozstrzygnięcie, co skutkuje zastosowaniem art. 61 a kpa i odmową wszczęcia postępowania.

Od decyzji z 13 czerwca 2017 r. wnioskodawczyni wniosła odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznym. Wyrokiem z 21 maja 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII U 1777/17 Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie wnioskodawczyni w uzasadnieniu wskazując, że domagając się od ZUS ponownego ustalenia, że właściwym wobec niej jest ustawodawstwo litewskie A. R. nie przedłożyła żadnych nowych dowodów, które uzasadniałyby potrzebę ponownego prowadzenia postępowania w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego, które w pierwotnym postępowaniu zostało ustalone prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami koordynacyjnymi. Na skutek apelacji wnioskodawczyni Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 20 marca 2019 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 21 maja 2018 r. oraz poprzedzającą go decyzję i przekazał sprawę ZUS Oddziałowi w L. do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu w/w wyroku wskazał, że w toku postępowania przed organem rentowym nie została wydana decyzja odnośnie podlegania lub niepodlegania przez wnioskodawczynię ustawodawstwu polskiemu w spornym okresie, do czego ZUS był zobowiązany na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd ten uznał, że jako decyzja nie może być uznane pismo organu rentowego z 29 czerwca 2016 r., ponieważ nie zawiera ono najistotniejszego elementu decyzji, jakim jest jednoznaczne rozstrzygniecie. Sąd Apelacyjny stwierdził, że przedmiotowe pismo ma jedynie charakter informacyjny, ustalenia w nim zawarte mają charakter warunkowy i pismo nie zawiera właściwego pouczenia stwarzającego stronie możliwość odwołania się od rozstrzygnięcia w określonym terminie. Sąd Apelacyjny uchylając wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 21 maja 2018 r. oraz decyzję z 13 czerwca 2017 r. zobowiązał ZUS do wydania decyzji ustalającej właściwe ustawodawstwo wobec wnioskodawczyni w spornym okresie i do prawidłowego pouczenia strony o możliwości odwołania się od tak wydanej decyzji do sądu.

Dnia 27 maja 2019 r. A. R. złożyła do ZUS wniosek o wydanie decyzji określającej podleganie ustawodawstwu litewskiemu w okresie od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. Do wniosku nie dołączyła żadnych nowych dowodów.

W odpowiedzi na powyższy wniosek, a także wykonując wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 20 marca 2019 r. ZUS Oddział w L. wydał 31 maja 2019 r. decyzję, w której stwierdził, że A. R. podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że ustalenia polskiego ustawodawstwa dokonał na podstawie informacji o wynikach kontroli przeprowadzonej w firmie (...), które strona litewska przekazała Centrali ZUS w piśmie z 26 stycznia 2016 r. Przeprowadzona kontrola wykazała, że pracownicy spółki, w tym ubezpieczona, formalnie są objęci ubezpieczeniem społecznym w Republice Litewskiej, ale nie wykonują żadnych czynności, co wskazuje na fikcyjny charakter pracy, natomiast sama spółka w rzeczywistości nie prowadzi żadnej działalności. W następstwie w okresie obowiązywania umów o pracę w (...) należy stosować akty prawne Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie ubezpieczenia społecznego. Jednocześnie ZUS wskazał na brak zastrzeżeń co do ustalenia dla wnioskodawczyni jako właściwego ustawodawstwa polskiego ze strony instytucji litewskiej.

Wnioskodawczyni odwołała się od w/w decyzji do sądu ubezpieczeń społecznych. Wyrokiem z 22 lutego 2023 r. wydanym w sprawie VIII U 2834/19 Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie ubezpieczonej. Sąd Okręgowy uznał, że na gruncie rozpatrywanej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zachował wszystkie wymogi wynikające z przepisów wspólnotowych dot. koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z ustaleniem właściwego ustawodawstwa dla wnioskodawczyni. Wskazał, że po powzięciu w dniu 1 lutego 2016 r. informacji, że wobec pracowników m.in. (...) za okres obowiązywania zawartych z nimi umów o pracę należy stosować akty prawne RP w zakresie ubezpieczenia społecznego ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którym ustalił, że wnioskodawczyni oprócz zatrudnienia w (...) na terenie Litwy równocześnie stale prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w Polsce i w następstwie w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia wszczął postępowanie, którego wynikiem było tymczasowe ustalenie ustawodawstwa polskiego w okresie od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r.. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował o tym litewską instytucję ubezpieczeniową oraz wnioskodawczynię, a wobec braku jakiegokolwiek sprzeciwu w przewidzianym przez wyżej cytowane przepisy terminie uznał, że tymczasowe ustalenie podlegania ustawodawstwu polskiemu stało się ostateczne i decyzją ustalił obowiązek podlegania A. R. polskiemu ustawodawstwu. Sąd Okręgowy podkreślił, że polski organ rentowy nie miał przy tym uprawnienia do kwestionowania stanowiska litewskiej instytucji ubezpieczeniowej. Sama umowa o pracę nie jest bowiem dokumentem przesądzającym o faktycznym wykonywaniu pracy. Polska instytucja ubezpieczeniowa nie ma kompetencji do prowadzenia postępowania na terenie innego państwa i nie może ustalać podlegania ubezpieczeniom społecznym na terenie innego państwa. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji o ustaleniu właściwego ustawodawstwa także z tego powodu, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła dokumentu (...), który stanowiłby potwierdzenie uzyskania przez nią tytułu ubezpieczenia na Litwie w spornym okresie.

Ubezpieczona złożyła apelację od rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie VIII U 2834/19, ale apelacja ta została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 7 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 276/23.

Za okres od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy po stronie ubezpieczonej powstało zadłużenie w kwocie 69 973,63 złotych. W dniu 13 listopada 2017 r. z urzędu ZUS sporządził korekty dokumentów rozliczeniowych ZUS (...) za okresy 10 – 12.2008, 01-12.2009, 05-09.2010, 04-08.2017 bez składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, o czym ubezpieczona została powiadomiona pismem z 29 listopada 2017 r.. Wartość zadłużenia ubezpieczonej na dzień 3 stycznia 2025 r. z tytułu zaległych składek: na FUS wynosi – 34 036,88 złotych plus odsetki, na FUZ – 14 078,56 złotych plus odsetki, na FP – 2 899,93 złote plus odsetki.

