Jazda po alkoholu w P. Sąd zmienił podstawę prawną przepadku auta

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Łańcucie z dnia 12 stycznia 2026 r. w sprawie o sygn. akt II K 227/25 przeciwko T. U. oskarżonemu o czyn z art. 178a § 1 kk

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

1. T. U.

Uprzednia niekaralność

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Uprzednia niekaralność

Informacja z (...)

Dowód w postaci informacji z (...) w odniesieniu do oskarżonego T. U. nie budzi wątpliwości, ani w zakresie formy, ani treści. Została ona sporządzona przez uprawniony do tego podmiot w formie przewidzianej dla tej czynności. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała jej autentyczności i rzetelności.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1) Ad 1)

błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że stopień winy i społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu jest znaczny, co skutkowało uznaniem, że w stosunku do oskarżonego nie zachodzą przesłanki warunkowego umorzenia postępowania, podczas gdy właściwa analiza elementów podmiotowych i przedmiotowych czynu, a zwłaszcza dotychczasowego sposobu życia oskarżonego i jego postawy po popełnieniu czynu, prowadzi do wniosku, że stopień winy oraz społecznej szkodliwości czynu nie był znaczny w rozumieniu art. 66 § 1 kk, a zatem w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do warunkowego umorzenia postępowania

Niezasadny

Sąd odwoławczy nie podzielił podniesionego przez obrońcę oskarżonego zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych. Podkreślić należy, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, nie może sprowadzać się do samej polemiki z ustaleniami sądu wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku, lecz musi zmierzać do wykazania, jakich konkretnych uchybień w zakresie logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego dopuścił się sąd w ocenie zebranego materiału dowodowego. Sama możliwość przeciwstawienia ustaleniom sądu orzekającego odmiennego poglądu w kwestii ustaleń faktycznych, opartego nie na innych dowodach od tych, na których oparł się sąd pierwszej instancji, nie może prowadzić do wniosku o popełnieniu przez sąd błędu w ustaleniach faktycznych (wyrok SA w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2007 r., II AKa 30/07). Błędu w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy Skarżący upatruje w przyjęciu, że stopień winy i społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu jest znaczny, co skutkowało uznaniem, że w stosunku do oskarżonego nie zachodzą przesłanki warunkowego umorzenia postępowania, podczas gdy zdaniem Skarżącego właściwa analiza elementów podmiotowych i przedmiotowych czynu, a zwłaszcza dotychczasowego sposobu życia oskarżonego i jego postawy po popełnieniu czynu, prowadzi do wniosku, że stopień winy oraz społecznej szkodliwości czynu nie był znaczny w rozumieniu art. 66 § 1 kk. Uchybienie, o jakim stanowi art. 438 pkt 3 kpk, ma miejsce wówczas, gdy zasadność ocen i wniosków wyprowadzonych przez sąd orzekający z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego - nie odpowiada zasadom prawidłowego rozumowania. Błąd może stanowić wynik niepełności postępowania dowodowego (błąd braku), bądź określonych nieprawidłowości w zakresie oceny dowodów (błąd dowolności). Może być zatem wynikiem nieznajomości określonych dowodów lub braku przestrzegania dyrektyw obowiązujących przy ich ocenie (art. 7 kpk). Kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku żadnej z powyższych form błędu nie ujawniła. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że Sąd I instancji nie pominął żadnych okoliczności faktycznych ustalonych w oparciu o przeprowadzone dowody, jak również ustalił je w sposób prawidłowy. Ponieważ zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może, tak jak w niniejszej sprawie, polegać wyłącznie na polemice z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd I instancji, Skarżący nie może, ograniczać się do wskazania rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym ustalonym przez sąd a rzeczywistym w jego ocenie. Nie jest bowiem ani wystarczające, ani skuteczne jedynie teoretyczne i gołosłowne wysłowienie pewnej hipotetycznej możliwości i na tej tylko podstawie formułowanie zarzutu, że ustalenia Sądu są błędne, bowiem nie uwzględniają wskazywanej ewentualności lub też nie stanowią jej bezwzględnego zaprzeczenia. Istotą postawionego zarzutu jest ocena stopnia zawinienia oskarżonego jak i stopnia społecznej szkodliwości przypisanego mu czynu. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu, stosownie do art. 115 § 2 kk, sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego lub zagrożonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. W realiach sprawy nie sposób pominąć, że oskarżony kierował pojazdem mechanicznym w dniu 12 lipca 2025 r. w godzinach południowych w miejscowości P. ul. (...) na wysokości MOSiR o tej porze dnia ruch na drodze był duży ruch. Te okoliczności w powiązaniu ze stężeniem alkoholu stwierdzonym w powietrzu wydychanym u oskarżonego (godzina 11.55 – 0,73 mg/l, godzina 12.15 – 0,79 mg/l, godzina 12.43 – 0,83 mg/l i godzina 12.46 – 0,71 mg/l) oraz niebezpieczeństwem, które stworzył na drodze, w sposób jednoznaczny wykluczały przyjęcie, że stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego nie był znaczny. Nadto waga naruszonych przez oskarżonego, jako kierowcę, obowiązków była duża. Przecież każdego kierującego obowiązuje zasada bezwzględnej trzeźwości. Tym samym niebezpieczeństwo, które oskarżony stworzył w ruchu drogowym swoim nieodpowiedzialnym zachowaniem się było znaczne. W sprawie nie ujawniły się również jakiekolwiek okoliczności, które umniejszałyby stan zawinienia oskarżonego, skoro ten jest osobą zdrową, w pełni poczytalną, jest zdolny do różnicowania zachowań, które można oceniać jako społecznie nieakceptowalne. Tylko te, zasygnalizowane fakty, wykluczały dalsze rozważania na temat możliwości warunkowego umorzenia postępowania i wniosków tych nie były w stanie zmienić wskazywane w apelacji okoliczności, które ewentualnie mogły świadczyć na korzyść oskarżonego, w szczególności przywoływane przez Skarżącego dotychczasowy sposób życia oskarżonego i jego postawa po popełnieniu czynu. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku dowodzi, że w istocie sąd I instancji miał na względzie wszelkie podnoszone przez apelującego kwestie. Uwzględnił więc okoliczności świadczące na jego korzyść, jednak nie mógł pominąć oczywistych faktów go obciążających. Rzeczywiście orzeczenie o karze i środkach karnych, oceniając je łącznie, zwłaszcza z uwagi na rozstrzygnięcie w trybie art. 178a § 5 kk, jest surowe, lecz w rozpoznawanym przypadku takie musiało pozostać. Nie można przeto mówić, że jest to orzeczenie rażąco i zarazem niewspółmiernie surowe, a tylko takie ustalenie zobowiązywałoby sąd odwoławczy do orzeczenia reformatoryjnego. Skarżący nie przedstawił ku temu żadnych argumentów. Skoro naprowadzone w tym miejscu okoliczności czynu, absolutnie nie pozwalały na stwierdzenie, że sąd pierwszej instancji nie tylko orzekł karę rażąco i niewspółmiernie surową, ale błędnie ustalił stopień zawinienia i społecznej szkodliwości przypisanego oskarżonemu czynu. Nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że właściwą prawnokarną reakcją na czyn popełniony przez oskarżonego, powinno być zastosowanie środka probacyjnego w postaci warunkowego umorzenia postępowania. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie jest zasadny.

