Żona zgłosiła męża jako pracownika, płatnik ma zwrócić zasiłki. Sąd oddalił apelację

Decyzją z dnia 17 kwietnia 2025 roku, wydaną w sprawie o numerze (...).(...)

(...),(...),(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 2780) oraz art. 84 ust. 1, ust. 1a, ust. 4, ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350) odmówił C. G. (1) prawa do zasiłku chorobowego od 19 kwietnia 2018 roku do 30 września 2018 roku, od 29 kwietnia 2019 roku do 13 października 2019 roku, od 15 lipca 2020 roku do 29 grudnia 2020 roku, od 27 lipca 2021 roku do 15 stycznia 2022 roku, od 15 stycznia 2023 roku do 28 lutego 2023 roku w związku z roszczeniem o zasiłek z tytułu zatrudnienia w firmie (...), oraz zobowiązał O. G. do zwrotu nienależnie wypłaconego C. G. (1) zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 83 366,66 złotych. Na ustaloną kwotę składa się należność główna 57 565,67 złotych z funduszu chorobowego za ww. okresy oraz odsetki w wysokości 25 800,99 złotych z funduszu chorobowego.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2022 roku o numerze (...) oraz w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt III (...) C. G. (1) nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym to jest emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek – firma (...) od dnia 14 lutego 2018 roku. Zatem w świetle obowiązujących przepisów prawa zasiłek chorobowy pobrany za wyżej wymienione okresy w łącznej kwocie 57 565,67 złotych jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości 25 800,99 złotych, łączna kwota do zwrotu wynosi 83 366,66 złotych. Zobowiązanym do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przez C. G. (1) zasiłku chorobowego jest płatnik składek O. G., ponieważ niezdolność do pracy nie powstała w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2026 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie sygn. akt X U (...) O. G. i C. G. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. o zasiłek chorobowy, zwrot nienależnie pobranych świadczeń na skutek odwołania O. G. oraz C. G. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w J. z dnia 17 kwietnia 2025 roku, numer sprawy (...).(...)

(...), (...), (...)

1. oddalił odwołanie O. G.;

2. zasądził od O. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w J. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

3. odrzucił odwołania C. G. (1);

4. zasądził od C. G. (1) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w J. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

C. G. (1) urodził się w (...). O. G. urodziła się w dniu (...).

O. G. oraz C. G. (1) są małżeństwem od 2015 roku, zamieszkują pod jednym adresem, mają małoletnie dziecko i wspólnie łożą na utrzymanie domu (ok. 2000 zł). W drugiej części domu zamieszkuje syn O. G.. Małżonkowie dokonują zakupów dla wspólnego dziecka w zależności od potrzeb, oboje zapewniali zakupy żywieniowe.

Dom jest własnością C. G. (1) i około 5-6 lat temu małżonkowie zawarli umowę dożywocia w zakresie prawa własności domu.

Na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 16 stycznia 2018 roku O. G. oraz C. G. (1) ustanowili rozdzielność małżeńską.

C. G. (1) prowadził własną działalność gospodarczą od 2004 roku do stycznia 2018 roku, kiedy podjął decyzję o wykreśleniu wpisu o jej prowadzenie z uwagi na stan zdrowia (choroba nowotworowa). W tym czasie przeprowadzona została kontrola z Urzędu Skarbowego, C. G. (1) miał poblokowane rachunki bankowe, nie mógł swobodnie prowadzić działalności gospodarczej.

Od 2013 roku O. G. prowadziła kwiaciarnię. Od 2015 roku zaczęła prowadzić działalność w zakresie przedmiotu działalności wcześniej prowadzonego przez C. G. (1), to jest remontów mieszkań (...) J.. Wnioskodawczyni przejęła wszystkich pracowników C. G. (1), których zatrudniał w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

O. D. zawarła w dniu 14 lutego 2018 roku z C. G. (1) umowę o pracę na czas nieokreślony na stanowisku kierowcy – zaopatrzeniowca w pełnym wymiarze czasu pracy z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 3000 zł. Wnioskodawczyni dokonywała na rzecz C. G. (1) przelewów wynagrodzenia za pracę.

C. G. (1) został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 14 lutego 2018 roku z kodem ubezpieczenia właściwym dla pracownika. Płatnikiem zgłaszającym C. G. (1) była O.-D..

