Po wyjściu z zakładu wrócił do matki mimo zakazu. Umorzenie dla znikomej szkodliwości

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 29 grudnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt II K 108/25 przeciwko D. U. oskarżonemu o czyny z art. 244 kk

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

D. U.

Uprzednia karalność

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Dotychczasowa karalność oskarżonego

Informacja z (...)

Dowód w postaci informacji z (...) w odniesieniu do oskarżonego D. U. nie budzi wątpliwości, ani w zakresie formy, ani treści. Została ona sporządzona przez uprawniony do tego podmiot w formie przewidzianej dla tej czynności. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała jej autentyczności i rzetelności.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1) Ad 1)

2) Ad 2)

3) Ad 3)

obrazy przepisów prawa materialnego – art. 37a kk i art. 58 § 1 kk, przez ich niezastosowanie w sprawie mimo takiej możliwości,

Niezasadny

Obraza prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni zastosowanego przepisu, zastosowaniu nieodpowiedniego przepisu, a także na niezastosowaniu określonego przepisu w sytuacji, gdy jego zastosowanie jest obowiązkowe. Obraza prawa materialnego może być przyczyną odwoławczą jedynie wtedy, gdy ma ona charakter samoistny. Obraza prawa materialnego ma miejsce wtedy, gdy stan faktyczny został w orzeczeniu prawidłowo ustalony, nie zastosowano zaś do niego właściwego przepisu prawa materialnego, a także w sytuacji niezastosowania określonego przepisu, gdy jego zastosowanie było obowiązkowe. Według Skarżącego Sąd Rejonowy ustalając okoliczności zdarzeń i zachowania się oskarżonego, nie uwzględnił ich w ramach przepisów art. 37a kk i art. 58 § 1 kk. W szczególności podkreślił, iż art. 37a § 1 kk pozwala sądowi zamiast orzekania kary pozbawienia wolności, orzec karę ograniczenia wolności lub grzywny, a zdaniem Skarżącego oskarżony spełnia wszystkie przesłanki wydania takiego orzeczenia. Zdaniem Skarżącego przywołany przepis koreluje z zasadą prymatu kar wolnościowych, o której mowa w art. 58 § 1 kk. Powinności wynikającej z art. 58 § 1 kk, mimo posłużenia się przez prawodawcę sformułowaniem „sąd orzeka”, nie należy pojmować jako obowiązku sądu. Zwrot ten nie wyłącza bowiem uznania sędziowskiego, a jest tylko zabiegiem redakcyjnym ustawodawcy, wyrażającym założenia przyjętego systemu wartości (postanowienie SN z dnia 18 grudnia 2019 r., IV KK 651/19). Ustawodawca w art. 58 § 1 kk wskazuje – w przypadku popełnienia przestępstwa zagrożonego sankcją określoną alternatywnie – na pierwszeństwo stosowania kar wolnościowych przed karą pozbawienia wolności i w ten sposób jednocześnie wprowadza zasadę stosowania kary najmniejszej (najłagodniejszej) spośród wystarczających. Czyny zarzucone oskarżonemu D. U. zakwalifikowane z art. 244 kk zagrożone są wyłącznie karą pozbawienia wolności, zatem norma wynikająca z art. 58 § 1 kk nie obligowała sądu wymierzającego karę pozbawienia wolności do uzasadnienia, dlaczego inna kara nie spełniłyby celów kary, czyli wskazania powodów, dla których te środki reakcji karnej nie mogły zostać zastosowane (postanowienie SN z dnia 26 lutego 2007 r., IV KK 41/07). W perspektywie uzasadniania decyzji o wymiarze kary nie stoi ona w sprzeczności z treścią art. 37a kk, który nie wymaga od sądu szczególnego uzasadniania wymierzenia kary wolnościowej oprócz stwierdzenia, że wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczałaby roku. Ponadto obraza prawa materialnego nie może dotyczyć dyrektyw sądowego wymiaru kary oraz okoliczności uwzględnianych przy wymiarze kary wymienionych w art. 53 kk. Przepisy te nie mają bowiem charakteru norm stanowczych, gdyż nie nakładają na sąd obowiązku określonego zachowania. Natomiast pozostawiają sądowi swobodę orzekania w zakresie zastosowanego stopnia represji karnej. Podobnie art. 37a kk nie ma charakteru normy stanowczej (zawierającej nakaz lub zakaz określonego postępowania), zatem jego obraza - w rozumieniu art. 438 pkt 1a kpk - nie wchodzi w grę (wyrok SA w Katowicach z dnia 14 kwietnia 2016 r., II AKa 42/16; postanowienie SN z dnia 22 grudnia 2010 r., II KK 297/10). W wypadku więc kwestionowania przez Skarżącego wymiaru kary pozbawienia wolności z uwagi na nieprawidłową ocenę zawartych w art. 53 § 1 kk (wobec niezastosowania art. 37a kk w zw. z art. 58 § 1 kk) dyrektyw albo okoliczności dotyczących wymiaru kary, należało podniesione w apelacji kwestie rozważyć pod kątem niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary. Taki zarzut Skarżący także podniósł. Zważywszy jednak na przyczyny omówione w pkt 4 uzasadnienia, zarzuty dotyczące poprawności wymiaru wobec oskarżonego kary są bezprzedmiotowe.

obrazy przepisów postępowania, a to przepisów art. 4 kpk i art. 7 kpk,

Niezasadny

Wobec podniesionego zarzutu naruszenia przepisów postępowania – art. 4 kpk i art. 7 kpk zauważyć w pierwszym rzędzie należy, że zasada obiektywizmu, statuowana w art. 4 kpk, ma charakter gwarancji procesowej i samo naruszenie tej zasady, aby mogło stanowić zarzut apelacyjny nie jest wystarczające, niezbędne jest bowiem wykazanie konkretnej normy prawnej procesowej, którą naruszono w związku z przedmiotową zasadą. Na takie przepisy Skarżący nie wskazuje. Natomiast ocena dowodów pozostaje pod ochroną art. 7 kpk, jeżeli została poprzedzona ujawnieniem wszystkich dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia określonej kwestii, której dotyczą ustalenia faktyczne organu procesowego; jest rezultatem wszechstronnej analizy ujawnionych dowodów, uwzględniającej zarówno te z nich, które przemawiają na korzyść oskarżonego, jak i na jego niekorzyść; nie wykazuje błędów natury faktycznej lub prawnej, jest więc wyczerpująca i logiczna, zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, nawet nie podejmował próby kwestionowania oceny dowodów i czynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych, by została naruszona zasada określona w art. 7 kpk. Nie może też być mowy o naruszeniu zasady obiektywizmy, tylko dlatego – jak zarzuca Skarżący – że Sąd Rejonowy ustalając stan faktyczny sprawy nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności dotyczących oskarżonego. Obrońca oskarżonego podkreślił, że oskarżony obecnie nie ma stałego miejsca zamieszkania, a sytuacja rodzinna, w tym schorowana matka i niepełnosprawny brat wymagali codziennej pomocy i opieki, co zmuszało oskarżonego do odwiedzin rodziny, aby pomóc w pracach i robotach wymagających siły fizycznej. Skarżący podkreślił, iż niewłaściwie Sąd Rejonowy ocenił, że brak jest okoliczności łagodzących oraz usprawiedliwiających oskarżonego, pomijając emocjonalne, rodzinne jego przywiązanie do domu rodzinnego. Zważywszy jednak na przyczyny omówione w pkt 4 uzasadnienia, okoliczności przywołane w uzasadnieniu apelacji motywujące zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegające na pominięciu przez Sąd okoliczności dotyczących sytuacji osobistej oskarżonego, wywierają inny skutek i winny być uwzględnione w innej płaszczyźnie niż proponowana przez skarżącego jako okoliczności łagodzące stosowaną wobec oskarżonego reakcję z powodu popełnionych czynów z art. 244 kk.