Sąd pierwszej instancji ustalił stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów, które nie zostały skutecznie zakwestionowane przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy wskazał, iż co do zasady dał wiarę także zeznaniom ubezpieczonej. Zeznania te dotyczyły okoliczności, które wynikały ze zgromadzonych w sprawie dokumentów.

Wysokość poszczególnych kwot zaległych składek wynikała ze złożonych przez ZUS wydruków stanów należności. Kwoty poszczególnych składek wskazane w w/w wydrukach nie zostały zakwestionowane przez skarżącą.

Dokonując oceny prawnej Sąd wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz obliczania

i opłacania składek zgodnie z regulującą ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(obecnie Dz.U. 2025poz. 350 tekst jednolity ze zm. – dalej jako ustawa systemowa). Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 i 5 oraz art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1 i 4 ustawy systemowej osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Obowiązek ubezpieczenia powstaje od rozpoczęcia wykonywania działalności do zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych. Z kolei na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

(Dz.U. 2024 tekst jednolity. poz. 146) osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność gospodarczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Według art. 104 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 107 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

(Dz.U. 2024 tekst jednolity poz. 475), obowiązkowe składki na Fundusz Pracy, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wynoszących w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, opłacają pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne za osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanej ustawy obowiązkowe składki na Fundusz Pracy opłacają inne niż wymienione w pkt 1 i 2 osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym lub zaopatrzeniu emerytalnemu. Odnosi się to do m.in. do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą

(zob. wyrok SA w Katowicach z 4 października 2012 r., III AUa 22/12, LEX nr 1236501). Stosownie do art. 107 ust. 1 cyt. ustawy składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd Okręgowy podkreślił, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 lit.d ustawy systemowej płatnikiem składek jest ubezpieczony zobowiązany do opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne. Art. 16 ust. 4 pkt 1 ustawy systemowej stanowi, że składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe osób prowadzących pozarolniczą działalność finansują w całości, z własnych środków, sami ubezpieczeni. Natomiast z art. 17 ust. 3 ustawy systemowej wynika, że osoby te co miesiąc samodzielnie obliczają i przekazują składki do Zakładu. Płatnik składek na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy systemowej jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Stosownie do treści art. 24 ust. 2 systemowej należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata.

Na podstawie art. 32 ustawy systemowej, do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl art. 23 ustawy systemowej, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa z wyłączeniem art. 56a. Z kolei ust. 1f powołanego przepisu wskazuje, że od składek nieopłaconych w terminie, o którym mowa w ust. 1e, nalicza się odsetki za zwłokę za okres od dnia, w którym składki stały się wymagalne, do ich opłacenia.

Na mocy delegacji art. 49 ust. 1 cytowanej ustawy systemowej, szczegółowe zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek uregulowane zostały rozporządzeniem Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. 2022, poz. 177tekst jednolity).

Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż decyzją z 31 maja 2019 r. ZUS ustalił, że w okresie od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. wnioskodawczyni w zakresie zabezpieczenia społecznego podlegała ustawodawstwu polskiemu, tj. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Decyzja ta na skutek odwołania ubezpieczonej podlegała kontroli Sądu Okręgowego w Lublinie, a potem Sądu Apelacyjnego w Lublinie. Oba w/w sądy uznały zgodnie, że decyzja ZUS ustalająca wobec wnioskodawczyni polskie ustawodawstwo jest prawidłowa i zgodna z prawem. W następstwie zaś oddalenia apelacji ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 22 lutego 2023 r. decyzja ZUS z 31 maja 2019 r. stała się prawomocna, a ustalenie ustawodawstwa polskiego dla A. R. w zakresie zabezpieczenia społecznego w okresie od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. ostateczne. W takim stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji ocenił za prawidłowe działanie ZUS wobec niedopełnienia przez ubezpieczoną obowiązku terminowego uregulowania składek na ubezpieczenia społeczne w spornym okresie dokonał rozliczenia jej konta w całości, wyraźnie stwierdzając, za jakie okresy nie uiściła należnych składek w terminie i określił wysokość zaległych składek oraz odsetek z tytułu zwłoki. Wnioskodawczyni zaś w toku postępowania na żadnym jego etapie nie wykazała, że uiścił składki objęte zaskarżoną decyzją.

Natomiast za chybione uznał zarzuty skarżącej w zakresie podważenia na gruncie niniejszej sprawy zasadności objęcia jej w spornym okresie polskim ustawodawstwem. Kwestia ta bowiem została już prawomocnie przesądzona w postępowaniu sądowym w sprawie VIII U 2834/19 - AUa 276/23 i nie może podlegać ponownemu rozpoznaniu w niniejszym procesie. W tym kontekście należy uzupełniająco wyjaśnić, że w sytuacji, gdy obie instytucje właściwe dojdą do wspólnego porozumienia, to ono ma decydujące znaczenie dla ustalenia ustawodawstwa właściwego, gdyż przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UEL 04.166.1) mają na celu wyeliminowanie podwójnego (lub wielokrotnego) ubezpieczenia w różnych państwach członkowskich oraz zapobieżenie sytuacji, w której dana osoba nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu, a nie ustalenie ubezpieczenia korzystnego dla zainteresowanego (np. ze względu na wysokość składek). Zatem, z punktu widzenia ustalenia ustawodawstwa w trybie art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 (Dz.U.UE.L.284.1) istotne jest, aby w jego wyniku zainteresowany został objęty ubezpieczeniem tylko w jednym państwie członkowskim. Wprawdzie odbywa się to z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia podstawowego zawierającego normy kolizyjne, ale nie oznacza to, że zainteresowany może w oparciu o nie kwestionować przed organem jednego państwa członkowskiego (miejsca zamieszkania) wspólne porozumienie, a właściwie weryfikować stanowisko zajęte przez drugie państwo członkowskie (miejsca wykonywania pracy najemnej) o nieistnieniu w tym państwie ważnego tytułu ubezpieczenia, żądając ustalenia wybranego przez siebie ustawodawstwa. Temu bowiem służy inna instytucja koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a mianowicie ustanowione w art. 19 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego uprawnienie zainteresowanego do wystąpienia do instytucji danego państwa członkowskiego z wnioskiem o wydanie poświadczenia na formularzu (...), a wówczas ocena takiego żądania należy do organów i instytucji właściwych tego państwa członkowskiego (w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy instytucji ubezpieczeniowej republiki Litewskiej). Odnośnie do tego dokumentu wypada z kolei stwierdzić, że jest on ogólnoeuropejskim dokumentem służącym do potwierdzenia podlegania ubezpieczeniom społecznym na terenie innych krajów członkowskich Unii Europejskiej niż kraj, którego dana osoba jest obywatelem i gdzie ma stałe miejsce zamieszkania. Taki właśnie jego charakter potwierdza orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Luksemburgu (obecnie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej), odnoszące się do badania treści formularza (...), który został obecnie zastąpiony przez formularz (...), zachowujące aktualność również na gruncie obecnie obowiązującego rozporządzenia wykonawczego, które zastąpiło rozporządzenie Rady EWG Nr 574/72 z 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia 1408/71 (Dz. Urz. WE L 74 z 27 marca 1972 r.)