W okresie, gdy C. G. (1) był pracownikiem u O. G., wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu zatrudnienia C. G. (1) były płacone w terminie. Małżonkowie nie mieli nigdy informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że istnieją wątpliwości w zakresie zgłoszenia C. G. (1) do ubezpieczeń społecznych. O. G. w ramach prowadzonej działalności korzystała z usług księgowej.

O. G. wraz z C. G. (1) posiadają oddzielne rachunki bankowe. Z konta bankowego O. G. comiesięcznie przelewane były alimenty na rzecz byłej żony C. G. (2) - w kwocie 2500 zł miesięcznie w okresie od stycznia 2018 roku do listopada 2022 roku. O. G. spłacała kredyt C. G. (1) w kwocie 3043,96 zł miesięcznie, dokonała spłaty w związku z podziałem majątku C. G. (1) i I. G. w łącznej kwocie 251 000 zł, dokonała opłat z tytułu opłat sądowych toczących się z udziałem C. G. (1) i wynagrodzenia pełnomocnika C. G. (1) w łącznej kwocie co najmniej 49 356,38 zł, przelewała środki na rachunek bankowy ubezpieczonego w łącznej kwocie 30 035,87 zł, wpłacała w imieniu C. G. (1) należności w portalu Wakacje.pl w łącznej wysokości 12 627,09 zł.

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 roku o numerze (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. stwierdził, że C. G. (1) nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 14 lutego 2018 roku, jako pracownik u płatnika składek O. G. oraz C. G. (1) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 14 lutego 2018 roku z tytułu współpracy z O. G. przy prowadzeniu działalności gospodarczej z siedzibą w U. przy ul. (...). W decyzji ustalono również miesięczne podstawy wymiaru składek z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności od lutego 2018 roku.

W uzasadnieniu organ rentowy podniósł iż, w relacjach małżeńskich pozostawanie „we wspólnym gospodarstwie domowym” jest jednym z aspektów małżeńskiej wspólnoty ustawowej, która co do zasady zawiązuje się z dniem zawarcia związku małżeńskiego. Dotyczy ono ekonomicznej więzi między małżonkami, co obok więzi duchowej (uczuciowej) i fizycznej składa się na pojęcie wspólności małżeńskiej. Zawarcie małżeństwa rodzi pomiędzy małżonkami więzy prawne, wzajemne prawa i obowiązki. Okoliczność, że małżonkowie nie mieszkają razem i dlatego nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego sama przez się nie przesądza jeszcze o tym, że pozostają oni we „wspólności małżeńskiej”. Jeżeli bowiem nie orzeczono rozwodu albo separacji, to z samego faktu trwania małżeństwa należy domniemywać, że pomiędzy małżonkami istnieje „wspólność małżeńska”. Na podstawie dokumentów zewidencjowanych w systemie informatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że C. G. (1) został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 14 lutego 2018 roku z kodem tytułu ubezpieczenia – pracownik.

Wskazano, że C. G. (1) i O. G. są od 24 września 2016 roku małżeństwem, w związku z czym zgłoszenie ubezpieczonego z kodem pracowniczym zostało uznane za nieprawidłowe. Organ rentowy wyjaśnił, że o tym, iż C. G. (1) od dnia 14 lutego 2018 roku spełnia kryteria określone w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, świadczą następujące okoliczności: O. G. i C. G. (1) są małżeństwem, zamieszkują pod tym samym adresem – w U., przy ul. (...). Ponadto, zgodnie z zapisem w Centralnej Ewidencji Działalności gospodarczej, C. G. (1) jako pełnomocnik O. G. posiada pełnomocnictwo do takich czynności jak zmiana wpisu do (...), wpis informacji o zawieszeniu lub wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej, złożenia wniosku o wykreślenie wpisu w (...). Zdaniem organu rentowego od dnia 14 lutego 2018 roku, C. G. (1) powinien podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom jako osoba współpracująca pomimo, że została zawarta umowa o pracę.

Wyrokiem z dnia 15 maja 2023 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołania C. G. (1) i O. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. z dnia 25 kwietnia 2022 roku numer (...).

Sąd Okręgowy stwierdził, że mąż wnioskodawczyni C. G. (1) nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od dnia 14 lutego 2018 roku jako pracownik u płatnika składek O. G., zaś podlegał im z tytułu współpracy z żoną przy prowadzeniu działalności gospodarczej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że warunek do uznania osoby za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą został spełniony, albowiem osoba taka musi również pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym. Pojęcie „współpracy” oznacza pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jak zapewnia współdziałania przy tym przedsięwzięciu. Powyższa interpretacja znalazła swój wyraz w ustawie systemowej.