rażącej niewspółmierności kary.

Niezasadny

Zarzut rażącej niewspółmierności kary, jako zarzut z kategorii ocen, można zasadnie podnieść tylko wówczas, gdy orzeczona kara, jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, to jednak nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia zarzucanych czynów, jak i osobowości sprawcy. Należy również odwołać się do utrwalonego w judykaturze i doktrynie poglądu, że zarzut rażącej niewspółmierności kary polegać może na wykazaniu, że okoliczności prawidłowo ustalone mają takie znaczenie i ciężar gatunkowy, których bądź orzeczona kara nie uwzględnia w ogóle, bądź uwzględnia je w stopniu niedostatecznym. Zdaniem Skarżącego Sąd Rejonowy nadmierną uwagę przywiązywał do prewencji generalnej, a wzgląd na cele w zakresie społecznego oddziaływania kary niewątpliwie jest ważny, ale nie mniej ważne są pozostałe cele, o jakich mowa w art. 53 kk, jak również przesłanki je kształtujące, także w sposób szczegółowy wymienione w tym przepisie, pominięte natomiast zostały okoliczności odnoszące się do oskarżonego. „Rażąca niewspółmierność kary” zachodzi wówczas, gdy pomiędzy karą wymierzoną przez sąd, a taką, która przy zastosowaniu dyrektyw wymiaru kary powinna być orzeczona, zachodzi taka dysproporcja, że ta orzeczona jest tak niesprawiedliwa, że wręcz nie daje się zaakceptować. Innymi słowy, tego rodzaju zarzut, jako należący do kategorii ocen, można zasadnie podnosić wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy okoliczności wynikających z art. 53 kk, co powoduje, że w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą. Nie wolno bowiem zapominać, że art. 53 § 1 kk pozostawia wymiar kary sędziowskiemu uznaniu, nakazując, aby mieściła się ona w granicach przewidzianych przez ustawę. Dyrektywa prewencji indywidualnej oznacza, że sankcja (jej rodzaj i wysokość) powinna być tak dobrana, aby zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez oskarżonego, co może zostać osiągnięte poprzez odstraszanie sprawcy od ich popełniania albo jego wychowanie (resocjalizację). Efekt „odstraszający” kary ma zmaterializować się w umyśle sprawcy, ma wytworzyć przeświadczenie o nieopłacalności popełniania przestępstw w przyszłości, przekonanie o tym, że każde przestępstwo jest karane odpowiednio surowo. Wtedy rodzi uzasadnione prawdopodobieństwo, że sprawca skazany na karę odpowiednio surową powstrzyma się przed ponownym rozmyślnym popełnieniem czynu zabronionego (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2007 r., II AKa 58/07). Idea wychowania (resocjalizacji) przez karę zakłada z kolei takie dostosowanie wysokości i rodzaju kary kryminalnej do indywidualnych potrzeb sprawcy, aby przez sankcję został on „wychowany”, tj. zrozumiał naganność swojego zachowania i w przyszłości przestrzegał porządku prawnego. W obu przypadkach orzeczona kara ma być adekwatna w tym znaczeniu, że racjonalne w realiach danej sprawy oznaczenie progu uprawniającego do wniosku o możności osiągnięcia tych celów wyznacza próg powyżej, którego orzekanie wobec oskarżonego kary jest zbędne, a przez to może ona nabrać cech rażącej niewspółmierności przez swoją surowość. Z kolei w zakresie prewencji ogólnej, rozumianej pozytywnie, chodzi o kształtowanie właściwych ocen i postaw w społeczeństwie, a w szczególności utwierdzenie ogółu w przekonaniu, że sprawcy przestępstw ponoszą odpowiedzialność za swoje czyny, a wymierzona im kara jest adekwatna do stopnia zawinienia i stopnia społecznej szkodliwości ich czynu. Tylko taka sprawiedliwa kara może bowiem wywierać pozytywny i kształtujący wpływ na zachowania społeczne, budząc jednocześnie ogólną aprobatę dla obowiązującego systemu prawnego (wyrok SA w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r.,

II AKa 1/14). Istotą prewencji ogólnej nie jest wyłącznie wymierzanie surowych kar pozbawienia wolności, lecz kształtowanie przekonania o nieuchronności kary, przede wszystkim zaś dostosowanie jej rodzaju i rozmiaru do stopnia winy sprawcy i okoliczności podmiotowo-przedmiotowych czynów, a zatem karanie sprawiedliwe i tworzące atmosferę zaufania do obowiązującego systemu prawnego (cytowany wyrok SA w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r.). Zarzut rażącej niewspółmierności kary, w kontekście powyższych wskazań może

in concreto okazać się skutecznym w razie wykazania przez podnoszącego ten zarzut jednej z sytuacji: wykazania wpływu na wysokość orzeczonej kary wzięcia przez orzekający sąd okoliczności z tej perspektywy irrelewantnej bądź to z perspektywy art. 53 § 1 kk jako takiego, bądź też okoliczności na płaszczyźnie dyrektyw sądowego wymiaru kary mających znaczenie, natomiast nie występujących

in concreto, wadliwie ustalenie istnienia okoliczności obciążającej lub wadliwe nie ustalenie okoliczności łagodzącej, wreszcie przydanie nadmiernego znaczenia poszczególnym, relewantnym okolicznościom. Zważywszy jednak na przyczyny omówione w pkt 4 uzasadnienia, okoliczności przywołane w uzasadnieniu apelacji motywujące zarzut niewspółmierności orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności, polegające na pominięciu przez Sąd przy jej wymiarze okoliczności dotyczących oskarżonego, wywierają inny skutek i winny być uwzględnione w innej płaszczyźnie niż proponowana przez skarżącego jako okoliczności łagodzące stosowaną wobec oskarżonego reakcję z powodu popełnionych czynów z art. 244 kk.