rażącej niewspółmierności środka karnego orzeczonego w wymiarze rażąco surowym i niewspółmiernym do stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu, tj. zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat.

Niezasadny

W realiach niniejszej sprawy nie doszło – wbrew zarzutowi Skarżącego - do wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernej kary, w tym także środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat. Wskazać bowiem należy, że treść przywoływanego w apelacji art. 438 pkt 4 kpk nakazuje Sądowi odwoławczemu uchylić lub zmienić orzeczenie w przypadku niewspółmierności sankcji, tylko wówczas gdy owa niewspółmierność jest rażąca. Dysproporcja ta musi się rzucać w oczy już przy wstępnym oglądzie i nie nadawać się do zaakceptowania. Zachodzi to w szczególności wówczas, gdy rozmiar zastosowanej represji jest w sposób oczywisty nieproporcjonalny do dolegliwości represji wymierzanych podobnym sprawcom w podobnych sprawach. Niewspółmierność sankcji występuje, gdy na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na jej rozmiar i wymiar, można przyjąć, że zachodzi wyraźna różnica pomiędzy sankcją wymierzoną przez Sąd I instancji a sankcją jaką należałoby zastosować w następstwie prawidłowego uwzględnienia w sprawie dyrektyw wymiaru kary przewidzianych w art. 53 kk, mającego na mocy art. 56 kk odpowiednie zastosowanie do środków karnych oraz sięgnięcia po zasady ukształtowane przez orzecznictwo. Zatem zarzut rażącej niewspółmierności kary, jako zarzut z kategorii ocen, można zasadnie podnosić wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, to jednak nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art. 178a § 1 kk, jak i jego osobowości. Innymi słowy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą. Chodzi jednak nie o każdą ewentualną różnicę co do wymiaru kary, ale o różnicę ocen tak zasadniczej natury, iż karę wymierzoną można byłoby nazwać również w potocznym znaczeniu tego słowa niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować (wyrok SN z 2 lutego 1995 r. II KRN 198/94). Sąd Odwoławczy po zapoznaniu się z materiałem dowodowym niniejszej sprawy, treścią wyroku, jego pisemnym uzasadnieniem oraz lekturą wywiedzionej apelacji zauważa, iż nie podziela stanowiska skarżącego obrońcy oskarżonego co do tego, że wysokość i rodzaj orzeczonej wobec oskarżonego kary za przypisany mu występek nosi cechy rażącej surowości. Artykuł 53 kk nie ma charakteru normy stanowczej w rozumieniu normy zawierającej nakaz lub zakaz określonego zachowania. Implikuje on objęte sferą swobodnego sędziowskiego uznania ogólne dyrektywy wymiaru kary brane przez Sąd orzekający pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie wyboru rodzaju i wymiaru kary, jak również środka karnego. Ocenie dowodów w przedmiotowej sprawie zaprezentowanej przez Sąd I instancji nie można zarzucić, by w sposób istotny, pociągający za sobą potrzebę korekty orzeczenia, naruszała którąkolwiek z dyrektyw sądowego wymiaru kary. Sąd Rejonowy uwzględnił, wskazywane w treści art. 53 kk okoliczności, właściwie oceniając występujące po stronie oskarżonego okoliczności łagodzące i w żadnym wypadku nie przeceniając okoliczności go obciążających, wymierzył karę adekwatną do stopnia zawinienia i odzwierciedlającą stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu. Wszak orzekł karę najłagodniejszego rodzaju i w dolnej granicy jej wymiaru, zważywszy na treść art. 33 § 1a pkt 3 kk. Tak orzeczona kara nie stoi w sprzeczności z koniecznymi do uzyskania efektami wychowawczymi, zapobiegawczymi, także w zakresie prewencji ogólnej. Nie można zatem uznać, nawet w zestawieniu z alternatywnymi wnioskami apelacyjnymi o zmianę orzeczonej wobec oskarżonego kary (orzeczenie kary w niższym wymiarze), by Sąd Rejonowy w realiach niniejszej sprawy wymierzył karę rażąco surową. Miarą surowości kary nie jest bowiem ilościowe oznaczenie czasu trwania kary danego rodzaju, ale stopień wykorzystania sankcji karnej przewidzianej w danych okolicznościach. Te same argumenty odnieść należy do oceny surowości orzeczonego wobec oskarżonego środka karnego. Zważywszy na orzeczenie go w bezpośredniej bliskości dolnej granicy ustawowego zagrożenia (od trzech lat zakazu prowadzenia pojazdów) przy uwzględnieniu okoliczności czynu i stopnia stanu nietrzeźwości oskarżonego orzeczony w wymiarze 4 lat zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym nie może być uznany za orzeczony w nadmiernym – rażąco niesprawiedliwym – wymiarze. Stąd też tak postawiony zarzut nie jest zasadny.

niesłuszne i naruszające zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zastosowanie art. 178a § 5 kk w zw. z art. 44b kk i orzeczenie na tej podstawie przepadku pojazdu mechanicznego, mimo iż przepisy te wyraźnie różnicują sytuację prawną podmiotów podlegających reżimowi ich zastosowania wyłącznie w oparciu o zastosowanie kryterium wartości pojazdu lub formy zatrudnienia sprawcy, co nie może ostać się w demokratycznym państwie prawa.