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2025 roku Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację O. G. i C. G. (1) od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 15 maja 2023 roku o sygn. akt VIII U (...)/22 wskazując, iż Sąd (...) instancji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. Zaznaczono, iż Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia, że C. G. (1) od dnia 14 lutego 2018 roku posiadał status osoby współpracującej z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, obowiązkowo podlegał ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Z kolei przepis art. 12 ust.1 tejże ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Zatem, osoba współpracująca z przedsiębiorcą prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, przy czym osoba współpracująca podlega tym ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia współpracy (art. 13 ust. 5 powołanej ustawy).

Decyzja z dnia 17 kwietnia 2025 roku została błędnie wysłana na nieaktualny adres C. G. (1), a przesyłka wróciła z adnotacją o dwukrotnej awizacji. Decyzja została ponownie wysłana w dniu 13 października 2025 roku na adres: (...)-(...) U., ul. (...), (...)-(...) U..

Decyzja z dnia 17 kwietnia 2025 roku została doręczona C. G. (1) w dniu 20 października 2025 roku.

Pismem z dnia 30 kwietnia 2025 roku, złożonym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziale w J. w dniu 5 maja 2025 roku, O. G. oraz C. G. (1) wnieśli o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, umorzenie odsetek i prawidłowe naliczenie należności do zwrotu na rzecz organu. Wniosek dotyczył zobowiązania do zwrotu zasiłków chorobowych orzeczonego decyzją z dnia 17 kwietnia 2025 roku nr (...).(...)

(...),(...),(...). Pismo zostało podpisane zarówno przez O. G. jak i C. G. (1).

W dniu 10 marca 2026 roku C. G. (1) został planowo przyjęty do (...) Medycznego (...) celem leczenia systemowego z rozpoznaniem stopnia IV nowotworu złośliwego oskrzeli i płuc.

Powyższych ustaleń Sąd dokonał na podstawie wymienionych dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego oraz załączonych akt Sądu Okręgowego w Łodzi o sygn. akt VIII U (...)/(...) a także przesłuchania wnioskodawczyni w charakterze strony. Okoliczności faktyczne sprawy były bezsporne. Przedłożone do akt dokumenty nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a w ocenie Sądu nie było podstaw, by podawać w wątpliwość okoliczności faktyczne wynikające z ich treści.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, iż odwołanie O. G. jako bezzasadne podlegało oddaleniu, zaś odwołanie C. G. (1) podlegało odrzuceniu.

W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do zakresu zaskarżenia i wniosków sformułowanych w odwołaniu O. G.. Płatnik składek zaskarżyła decyzję z dnia 17 kwietnia 2025 roku a całości, pomimo iż jako płatnik składek nie ma de facto interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji w części odmawiającej C. G. (1) prawa do zasiłku chorobowego. Zakres zaskarżenia jest również niespójny z wnioskami odwołania, w ramach których skarżąca wniosła wyłącznie o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że jest ona zobowiązana do zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku chorobowego za okresy od 15 lipca do 29 grudnia 2020 roku, od 27 lutego 2021 roku do 15 stycznia 2022 roku, od 15 stycznia 2023 roku do 28 lutego 2023 roku wskazując, że w pozostałym zakresie roszczenie organu rentowego w stosunku do powódki uległo przedawnieniu. Na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 roku pełnomocnik odwołującej się złożył pismo procesowe, w którym zmodyfikowano wnioski odwołania wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że odwołująca się nie jest zobowiązana do zwrotu zasiłków chorobowych wskazanych w decyzji (a zatem w całości), w szczególności za okresy objęte zarzutem przedawnienia, a w pozostałym zakresie z uwagi na brak spełniania przesłanek ustawowych żądania zwrotu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. W tym stanie rzeczy Sąd wskazał, że aby nie pozostawić żadnych wątpliwości odniesie się do niezasadności odwołania zarówno w zakresie odmowy ubezpieczonemu prawa do zasiłków chorobowych jak i zobowiązania płatnika składek do zwrotu tychże zasiłków.

