Studentka 25 lat ukończyła przed wpisem na ostatni rok. Apelacja o rentę oddalona

Decyzją z dnia 10 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 lipca 2024 r. odmówił C. T. prawa do wypłaty renty rodzinnej na podstawie art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż wypłatę renty rodzinnej wstrzymuje się od 1 sierpnia 2024 tj. od miesiąca, w którym powstała przyczyna powodująca wstrzymanie wypłaty świadczenia. Skoro w lipcu 2024 r. wnioskodawczyni ukończyła 25 lat nie będąc na ostatnim roku studiów, to od 1 sierpnia 2024 r. wypłata renty nie przysługuje.

W odwołaniu od powyższej decyzji z dnia 24 lipca 2024 r. C. T. domagała się zmiany decyzji i przyznania spornego świadczenia. Podniosła, że decyzja dotycząca renty rodzinnej nie jest zgodna ze stanem faktycznym, bowiem do wniosku o świadczenie załączyła stosowne zaświadczenie potwierdzające fakt nauki oraz programowy rok ukończenia studiów. Podkreśliła, iż renta rodzinna przysługuje przez cały rok akademicki, a więc także w okresie wakacji i ferii. Stwierdziła, iż nie jej winą jest to, że 25 lat ukończyła w lipcu a nie w październiku po formalnym rozpoczęciu roku akademickiego, tj. III ostatniego roku jej studiów. Wobec tego renta rodzinna powinna być wypłacana do zakończenia III roku akademickiego.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując argumentacje podniesioną w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 25 listopada 2024 r. oddalił odwołanie C. T. od decyzji z dnia 10 lipca 2024 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że C. T. urodziła się (...), a więc w dniu (...) r. ukończyła 25 lat życia.

Decyzją z dnia 7 listopada 2022 r. ustalono wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej od 1 października 2022 r. do (...) r., tj. do ukończenia 25 lat. Ubezpieczona była uprawniona i pobierała wskazane świadczenie rentowe z tytułu nauki w Akademii (...) w L. na kierunku Pedagogika, specjalizacja Pedagogika (...) - (...).

W świetle zaświadczenia uczelni z dnia 5 lipca 2024 r. - przewidywany termin ukończenia studiów trwających 6 semestrów i kończących się uzyskaniem tytułu licencjata przypada na 30 września 2025 r. Wnioskodawczyni w chwili wydania zaświadczenia była studentką II roku 4 semestru w roku akademickim 2023/2024.

Z wydanego w toku procesu w dniu 25 października 2024 r. kolejnego zaświadczenia wystawionego przez Akademię (...) w L. wynika, iż C. T. jest studentką III roku piątego semestru w roku akademickim 2024/2025 na kierunku Pedagogika, a przewidywany termin ukończenia studiów to 30 września 2025 r. W przedłożonym na żądanie Sądu zaświadczeniu z dnia 7 listopada 2024 r. Akademia (...) w L. wskazała, że dnia 24 czerwca 2024 r. wnioskodawczyni uzyskała pierwsze zaliczenie przedmiotu na II roku studiów, zaś najpóźniejszym terminem zaliczenia ostatniego przedmiotu na karcie egzaminacyjnej był dzień 7 października 2024 r.

C. T. w dacie wydania decyzji, tj. 7. października 2024 r. uzyskała zaliczenia wszystkich wymaganych egzaminów/zaliczeń składających się na przedmioty z 3. oraz 4. semestru studiów. Wpis na semestr 5. roku III. studentka uzyskała 7 października 2024 r. Jednocześnie poinformowano, iż zgodnie z organizacją roku akademickiego powyższy wpis nastąpił w terminie rozliczenia semestru/roku.

Sąd podkreślił, że powyższy stan faktyczny był między stronami, w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy, w całości bezsporny, natomiast strony wywodziły z niego odmienne skutki prawne w zakresie uznania, czy w dacie ukończenia 25. roku życia wnioskodawczyni była studentką ostatniego roku studiów, ta zaś kwestia należy do oceny prawnej zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy zważył, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1) do ukończenia 16 lat;

2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia.