o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie skazania oskarżonego i wymierzenie mu kary ograniczenia wolności polegającej na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 8 miesięcy lub stosownej grzywny bądź wymierzenie mu kary pozbawienia wolności w wymiarze 3 (trzech) miesięcy,

ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Niezasadny

Zważywszy na przyczyny omówione w pkt 4 uzasadnienia, pociągające za sobą uznanie zaskarżonego orzeczenia jako rażąco niesprawiedliwe (art. 440 kpk), a w konsekwencji motywujące decyzję odmienną co do istoty rozstrzygnięcia, przez uznanie, że zarzucane i przypisane oskarżonemu D. U. czyny z art. 244 kk są w znikomym stopniu społecznie szkodliwe i następcze umorzenie postępowania wobec oskarżonego o czyny z art. 244 kk na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 kpk w zw. z art. 1 § 2 kk, wniosek o zmianę wyroku w zakresie skazania oskarżonego i wymierzenie mu kary łagodniejszego rodzaju, albo w niższym rozmiarze, przy niesłuszności w tej mierze zarzutów apelacji, nie był zasadny. Sąd Rejonowy przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób poprawny i na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, ocenionych z zachowaniem dyspozycji art. 7 kpk, poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, także w zakresie podnoszonych przez Skarżącego okoliczności rzutujących na ocenę trafności zastosowanej reakcji z powodu popełnionych przez oskarżonego czynów z art. 244 kk. Kompletność materiału dowodowego poprawnie zgromadzonego i prawidłowo ocenionego dała podstawę do poczynienia – wbrew twierdzeniom skarżącego – prawidłowych ustaleń faktycznych. Skarżący również nie wskazał na dowody, których przeprowadzenie nakazywałoby przekazanie sprawy, po uprzednim uchyleniu zaskarżonego wyroku, do ponownego jej rozpoznania sądowi I instancji. Stąd też wnioski apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. 2.

3. Ad1.

Ad 2.

Ad 3.

Orzeczenie Sądu pierwszej instancji było dotknięte uchybieniem w zakresie uznania znacznego stopnia społecznej szkodliwości i w konsekwencji za przypisane czyny wymierzenia wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności, zaś waga i charakter okoliczności w zakresie oceny karygodności zachowań oskarżonego są tego rodzaju, że jest ono niesprawiedliwym i to w stopniu rażącym, nakazującym Sądowi Odwoławczemu stosownie do art. 440 kpk jego zmianę, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Okoliczności związane z czasem popełnienia zarzucanych czynów a podjętymi czynnościami wykonawczymi w odniesieniu do realizacji postanowień wyroku Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23), w kontekście biegu terminu środka karnego

Znikomy stopień społecznej szkodliwości zarzucanych i przypisanych oskarżonemu zachowań.

Istotą kontroli odwoławczej prowadzonej przez sąd drugiej instancji nie jest ponowne, merytoryczne rozpoznawanie sprawy – przeprowadzanie oceny materiału dowodowego i dokonywanie ustaleń faktycznych, lecz ocena trafności zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów apelacyjnych i uchybień uwzględnianych z urzędu (postanowienie SN z dnia 7 czerwca 2017 r., III KK 93/17). Takim uchybieniem jest rażąca niesprawiedliwość orzeczenia sądu przewidziana w art. 440 kpk, który znajduje zastosowanie, jeżeli zaskarżone orzeczenie jest rażąco niesprawiedliwe, w szczególności gdy dotknięte jest niepodniesionymi w środku odwoławczym uchybieniami, mieszczącymi się w każdej z tak zwanych względnych przyczyn odwoławczych, o ile ich waga i charakter jest taki, że czyni orzeczenie niesprawiedliwym i to w stopniu rażącym (wyrok SN z dnia 28 marca 2024 r., II KK 538/23). Wskazany przepis, z uwagi na swój wyjątkowy charakter może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy popełnione przez sąd pierwszej instancji uchybienia są rażące i ponadto miały – nie tylko potencjalny, ale realny, rzeczywisty wpływ na treść wyroku. Ta „rażąca niesprawiedliwość” w rozumieniu art. 440 kpk musi być nie tylko „oczywistą” – a więc „widoczną na pierwszy rzut oka”, „niewątpliwą” – ale również ma wyrażać poważny „ciężar gatunkowy” uchybienia, które legło u podstaw wydania orzeczenia dotkniętego „rażącą niesprawiedliwością”. Rzecz zatem dotyczy nie każdej „niesprawiedliwości” wydanego orzeczenia, a jedynie takiej, której nie można pogodzić chociażby z zasadą rzetelnego procesu (postanowienie SN: z dnia 31 stycznia 2024 r., IV KK 555/23 i z dnia 24 stycznia 2024 r., V KK 505/23). Przez pojęcie „rażącej niesprawiedliwości” należy rozumieć w szczególności uchybienie wymogu rzetelności procesu wiążące się nie tylko z łatwością stwierdzenia jej zaistnienia, ale i stopniem natężenia tej niesprawiedliwości, która musi mieć charakter rażący, czyli bardzo duży (postanowienie SN z dnia 24 marca 2022, I KK 13/22). Podstawy apelacyjne podniesione przez obrońcę oskarżonego w zakresie podniesionych przez niego zarzutów Sąd odwoławczy odrzucił, albowiem niezasadnie Skarżący zarzucał obrazę prawa materialnego i przepisów postępowania, jak i niewspółmierną surowość wymierzonej kary, zważywszy na znikomy stopień karygodności przypisanych oskarżonemu czynów, stąd też wystąpienie tej negatywnej materialno-prawnej przesłanki z art. 17 § 1 pkt 3 kpk, należało uwzględnić z urzędu, albowiem błędnie wyciągnięte przez Sąd Rejonowy wnioski o stopniu społecznej szkodliwości zarzucanych oskarżonemu zachowań zabronionych jako czyny z art. 244 kk, było przyczyną wydania rażąco niesprawiedliwego orzeczenia. Źródłem rażącej niesprawiedliwości, o której mowa w art. 440 kpk, mogą być uchybienia, które stanowią wady treści orzeczenia zaskarżonego apelacją, to jest uchybienia określone w art. 438 pkt 1, 1a, 3 i 4 kpk, jak też, w wypadku ustalenia ich wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia uchybienia procesowe ujęte w art. 438 pkt 2 kpk (postanowienie SN z dnia 14 lipca 2022 r., V KS 17/22).

Czyny zarzucone aktem oskarżenia D. U. zostały zakwalifikowane z art. 244 kk, który przewiduje bezprawność nierespektowania wymienionych w tym przepisie:



nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną,



zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej.