Niezasadny

Zgodnie z treścią art. 178a § 5 kk, w brzmieniu sprzed 29 stycznia 2026 r. (aktualnie, choć nieco odmiennie art. 44b § 1a kk) sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art. 44b kk, w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 1 lub 4, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5 ‰ we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Apelacja dowodzi, jak się wydaje, że skarżący upatrywał swoich racji w twierdzeniu, zgodnie z którym cytowany przepis jest bezwzględnie obowiązujący, a sąd pozbawiony został tzw. luzu decyzyjnego przy orzekaniu przepadku pojazdu. Odnosząc się do zarzutu, zauważyć należy, iż właściwy wymiar kary (środka karnego) może zostać ustalony tylko wówczas, gdy ustawodawca pozostawia sędziemu możliwość wyboru, o ile nie zawsze rodzaju kary (środka karnego), to chociaż ilościowego jej określenia, a więc określenia wysokości, czy też innych elementów. Oczywistym jest co było przedmiotem wielu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w ostatnich dwóch dekadach, że stosowanie przez ustawodawcę sankcji bezwzględnie oznaczonej kary (środka karnego) jest sprzeczne z zasadą trójpodziału władzy określoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji RP i narusza zasadę wymierzania sprawiedliwości przez sądy, wyrażoną w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreślić także należy, że sankcja bezwzględnie oznaczona może uniemożliwiać dostosowanie reakcji karnej do stopnia winy sprawcy. Tymczasem ustalenie i ocena okoliczności odnoszących się do stopnia winy sprawcy należy do wyłącznej kompetencji sądu i nie może być zastąpiona bezwzględnie określoną regułą ustanowioną przez ustawodawcę w sposób generalno - abstrakcyjny. Tym samym dochodziłoby do związania sądu, który ma ograniczone możliwości zastosowania m.in. w przypadku sprawców czynów zabronionych stypizowanych jako przestępstwa z art. 178a § 1 kk zasad wymiaru kary określonych w art. 53 § 1 kk i art. 55 kk, stosowanych odpowiednio na podstawie art. 56 kk. Takie określenie sankcji, sprowadzające rolę sędziego jedynie do orzeczenia środka karnego w razie ziszczenia się określonych w ustawie przesłanek, powoduje ograniczenie prawa sądzenia. Wybór właściwej reakcji karnej opartej na różnych względach i celach musi pozostać do uznania sądu, tak jak i wybór odpowiedniej racjonalizacji, która jest podstawową przesłanką właściwego wymiaru kary. Te same dyrektywy mają również zastosowanie przy wymierzaniu innych środków przewidzianych w kodeksie i nawet jeśli owo stosowanie ma być „odpowiednie”, nie oznacza to jeszcze uprawnienia ustawodawcy do arbitralnego wyłączenia możliwości jakiegokolwiek dostosowania dolegliwości środka karnego do charakteru popełnionego przez sprawcę czynu i tym samym do stawiania się na miejscu sądu. W przekonaniu sądu odwoławczego, zdanie drugie, cytowanego na wstępie przepisu, w brzmieniu z daty czynu, czyni zadość opisanym dyrektywom orzekania sankcji wobec sprawców „przestępstw drogowych” przez sąd karny. Ustawodawca pozostawił sądom odpowiedni, a zarazem możliwy, luz decyzyjny w zakresie orzekania o przepadku pojazdu, którym porusza się sprawca czynu z art. 178a § 1 kk. Wskazano przecież, że aby sąd mógł odstąpić od tego przepadku, powinien wystąpić wyjątkowy przypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Najważniejsze jest jednak to, iż przesłanka ta jest w istocie wysoce niedookreślona i aby pozostawić sędziemu swobodę orzekania, wbrew narracji autora apelacji, taka musi pozostać. W przeciwnym razie rzeczywiście należałoby się zastanawiać, czy przepis ten (jak i kolejny go zastępujący) byłby zgodny z powołanymi przepisami ustawy zasadniczej. Nie zasługiwały na akceptację sugestie skarżącego odnośnie do proporcjonalności omawianego środka karnego, który niekonstytucyjności art. 178a § 5 kk, zdawał się upatrywać w tym, że różna może być wartość pojazdów prowadzonych w stanie nietrzeźwym przez poszczególnych oskarżonych, co przecież jest oczywiste. Na takim założeniu, jak należy wywodzić, autor apelacji próbował zbudować tezę, zgodnie z którą orzeczenie w oparciu o art. 178a § 5 kk może być nieproporcjonalne zarówno do winy jak i stopnia społecznej szkodliwości czynu. Warto jednak podkreślić, co niweczy narrację przyjętą w apelacji, że każdy oskarżony, który decyduje się na prowadzenie w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwym samochodu, stanowiącego jego własność (nawet częściową) jest świadomy jego wartości, co również wydaje się oczywiste. Podejmuje więc swoistego rodzaju ryzyko, że straci własność tego pojazdu, że poniesie z góry dające się przewidzieć, ściśle określone w pieniądzu, konsekwencje. Trudno zgodzić się z tezami, że poszczególni oskarżeni mogą być nierówno traktowani, o czym świadczyć miałaby różna wartość pojazdów podlegających przepadkowi. Tego typu tezy, jak się wydaje, stanowią nieakceptowalne uproszczenie, które skupia się wyłącznie na wartości pojazdu. Co ważne w odniesieniu do zarzutu, w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił żaden wyjątkowy przypadek, aby sąd odstąpił od orzeczenia przepadku pojazdu. Zdecydowanie przekonuje o tym nie tylko stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu w czasie czynu przypisanego oskarżonemu, ale także powołane przez Sąd I instancji okoliczności. Skarżący również nie naprowadził na okoliczności o bezprecedensowym, odosobnionym, unikalnym wręcz charakterze, które uzasadniałyby przyjęcie wystąpienia wyjątkowego wypadku uzasadnionego szczególnymi okolicznościami.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1) warunkowe umorzenie postępowania karnego przeciwko oskarżonemu,