Ustawodawca przyjmuje zatem, że z zakończeniem granicy wiekowej 25. lat prawo do renty rodzinnej ustaje bez względu na okres, jaki pozostał do zakończenia nauki w szkole, jeżeli jest ona odbywana w szkole nie będącej szkołą wyższą. Wyjątek, w odniesieniu do odbywania studiów w szkole wyższej, ustanowiony został w art. 68 ust. 2 ustawy, dopuszczając dalsze, maksymalne przedłużenie okresu pobierania renty rodzinnej przez dziecko, które osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, do zakończenia tego ostatniego roku studiów.

Sąd zważył, iż ustawa nie definiuje pojęcia „ostatniego roku studiów”, co w oczywisty sposób rodzi wątpliwości interpretacyjne przy stosowaniu cytowanego przepisu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego panuje jednak zgoda co do tego, iż regulacja zawarta w ust. 2 art. 68 stanowi szczególną regulację normatywną nie poddającą się wykładni rozszerzającej, także przez pryzmat zasad współżycia społecznego, które mogłyby wpływać na stosowanie lub wykładnię imperatywnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych jedynie wówczas, gdyby taka zależność wynikała z konkretnej regulacji tego prawa, co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca i oznacza to prawo do przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej, której termin końcowy wyznacza data zakończenia tego konkretnego (ostatniego) roku akademickiego studiów w szkole wyższej, na którym uprawniony ukończył 25 lat życia. O sposobie zaś określania ostatniego roku studiów wyższych nie decyduje wykładnia art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach, ale odpowiednie postanowienia regulaminu studiów obowiązującego w konkretnej szkole wyższej. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 2003 r., sygn. akt II UK 138/03, (OSNP 2004 nr 15, poz. 271).

Sąd Najwyższy stwierdził także, że ustalenie daty, w której dziecko pobierające rentę rodzinną było na ostatnim roku studiów następuje na podstawie wpisu na ostatni rok studiów dokonanego na podstawie regulaminu obowiązującego daną uczelnię. W regulaminie określa się również indywidualny tok studiów, w którym daty rozpoczęcia i ukończenia poszczególnych semestrów i lat studiów nie muszą zbiegać się z datami obowiązującymi ogół studentów. W każdym wypadku regulamin uczelni decyduje o tym, na którym roku studiów studiuje dany student (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., I UK 265/05, Prawo Pracy rok 2006 Nr 7-8, str. 53; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., II UK 15/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 295, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2006 r., III AUa 487/06, OSA 2009 Nr 1, str. 77).

Ani przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 85) ani żadne inne przepisy dotyczące szkolnictwa wyższego nie regulują kwestii momentu uzyskania statusu studenta wyższego roku. Kwestia organizacji studiów nie została uregulowana w przywołanej ustawie, lecz pozostawiona została w gestii uczelni wyższych poprzez uchwalenie regulaminu studiów przez samą uczelnię (art. 75 i 76).

Sąd wskazał także, że prawo do przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej przysługuje do zakończenia tego konkretnego (ostatniego) roku studiów, na którym uprawniony ukończył 25 lat życia, a nie do ukończenia studiów wyższych bez względu na wiek, skoro okres przedłużenia nie został wyznaczony przez wskazanie innej granicy wiekowej, niż ukończenie 25 lat życia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 czerwca 2015 r., III AUa 1177/14, LEX nr 1755194).