Stypizowanie w art. 244 kk przestępstwo należy do kategorii przestępstw indywidualnych, a jego podmiotem może być jedynie osoba, w stosunku do której sąd orzekł środki karne wymienione w tym przepisie, albo która nie wykonuje zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia. D. U. jest osobą, która spełnia te kryteria, albowiem za popełnienie występków: jednego z art. 207 § 1 kk na szkodę matki M. U. (kara 8 miesięcy pozbawienia wolności) i drugiego z art. 157 § 2 kk na szkodę ojca B. U. (4 miesiące pozbawienia wolności) został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23) na karę łączną 10 miesięcy pozbawienia wolności, zaś na podstawie art. 41a § 1 i § 3a kk Sąd orzekł wobec niego środki kare w postaci:



nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi na okres 2 lat w terminie 50 dni od uprawomocnienia się wyroku,



zakazu zbliżania się do M. U. i B. U. na okres 2 lat.

Wyrok Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23), którym orzeczone zostały wobec oskarżonego D. U. środki karne w postaci nakazu czasowego opuszczenia lokalu i zakazu zbliżania się do pokrzywdzonych uprawomocnił się w dniu 23 lutego 2024 r. (informacja z (...) k. 261-263). Zarzucane oskarżonemu D. U. czyny polegające na niestosowaniu się przez oskarżonego do orzeczonego wobec niego wyrokiem sądu z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23) nakazu opuszczenia lokalu - budynku mieszkalnego zajmowanego wspólnie z matką M. U. i zakazu zbliżania się do niej na odległość bliższą niż 50 metrów przez przebywanie w budynku mieszkalnym zajmowanym wspólnie z matką, a także zbliżaniu się do niej na odległość bliższą niż 50 metrów, popełnione zostały w okresie od 8 stycznia 2025 r. do 30 stycznia 2025 r. i od 7 lutego 2025 r. do 22 lutego 2025 r. Zgodnie z art. 43 § 2 kk zakazy i nakaz obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia, a zatem od dnia 23 lutego 2024 r. Jednak w pkt VII wyroku Sąd ustalił termin wykonania nakazu okresowego opuszczenia lokali – 50 dni od daty uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie w zakresie kary zasadniczej pozbawienia wolności rozpoczęto wykonywać od dnia 15 marca 2024 r., albowiem w tym dniu oskarżony został osadzony w zakładzie karnym celem odbycia orzeczonej wobec niego łącznej kary pozbawienia wolności. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności, w myśl art. 43 § 2a kk nie biegł okres, na który orzeczono wobec oskarżonego zakaz zbliżania się do pokrzywdzonych. Przedmiotem ochrony art. 244 kk zamieszczonego wśród przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości generalnie jest respektowanie orzeczeń sądowych. Rzeczywiście oskarżony od dnia 8 stycznia 2025 r. do dnia 30 stycznia 2025 r. oraz od 7 lutego 2025 r. do 22 lutego 2025 r. przebywał w miejscu zamieszkania, temu nie przeczył i potwierdzali to świadkowie. Tym samym złamał nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z matką M. U., jak również nie stosował się do orzeczonego zakazu zbliżania się do niej. Tym zachowaniem wyczerpał znamiona typu czynu zabronionego z art. 244 kk. Oskarżonemu znana była treść wyroku (odbył orzeczoną tym samym wyrokiem karę łączną pozbawienia wolności), wiedział jakie są konsekwencje nierespektowania orzeczonych środków karnych. Jednocześnie jednak w dniu 8 stycznia 2025 r. po odbyciu 10 miesięcy pozbawienia wolności D. U. opuścił zakład karny, po długiej nieobecności i braku kontaktu z osobami najbliższymi, w tym braćmi i matką, udał się do domu rodzinnego. Nie miał innego miejsca zamieszkania niż dom rodzinny, zajmowany w tym czasie przez matkę oskarżonego i jego braci. Dzień ukończenia odbywania kary pozbawienia wolności – opuszczenia zakładu karnego – przez oskarżonego jest jednocześnie dniem, od którego liczony jest czas popełnienia zarzucanego oskarżonemu czynu z pkt I aktu oskarżenia. Należy także zwrócić uwagę na fakt, iż oskarżony rozpoczął odbywanie kary po uprawomocnieniu się wyroku w dniu 15 marca 2024 r. Od daty uprawomocnienia się wyroku biegł także termin 50 dni na zastosowanie się przez oskarżonego do orzeczonego nakazu opuszczenia lokalu (koniec tak określonego w pkt VII wyroku terminu przypadał na dzień 13 kwietnia 2024 r.). Zanim ten termin upłynął oskarżony został osadzony w dniu 15 marca 2024 r. w zakładzie karnym. Pozostał mu zatem z 50 dni miesiąc na zastosowanie się do nakazu opuszczenia lokalu, miał bowiem jeszcze stosunkowo dużo czasu, by zapewnić sobie czasowe miejsce pobytu poza domem rodzinnym. Jak wskazuje oskarżony po odbyciu kary nie miał gdzie się podziać, dlatego wrócił do domu. Mama i bracia także potrzebowali jego pomocy. Nie przeczył też, że spożywanie alkoholu stanowiło przeszkodę w korzystaniu z możliwości nocowania w Caritas, stąd kolejny okres od 7 lutego 2025 r. do 22 lutego 2025 r., gdy przebywał w domu rodzinnym. Chronologia dat:



uprawomocnienia się wyroku, którym orzeczono nakaz opuszczenia lokalu i zakaz zbliżania się do pokrzywdzonych – 23 lutego 2024 r.



rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności w dniu 15 marca 2024 r., które nastąpiło przed upływem terminu 50 dni zakreślonego w wyroku na wykonanie nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z matką, przypadający na dzień 13 kwietnia 2024 r.