2) orzeczenie wobec oskarżonego na rzecz (...) świadczenia w kwocie 5.000 zł,

3) orzeczenie w stosunku do oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres I roku,

ewentualnie

orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w minimalnym wymiarze przewidzianym ustawą oraz kary grzywny w wymiarze pozostawionym dyskrecjonalnej władzy Sądu oraz o odstąpienie od orzekania nawiązki, o której mowa w art. 44b § 4 kk

Niezasadny

Sąd odwoławczy nie podzielił zarzutów apelacji obrońcy oskarżonego. Sprawstwo oskarżonego i wina w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów i prawidłowo ustalonego stanu faktycznego nie budzi wątpliwości. Oskarżony swoim zachowaniem wypełnił wszystkie znamiona przypisanego mu czynu. Wymierzona przez Sąd I instancji kara jest odpowiednia do stopnia winy oskarżonego i stopnia karygodności jego zachowania, a ponadto spełni cele kompensacyjne i wychowawcze. Stąd też wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez warunkowe umorzenie postępowania w odniesieniu do oskarżonego nie jest zasadny. Sąd Rejonowy przeprowadził pełne, niewymagające uzupełnienia postępowanie dowodowe. Czynił ustalenia faktyczne na podstawie wszystkich poprawnie zgromadzonych w sprawie dowodów i prawidłowo, z zachowaniem dyspozycji art. 7 kpk, ocenionych, wyprowadzając z nich słuszne wnioski co do prawnokarnej oceny zachowania oskarżonego oraz rodzaju i rozmiaru orzeczonej kary (najłagodniejszego rodzaju) i zastosowanych środków, stąd postulaty o zmianę orzeczenia i orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w minimalnym wymiarze przewidzianym ustawą oraz kary grzywny w wymiarze pozostawionym dyskrecjonalnej władzy Sądu oraz o odstąpienie od orzekania nawiązki, o której mowa w art. 44b § 4 kk nie zasługiwały na uwzględnienie. Nadto Sąd odwoławczy nie znalazł przy tym uchybień, o jakich mowa w art. 439 kpk i art. 440 kpk, podlegających uwzględnieniu z urzędu i powodujących konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Prawo intertemporalne – zmiana ustawy w okresie między popełnieniem czynu a czasem orzekania

W realiach niniejszej sprawy oskarżony T. U. w dniu 12 lipca 2025 r. popełnił czyn z art. 178a § 1 kk objęty postępowaniem, w którym Sąd Rejonowy wydał w dniu 12 stycznia 2026 r. wyrok skazujący, którego rozstrzygnięcia w zakresie prawnych konsekwencji przypisanego występku zostały zakwestionowane wniesioną przez obrońcę oskarżonego apelacją. Oskarżony T. U. w dniu 12 lipca 2025 r. dopuścił się czynu wyczerpującego ustawowe znamiona występku z art. 178a § 1 kk, gdzie stan jego nietrzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał zakreśloną przez ustawodawcę granicę (0,75 mg/dm

3), Sąd

meriti był – stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 kk

in principio, przy jednoczesnym braku okoliczności pozwalających na przyjęcie, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami – zobowiązany był do orzeczenia przepadku uregulowanego w art. 44b kk. Zgodnie zaś z art. 44b § 1 kk w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, jednakże zgodnie z art. 44b § 2 kk. Nowelizacja ustawy karnej (tak art. 178a kk, jak i art. 44b kk) ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r.