Nie należy też tracić z pola widzenia, że przepisy o rencie rodzinnej nie uzależniają prawa do tego świadczenia od systematyczności nauki, jej pozytywnych rezultatów, ewentualnego powtarzania semestrów. Jedyny warunek to kontynuowanie nauki i ograniczenie wiekowe. Omawiany przepis powinien być zatem wykładany zgodnie z jasnym i niebudzącym wątpliwości brzmieniem nieróżnicującym przyczyn przedłużenia się czasu studiów. Zawarte w art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sformułowanie „będąc na ostatnim roku studiów” odnosi się do faktycznego ostatniego roku pobierania nauki w szkole czy na uczelni, a nie odnosi się ono do roku akademickiego od października do czerwca.

Nie traci przy tym prawa do renty rodzinnej osoba, która ukończyła 25 lat życia w okresie wakacji studenckich po ukończeniu zajęć na przedostatnim roku studiów a przed rozpoczęciem zajęć na ostatnim roku studiów, na który uzyskała wpis, nawet jeśli był to wpis warunkowy. Również warunkowe zezwolenie dziekana wydziału na studiowanie na następnym roku akademicki jest podstawą wpisu uprawniającego studenta do uczestnictwa w zajęciach tego roku. Osoba wpisana na ostatni rok studiów ma status studenta tego roku, nawet gdy studiując na tym roku jednocześnie zobowiązana jest zaliczyć dodatkowe egzaminy z poprzedniego okresu rozliczeniowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2015 r., II UK 138/14). Studentka, która na przedostatnim roku studiów zdała wszystkie wymagane egzaminy w czerwcu i która ukończyła 25 lat przed rozpoczęciem zajęć w nowym roku akademickim, zachowuje prawo do renty rodzinnej do zakończenia ostatniego roku studiów - art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1989 r., III UZP 3/89). W wyroku z dnia 8 sierpnia 2007 r., II UK 15/07 (OSNP 2008 nr 19-20, poz. 295) Sąd Najwyższy wskazał, że osoba ubiegająca się o rentę rodzinną, która ukończyła 25 lat w okresie wakacji studenckich po ukończeniu nauki na przedostatnim roku studiów a przed rozpoczęciem zajęć na ostatnim roku studiów, na który uzyskała wpis, nie traci uprawnienia do świadczenia w oparciu o art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konkluzji Sąd Okręgowy zważył, iż sformułowanie dotyczące „ostatniego roku studiów” należy odnieść do faktycznego uzyskania statusu ostatniego roku nauki w szkole wyższej. Osoba, która ukończyła 25 lat po zakończeniu nauki na przedostatnim roku studiów, a przed rozpoczęciem zajęć na ostatnim roku studiów, nie traci uprawnienia do renty rodzinnej. Tak więc w sytuacji, gdy student zaliczył wszystkie objęte planem studiów zaliczenia i zdał wymagane egzaminy IV roku studiów przed ukończeniem 25. roku życia, to stał się on studentem ostatniego V roku studiów, co z kolei uzasadnia przyjęcie spełnienia przesłanek z art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i uwzględnienia roszczenia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 8 października 2020 r., III AUa 903/18).

Przenosząc rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy wskazał, że w świetle wystawionych przez uczelnię wnioskodawczyni zaświadczeń, ubezpieczona w chwili ukończenia przez nią wieku 25 lat (28.07.2024) r. nie była studentką ostatniego roku podjętych przez siebie studiów. Co niesporne, zaliczenie wszystkich wymaganych egzaminów/zaliczeń, składających się na przedmioty z 3 oraz 4 semestru studiów otrzymała w dniu 7 października 2024 r. i w tej samej dacie uzyskała wpis na semestr 5 III roku studiów. Powyższe, zgodnie z zaświadczeniem uczelni, miało co prawda miejsce w wymaganym przez regulamin uczelni terminie, nie zmienia to jednak faktu, że spełnienie wszystkich wymagań warunkujących uzyskanie statusu studentki III roku w przypadku ubezpieczonej miało miejsce już po ukończeniu przez nią 25 lat.