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 września 2011 r., I UK 84/11, LEX nr 1102996).

Sąd Okręgowy podkreślił, że ostateczne ustalenie ustawodawstwa właściwego przez instytucję polską (co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie) jest wiążące dla Polski i Litwy, a jedyna możliwość usunięcia tego skutku z obrotu prawnego polega na ewentualnym kolejnym porozumieniu instytucji ubezpieczeniowych polskiej i litewskiej co do tego, że sytuacja danej osoby dla celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego jest inna niż wynikałoby to z rozstrzygnięcia polskiego organu rentowego (wydanego w trybie art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego). Na gruncie zaś rozpatrywanej sprawy do takiego „kolejnego” porozumienia pomiędzy polską i litewską instytucją ubezpieczeniową nie doszło. Ponadto skarżąca nie dysponuje poświadczeniem podlegania ubezpieczeniom społecznym na Litwie wydanym na formularzu (...) lub formularzu (...).

Mając na względzie powyższe Sąd pierwszej instancji skonkludował, że wnioskodawczyni jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie objętym zaskarżoną decyzją była zobowiązana do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, tak jak wynika to z zaskarżonej decyzji.

W ustalonych okolicznościach faktycznych ocenił jako pozostające bez większej doniosłości prawnej pozostaje podnoszona w odwołaniu chronologia decyzji wydawanych przez ZUS. Wnioskodawczyni już w czerwcu 2016 r. została powiadomiona, że w okresie październik 2010 r. - kwiecień 2015 r. ma wobec niej zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS pod koniec 2016 r. zawiadomił ubezpieczoną także o wszczęciu postępowania zmierzającego do ustalenia wysokości jej zadłużenia z tytułu należnych składek. W tej sytuacji A. R. była w stanie przewidzieć, że w niedalekiej przyszłości ZUS wyegzekwuje zaległe składki z tytułu ubezpieczenia społecznego w Polsce, zwłaszcza, że od początku zatrudnienia na Litwie nie legitymowała się poświadczeniem podlegania ubezpieczeniom społecznym w tym państwie. Wydanie przez organ rentowy w 2019 r. decyzji stwierdzającej podleganie wnioskodawczyni ustawodawstwu polskiemu w okresie od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. stanowiło tym samym wyłącznie dopełnienie formalności.

Bezzasadnie, w ocenie Sądu niższej instancji, skarżąca próbowała wykazać, że nie jest dłużnikiem ZUS, ze względu na przedawnienia należności określonych w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do powyższego wskazał, iż kwestię przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne zawarto w art. 24 ust. 5-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten znajduje zastosowanie wprost do składek na ubezpieczenia społeczne, zaś odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 93 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym) i Fundusz Pracy (art. 32 ustawy systemowej ).

Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 4 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 – 5d (ustępy te nie dotyczą niniejszej sprawy). Dopiero z dniem 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców

(Dz.U. 2011, Nr 232, poz. 1378) zmieniającego treść art. 24 ust. 4 ustawy systemowej skrócony został okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat.

Mając na uwadze, że bieg przedawnienia spornych należności składkowych rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (pierwsza składka za miesiąc październik 2010 r. stała się wymagalna w listopadzie 2010 r.) dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma art. 27 powyższej ustawy regulujący zagadnienia intertemporalne. Zgodnie z ust. 1 art. 27 do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r.

Innymi słowy wedle zasady wynikającej z art. 27 ustawy zmieniającej do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (zgodnie ze starymi zasadami z zastosowaniem 10 – letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5 – letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od 1 stycznia 2012 r.

Wyjątek od w/w zasady ustanowiono w ust. 2 art. 27. Przepis ten stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia: 5 – letniego liczonego od 1 stycznia 2012 r. lub 10 – letniego liczonego od daty wymagalności składki – zależy od tego, który z nich upływnie wcześniej

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2013 r., I UK 613/12). Analogiczne stanowisko zajął Sądu Najwyższego w wyroku z 2 września 2020 r., I UK 53/19. Wskazał dodatkowo, że za każdym razem konieczne jest ustalenie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów „starych” i „nowych” i przyjęcie terminu bardziej korzystnego, tj. przypadającego wcześniej.

Zgodnie z utrwalonym poglądem Sądu Najwyższego przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia. Na bieg terminu przedawnienia mają przy tym wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i następne ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a dotyczące m.in. zawieszenia biegu przedawnienia. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego bieg

(zob. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., III FSK 3443/21).