Sąd podniósł, że przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia chorobowego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2780; dalej: ustawy zasiłkowej) warunkują prawo do świadczeń pieniężnych na warunkach i w wysokości określonych ustawą objęciem danej osoby ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa (art. 1 ust. 1).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Trwanie ubezpieczenia chorobowego jest związane z posiadaniem tytułu ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy zasiłkowej tytułem ubezpieczenia chorobowego jest zatrudnienie lub inna działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W przedmiotowej sprawie O. D. (płatnik składek prowadzący własną działalność gospodarczą) zawarła w dniu 14 lutego 2018 roku z C. G. (1) (mężem) umowę o pracę na czas nieokreślony i z tego tytułu zgłosiła go do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych od 14 lutego 2018 roku.

C. G. (1) był wielokrotnie niezdolny do pracy z powodu choroby, tj. w okresach: od 19 kwietnia 2018 roku do 30 września 2018 roku, od 29 kwietnia 2019 roku do 13 października 2019 roku, od 15 lipca 2020 roku do 29 grudnia 2020 roku, od 27 lipca 2021 roku do 15 stycznia 2022 roku, od 15 stycznia 2023 roku do 28 lutego 2023 roku.

Organ rentowy, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego ustalił, że od dnia 14 lutego 2018 roku, C. G. (1) powinien podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom jako osoba współpracująca pomimo, że została zawarta umowa o pracę. Wobec powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 roku o numerze (...) stwierdził, że C. G. (1) nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 14 lutego 2018 roku, jako pracownik u płatnika składek O. G. oraz C. G. (1) podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 14 lutego 2018 roku z tytułu współpracy z O. G. przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego odwołaniem C. G. (1) i O. G. od decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 15 maja 2023 roku oddalił odwołania. Apelacje O. G. i C. G. (1) od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi zostały oddalone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 lutego 2025 roku, tym samym decyzja organu rentowego stwierdzająca niepodleganie wnioskodawcy ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracowniczego zatrudnienia w ramach umowy o pracę stała się ostateczna.

Mając to na uwadze Sąd wskazał, że w kontekście art. 365 § 1 k.p.c., jest związany wskazanym wyrokiem.

Podstawą do odmówienia C. G. (1) prawa do zasiłku chorobowego w spornych okresach była wydana uprzednio decyzja dotycząca niepodlegania C. G. (1) ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika składek O. G.. Wskutek zainicjowanego postępowania Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 15 maja 2023 roku niejako potwierdził ustalone przez organ rentowy okoliczności faktyczne, które skutkowały stwierdzeniem, że w okresie od 14 lutego 2018 roku C. G. (1) nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika składek O. G., a podlega tym ubezpieczeniom z tytułu współpracy z O. G. przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Decyzja organu rentowego odmawiająca C. G. (1) prawa do zasiłków za wskazane okresy była zatem zasadna. Skoro niezdolność do pracy z powodu choroby u C. G. (1) powstała w okresie, kiedy nie podlegał on ubezpieczeniom społecznym jako pracownik u płatnika składek (a właśnie w taki sposób został zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych), a czego wymaga przepis art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, nie nabył on również prawa do zasiłku chorobowego na podstawie przytoczonych wcześniej przepisów ustawy zasiłkowej. Kwestionowanie sentencji i wniosków decyzji z dnia 25 kwietnia 2022 roku o numerze (...) w niniejszym postępowaniu należało uznać za niedopuszczalne.

Sąd wskazał iż zgodnie z art. 66 ust. 1 i 3 ustawy zasiłkowej wypłatę zasiłku wstrzymuje się, jeżeli prawo do zasiłku ustało albo okaże się, że prawo takie w ogóle nie istniało. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zwrotu bezpodstawnie pobranych zasiłków stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W świetle art. 84 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350; dalej: ustawy systemowej), osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Odpowiedzialność płatnika składek za zwrot nienależnie wypłaconego zasiłku chorobowego wynika z normy art. 84 ust. 6 ustawy systemowej. Przepis ten stanowi, że jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

Sąd meriti stanął na stanowisku, że z treści art. 84 ust. 6 ustawy systemowej nie można wyprowadzić wniosku o uzależnieniu odpowiedzialności płatnika składek lub innego podmiotu od świadomego działania lub rażącego niedbalstwa w zakresie przekazania nieprawdziwych danych. Wskazał, iż w jego ocenie trafnie w orzecznictwie podnosi się, że nieprawdziwe dane, o których mowa w art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, to dane niezgodne z rzeczywistością, niezgodne ze stanem faktycznym, zaś hipoteza przepisu art. 84 ust. 6 przewidziana jest do sytuacji zwykłych, gdy informacja jest nieprawdziwa i nie wymaga się badania czy i która osoba reprezentująca podmiot (płatnika) była świadoma i winna przekazania nieprawdziwych danych. Warunkiem stosowania tego przepisu nie jest uprzednie pouczenie, jako że norma wynika z regulacji powszechnie obowiązującej ustawy. W przepisie tym mowa jest bowiem tylko o przekazaniu nieprawdziwych danych, bez wyszczególnienia przyczyn ich przekazania, jak ma to miejsce w ustępie 2 pkt 2 art. 84 (