Zasadniczo uzyskanie wpisu na kolejny rok/semestr studiów następuje po zakończeniu poprzedniego roku/semestru studiów, a więc po zaliczeniu przedmiotów objętych programem nauczania na tymże roku. Wpis na dany rok studiów stanowi nie tylko potwierdzenie rozliczenia poprzedniego roku akademickiego (uzyskania zaliczeń i zdania egzaminów w semestrze letnim tegoż roku), ale jest także podstawą uczestnictwa w zajęciach w kolejnym roku akademickim. Przy tym już student, który spełnił kryteria zaliczenia semestru/roku zostaje wpisany na kolejny semestr/rok studiów - co podkreśla następczy i jedynie deklaratoryjny charakter wpisu. Niemniej jednak w rozpoznawanej sprawie do zaliczenia wszystkich przedmiotów i uzyskania wpisu doszło dopiero po tym, jak wnioskodawczyni ukończyła 25 lat. W tym stanie rzeczy - zdaniem Sądu Okręgowego - nie było podstaw do zakwestionowania oceny prawnej organu rentowego, iż w dniu 28 lipca 2024 r. wnioskodawczyni nie była studentką ostatniego roku studiów. W tym momencie nie spełniała wszystkich warunków uzyskania zarówno zaliczeń, jak i wpisu na kolejny rok. Wnioskodawczyni w dacie urodzin nie mogła być pewna, że spełniła wszystkie kryteria by kontynuować studia na roku wyższym, tym samym nie stała studentką ostatniego studiów, co z kolei prowadzi do wniosku o braku spełnienia przesłanek z art. 68 ust. 2 ustawy emerytalnej i braku możliwości uwzględnienia roszczenia. W konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy, na postawie art. 477

14 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wyrok ten zakwestionowany został w całości apelacją ubezpieczonej. W apelacji osobistej C. T. zarzuciła:

1/ naruszenie prawa materialnego polegające na bezprawnym pozbawieniu wnioskodawczyni środków finansowych z tytułu renty rodzinnej, na ostatnim roku studiów, które skutkować będzie rezygnacją z ukończenia ostatniego roku studiów na wydziale Pedagogiki;

2/ naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na błędnej i krzywdzącej wnioskodawczynię interpretacji wyroków Sądu Najwyższego, jak również Sądów Apelacyjnych, na które powołał się Sąd Okręgowy w Łodzi, wydając zaskarżony wyrok.

W świetle tych zarzutów apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.

W uzasadnieniu argumentowała, że wyrok jest krzywdzący i sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Opisała także swoją trudną sytuację ekonomiczną. Podkreśliła, że czuje się dyskryminowana przez datę urodzenia.

W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w L. wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Apelacja C. T. podlega oddaleniu.

Sąd Okręgowy prawidłowo wywiódł, że z art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) wynika reguła przysługiwania renty rodzinnej dla uprawnionego dziecka do ukończenia przez nie 16 roku życia. Prawo do renty ze względu na wiek ulega przedłużeniu do ukończenia nauki w szkole, nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat życia - art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej. W art. 68 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przewidziana została wyjątkowa możliwość przedłużenia prawa do renty rodzinnej, pomimo ukończenia 25 lat. Jeśli dziecko ukończy 25 lat będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, to prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.

Zasadą jest w prawie pozytywnym, że jeśli obok przepisu o znaczeniu podstawowym, a takim jest art. 68 ust. 1 ustawy emerytalnej, usytuowany jest przepis ustanawiający wyjątek od zasady, to przyjęte w nim wyrażenia interpretuje się w łączności z regulacją podstawową, a nie w oderwaniu od niej. Norma z przepisu stanowiącego wyjątek od zasady nie może bowiem eliminować znaczenia przepisu podstawowego. A zatem studia w szkole wyższej są także formą nauki w szkole w rozumieniu art. 68 ust. 1 ustawy i są one traktowane jako wyjątek w regulacji z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej, ale tylko co do zdarzenia, którym jest osiągnięcie 25 roku życia na ostatnim roku studiów w szkole wyższej. Szczególna regulacja normatywna z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy nie poddaje się przy tym wykładni rozszerzającej, jako wyjątek od reguły.