Zgodnie z 24 ust. 5f ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Przepis ten wszedł w życie na mocy art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 18 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 138, poz. 808), zmieniającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 20 lipca 2011 r. Według art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej art. 24 ust. 5f ustawy systemowej stosuje się do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia; w takich przypadkach okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia określone w art. 24 ust. 5f w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 24 ust. 5b ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do zakończenia postępowania egzekucyjnego

W niniejszej sprawie należności z tytułu nieuiszczonych przez A. R. składek dotyczą okresu od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. Najstarsza składka za października 2010 r. była wymagalna w listopadzie 2010 r.. Zatem zgodnie z obowiązującym wówczas 10 – letnim terminem przedawnienia należności składkowych składka ta przedawniłaby się w listopadzie 2020 r. Natomiast mając na uwadze 5 – letni termin przedawnienia wprowadzony od 1 stycznia 2012 r. składka ta przedawniłaby się w styczniu 2017 r. (5 lat licząc od 1 stycznia 2012 r.). Do przedawnienia tego jednak nie doszło ze względu na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy pismem z 29 czerwca 2016 r. (data doręczenia zastępczego - 14 lipca 2016 r.) wnioskodawczyni została zawiadomiona przez ZUS, że od 1 października 2010 r. do 29 kwietnia 2015 r. na podstawie art. 11 ust. 3 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do wnioskodawczyni ma zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. W grudniu zaś 2016 r. zawiadomiono wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od października 2010 r. do kwietnia 2015 r.. Uznać zatem należy, że od 1 lipca 2016 r. (a w wersji najbardziej korzystnej dla wnioskodawczyni od grudnia 2016 r.) termin przedawnienia jej zaległych należności składkowych uległ zawieszeniu. W następstwie przerwania biegu terminu przedawnienia należne i nieprzedawnione są wszystkie składki wskazane w treści zaskarżonej decyzji.

W tym kontekście Sąd Okręgowy nie podzielił twierdzenia skarżącej, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległych składek nie doszło w 2016 r. ze względu na pogląd Sądu Apelacyjnego w Lublinie wyrażony w wyroku z 20 marca 2019 r. odnośnie pisma organu rentowego z 29 czerwca 2016 r., któremu Sąd ten odmówił waloru decyzji.

Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przyjął, iż do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności zgodnie z utrwalonym poglądem orzeczniczym jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (

por. Wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., I USKP 52/23). Wedle aktualnego poglądu wyrażonego m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 24 marca 2022 r., II USKP 115/21, bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy ulega zawieszeniu od dokonania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pierwszej czynności, o której powiadomiono strony, we wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że dany podmiot jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek oraz ustalającej kwotę zaległości składkowych (art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

W ocenie Sądu Okręgowego, pomimo okoliczności, że pismo z 29 czerwca 2016 r. nie stanowiło decyzji, to niewątpliwie stanowiło czynność zmierzającą do wydania decyzji ustalającej podleganie przez wnioskodawczynię ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej na terenie Polski działalności gospodarczej, a w następstwie do wyegzekwowania zaległych z tego tytułu składek.

Bez znaczenia pozostaje argumentacja skarżącej, że pismo z 29 czerwca 2019 r. nie zostało jej skutecznie doręczone. Przyjęcie pisma przez dorosłego domownika i potwierdzenie doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia przesądza o doręczeniu pisma adresatowi. Pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki jest dokumentem urzędowym potwierdzającym fakt i datę doręczenia zgodnie z danymi na dokumencie tym umieszczonymi. Taki dokument korzysta z domniemania prawdziwości. Doręczenie zastępcze zaś wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata.

Ponadto uwadze Sądu nie uszło, że w grudniu 2016 r. zawiadomiono wnioskodawczynię o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od października 2010 r. do kwietnia 2015 r. Na pismo to wnioskodawczyni w styczniu 2017 r. odpowiedziała wnioskiem o umorzenie postępowania, co w sposób oczywisty wskazuje, że była świadoma toczącego się w jej sprawie postępowania zmierzającego do wyegzekwowania zaległych składek. W ocenie Sądu Okręgowego niecelnie wnioskodawczyni domagała się uznania za przedawnione należności składkowych za okres do 2012 r. w oparciu o uzyskane wówczas zaświadczenie o niezaleganiu z zapłatą składek. Zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek ma jedynie potwierdzać stan rzeczy na podstawie posiadanych przez organ rentowy danych

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 2009 r., II UK 52/09, M.P.Pr. 2010 Nr 6, poz. 320). Wraz z ich zmianą zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom. Nie jest ono decyzją, lecz przejawem wiedzy organu rentowego i nie rozstrzyga żadnej kwestii (sprawy) co do jej istoty. Nie tworzy, nie uchyla i nie zmienia istniejących stosunków prawnych. Postępowanie o wydanie zaświadczenia nie stanowi rozstrzygnięcia sprawy, nie poprzedza go żadne postępowanie, co najwyżej postępowanie wyjaśniające. Wydając takie zaświadczenie organ rentowy przedstawia jedynie znany mu na daną chwilę (a więc niejako wstecz) stan faktyczny lub prawny, a nie rozstrzyga o żadnych prawach i obowiązkach ubezpieczonego

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, III AUa 1089/12, LEX nr 1280369). Skoro zatem w dacie wydania przedmiotowego zaświadczenia nie zostało ustalone w zakresie zabezpieczenia społecznego wnioskodawczyni ustawodawstwo polskie to logicznym jest, że wówczas organ nie stwierdził na jej koncie płatnika żadnych zaległości. Wraz ze zmianą sytuacji wnioskodawczyni w związku ze wstecznym ustaleniem wobec niej polskiego ustawodawstwa zaświadczenie to straciło na aktualności i nie może stanowić podstawy do zmiany ustalonych później stosunków prawnych.

Końcowo już Sąd Okręgowy ustalił, że kwoty zadłużenia za sporny okres zostały prawidłowo przez ZUS określone, co znalazło potwierdzenie w złożonym wydruku stanu należności. Sąd Okręgowy miał na uwadze, że w pierwszych wyjaśnieniach wnioskodawczyni zgodziła się z ustaloną przez ZUS łączną kwotą zadłużenia z tytułu nieuiszczonych w latach 2010 -2015 składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, kwestionując wyłącznie istnienie tego zadłużenia co do zasady. Dopiero po wstąpieniu do sprawy profesjonalnego pełnomocnika zgłosiła zarzut co do prawidłowości ustalonej przez ZUS kwoty zadłużenia. Jednocześnie w toku dalszego postępowania wnioskodawczyni nie sprecyzowała na czym polegała zarzucana przez nią wadliwość ani względem poszczególnych kwot składek, ani łącznej sumy należności. W tej sytuacji Sąd Okręgowy nie prowadził postępowania dowodowego w tym kierunku z urzędu, mając na uwadze rozkład ciężaru dowodu obowiązujący w procesie cywilnym.