zob. postanowienie SN z dnia 23 marca 2010 r., (...) UK 12/10, Legalis) Podobne stanowisko reprezentują sądy powszechne (por. SA w Gdańsku w wyroku z dnia 8 stycznia 2013 r., III AUa 998/12, LEX nr 1282553; SA w Łodzi w wyroku z dnia 3 grudnia 2013 r., III AUa 297/13, LEX nr 1409156).

Sąd podkreślił iż w stanie faktycznym, w którym zachodzą zarówno przesłanki odpowiedzialności z art. 84 ust. 2 ustawy systemowej, jak i jej art. 84 ust. 6, organ rentowy może wybrać płatnika składek jako podmiot zobowiązany do zwrotu świadczenia pobranego nienależnie przez świadczeniobiorcę. Odpowiedzialność płatnika składek występuje „obok” wzorca podstawowego. Znaczy to tyle, że prawodawca nie wprowadza jakichkolwiek przeszkód w wyborze osoby zobowiązanej. Skoro w art. 84 ust. 1 i ust. 6 ustawy systemowej określono przesłanki odpowiedzialności, bez wskazania rodzaju korelacji zachodzącej między tymi reżimami prawnymi, a w regulacji mającej charakter wyjątku stwierdza się zbiorczo, że organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu (w domyśle od osoby, która pobrała nienależne świadczenie oraz od płatnika składek lub innego podmiotu), to zrozumiałe jest, że organ rentowy może żądać zwrotu nienależnego świadczenia zarówno od osoby z art. 84 ust. 1 ustawy, jak i obciążyć nim podmioty z art. 84 ust. 6 ustawy. Znaczy to tyle, że organ rentowy ma prawo wyboru, może dochodzić zwrotu nienależnego świadczenia tylko od osoby z art. 84 ust. 1 ustawy systemowej albo tylko od płatnika składek lub innego podmiotu, jak również nie jest wykluczone, że zażąda zapłaty od każdego ze zobowiązanych. Stanowisko takie Sąd Najwyższy zajął w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 grudnia 2019 r. III UZP 7/19 (

OSNP 2020, nr 7, poz. 68).

Stanowisko to zostało powtórzone w wyroku z dnia 5 października 2022 r. sygn. II USKP 239/21. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy przyjął, iż odpowiedzialność podmiotów wymienionych w art. 84 ust. 1 i 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ma niezależny i autonomiczny charakter. Organ rentowy jest uprawniony nie tylko do wyboru podmiotu, który zostanie obciążony obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ale z uwagi na ów niezależny i autonomiczny charakter obu rodzajów odpowiedzialności, jest także uprawniony do wydania stosownych decyzji w stosunku do wszystkich tych podmiotów. Zwrot nienależnego świadczenia przez jeden z nich w całości lub w części oczywiście spowoduje zaś, że obowiązek obciążający drugi podmiot wygaśnie w tej części, w której został zrealizowany.

W realiach niniejszej sprawy w ocenie Sądu (...) instancji istniały zatem podstawy faktyczne i prawne, by obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie wypłaconych na rzecz C. G. (1) nałożyć w całości na płatnika składek, który zgłaszając męża w charakterze pracownika do ubezpieczeń społecznych, niewątpliwie przekazał organowi rentowemu nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo i wysokość świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Skorzystanie przez organ rentowy z tego rodzaju rozdzielenia odpowiedzialności podyktowane było niewątpliwie względami skuteczności, co nie powinno zasługiwać na negatywną ocenę, zważywszy, że ochrona systemu ubezpieczeń społecznych przed wszelkimi formami wyłudzeń świadczeń ubezpieczeniowych leży w interesie społecznym.