o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz. U. 2025 r., poz. 1872) wchodzącą w życie w dniu 29 stycznia 2026 r. sprawiła, że na konsekwencje zdarzenia poddanego prawnokarnej ocenie, w tym zwłaszcza w zaskarżonej części w dniu orzekania przez Sąd Odwoławczy należało spojrzeć przez pryzmat reguł prawa intertemporalnego. Przepis, na zastosowanie którego powołał się Sąd Rejonowy wydając zaskarżone orzeczenie, jak i przepisy na których swoje zarzuty opierał skarżący, uległy bowiem zmianie. W pierwszej kolejności należy odnotować uchylenie art. 178a § 5 kk, który w dotychczasowym brzmieniu stanowił z jednej strony podstawę orzeczenia przepadku, o którym mowa w art. 44b kk, w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 kk (także z art. 178a § 4 kk), chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa z art. 178a § 1 kk była niższa niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia. Z drugiej zaś strony stanowił fakultatywną podstawę odstąpienia od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Diametralnej zmianie uległ także art. 44b kk, do stosowania którego odwoływał się art. 178a § 5 kk. W pierwotnym – w dacie czynu – brzmieniu (ustawa stara) przewidywał bowiem:



przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym (art. 44b § 1 kk),



przepadek równowartości pojazdu (art. 44b § 2 kk) jeżeli:

w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy (jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, orzeka się przepadek równowartości pojazdu - wyrok SN z dnia 16 grudnia 2025 r., II KK 347/25).

po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył pojazd podlegający przepadkowi;



sposób obliczania równowartości pojazdu mechanicznego (art. 44b § 2 i § 3 kk);



nawiązkę w wysokości co najmniej 5.000 zł na rzecz (...) (...) (...) (...) orzekaną zamiast przepadku pojazdu mechanicznego oraz przepadku równowartości pojazdu, o którym mowa w § 2 art. 44b kk, jeżeli sprawca prowadził niestanowiący jego własności pojazd mechaniczny wykonując czynności zawodowe lub służbowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy (art. 44b § 4 kk);



podstawy odstąpienia od orzeczenia przepadku lub przepadku równowartości pojazdu, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 kk).

W dacie orzekania przez Sąd odwoławczy art. 178a § 5 kk – stanowiący podstawę zaskarżonego orzeczenia wyroku Sądu Rejonowego – przestał obowiązywać, wobec jego uchylenia (ustawa nowa). Jednak w tożsamym niemal brzmieniu jego regulacja została wprowadzona do art. 44b kk, ale również zmianie uległy pozostałe dyspozycje art. 44b kk, w szczególności zaś przewiduje on nową:



podstawę fakultatywnego orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, w razie skazania sprawcy za przestępstwa określone w art. 178a § 1 lub § 4 kk, art. 178c § 1 pkt 2 kk, art. 178d lub art. 244 kk, jeżeli czyn sprawcy polegał na niestosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub § 1a kk (art. 44b § 1 kk);



względnie obligatoryjną podstawę orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, w razie skazania za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub § 4 kk, art. 178c § 1 pkt 2 kk, art. 178d kk, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub § 1a kk, jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami (art. 44b § 1a kk);



sytuacje, gdy przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się, jeżeli:

1) w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił wyłącznej własności sprawcy (art. 44b § 5 pkt 1 kk), wówczas sąd orzeka obligatoryjnie nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 zł do 500.000 zł (art. 44b § 6 kk),

2) orzeczenie przepadku nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie (art. 44b § 5 pkt 2 kk), wówczas sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 zł do 500.000 zł (art. 44b § 6 kk).

Przepisy art. 44b § 2 - § 4 kk we wcześniejszym brzmieniu zostały uchylone. Dotyczyły one przepadku równowartości pojazdu mechanicznego i sposobu ustalania jego wartości rynkowej.