Reasumując powyższe rozważania Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zaskarżona przez A. R. decyzja została wydana prawidłowo i brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania ubezpieczonej.

Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd Okręgowy na podstawie art. 477

14 § 1 k.p.c. odwołanie ubezpieczonej jako bezzasadne w całości oddalił.

Z wyrokiem nie zgodziła się wnioskodawczyni . Skarżąc w całości podniosła zarzuty:

-

naruszenie art. 83 ust 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wadliwe uznanie, że decyzja z 1 lutego 2017 r. została prawidłowo wydana i nie podstaw do jej uchylenia, podczas gdy w dacie jej wydania nie było żadnego orzeczenia z którego by wynikało że skarżąca podlega pod polskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczeń społecznych i pominięcie okoliczności, że decyzja z 1 lutego 2017 r. została wydana przedwcześnie i jako taka nie powinna wywoływać żadnych skutków wobec skarżącej,

-

naruszenie art. 24 ust 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wadliwe uznanie, że w tej sprawie pismo ZUS z 29 czerwca 2016 r. skutecznie zawiesiło bieg terminu przedawnienia składek, podczas gdy pismo to miało jedynie charakter warunkowy i nie zawierało konkretnych informacji jakie są skutki tego pisma, na co zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku w sprawie III AUa 703/18, oraz dodatkowo to pismo nie zostało osobiście odebrane przez skarżącą, co miało wpływ na treść zaskarżanego wyroku i nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia

-

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. mające wpływ na treść wyroku i wadliwe uznanie że zaświadczenie o niezaleganiu ze składkami nie powoduje braku możliwości domagania się zwrotu składek i uznanie, że zaświadczenie to straciło na aktualności. pomimo tego że zaświadczenie to zostało wystawione po tym jak skarżąca zgłosiła w ZUS podleganie pod litewskie ustawodawstwo w zakresie ubezpieczeń społecznych i ZUS nie zakwestionował tego zgłoszenia, nawet w momencie zgłoszenia zaprzestania tego podlegania w 2015 r., przez co doszło do niezasadnego nieuwzględnienia odwołania

-

naruszenie art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1kpc poprzez wydanie wyroku bez uwzględnienia faktu, że w dacie orzekania, zgodnie z pismem z 15 stycznia 2025 r. ZUS sam określił zaległości jakich się domaga od skarżącej jako niższe niż wskazane w decyzji z 1 lutego 2017 r., przez co do doszło do wadliwego utrzymania w obrocie prawnym decyzji nakazującej zwrot zaległych składek w wysokości wyższej niż stan zaległości istniejący zdaniem ZUS na dzień wyrokowania,

-

naruszenie art. 10 do 12 ustawy Prawo przedsiębiorców, objawiające się w wydaniu zaskarżonej decyzji wbrew ustalonym w tych przepisach zasadzie domniemania uczciwości przedsiębiorcy, zasadzie przyjaznej interpretacji przepisów, zasadzie pogłębiania zaufania, proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, co się objawia m.in. w wyprowadzaniu negatywnych dla skarżącej skutków odnośnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia po piśmie z 29czerwca .2016 r. przy jednoczesnym pomijaniu okoliczności korzystnych wypływających z faktu wystawienia w 2017 r. zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami oraz pominięcie faktu że zaskarżana decyzja określająca zadłużenie została wydana zanim w obrocie prawnym pojawiała się jakakolwiek decyzja określająca że A. R. podlega pod polskie ustawodawstwo,

Wskazując na powyższe, wniosła o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

-

ewentualnie z ostrożności procesowej o zmianę zaskarżonej decyzji przynajmniej w części tj. w części wynikającej z pisma ZUS z 8 stycznia 2025 r. oraz w części dotyczącej przedawnienia składek do 31 stycznia 2012 r. oraz dodatkowo w części określającej zaległości do 8 lutego 2012 r. (z uwagi na wystawienie zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami)

-

oraz dodatkowo z ostrożności procesowej o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej terminu naliczania odsetek oraz odsetek za zwłokę określenie terminu ich płatności od wydania prawomocnego orzeczenia przez Sąd.

2. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów procesowych zgodnie z normami przepisanymi.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych za postępowanie apelacyjne.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja okazała się być zasadną choć w niewielkim stopniu. Korekty wymagała kwota zaległości na dwa fundusze z uwzględnieniem wyliczenia ZUS, dokonanym z urzędu i wskazanym w piśmie procesowym z 8 stycznia 2025 r.

(k.98), co trafnie wskazała apelantka.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na istotę rozstrzygnięcia sprawy, choć nie ustrzegł się błędu w pominięciu istotnego faktu wynikającego z treści informacji wskazanej w toku procesu przez pozwany organ rentowy pismem z 8 stycznia 2025 r. Ponowna analiza materiału dowodowego, a także analiza zastosowanych w sprawie przepisów prawa i ich subsumcja, doprowadziła do wniosku, że zaskarżony wyrok co do zasadniczych kwestii leżących u podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia jest trafny. Sąd Apelacyjny w pełni podziela ustalenia i rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ponieważ rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji nie naruszył ani norm prawa materialnego, ani zasad postępowania z wyjątkiem omówionym poniżej. Sąd Okręgowy dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i szczegółowo wskazał z jakich powodów określonym dowodom dał wiarę i dlaczego odmówił wiarygodności pozostałym. Ocena prawna wymaga pewnej korekty w dwóch aspektach.

Po pierwsze kwota należności z tytułu składek na poszczególne fundusze przyjęta przez ZUS w zaskarżonej decyzji uległa z urzędu pomniejszeniu, na korzyść odwołującej i stan ten był znany Sądowi pierwszej instancji. Działanie ZUS było wynikiem rozliczeń poprawionych z urzędu przez organ rentowy. Zatem Sąd Okręgowy winien powyższej informacji nadać znaczenie prawne także ferując rozstrzygnięcie w sprawie, mając na względzie, iż decyzja ustala należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i fundusz pracy, i ubezpieczeń społecznych w kwotach wynikąjących z przepisów prawa. Dlatego kwoty należności składkowych wykazane na poszczególne fundusze w piśmie ZUS z 8stycznia 2025 r. należało przyjąć w rozstrzygnięciu zawisłego sporu.