Sąd podniósł, że w przypadku dochodzenia przez organ rentowy obowiązku zwrotu należności od płatnika składek w oparciu o dyspozycję art. 84 ust. 6 ustawy systemowej, w aktualnym stanie prawnym nie muszą zostać jednocześnie spełnione przesłanki z art. 84 ust. 2 ustawy systemowej. Przepis art. 84 ust. 6 ustawy odnosi się bowiem do świadczeń nienależnie wypłaconych (co ma genezę w przekazaniu przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość). Z kolei art. 84 ust. 2 ustawy dotyczy świadczeń nienależnie pobranych i wiąże się bezpośrednio z odpowiedzialnością osoby, która świadczenia pobrała. Zmiana treści ustępu 6 omawianego przepisu została dokonana ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która od 18 września 2021 roku wyraźnie rozróżniła sytuacje przewidziane w ustępach 2 i 6. W myśl ustawy nowelizującej w art. 84 ust. 6 ustawy systemowej początkowe sformułowanie „Jeżeli pobranie nienależnych świadczeń(…)” zastąpiono określeniem „Jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń(…)”. Tym samym jednoznacznie rozróżniono przesłanki zwrotu świadczeń nienależnie pobranych (art. 84 ust. 2) oraz świadczeń nienależnie wypłaconych (art. 84 ust. 6).

Takie rozumienie ustępu 6 przepisu przyświecało również ustawodawcy, który w uzasadnieniu ustawy nowelizującej wskazał, że zmiana doprecyzująca przepis art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma na celu, by z przepisu jednoznacznie wynikało, że dotyczy przypadków, w których przekazanie przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych spowodowało wypłacenie świadczeń, które się nie należały świadczeniobiorcy ale nie można uznać ich za świadczenia, o których mowa w art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do zwrotu których zobowiązana jest osoba, która je pobrała nienależnie.

W konsekwencji Sąd Rejonowy uznał, że odpowiedzialność O. G. nie jest uzależniona od jej świadomego działania, złej woli czy rażącego niedbalstwa w zakresie przekazania nieprawdziwych danych. Sam fakt przekazania nieprawdziwych danych – tj. nieprawidłowego zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych, jest wystarczający na gruncie art. 84 ust. 6 ustawy systemowej, aby przyjąć prawidłowość zaskarżonej decyzji zobowiązującej płatnika składek do zwrotu spornych zasiłków chorobowych wypłaconych C. G. (1).

Dodatkowo w myśl tej samej ustawy nowelizującej in fine ustępu 6 art. 84 dodano sformułowanie „za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone”.

W przedmiotowej sprawie uprawnione było zatem zobowiązanie płatnika składek O. G. za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

Za chybiony Sąd uznał podniesiony zarzut przedawnienia w zakresie świadczeń za okresy od 19 kwietnia 2018 roku do 30 września 2018 roku, od 29 kwietnia 2019 roku do 13 października 2019 roku. Zdaniem Sądu Rejonowego w realiach niniejszej sprawy przepisu art. 84 ust. 3 i ust. 7a ustawy systemowej, na który powołuje się odwołująca się, nie mają zastosowanie.

W myśl art. 84 ust. 3 ustawy systemowej, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata. Jak trafnie wskazano w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., III UZP 1/12, trzyletni okres, za który organ rentowy może żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie art. 138 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), obejmuje okres do ostatniej wypłaty (pobrania) nienależnego świadczenia.

Sąd przy tym dostrzegł, że z literalnego brzmienia przepisu art. 84 ust. 3 ustawy systemowej wynika, że dotyczy on przypadków zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez osobę pobierającą świadczenia. Nie dotyczy zatem płatnika składek. Wprawdzie Sąd dostrzega, że w orzecznictwie pojawił się pogląd, zgodnie z którym przepis ten stosuje się także do odpowiedzialności płatnika (

por. Sąd Najwyższy w wyroku z 13.04.2017 r., (...) UK 148/16, Legalis nr 1629606), jednak Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę takiej argumentacji nie podziela. Również w doktrynie wskazuje się, że zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w wyroku z 13 kwietnia 2017 roku stanowisko stanowi kontrowersyjny pogląd

(tak: R. Babińska-Górecka [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 84). Dodatkowo warto odnotować, że powyższe orzeczenie zapadło na gruncie wcześniejszego brzmienia ustępu 6 art. 84 ustawy systemowej, w którym od 18 września 2021 roku w końcowej części dodano sformułowanie „za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone”.