Po powyższych uwagach odnoszących się do przedstawienia mających zastosowanie do rozważanej w ramach zaskarżenia kwestii przepisów dwóch stanów prawnych, jednego – ustawa stara – z daty czynu (także z daty orzekania przez Sąd I instancji) oraz drugiego – ustawa nowa – z daty orzekania przez sąd odwoławczy, wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 4 § 1 kk zastosowanie ma co do zasady ustawa nowa, a wcześniejsze ustawy (ustawa stara), o tyle o ile są względniejsze dla sprawcy. Ustawa względniejsza w rozumieniu art. 4 § 1 kk to taka, która stwarza możliwość osądu korzystniejszego dla interesów sprawcy (korzystniejszej oceny prawnokarnej czynu), skutkując tym samym przyjęciem mniej surowych reguł odpowiedzialności lub zastosowaniem mniej dotkliwych sankcji. Przy ocenie „względności ustawy” należy brać pod uwagę wszystkie prawnokarne instytucje porównywanych ustaw, które mogłyby mieć zastosowanie do danego sprawcy, tj. nie tylko samo zagrożenie karą, lecz także np. przedawnienie, instytucje probacyjne, granice wieku odpowiedzialności karnej, dyrektywy wymiaru kary, powrotność do przestępstwa, zatarcie skazania, nadzwyczajne złagodzenie kary. Względność ustaw dokonana w ramach stosowania art. 4 § 1 kk, powinna być oceniana przez całościowe (zbiorcze) porównanie wszystkich rozwiązań dotyczących orzekania, w realiach niniejszej sprawy, w obydwu stanach prawnych. Ustawą względniejszą jest w związku z tym ta ustawa, która – po przeprowadzeniu kompletnej oceny wszelkich skutków zastosowania tych konkurujących ze sobą ustaw –

in concreto przewiduje dla danego oskarżonego łagodniejsze konsekwencje. Regulacja zawarta w art. 4 § 1 kk ma zastosowane na każdym etapie postępowania przed jego prawomocnym zakończeniem (wyrok SN z dnia 6 lutego 2025 r., V KK 583/24). Dlatego też na etapie postępowania odwoławczego należy dokonać oceny stosowania ustawy obowiązującej w dacie czynu, bądź nowej obowiązującej w dacie wyrokowania przez sąd odwoławczy. Jeżeli sąd wybierze, jako względniejszy dla oskarżonego, jeden reżim prawny, to powinien konsekwentnie zastosować jego regulacje w całości do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku (wyrok SN z dnia 24 października 2023 r., II KK 346/23). Odnośnie danego czynu (jego konsekwencji prawnych) należy zastosować ustawę względniejszą dla sprawcy w całości i nie jest dopuszczalne równoczesne stosowanie dwóch czy więcej stanów prawnych.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Sąd Okręgowy, z zastrzeżeniem uwag poniżej (pkt 5.2.), utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Łańcucie, którym Sąd ten za popełnienie występku z art. 178a § 1 kk, polegającego na tym, że oskarżony w dniu 12 lipca 2025 r. w miejscowości P. woj. (...), kierował pojazdem osobowym marki T. o nr rej. (...) w ruchu lądowym, znajdując się w stanie nietrzeźwości, gdyż wynik badań na urządzeniu elektronicznym wykazał: pierwsze badanie 0,73 mg/l, drugie badanie 0,79 mg/l, trzecie badanie 0,83 mg/l, czwarte badanie 0,77 mg/l, alkoholu w wydychanym powietrzu, na podstawie art. 178a § 1 kk przy zastosowaniu art. 37a § 1 kk skazał T. U. na grzywnę w wymiarze 160 stawek dziennych, przyjmując wysokość jednej stawki dziennej za równoważną kwocie 20 zł. Nadto Sąd Rejonowy orzekł na podstawie:



art. 42 § 2 kk wobec oskarżonego T. U. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat, na poczet którego Sąd, na podstawie art. 63 § 4 kk, zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 12 lipca 2025 r. do daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku;



art. 43 a § 2 kk wobec oskarżonego T. U. świadczenie pieniężne w kwocie 5.500,00 zł, płatne na rzecz (...)

(...) (...)



art. 178a § 5 kk w zw. z art. 44b § 1 kk wobec oskarżonego T. U. przepadek na rzecz Skarbu Państwa pojazdu mechanicznego w postaci samochodu osobowego marki T. (...) o nr rej. (...).

Tym samym wyrokiem Sąd, na podstawie art. 627 kpk i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. –

o opłatach w sprawach karnych zasądził od oskarżonego T. U. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 40,00 zł tytułem wydatków postępowania oraz kwotę 320,00 zł tytułem opłaty.