W stanie faktycznym sprawy należy dodatkowo jeszcze uwypuklić fakty i nadać im istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w zakresie zawieszenia przedawnienia. Zaskarżona decyzja z 1 lutego 2017 r. została poprzedzona zawiadomieniem wnioskodawczyni pismem z 20 grudnia 2016 r. znak (...) o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy za okres od października 2010 r. do kwietnia 2015 r., wskazujące wysokości poszczególnych należności składkowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zawiadomienie wraz z wezwaniem A. R.do złożenia w terminie 7 dni pisemnych wyjaśnień w charakterze strony co do wskazanych kwot i okresów należności zostało doręczone 23 grudnia 2026 r. dorosłemu domownikowi. Podobnie jak kolejne

- zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego z 2 stycznia 2017 r. również zostało doręczone w tożsamy sposób (data odbioru 5 stycznia 2017 r.). Pisma te zostały nadto poprzedzone zostały zawiadomieniem wnioskodawczyni z 2 grudnia 2016 r. o sporządzeniu z urzędu przez ZUS dokumentów rozliczeniowych ZUS (...) za okres październik 2010 – kwiecień 2015 r. na poszczególne fundusze oraz pismem z 29 czerwca 2016 r., szeroko i trafnie przenalizowanym przez Sąd Okręgowy. Nie ulega wątpliwości, iż to zastępcze doręczenie z 23 grudnia 2016 r. było w pełni skuteczne i nastąpiło w stosunku do wnioskodawczyni jeszcze w grudniu 2016 r. A. R. pierwsze z pism otrzymała w grudniu 2016 r. bowiem już 29 grudnia 2016 r. w odpowiedzi na to pismo wysłała listem, za potwierdzeniem odbioru, własne pismo, w którym ustosunkowała się do pisma z 20 grudnia 2016 r. znak (...)

(akta (...), nienumerowane). Te fakty mają istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia jaki wnioskodawczyni w toku całego procesu podnosi, także i w toku postępowania apelacyjnego. Sąd pierwszej instancji wskazał argumentację w tym zakresie trafnie analizując zmianę stanu prawnego zarówno w zakresie zmiany terminu przedawnienia jak

i instytucji zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wskazując w pełni aktualny dorobek judykatury, zmianę stanu prawnego. Zbędne jest zatem jej powielenia w tym miejscu. W ocenie Sądu Apelacyjnego najistotniejsze znacznie mają powołane wyżej fakty, zaistniałe w grudniu 2016 r., oceniane przez pryzmat regulacji prawnej art. 24 ust. 5 f. Powołany przepis stanowi jednoznacznie, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od wszczęcia przez organ Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Takie postępowania administracyjne, ustalające obowiązek opłacenia, ustalanych co do wysokości za wskazane okresy należności z tytułu składek, na poszczególne fundusze zostało skutecznie wszczęte zawiadomieniem z 20 grudnia 2016 r. doręczonym ubezpieczonej 23 grudnia 2016 r., na pewno doręczonym przed dniem nadania przesyłki poleconej przez wymienioną 29 grudnia 2016 r. Tym samym z tym dniem nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia co do wszystkich nieprzedawnionych składek, tj. wszystkich objętych sporem, bowiem przedawnienie w grudniu 2016 r. jeszcze nie nastąpiło i skutecznie bieg terminu został zawieszony. Nie ma w orzecznictwie żadnych wątpliwości co do stwierdzenia, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu "od momentu wszczęcia postępowania" w sprawie wydania odpowiedniej decyzji, a tym momentem jest dokonanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pierwszej czynności, o której powiadomiono strony, we wszczętym z urzędu postępowaniu w sprawie wydania decyzji stwierdzającej, że dany podmiot jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek oraz ustalającej kwotę zaległości składkowych

(wyroki Sądu Najwyższego: z 16 stycznia 2024 r., I USKP 16/23, LEX nr 3656096; z 28 kwietnia 2022 r., II USKP 171/21, LEX nr 3362583; z 19 maja 2021 r., II USKP 53/21, OSNP 2022, Nr 3, poz. 28; z 24 marca 2022 r., II USKP 115/21, LEX nr 3412164; 17 listopada 2025 r. I USKP 56/24, LEX nr 4016744; postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 czerwca 2024 r., III USK 109/24, LEX nr 3722758; z 11 lipca 2023 r., II USK 294/22, LEX nr 3587078, z 28 czerwca 2023 r., I USK 188/22, LEX nr 3575146) oraz M. Romańska, komentarz do art. 61 k.p.a. (w:) Knysiak-Sudyka H. (red.), Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, wyd. II, 2019). Suma sumarum brak jest możliwości faktycznych i prawnych dla przyjęcia, iż z dniem 1 stycznia 2017 r., nastąpiło przedawnienie objętych sporem należności. Zawieszenie przedawnienia trwało od wszczęcia postępowania administracyjnego (doręczenia 23 grudnia 2016 r. pisma z 20 grudnia 2016 r.) nadal, aż do prawomocnego zakończenia procedowania w niniejszej sprawie bowiem wówczas decyzja wymiarowa z 1 lutego 2017 r. stała się prawomocna.

Kolejnym zagadnie objętym sporem jest statuowana w art. 83 ust. 1 ustawy systemowej możliwość wydania decyzji przez organ rentowy w zakresie ustalania wymiaru składek (art. 83 ust. 1pkt 3 ustawy systemowej). Apelantka naruszenia tej normy upatrywała w braku prawomocnego orzeczenia, z którego by wynikało że skarżąca podlega polskiemu ustawodawstwu społecznemu, czym uzasadniła wywód o przedwczesności wydania decyzji z 1 lutego 2017 r. Konstruując ten zarzut apelantka straciła z pola widzenia, iż przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, a tytułu ubezpieczeniowy powstaje z mocy samego prawa, decyzja organu rentowego ma znaczenie jedynie deklaratoryjne. Podobnie jak decyzja wymiarowa. Obowiązek naliczenia i uiszczania należnych składek powstaje zgodnie z przepisami ustawy systemowej z mocy samego prawa po stronie płatnika za każdy okres w jakim zaistniały przesłanki faktyczne do powstania tytułu ubezpieczeniowego i żadnego znaczenia dla daty powstania tego obowiązku nie ma wydanie decyzji potwierdzającej ten tytuły ubezpieczeniowy, w znaczeniu, iż wydanie takiej decyzji nie jest konieczne. Płatnik składek powinien samodzielnie dokonać ich obliczenia i uiszczenia (art. 4 ust. 1 lit.d, art. 16 ust.4 pkt 1, art.17 ust. 3, art. 46 ust.1 ustawy systemowej). Jeżeli tenże poinformuje organ rentowy o podjęciu pracy najemnej w innym kraju unijnym konieczne jest ustalenie ustawodawstwa właściwego na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/04 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