Kolejnym z przepisów ograniczających możliwość dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń faktycznie jest art. 84 ust. 7a ustawy systemowej, który stanowi, że w przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji ustalającej te należności nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne świadczenie. Przytoczony przepis uniemożliwiał zatem wydanie w dniu 17 kwietnia 2025 roku niewadliwej prawnie decyzji, na mocy której zobowiązano by C. G. (1) do zwrotu należności za dwa pierwsze okresy wskazane w decyzji. Jednocześnie norma ta, w ocenie Sądu (...) instancji nie stała na przeszkodzie wydaniu tego rodzaju decyzji wobec płatnika składek, który

nie jest „osobą, która nienależnie pobrała świadczenie” w rozumieniu art. 84 ust. 7a ustawy systemowej. Przepis ten wszedł w życie na mocy ustawy z dnia 6 października 2016 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (

Dz.U. 2016 poz. 1921). W uzasadnieniu projektu zmiany ustawy wprost argumentowano, że „zmiana przepisów nie ma zastosowania do płatników, o których mowa w art. 84 ust. 6 ustawy. Rozwiązanie takie wynika z faktu, iż płatnik składek współdziałający z ubezpieczonym w celu uzyskania przez niego korzyści w postaci nienależnych mu świadczeń nie powinien czuć się zwolniony z odpowiedzialności, w szczególności dlatego, że najczęściej forma takiego współdziałania sprowadza się do niezasadnego zgłoszenia do ubezpieczenia lub podwyższenia podstawy wymiaru składki”.

Nietrafny, zdaniem Sądu Rejonowego okazał się także zarzut przedawnienia w zakresie roszczenia odsetkowego. Pełnomocnik odwołującej się argumentował w odwołaniu, że roszczenie o odsetki choć oczywiście liczone od dnia wypłaty nienależnie wypłaconego świadczenia, również podlegają przedawnieniu, w tym zakresie przedawnieniu 3 letniemu, co oznacza że wyliczona kwota przez organ rentowy jest zawyżona względem tego co miał zwrócić płatnik.

Zgodnie z art. 84 ust. 1 zd. 2 odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Z kolei ust. 1a stanowi, że w razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty. W myśl art. 84 ust. 7 ustawy systemowej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Do kosztów upomnienia przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się.

Sąd wskazał, że w orzecznictwie podkreśla się że, termin przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (

w tym odsetek) został uregulowany w sposób zupełny w przepisie art. 84 ust. 7 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (

Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) i nie mają do niego zastosowania przepisy art. 118–120 k.c., regulujące termin przedawnienia”

(por. wyrok WSA w Gliwicach z 3.11.2015 r., (...) SA/Gl 549/15, H. nr 1371690).

W rezultacie odsetki od wszystkich nienależnie wypłaconych C. G. (1) spornych zasiłków chorobowych nie uległy przedawnieniu na datę wydania zaskarżonej decyzji. Szczegółowe matematyczne wyliczenia należności przedstawione przez organ rentowy w toku postępowania (k. 68-70), nie były kwestionowane przez pełnomocnika odwołującej się.

Zdaniem Sądu Rejonowego za chybiony należy uznać argument pełnomocnika odwołującej się, w myśl którego naliczenie odsetek za okres, w którym odwołujący się działali w zaufaniu do organu państwa i posiadali formalnie wówczas ważny tytuł do ubezpieczenia, narusza zasady współżycia społecznego. Zgodnie z utrwalonym i jednolitym orzecznictwem Sądu Najwyższego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 k.c. nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego (

por. m.in. uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego: wyroku z 19 czerwca 1986 r., sygn. akt II URN 96/86, Służba Pracownicza 1987 nr 3; wyroku z 29 października 1997 r., sygn. akt II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 465; wyroku z 26 maja 1999 r., sygn. akt II UKN 669/98, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597; wyroku z 12 stycznia 2000 r., sygn. akt II UKN 293/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321, czy postanowienia z 26 maja 1999 r., sygn. akt II UKN 670/98, niepubl.). Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się art. 5 k.c., bowiem prawo ubezpieczeń społecznych, należy do dziedziny prawa publicznego. Rygoryzm prawa publicznego nie może być łagodzony konstrukcją nadużycia prawa podmiotowego przewidzianą w art. 5 k.c. dla stosunków prywatnoprawnych. Zarzut ten w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych musiałby być odniesiony do czynności organu rentowego, który – wydając decyzję – nie korzysta ze swoich praw podmiotowych (regulowanych prawem prywatnym -Kodeksem cywilnym), lecz realizuje ustawowe kompetencje organu władzy publicznej, do czego jest nieuprawniony lecz zobowiązany.