Renta rodzinna niewątpliwie ma na celu rekompensowanie osobie uprawnionej dochodu utraconego wskutek śmierci osoby bliskiej. W przypadku, gdy uprawnionym do wskazanego świadczenia jest dziecko, prawo do renty rodzinnej należy ocenić przez pryzmat obowiązku alimentacyjnego. W takiej bowiem sytuacji renta rodzinna ma za zadanie dostarczyć środków utrzymania dziecku, które z racji wieku oraz kontynuowania nauki nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Stąd też ustawodawca przyznał prawo do renty rodzinnej dziecku do ukończenia przez nie nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, a jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, do zakończenia tego roku studiów. Z chwilą bowiem ukończenia studiów wyższych uprawniony uzyskuje wykształcenie wyższe, które pozwala mu na podjęcie odpowiedniej pracy zarobkowej. Jeśli zaś studiuje dłużej i 25 lat ukończy na wcześniejszym roku studiów, to zadbać już musi o inne źródło utrzymania, bowiem tak długo renta rodzinna nie płynie.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2011 r., II UK 303/10 (OSNP 2021 nr 7-8, poz. 98) stwierdził, z czym zgodzić się należy, że wykładnia art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznająca prawo do przedłużenia wypłaty renty rodzinnej tylko tym osobom, które w dniu ukończenia 25 lat były na ostatnim roku studiów, nie uzasadnia zarzutu nierównego traktowania osób, które w dniu ukończenia 25 lat były na przedostatnim roku studiów lub kontynuowały naukę w szkole, niebędącej szkołą wyższą. Przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy też mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Równość wobec prawa definiowana jest jako dyrektywa równego traktowania wszystkich podmiotów prawa (adresatów norm prawnych), charakteryzujących się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną). Jednocześnie z zasady równego traktowania wynika dyrektywa różnego traktowania podmiotów różnych, a więc niemających relewantnej cechy wspólnej w podanym wyżej rozumieniu. Zasada równości nie ma charakteru absolutnego, jednak ewentualne odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą spełniać trzy warunki. Po pierwsze, muszą pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Po drugie, powinny być proporcjonalne - waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Po trzecie, muszą pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych; czynnikiem uzasadniającym odmienne traktowanie podmiotów podobnych może być między innymi zasada sprawiedliwości społecznej. Prawodawca konstytucyjny pozostawił określenie zakresu i form zabezpieczenia społecznego ustawie zwykłej. Regulacja konstytucyjna akcentuje szeroką swobodę działania pozostawioną parlamentowi w zakresie urzeczywistniania prawa do zabezpieczenia społecznego. To do ustawodawcy należy wybór rozwiązań, które uważa za optymalne z punktu widzenia potrzeb obywateli oraz wymogów rozwoju gospodarczego kraju. Ustawodawca uprawniony jest w ramach systemu zabezpieczeniowego do dokonywania zmian systemowych, szczególnie z uwzględnieniem innych, konkurencyjnych wartości ustrojowych, również związanych z równowagą finansów publicznych, jako elementu szeroko rozumianego dobra wspólnego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 czerwca 2010 r., SK 37/09 (OTK-A 2010 nr 5, poz. 48). Ustawodawca takiego rozróżnienia dokonał w art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej, w sposób racjonalnie uzasadniony przyznając prawo do dalszej wypłaty renty rodzinnej, po ukończeniu 25 lat, tej grupie studentów, którzy z przyczyn wyjątkowych, od nich niezależnych, nie zdążyli ukończyć studiów wyższych przed osiągnięciem tego wieku. Nie było celowe przedłużanie o rok wypłaty tego świadczenia tym studentom, którzy nie są na ostatnim roku studiów, gdyż i tak w tym czasie nie zdobyliby oni kwalifikacji zawodowych, umożliwiających podjęcie zatrudnienia, odpowiedniego dla absolwentów wyższych uczelni. Z kolei przyznanie prawa do dalszej wypłaty renty rodzinnej aż do dnia ukończenia nauki, bez określenia warunków, jakie zawarte są w art. 68 ust. 1 i 2 ustawy, spowodowałoby podejmowanie przez młodych ludzi ciągle nowych studiów i przedłużanie wypłaty renty rodzinnej przez wiele lat, po ukończeniu 25 roku życia, co nie byłoby słuszne, mając na względzie konieczność usamodzielnienia się osoby w pełni pełnoletniej, ani racjonalne - biorąc również pod uwagę zadłużenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i stan finansów Państwa (tak Sąd Najwyższy w przywołanym wyżej wyroku z dnia 3 marca 2011 r., II UK 303/10).

Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie - zasadniczo niesporny, jak też dokonał trafnej interpretacji pojęć ustawowych i właściwie zastosował prawo materialne do ustalonego stanu faktycznego. Dokonując wykładni przepisów prawa materialnego Sąd a quo szeroko przytoczył orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, adekwatne do okoliczności sprawy.

Podkreślenia wymaga, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych (ściślej: przepisy określające zasady ustalania uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych finansowanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) w sposób wyczerpujący i zarazem odrębny od innych dziedzin prawa definiują pojęcie „studiów w szkole wyższej”, zaś orzecznictwo i piśmiennictwo wypracowały jednolite kryteria interpretacyjne pojęcia „ostatni rok studiów w szkole wyższej”. Nie ma wątpliwości, że C. T. w roku akademickim 2023/2024 oraz 2024/2025 była studentką studiów w szkole wyższej. Spór zogniskował się wokół przesłanki ukończenia 25 lat na „ostatnim roku studiów w szkole wyższej”. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w dniu (...) r. C. T. nie była studentką ostatniego, lecz przedostatniego roku studiów.

W judykaturze ustabilizowany jest pogląd, że ustalenie daty, w której dziecko pobierające rentę rodzinną było na ostatnim roku studiów w rozumieniu art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej, następuje na podstawie wpisu na ostatni rok studiów dokonanego w oparciu o regulamin obowiązujący daną uczelnię, a osoba która ukończyła wiek 25 lat życia po ukończeniu nauki na przedostatnim roku studiów a przed rozpoczęciem zajęć na ostatnim roku nie traci uprawnienia do renty rodzinnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 stycznia 2003 r., II UK 138/03, OSNP rok 2004, nr 15, poz. 271; z dnia 28 października 2003 r., II UK 138/03, OSNP 2004 nr 15, poz. 271; z dnia 20 kwietnia 2006 r., I UK 265/05, Prawo Pracy 2006, Nr 7-8, str. 53; z dnia 8 sierpnia 2007 r., II UK 15/07, OSNP 2008 nr 19 - 20, poz. 295, z dnia 22 czerwca 2022 r., III USKP 135/21, LEX nr 3455654). C. T. nie należy jednak do tej grupy osób, ponieważ osiągając 25 lat życia nie ukończyła jeszcze nauki na przedostatnim roku studiów.

Należy nadto pamiętać, że „do przedłużenia prawa do renty rodzinnej niezbędne jest, aby w dniu osiągnięcia 25 lat życia dziecko już było na ostatnim roku studiów wyższych, nie zaś by miało osiągnąć taki status w choćby niedalekiej przyszłości, z zastrzeżeniem, że na ostatnim roku studiuje student, który zdał wszystkie egzaminy i uzyskał wszystkie zaliczenia wymagane na przedostatnim roku studiów. Ustalenie daty, w której dziecko pobierające rentę rodzinną było na ostatnim roku studiów w rozumieniu art. 68 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, następuje przy tym przy uwzględnieniu wpisu na ostatni rok studiów dokonanego na podstawie regulaminu obowiązującego daną uczelnię” (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 maja 2020 r., I UK 212/19, LEX nr 3160428). Sąd Apelacyjny akceptuje powyższy pogląd. Jeśli więc osoba uprawniona w momencie ukończenia 25 lat nie jest na ostatnim roku studiów, to choćby status studenta ostatniego roku miała osiągnąć wkrótce, nie nabywa już prawa do renty rodzinnej po ukończeniu granicznego wieku.