(op.cit; wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2021 r., III USKP 49/21, OSNP 2022, nr 2, poz. 18). I tak w realiach sprawy nastąpiło - przed zakończeniem postępowania przed Sądem pierwszej instancji takie prawomocne ustalenie nastąpiło. Trwający proces w zakresie ustalenia podlegania ustawodawstwu polskiemu wobec wniesienia odwołania przez wnioskodawczynię nie niweczył skuteczności podjętych działań przez ZUS w celu dochodzenia należności z tytułu składek. Wręcz przeciwnie unaocznił skarżącej już w 2016 r. rozmiar należności i mógł skłonić wymienioną do podjęcia kroków w kierunku zabezpieczenia swej sytuacji, także w aspekcie finansowym np. by powstrzymać narastanie zadłużenia z tytułu naliczenia odsetek za zwłokę, czego wymieniona nie uczyniła. Inaczej rzecz ujmując, nawet wydanie decyzji administracyjnej w toku wszczętego w dniu 23 grudnia 2016 r. postępowania w zakresie ustalenia wysokości należności na poszczególne fundusze jeśli nastąpiłoby po dniu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie istnienie obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym nie zmieniłoby stanu zaległości co do składek, czy daty od jakiej naliczają się z mocy prawa odsetki za zwłokę. Zgodnie z art. 23 ustawy systemowej, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa z wyłączeniem art. 56a. Z kolei ust. 1f powołanego przepisu wskazuje, że od składek nieopłaconych w terminie, o którym mowa w ust. 1e, nalicza się odsetki za zwłokę za okres od dnia, w którym składki stały się wymagalne, do ich opłacenia. W obowiązującym stanie prawnym i w okolicznościach sprawy nie ma żadnej możliwości dowodności interpretacyjnej i ustalenia innej daty początku biegu odsetek za zwłokę czego domaga się apelantka. Fakt prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie III AUa 276/23 w roku 2024 nie ma także znaczenia dla kwestii biegu przedawnienia bo zawieszenie przedawnienia nastąpiło z mocy prawa z dniem wszczęcia tego postępowania administracyjnego i trwało dalej nieprzerwanie do 18 marca 2026 r. tz. daty wyroku w niniejszym postępowaniu.

Nie ma także podstaw prawnych nadawaniu zaświadczeniu o niezaleganiu ze składkami z 8 lutego 2012 r. tak istotnego znacznia jak czyni to apelantka. Zgodnie z art. 217 § 1 i § 2 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o jego wydanie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1. urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2. osoba ubiega się o nie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Przepis ten należy czytać łącznie z regulacją art. 218 § 1 k.p.a., który precyzuje, co może być potwierdzone zaświadczeniem. Zgodnie z powołaną normą, zaświadczenie może potwierdzać fakty, albo stan prawny wynikający z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów, bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Sąd Okręgowy wskazał w pełni trafną argumentację prawną dyskredytując całkowicie stanowisko skarżącej. Warto jeszcze raz podkreślić, że zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek ma jedynie potwierdzać stan rzeczy na podstawie posiadanych przez ten organ rentowy danych. Wraz z ich zmianą zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom. Nie jest ono decyzją, lecz przejawem wiedzy organu rentowego i nie rozstrzyga żadnej kwestii (sprawy) co do jej istoty. Nie tworzy, nie uchyla i nie zmienia istniejących stosunków prawnych. Postępowanie o wydanie zaświadczenia nie stanowi rozstrzygnięcia sprawy, nie poprzedza go żadne postępowanie, co najwyżej postępowanie wyjaśniające. Wydając takie zaświadczenie organ rentowy przedstawia jedynie znany mu na daną chwilę (a więc niejako wstecz) stan faktyczny lub prawny, a nie rozstrzyga o żadnych prawach i obowiązkach ubezpieczonej

(wyroki Sądu Najwyższego z 8 października 2009 r., II UK 52/09, M.P.Pr. 2010 Nr 6, poz. 320; Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2013 r. I UK 434/12 LEX nr 1307552; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, III AUa 1089/12, LEX nr 1280369; Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 7 lutego 2024 r. III AUa 176/23 LEX nr 3741234).

Apelantka wywodzi także o naruszeniu zasad sprecyzowanych w art. 10, art. 11 i art. 12 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480 tekst jednolity ).

Wynikająca z art. 10 ust. 1 ustawy z 2018 r. - Prawo przedsiębiorców zasada domniemania uczciwości przedsiębiorcy nie oznacza, że przedsiębiorca może naruszać obowiązki związane z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą i uniknąć konsekwencji tego zaniedbania. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny kilkukrotnie podkreślał, że ubezpieczenie społeczne jest formą zabezpieczenia społecznego opartą na zasadach przymusu, powszechności

(por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 1999 r., K 5/99, cz. III, pkt 3; z 27 stycznia 2010 r., SK 41/07, cz. III, pkt 3.4; z 11 lipca 2013 r., SK 16/12, cz. III, pkt 7.1).I co tych obligatoryjnych zasad stanowiących o obowiązkowych ubezpieczeniach z tytuły prowadzonej działalność gospodarczej winna stosować się ubezpieczona, a konsekwencje nietrafnych decyzji, nakierowanych na unikniecie tego obowiązku, niestety również mają wymiar finansowy.