W ocenie Sądu i instancji bez znaczenia pozostaje argumentacja odwołującej się opisana w punkcie III pisma złożonego przez pełnomocnika odwołującej się na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 roku. Wbrew stanowisku odwołującej się, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia, że składki, które opłacała na ubezpieczenia społeczne za C. G. (1) były opłacane z tytułu nieprawidłowego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Sąd nie neguje możliwości zaliczenia przez Zakład nienależnie opłaconych składek na poczet zaległych lub bieżących składek (choć taka możliwość z pewnością nie wynika z art. 24 ust. 6c ustawy systemowej, który dotyczy możliwości złożenia przez płatnika składek wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek). Autor pisma zarzuca, że organ rentowy działał przedwcześnie i z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, gdyż mając wiedzę o wpłaconych składkach (wynikającą z własnych systemów informatycznych) oraz dysponując wnioskiem płatnika złożonym w dniu 30 kwietnia 2025 roku o ich zaliczenie, nie miał prawa wydać decyzji stwierdzającej zadłużenie bez uprzedniego rozstrzygnięcia kwestii nadpłaty na koncie pracowniczym. Powyższa argumentacja w ocenie Sądu jest jednak chybiona, gdyż zaskarżona decyzja została wydana 17 kwietnia 2025 roku, a zatem przed złożeniem przez płatnika składek wniosku o zaliczenie nienależnie opłaconych składek (autor pisma sam wskazuje, że wniosek został złożony 30 kwietnia 2025 roku). Trudno też przyjąć, jak argumentuje pełnomocnik odwołującej się, że zmiana kodu tytułu ubezpieczenia nie generuje po stronie organu żadnej szkody finansowej, choć jednocześnie przyznaje, że przez Sądem Okręgowym w Łodzi organ domaga się dopłaty różnicy pomiędzy składkami uiszczonymi za C. G. (1) a składkami faktycznie należnymi. Okoliczność, że składki były odprowadzane od zbyt niskiej podstawy wynika również wprost z prawomocnej i ostatecznej decyzji z dnia 25 kwietnia 2022 roku o numerze (...), w której ustalono m.in. miesięczne podstawy wymiaru składek z tytułu współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności od lutego 2018 roku. Nie wystarczy bowiem, aby składki były uiszczane w jakiejkolwiek wysokości (za niskiej) i jakiegokolwiek tytułu (nieprawidłowego), aby uznać za zasadną wypłatę zasiłków chorobowych na rzecz ubezpieczonego jako świadczenie wypłacone należnie.

W tym stanie rzecz odwołanie O. G. Sąd Rejonowy oddalił na podstawie art. 477

14 § 1 k.p.c. jako nieuzasadnione.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 118), zasądzając obowiązek ich zwrotu w kwocie 360 zł od strony przegrywającej, tj. od odwołującej się na rzecz organu rentowego. Stosownie do dyspozycji art. 98 §1

1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Przechodząc do drugiego odwołania – ubezpieczonego C. G. (1), Sąd Rejonowy wskazał, iż był zobowiązany przeanalizować kwestię uchybienia terminu w kontekście właściwych do zastosowania przepisów w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj. art. 477

9 k.p.c., w szczególności wobec wniosku organu rentowego o odrzucenie odwołania.

Stosownie do dyspozycji art. 477

9 § 1 k.p.c. odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia.

W myśl art. 477

9 § 3 k.p.c. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

Sąd (...) instancji podniósł, że dla oceny zachowania terminu istotne jest ustalenie, czy i kiedy zaskarżona decyzja została doręczona odwołującemu. W tym zakresie należy kierować się regułami ustanowionymi w postępowaniu administracyjnym, gdyż faza poprzedzająca postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma charakter postępowania administracyjnego. Dlatego też fakt doręczenia decyzji może być stwierdzony wówczas, kiedy otrzymała ją właściwa osoba (art. 42 § 1 k.p.a. i art. 43 k.p.a.) lub że spełnione zostały warunki określone w przepisie art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze). Jeżeli nie doszło do doręczenia decyzji adresatowi bądź doręczenie zastępcze jest nieskuteczne, bieg terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji w ogóle nie rozpoczyna się. W takiej sytuacji za datę doręczenia należy uznać dzień, w którym adresat faktycznie otrzymał decyzję lub zapoznał się z jej treścią (

por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 sierpnia 2016 r. w sprawie III AUz 142/16, H. nr (...)). Niewątp

[…]