nie może być pominięta przy prawnokarnej ocenie zarzucanych oskarżonemu czynów. Okres od 8 stycznia 2025 r. do 30 stycznia 2025 r. mieści się w miesiącu, jakiego przed osadzeniem „nie wykorzystał” D. U. na „zorganizowanie” sobie innego lokalu mieszkalnego, by zastosować się do wyroku z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23). Zbieżność tych okoliczności z czasem opuszczenia zakładu karnego i właściwościami osobistymi oskarżonego (działania oskarżonego cechuje deficyt w zakresie kontroli impulsów, brak dojrzałej autorefleksji i empatii wobec konsekwencji własnych działań, szczególnie w relacjach rodzinnych; osobowość zaburzona- widoczny brak zdolności do konstruktywnego wyciągania wniosków, powtarzalność zachowań konfliktowych z prawem, impulsywność, niska odporność na frustrację; zespół uzależnienia od alkoholu – psychopatologiczny wzorzec spożywania alkoholu, podejmowane leczenia odwykowe, liczne pobyty w Izbie Wytrzeźwień, aktualnie faza deklarowanej abstynencji) umknęły uwadze sądu, ale także skarżącemu. W realiach niniejszej sprawy ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji są – co do zasady – prawidłowe, gdyż stanowią wynik nie budzącej większych zastrzeżeń oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Do poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa oskarżonego D. U. zarzucanych mu czynów, polegających na przebywaniu najpierw w okresie od dnia 8 stycznia 2025 r. do dnia 30 stycznia 2025 r. (czyn 1) a następnie w okresie od dnia 7 lutego 2025 r. do dnia 22 lutego 2025 r. (czyn 2) w G. w budynku mieszkalnym zajmowanym wspólnie z matką M. U., a także zbliżaniu się do matki M. U. na odległość bliższą niż 50 metrów, tym samym nie stosowaniu się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Leżajsku wyrokiem z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23) nakazu opuszczenia lokalu – budynku mieszkalnego zajmowanego wspólnie z matką M. U. pod adresem G. (...) oraz zakazu zbliżania się do matki M. U. na odległość bliższą niż 50 metrów na okres 2 lat, uprawniały Sąd I instancji do przypisania oskarżonemu zarzucanych mu czynów – głównie konsekwentne i spójne wyjaśnienia oskarżonego D. U., znajdujące odzwierciedlenie w pozostałym zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym, w szczególności zeznaniach D. L., R. U., W. M. (2), M. U., U. R., O. G., V. U., L. K. oraz dokumentacji. D. U. potwierdzał każdorazowo fakt przebywania w domu rodzinnym i zbliżania się do przebywającej w nim matki, miał również świadomość orzeczonego wobec niego zakazu zbliżania się do matki, jak również nakazu opuszczenia swojego dotychczasowego stałego miejsca zamieszkania, z uwagi na treść wyroku Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 15 lutego 2024 r. (sygn. akt II K 432/23). Prawidłowość rozstrzygnięcia sprawy zależy od należytego wykonania przez sąd dwóch podstawowych obowiązków. Pierwszy z nich dotyczy postępowania dowodowego i sprowadza się do prawidłowego – zgodnego z przepisami postępowania karnego – przeprowadzenia dowodów, tak z urzędu, jak też na wniosek stron, niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy i oceny zasadności postawionego aktem oskarżenia zarzutu. Drugi obowiązek sprowadza się do prawidłowej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, co oznacza, że sąd ma obowiązek badać i uwzględnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia w zakresie odpowiedzialności karnej oskarżonego. Zatem podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, zaś w uzasadnieniu sąd ma obowiązek wskazać, jakie fakty uznał za udowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Na sądzie orzekającym ciąży przy tym obowiązek badania oraz uwzględniania w toku procesu okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, a korzystając z prawa swobodnej oceny dowodów, przekonanie o sprawstwie przypisanego oskarżonemu czynu sąd powinien logicznie i przekonująco umotywować w uzasadnieniu wyroku. Ocena wartości dowodów została przez Sąd Rejonowy dokonana wszechstronnie, we wzajemnym ich powiązaniu, zgodnie z wiedzą i doświadczeniem życiowym stosownie do dyspozycji art. 7 kpk. Analizując całokształt ujawnionych w sprawie dowodów uznać należy, że zostały zebrane w sposób wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy, poczynił ustalenia faktyczne pozwalające w sposób nie budzący wątpliwości na przyjęcie, że zachowanie oskarżonego wyczerpuje znamiona zarzucanych mu czynów z art. 244 kk. Sąd Okręgowy te oceny i ustalenia akceptuje, jednak zważywszy na wymowę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zeznania pokrzywdzonej, która akceptowała obecność oskarżonego w miejscu jej zamieszkania pod warunkiem abstynencji i pomagania w pracach domowych. Sąd Odwoławczy uznał, iż w świetle wyników ich analizy nie sposób podzielić przyjętej przez Sąd I instancji oceny stopnia społecznej szkodliwości przypisanych oskarżonemu czynów. Okoliczności popełnienia przypisanych oskarżonemu wyrokiem Sądu Rejonowego czynów nie budzą wątpliwości. Znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym zachowania oskarżonego, przy uwzględnieniu zwłaszcza zbieżność dat opuszczenia zakładu karnego i postąpienia wbrew zakazowi zbliżania się do matki, zważywszy na czasokres mieszkania w domu rodzinnym mimo orzeczonego okresowego nakazu jego opuszczenia, natężenie i rodzaj tych zachowań, mając na uwadze pobudki i motywy zachowania oskarżonego (brak innego miejsca pobytu, chęć przebywania z rodziną ale i pomocy im, a także przyzwolenie matki, uzależnienie od alkoholu, to okoliczności mające wpływ na ocenę karygodności (społecznej szkodliwości) czynów zarzucanych oskarżonemu, Sąd Odwoławczy uznał, iż występują obiektywne okoliczności, które pozwalają na uznanie, że stopień społecznej szkodliwości czynów oskarżonego, wbrew ocenom Sądu Rejonowego, jest inny. Wskazywane przez oskarżonego okoliczności związane z tym, że nie miał gdzie się podziać po wyjściu z zakładu karnego, uzależnienie od alkoholu, ale i chęć bycia z rodziną, pomocy w pracach domowych bratu, są to okoliczności, które towarzyszą zachowaniom oskarżonego i nie można ich pomijać w prawnokarnej ocenie stopnia karygodności przypisanych oskarżonemu zachowań. Te powiązania wzajemnych zachowań i towarzyszące im emocje sprawiają, że wypadkowa elementów przedmiotowych i elementów podmiotowych przypisanych oskarżonemu czynów obniża się i uzasadnia przyjęcie, że stopień ich społecznej szkodliwości jest