Natomiast zasada z art. 11 ustawy z 2018 r. nie oznacza, że ilekroć pojawiają się różne rozumienia normy prawnej, niezależnie od poprawności argumentacji, to zawsze należy stosować taką wykładnię prawa jaka okazuje się być na korzyść przedsiębiorcy- apelantki. Zasada ta będzie mieć zastosowanie, dopiero wówczas, jeśli mimo dokonania poprawnej metodologicznie i logicznie wykładni przepisu pozostaje kilka wyników wykładni, które mogą być uznane za prawidłowe. Powinna być zatem stosowana dopiero na ostatnim etapie wykładni, pełniąc funkcję wskazówki kierunku interpretacji, a nie funkcję metody wykładni prawa, wyprzedzającej inne metody. W rozpoznawanej sprawie potrzeba posłużenia się dyrektywą wyrażoną w art. 11 ust. 1 Prawa przedsiębiorców w ogóle nie wystąpiła.

Nie zasługiwało również na uwzględnienie stanowisko skarżącej, że ze względu na wywodzoną z art. 12 ustawy z 2018 r. zasadę proporcjonalności nie powinna zobowiązana do opłacenia należności z tytułu zaległych składek. Apelantka stara się, nieudolnie w ocenie Sądu Apelacyjnego, wyprowadzić wniosek o zwolnieniu jej z ustawowo określonego obowiązku opłacenia należnych składek, powołując się na zaświadczenie o niezaleganiu ze składkami z 8 lutego 2012 r. Rzecz w tym, iż jak podniesione zostało wyżej, wymienione zaświadczenie wydane było w oparciu o posiadany w dacie jego wydania stan rzeczy i wiedzy organu. Natomiast przepisy ustawy systemowej mają bezwzględny charakter i wynikające z ich postanowień obowiązki stron – płatników nie mogą ulec żadnej zmianie na skutek dowolności interpretacyjnej strony czy jej woli.

Natomiast zgodzić należy się z argumentem apelantki opartym na treści normy art. 316 § 1 k.p.c. Dla rozpoznania niniejszej sprawy miał znaczenia wyłącznie stan rzeczy istniejący z chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.) i to on był kluczowy dla oceny, czy decyzja była prawidłowa na chwilę jej wydania. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem odwoławczym, które koresponduje z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w zaskarżonej decyzji, a nie jedynie postępowaniem kontrolnym. Tym samym od momentu zaskarżenia decyzji odwołaniem następuje przeniesienie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych na drogę postępowania sądowego, w którym sąd rozpatruje ją od początku (samodzielnie), badając prawidłowość decyzji organu rentowego nie tylko w świetle materiału zgromadzonego w fazie przedsądowej, lecz również zgodnie z zasadami cywilnego postępowania rozpoznawczego, dokonując oceny zasadności zgłoszonych żądań na podstawie własnych ustaleń faktycznych i prawnych

(postanowienie Sądu Najwyższego z 22 października 2020 r., II UK 385/19, LEX nr 3096724.). Sąd Apelacyjny w części wstępnej swych rozważań wskazał na pismo ZUS z 8 stycznia 2025 r. Pozwany organ rentowy dokonał weryfikacji stanu zadłużenia wnioskodawczyni z urzędu, korekta wynikała z pomniejszenia zobowiązania o należności składkowe na ubezpieczenie dobrowolne. Zgodnie ze sporządzonymi z urzędu przez ZUS korektami dokumentów rozliczeniowych ZUS (...) już 13 listopada 2017r. za okresy 10 – 12.2008, 01-12.2009, 05-09.2010, 04-08.2017 bez składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, wartość zadłużenia ubezpieczonej z tytułu zaległych składek uległo zmianie: na FUS wynosi – 34 036,88 złotych plus odsetki, na FUZ – 14 078,56 złotych plus odsetki, na FP – 2 899,93 złote plus odsetki. Zatem, decyzja wymiarowa, której prawidłowość oceniał Sąd Okręgowy winna uwzględniając dokonane z urzędy korekty tak by stan zaległości był ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Kończąc swe rozważania Sąd Apelacyjny wskazuje, iż składane przez wnioskodawczynię dokumenty, mające na celu wykazanie podlegania ubezpieczeniu w okresie spornym na ternie Litwy nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia zawiłego sporu. Sąd Okręgowy szczegółowo także i do tego zagadnienia się odniósł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Należy jedynie powtórzyć, iż wyrokiem z 7 listopada 2024 r. w sprawie III AUa 276/23 prawomocnie zostało ustalone podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez wnioskodawczynię w okresie 2010-2015 i wyrok ten jest prawnie wiążący, zgodnie z art. 365.p.c.

Mając na uwadze powyższe, uznając apelację ubezpieczonej za zasadną tylko częściowo, Sąd Apelacyjny, na mocy art. 386§ 1 k.p.c., orzekł, jak w sentencji w pkt I. Natomiast na mocy art. 385 k.p.c., uznając apelacje w pozostałej mierze za bezzasadną Sąd Apelacji orzekł jak w pkt II wyroku.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona w art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi art. 98 § 1

1 zd. 1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Stosownie do art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną przegrywającą jest wnioskodawczyni. Zatem zobowiązana jest do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została w oparciu o 2 § pkt 6 w zw. z 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(Dz.U. 2026 poz. 118 tekst jednolity). Zauważyć należy, iż wnioskodawczyni była reprezentowanego w toku procesu przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, formułując także w środku zaskarżenia żądanie zasadzenia na jej rzecz kosztów procesu. Apelantka nie wnosiła o nieobciążanie jej kosztami zastępstwa procesowego należnych dla przeciwnika procesowego, nie podnosiła żadnej w tym zakresie argumentacji. Co więcej, uzasadnienie Sądu pierwszej instancji jest obszerne

i zawiera bardzo szczegółową argumentację prawną, która przy wnoszeniu środka zaskarżenia winna być wzięta pod rozwagę. Korekta z jaką spotkało się inkryminowane orzeczenie jest w zasadzie kosmetyczne, a różnica kwot o jaką obniżył Sąd Apelacyjny stan należności niewielka (poniżej 200 zł) i wynikała z błędu leżącego po stronie Sądu, a nie pozwanego, który dostarczył Sądowi Okręgowemu konieczny materia dowodowy.

Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 98 § 1 i § 1

1 k.p.c., art. 99 k.p.c. zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 109§ 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt III wyroku.

Iwona Jawor-Piszcz