Z zaświadczenia wydanego przez Akademię (...) w L. w dniu (...) r., a więc na blisko trzy tygodnie przed ukończeniem 25 lat przez C. T., wynika niezbicie, że wnioskodawczyni była wówczas studentką drugiego roku (czwartego semestru) Pedagogiki. Nie była więc studentką trzeciego roku (składającego się także z dwóch semestrów), tylko roku drugiego, zatem była studentką przedostatniego roku studiów w szkole wyższej, a nie roku ostatniego. Ubezpieczona nie przedstawiła żadnego dowodu na to, że stan ten uległ zmianie do dnia 28 lipca 2024 r. Co więcej, z zaświadczenia uczelni z dnia 7 listopada 2024 r. wynika, że w dniu 24 czerwca 2024 r. uzyskała pierwsze zaliczenie przedmiotu, zaś ostatnie zaliczenie uzyskała w dniu 7 października 2024 r. W tym właśnie dniu zaliczyła wszystkie przedmioty z drugiego roku i uzyskała wpis na rok trzeci. Nie ma zatem faktycznych podstaw do stwierdzenia, że w dniu 28 lipca 2024 r. C. T. była studentką ostatniego roku studiów wyższych, toteż nie nabyła prawa do renty rodzinnej po ukończeniu 25 lat.

Argumenty zawarte w apelacji mają w istocie charakter słusznościowy. Prawo ubezpieczeń społecznych cechuje się schematyzmem prawa do świadczeń. Wyraża się to w bezwzględnym przestrzeganiu zasady formalizmu, bez możliwości korekty w przypadkach uzasadnionych okolicznościami sytuacji jednostkowej. W związku z tym w prawie ubezpieczeń społecznych nie ma klauzul generalnych, pozwalających na indywidualne potraktowanie każdego przypadku ze względu na np. zasady współżycia społecznego. Inaczej mówiąc, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest dopuszczalna wykładnia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych z punktu widzenia przewidzianej w art. 5 k.c. klauzuli generalnej tj. zasad współżycia społecznego z uwagi na to, że są to przepisy prawa publicznego cechujące się niezbędnym rygoryzmem.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny w Łodzi, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację ubezpieczonej jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.

Orzeczenie o kosztach procesu lokuje się w treści art. 102 k.p.c. Przepis ten jest rozwiązaniem szczególnym, wymagającym do zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Jednocześnie przepis ten nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację sądowi, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy (patrz przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2013 r., I CZ 128/12, Legalis nr 710300). W ocenie Sądu drugiej instancji, charakter sprawy dostatecznie wystąpienie takich szczególnych okoliczności uzasadnia. Spór dotyczył renty rodzinnej dla uczącego się dziecka, a więc świadczenia o charakterze pochodnym do obowiązku alimentacyjnego rodzica, który „przejmuje” ZUS. Nadto wnioskodawczyni utraciła świadczenie stanowiące jej źródło utrzymania podczas nauki, z trudem poradziła sobie z kosztami utrzymania na ostatnim roku studiów, w tym kosztami wynajmu mieszkania w L. i była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia także w drugiej instancji, gdyż nie korzystała z profesjonalnej pomocy prawnej. W rozpatrywanym przypadku zachodzi niemożność pogodzenia ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik procesu z zasadami słuszności. Z tego względu Sąd Apelacyjny nie obciążył C. T. obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego organu rentowego.

Anna Szczepaniak - Cicha