znikomy. Społeczna szkodliwość czynu zabronionego jest właściwością stopniowalną, co wynika wprost z treści art. 1 § 2 kk. Ustawodawca nie pozostawił natomiast orzekania co do stopnia społecznej szkodliwości swobodnej ocenie sądu, gdyż w art. 115 § 2 kk zawarł wyraźny nakaz („sąd bierze pod uwagę”), stosowania wszystkich wymienionych w tym przepisie kwantyfikatorów bez pomijania któregokolwiek kryterium oceny. Fakt jednak, że natężenie społecznej szkodliwości konkretnego zachowania stanowi pochodną czynników wymienionych w art. 115 § 2 kk nie oznacza rzecz jasna, że waga przypisywana poszczególnym wyznacznikom stopnia społecznej szkodliwości czynu zawsze powinna być jednakowa. To, który z czynników wymienionych w przywołanym przepisie bardziej, a który mniej, wpływa na stopień społecznej szkodliwości konkretnego zachowania, zależy w przeważającej mierze od tego, jaki typ czynu zabronionego wchodzi w grę, oraz od okoliczności konkretnego przypadku (postanowienie SN z dnia 19 listopada 2025 r., III KK 344/25). Badanie poziomu szkodliwości społecznej czynu należy do sfery ustaleń faktycznych (postanowienie SN z dnia 30 lipca 2025 r., III KK 318/25). Artykuł 115 § 2 kk, który zawiera zamknięty katalog kryteriów oceny stopnia szkodliwości społecznej czynu, nie pozostawia wątpliwości, iż dominujące znacznie mają okoliczności z zakresu strony przedmiotowej, do której dołączono tylko dwie przesłanki strony podmiotowej (postać zamiaru i motywację sprawcy), a pominięto natomiast okoliczności związane z samym podmiotem czynu, tj. ze sprawcą, takie jak: wiek, opinia, właściwości i warunki osobiste, które co do zasady wpływają na wymiar kary. Każda z wymienionych w art. 115 § 2 kk okoliczności cechuje się prawną doniosłością i ocena sądu powinna mieć charakter kompleksowy, uwzględniający wszystkie wymienione faktory, nie należy przy tym nadawać pierwszeństwa jednym z nich kosztem innych, uwzględniając także, w ograniczonym zakresie, podmiotową stronę zachowania oskarżonego (wyrok SN z dnia 5 lutego 2025 r., IV KK 360/24). Warunkiem badania społecznej szkodliwości czynu jest stwierdzenie jego bezprawności, a zatem argument, że zachowanie to jest bezprawne, w żaden sposób nie może świadczyć o naruszeniu art. 115 § 2 kk (postanowienie SN z dnia 9 lipca 2013 r., II KK 155/13). Zgodnie z art. 115 § 2 kk relewantne dla prawidłowej oceny stopnia społecznej szkodliwości popełnianego czynu są: rodzaj i charakter naruszonego dobra prawnego, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, waga naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywacja sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Przy czym wszystkich wymienionych w art. 115 § 2 kk okoliczności nie można ujmować kumulatywnie, albowiem – z natury rzeczy – nie aktualizują się one jednocześnie. Wymienione w tym przepisie okoliczności będą mogły zaważyć na ocenie stopnia społecznej szkodliwości określonego zachowania tylko wtedy, gdy w danym przypadku w ogóle wystąpią. W sprawie niniejszej, z okoliczności wymienionych w art. 115 § 2 kk, do oceny stopnia społecznej szkodliwości zachowania oskarżonego, analizie nie może podlegać: „ „rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia”, ponieważ oprócz obowiązku poszanowania norm prawa karnego materialnego, na oskarżonym ciążył obowiązek zastosowania się do nałożonych na niego nakazu opuszczenia lokalu oraz zakazu zbliżania się do matki, które zostały naruszone w ramach popełnionych czynów, poza tym czyny miały charakter umyślny, co wykluczało wartościowanie jakichkolwiek reguł ostrożności i rozważanie stopnia ich naruszenia (art. 9 § 2 kk). Analiza pisemnych motywów wyroku przemawia za uznaniem, że Sąd Rejonowy skupił się wyłącznie na warunkach osobistych oskarżonego wskazując, że jest on osobą uprzednio wielokrotnie karaną, tymczasem poza skazaniem wyrokiem Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 15 lutego 2024 r., którym orzeczone środki karne stanowiły podstawę zaniechań oskarżonego, był oskarżony karany za przestępstwo z art. 178a § 1 kk wyrokiem z dnia 31 marca 2015 r. Wskazać należy, iż w realiach niniejszej sprawy, Sąd orzekający powinien mieć na uwadze, że nie mają wpływu na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu takie okoliczności jak: niekaralność (karalność) sprawcy, jego dotychczasowe życie, jego właściwości i warunki osobiste, trudna sytuacja materialna czy rodzinna, bo chociaż okoliczności te sąd winien uwzględnić przy wymiarze kary, to jednak nie uwzględnia się ich w aspekcie społecznej szkodliwości czynu (wyrok SA w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2014 r., II AKa 7/14). Reasumując, wszystkie opisane wyżej okoliczności, rozpatrywane w kontekście art. 115 § 2 kk (czasokres zarzucanych czynów, zbieżność z powrotem z zakładu karnego, chęć pobytu z rodziną, potrzeba pomocy), uzasadniają wniosek, że ujemna zawartość zachowania oskarżonego, nie została oceniona przez Sąd Rejonowy przez pryzmat wszystkich mających zastosowanie w niniejszej sprawie okoliczności. Dla uznania zachowania za przestępstwo konieczne jest ustalenie, że jest to czyn bezprawny, to jest sprzeczny z porządkiem prawnym, czyn karalny, to jest realizujący znamiona opisane w przepisie części szczególnej kodeksu karnego lub innej ustawy, karygodny, to jest społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy i wreszcie czyn zawiniony, to jest pozwalający postawić sprawcy zarzut, że choć mógł postąpić inaczej, postąpił niezgodnie z prawem (art. 1 § 3 kk i art. 42 ust. 1 Konstytucji RP). Dla bytu przestępstwa niezbędna jest jego materialna cecha – stopień społecznej szkodliwości wyższy niż znikomy (art. 1 § 2 kk w zw. z art. 115 § 2 kk). Przestępstwem jest czyn nie tylko formalnie wyczerpujący znamiona określone w ustawie karnej, ale i godzący w substancjalne dobra społeczne, uznawane przez społeczeństwo i pozostające pod ochroną nie tylko prawa karnego, ale i innych systemów normatywnych. Czyn ten musi wykazywać obiektywną aspołeczność jako skierowany przeciwko wartościom akceptowanym przez społeczeństwo (wyrok SA w Krakowie z dnia 17 marca 2016 r., II AKa 301/15). Dlatego też w art. 1 § 2 kk podkreślono, że przestępstwo musi być czynem społecznie szkodliwym, a ta szkodliwość musi wystąpić w stopniu wyższym niż znikomy. Tak więc: przestępstwem jest czyn człowieka, zabroniony pod groźbą kary przez obowiązującą ustawę określającą jego znamiona, zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy (A. Marek,

Prawo karne, Warszawa 2011, s. 92-93). Niezbędnym warunkiem przyjęcia, że mamy do czynienia z przestępstwem jest - między innymi - ustalenie, że czyn człowieka charakteryzował się społeczną szkodliwością w stopniu większym niż znikomy (

nullum crimen sine periculo sociali). Zatem, nie każdy czyn karalny realizujący znamiona czynu zabronionego jest karygodny. Karygodne są tylko takie czyny, które osiągnęły wyższy niż znikomy stopień społecznej szkodliwości. Oznacza to, że więcej niż znikoma społeczna szkodliwość jest warunkiem bytu przestępstwa (art. 1 § 2 kk). Brak cech przestępstwa - ze względu na znikomy stopień społecznej szkodliwości sprawia, iż czyny mimo realizacji znamion typu czynu zabronionego z art. 244 kk i ich bezprawności, nie stanowiły przestępstw. W celu zapewnienia właściwej, jednolitej interpretacji pojęcia społecznej szkodliwości czynu i ustalenia elementów wpływających na jej stopień Kodeks karny wprowadza określenie okoliczności decydujących o tym stopniu. Według „słowniczka” wyrażeń ustawowych (art. 115 § 2 kk) są to okoliczności należące do zakresu strony przedmiotowej i strony podmiotowej czynu zabronionego, a więc odpowiadające koncepcji przedmiotowo-podmiotowej, wypracowanej na gruncie pojęcia społecznego niebezpieczeństwa czynu. Oznacza to, że o znikomości społecznej szkodliwości czynu przesądzić może jedynie przedmiotowo-podmiotowa, kompleksowa, ocena wymienionych przesłanek wartościowania czynu zabronionego, które łącznie wskazywać muszą na subminimalny ładunek tej szkodliwości (wyrok SN z dnia 3 lutego 1997 r., II KKN 135/96). Konsekwencje procesowe ustalenia znikomego stopnia społecznej szkodliwości wyodrębnione zostały jako przesłanka w art. 17 § 1 pkt 3 kpk, nakazując po wszczęciu postępowania karnego jego umorzenie, nawet gdy owa przesłanka zostanie stwierdzona (ujawniona) po otwarciu przewodu sądowego (art. 414 § 1 kpk). Zgodnie z art. 115 § 2 kk „przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia”. Należy podkreślić, że wymieniony w art. 115 § 2 kk katalog okoliczności wpływających na stopień społecznej szkodliwości czynu jest ustawowo zamknięty (A. Marek,

Komentarz do art. 115 kk, 2010 r.; L. Gardocki,

Prawo karne, s. 145 oraz J. Majewski [w:] A. Zoll (red.),

Komentarz, s. 1166; J. Giezek,

Komentarz do art. 115 kk, 2007 r. np.: wyrok SN z dnia 1 lutego 2006 r., V KK 226/05; wyrok SA w Katowicach z dnia 13 stycznia 2005 r., II AKa 455/04).). Są to przesłanki ocenne, a należy je - ogólnie rzecz biorąc - rozumieć w następujący sposób:

1) rodzaj i charakter naruszonego dobra - chodzi tu o dobro prawne, w które godzi czyn zabroniony. Pomocna w ocenie „wagi” naruszonego dobra jest przyjęta w kodeksie aksjologia wyrażająca ocenę dóbr chronionych;

2) rozmiar wyrządzonej lub grożącej szkody - przez co należy rozumieć nie tylko szkodę majątkową, lecz także stopień uszczerbku w innych dobrach chronionych prawem albo rozmiar zagrożenia tych dóbr wywołany czynem przestępnym;

3) sposób i okoliczności popełnienia czynu - jest to szeroka gama okoliczności, które charakteryzują zarówno popełniony czyn, jak i osobę sprawcy; np. działanie okrutne, uporczywe, złośliwe, planowane, albo odwrotnie - działanie podjęte w afekcie pod wpływem niewłaściwego zachowania innej osoby, prowokacji

4) waga naruszonych przez sprawcę obowiązków - jest to kryterium, przez które „prześwieca” normatywna koncepcja winy, odniesiona tutaj do wartościowania czynu. Jest oczywiste, że omawiane kryterium nie ma charakteru uniwersalnego, a jedynie wchodzi w grę wówczas, gdy na sprawcy ciążyły określone obowiązki natury prawnej, czyn zaś polegał na ich naruszeniu;

5) postać zamiaru - określenie niezbyt precyzyjne, które niewątpliwie nawiązuje do zawartego w art. 9 § 1 kk opisu zamiaru bezpośredniego i ewentualnego, ale w nim się nie wyczerpuje, gdyż w grę mogą wchodzić inne znane kodeksowi postacie zamiaru, jak zamiar kierunkowy o szczególnym zabarwieniu (

dolus directus coloratus), a także akceptowane w doktrynie i praktyce formy zamiaru: przemyślanego (

dolus premeditatus) i nagłego (

dolus repentinus);

6) motywacja sprawcy - jest pojęciem zbiorczym, wprowadzonym w miejsce tradycyjnej „pobudki”, którą posługiwał się ustawodawca w kk z 1932 i 1969 r. Motywacja jest pojęciem bogatszym treściowo, obejmującym całokształt elementów intelektualnych i emocjonalnych kształtujących nastawienie sprawcy i objaśniających, dlaczego dopuścił się przestępstwa (np. niskie pobudki, pobudki zasługujące na uwzględnienie);

7) rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia - jest to kryterium wartościowania przestępstw popełnionych nieumyślnie.

Nie mają wpływu na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu takie okoliczności jak: niekaralność (karalność) sprawcy, jego dotychczasowe życie, jego właściwości i warunki osobiste, trudna sytuacja materialna czy rodzinna, bo chociaż okoliczności te sąd winien uwzględnić przy wymiarze kary (lub stosowaniu środków probacji), to jednak uwzględnia się je nie w aspekcie oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu. Dotyczy to także nagminności przestępstw (wyrok SA w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2014 r., II AKa 7/14). Z art. 1 § 1 kk wynika, że przestępstwem jest czyn zabroniony pod groźbą kary, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (zasada

nullum crimen sine lege poenali anteriori), przy czym, czyn ten musi być zawiniony przez sprawcę (art. 1 § 3 kk), a jego szkodliwość społeczna musi być wyższa, aniżeli oceniona jako znikoma (art. 1 § 2 kk). Znikoma szkodliwość społeczna czynu to kategoria wybitnie ocenna, nie da się ściśle określić w ustawie kiedy taka znikomość zachodzi (Z. Gardocki, Pr

awo

karne, Warszawa 2010, s. 144 - 145). Oczywistym przy tym jest, że ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu może nastąpić wyłącznie po wcześniejszym stwierdzeniu, że zachowanie sprawcy w aspekcie realizacji znamion przedmiotowych, jak i zawinienia stanowi przestępstwo (wyrok SN z dnia 17 grudnia 2008 r., III KK 372/08). W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że art. 115 § 2 k.k., który zawiera zamknięty katalog kryteriów oceny stopnia szkodliwości społecznej czynu, nie pozostawia wątpliwości, że dominujące znacznie mają okoliczności z zakresu strony przedmiotowej, do której dołączono tylko dwie przesłanki strony podmiotowej (postać zamiaru i motywację sprawcy), a pominięto natomiast okoliczności związane z samym podmiotem czynu, tj. sprawcą, takie jak: wiek, opinia, właściwości i warunki osobiste, które wpływają na wymiar kary (wyrok SN z dnia 25 czerwca 2008 r., V KK 1/08). Tym samym wyciągnięte przez Sąd Rejonowy wnioski co do podstaw i wysokości kary oraz zastosowanego środka karnego czynią wydany wyrok rażąco niesprawiedliwym, nakazującym Sądowi Odwoławczemu stosownie do art. 440 kpk jego zmianę, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Stopień natężenia niesprawiedliwości jest oczywisty. Orzeczenie Sądu Rejonowego dotknięte jest bowiem niepodniesionymi w złożonym środku odwoławczym uchybieniami mieszczącymi się w katalogu względnych przyczyn odwoławczych, zaś ich waga i charakter w zakresie oceny karygodności popełnionych przez oskarżonego czynów są tego rodzaju, że orzeczenie Sądu Rejonowego staje się niesprawiedliwym i to w stopniu rażącym.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Sąd Okręgowy utrzymał w części (zakres zmiany poniżej) zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego, w zakresie w jakim dokonał ustaleń faktycznych i przypisał w pkt I sentencji oskarżonemu D. U. sprawstwo czynów z art. 244 kk, polegających na tym, że:

1) w okresie od dnia 8 stycznia 2025 r. do dnia 30 stycznia 2025 r. w G. pow. (...), woj. (...) przebywał w budynku mieszkalnym zajmowanym wspólnie z matką M. U., a także zbliżał się do matki M. U. na odległość bliższą niż 50 metrów, czym nie stosował się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Leżajsku wyrokiem sądu z dnia 15 lutego 2024 r. o sygn. akt II K 432/23 nakazu opuszczenia lokalu - budynku mieszkalnego zajmowanego wspólnie z matką M. U. pod adresem G. (...) oraz zakazu zbliżania się do matki M. U. na odległość bliższą niż 50 metrów, zasądzonego na okres 2 lat,

2) w okresie od dnia 7 lutego 2025 r. do dnia 22 lutego 2025 r. w G. pow. leżajskiego, woj. (...) przebywał w budynku mieszkalnym zajmowanym wspólnie z matką M. U., a także zbliżał się do matki M. U. na odległość bliższą niż 50 metrów, czym nie stosował się do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w Leżajsku wyrokiem sądu z dnia 15 lutego 2024 r. o sygn. akt II K 432/23 nakazu opuszczenia lokalu - budynku mieszkalnego zajmowanego wspólnie z matką M. U. pod adresem G. (...) oraz zakazu zbliżania się do matki M. U. na odległość bliższą niż 50 metrów, zasądzonego na okres 2 lat,

Sąd Okręgowy utrzymał w mocy także rozstrzygnięcie Sądu odnoszące się do stanowiących element kosztów procesu zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz adw. W. M. (1) z Kancelarii (...) w J. kwoty 1.889,28 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu D. U. z urzędu (pkt V sentencji wyroku).

Nie było żadnych merytorycznych, czy formalnych racji, które przemawiałyby za uwzględnieniem postulatów apelującego i konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku celem przekazania sprawy do ponownego jej rozpoznania. Podkreślić bowiem należy, że Sąd Rejonowy przeprowadził pełne i kompletne postępowanie dowodowe w zakresie, w jakim było to niezbędne dla wyjaśnienia okoliczności sprawy. Zgromadzone dowody, a szczególnie te mające znaczenie dla odpowiedzialności oskarżonego, poddane zostały ocenie zgodnej z zasadami wiedzy, logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego. Wnioski ocenne Sądu Rejonowego wyprowadzone zostały z całokształtu okoliczności ujawnionych podczas przewodu sądowego (art. 410 kpk), zgodnie z dyrektywami prawdy (art. 2 § 2 kpk) i bezstronności (art. 4 kpk), a tym samym nie wykraczają poza granice ocen zakreślonych dyspozycją art. 7 kpk. Wobec dokonania przez Sąd Rejonowy stanowczych ustaleń faktycznych, oparcia się na kompletnym materiale dowodowym, poddanym prawidłowej ocenie stosownie do art. 7 kpk, wyprowadzeniu stąd słusznych wniosków co do ustalonych okoliczności mających istotne znaczenie dla przedmiotu rozstrzyganej sprawy, wyrok w części przypisania oskarżonemu D. U. sprawstwa zarzucanych mu czynów z art. 244 kk należało utrzymać w mocy. Wobec zasadności przyznania od Skarbu Państwa reprezentującemu oskarżonego adwokatowi ustanowionemu z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy

prawo o adwokaturze

i w wysokości wynikającej z § 4 ust. 1-3, § 17 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 3 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że:



ustalił, iż społeczna szkodliwość zarzucanych i przypisanych oskarżonemu D. U. czynów z art. 244 kk jest znikoma,



na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 kpk w zw. z art. 1 § 2 kk, umorzył postępowanie



uchylił pkt I-III wyroku w zakresie kary i środka karnego



kosztami procesu obciążył Skarb Państwa,

Zważywszy na przyczyny omówione w pkt 4 uzasadnienia, pociągające za sobą uznanie zaskarżonego orzeczenia jako rażąco niesprawiedliwe (art. 440 kpk), a w konsekwencji podjęcie decyzji odmiennej co do istoty rozstrzygnięcia, po przyjęciu, że czyny zarzucone i przypisane oskarżonemu D. U. są w znikomym stopniu społecznie szkodliwe (art. 1 § 2 kk z powodów wskazanych w pkt 4 uzasadnienia) Sąd umorzył postępowanie wobec oskarżonego o czyny z art. 244 kk na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 kpk w zw. z art. 1 § 2 kk .Dla zapewnienia jasności rozstrzygnięcia uchylono także pkt I-III wyroku Sądu Rejonowego w zakresie kary i środka karnego. Konsekwencją umorzenia postępowania karnego wobec oskarżonego było, stosownie do dyspozycji art. 632 pkt 2 kpk, obciążenie kosztami procesu Skarbu Państwa (koszty procesu w całości ponosi Skarb Państwa tak postępowania przygotowawczego i sądowego, w tym przed Sądem I instancji (w zaskarżonym wyroku Sąd zwolnił oskarżonego od uiszczenia kosztów sądowych) i przed Sądem II instancji (pkt 6 uzasadnienia)

Koszty procesu

Punkt I wyroku, czyn II

Zważywszy na treść rozstrzygnięcia, stosownie do art. 632 pkt 2 kpk w zw. z art. 634 kpk, koszty procesu za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa, w wypadku umorzenia postępowania karnego.

Oskarżony D. U. w toku postępowania odwoławczego był reprezentowany przez ustanowionego z urzędu obrońcę. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy

Prawo o adwokaturze

koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ponosi Skarb Państwa. Dlatego też stosownie do § 4 ust. 1-3, § 17 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.

w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd Okręgowy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. W. M. (1) (...) w J. kwotę 1.148,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu D. U. z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Zasądzona kwota obejmuje opłatę za obronę oskarżonego w postępowaniu sądowym przed sądem okręgowym jako sądem II instancji w wysokości 840 zł, powiększoną o należną stawkę podatku VAT (193,20 zł) oraz zwrot kosztów przejazdu obrońcy poza siedzibę Kancelarii do siedziby sądu (wnioskowana przez adwokata kwota 115 zł).

SSO Grażyna Artymiak

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego D. U.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Leżajsku z dnia 29 grudnia 2025 r. (sygn. akt II K 108/25)

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Uchylenie

Zmiana