Zarzuty przedstawione w apelacji obrońcy oskarżonego okazały się niezasadne, zatem nie było powodów do zmiany zaskarżonego wyroku w postulowanych kierunkach. W konsekwencji niestwierdzenia zarzucanego błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej niewspółmierności kary i orzeczonych wobec oskarżonego środków. Sąd Rejonowy po przeprowadzeniu w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, następnie poddał wnikliwej analizie wszystkie zgromadzone i ujawnione dowody, na podstawie prawidłowo ocenionych, wyprowadzając słuszne wnioski co do winy oskarżonego. W świetle wyżej zaprezentowanych uwag, wobec pełnego i wyczerpującego rozważenia przez Sąd I instancji wszystkich istotnych okoliczności sprawy, całkowicie należało zaaprobować dokonane przez ten Sąd ustalenia faktyczne, jak też ocenę prawną przypisanego oskarżonemu czynu. Rozważania prawne dokonane przez Sąd Rejonowy w tej mierze są godne podzielenia. Sąd Okręgowy nie znalazł również podstaw do zakwestionowania orzeczonych wobec oskarżonego sankcji. Sąd Rejonowy wymierzając karę i orzekając wobec oskarżonego środki karne, uwzględnił wszystkie okoliczności wiążące się z poszczególnymi ustawowymi dyrektywami i wskaźnikami ich wymiaru. Nie można też mówić o rażącej niewspółmierności kary grzywny i zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jak również środków w postaci świadczenia pieniężnego i przepadku, gdy granice swobodnego uznania sędziowskiego stanowiącego ustawową zasadę sądowego wymiaru kary nie zostały przekroczone. Stąd też zaskarżone orzeczenie Sąd odwoławczy, na podstawie art. 437 kpk, art. 449 i art. 456 kpk, utrzymał w mocy.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że stosując przepisy ustawy według stanu prawnego na dzień popełnienia zarzucanego oskarżonemu T. U. czynu kwalifikacje prawne przypisanego oskarżonemu występku z art. 178a § 1 kk oraz podstawy prawne wymiaru kary i środków karnych wraz z podstawą zaliczenia okresu zatrzymania prawa jazdy oraz przepadku z punktów I-V wyroku uzupełnił o art. 4 § 1 kk.

Konieczność ingerencji w część niezaskarżoną wyroku Sądu Rejonowego wynika z faktu, iż w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy obowiązywały przepisy ustawy karnej w zmienionym brzmieniu, a odnośnie do danego czynu i jego konsekwencji prawnych należy stosować jedną ustawę w całości, bo nie jest dopuszczalne równoczesne stosowanie dwóch stanów prawnych. Ponieważ regulacja zawarta w art. 4 § 1 kk ma zastosowane na każdym etapie postępowania przed jego prawomocnym zakończeniem (wyrok SN z dnia 6 lutego 2025 r., V KK 583/24), Sąd odwoławczy dokonał oceny stanu faktycznego przez pryzmat przepisów mających do niego zastosowanie w brzmieniu obu ustaw (Kodeks karny przed nowelizacją ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r.

o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego – Dz. U. 2025, poz. 1872 i Kodeks karny po tej nowelizacji), wyniki tej analizy przedstawiono w pkt 4 uzasadnienia. W realiach sprawy zastosowanie mają dwa porządki prawne, jeden obowiązujący w dacie czynu i orzekania przez Sąd Rejonowy, drugi zaś obowiązujący w dacie rozpoznania wniesionej apelacji przez Sąd Odwoławczy, ale także wniesienia apelacji na korzyść oskarżonego (ustawa nowa). Zgodnie z dyspozycją art. 4 § 1 kk Sąd ma obowiązek stosowania ustawy nowej, a starej tylko wtedy gdy jest względniejsza dla sprawcy. W pkt 4 uzasadnienia wskazano szczegółowo wchodzące w grę zmieniane przepisy i przyczyny wykluczenia, by stara ustawa w realiach sprawy była dla oskarżonego względniejsza. Dlatego też na etapie postępowania odwoławczego, skoro sąd odwoławczy dokonał wyboru starego reżimu prawnego, jako względniejszego dla oskarżonego, w związku z koniecznością konsekwentnego zastosowania jego regulacji w całości do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku Sądu Rejonowego (wyrok SN z dnia 24 października 2023 r., II KK 346/23) niezbędna była – bez zmian ustaleń faktycznych na podstawie art. 455 kpk zmiana w prawnych podstawach rozstrzygnięć w wyroku Sądu Rejonowego co do zasady utrzymywanych w mocy, także mimo w tej części niezaskarżonych apelacją obrońcy oskarżonego, dla podkreślenia, że to przepisy starej ustawy są stosowane w odniesieniu do przypisania oskarżonemu T. U. sprawstwa występku z art. 178a § 1 kk i wymiaru kary i stosowanych wobec oskarżonego środków, tych zastosowanych i utrzymanych w mocy (pkt 5.1. uzasadnienia) przez Sąd Rejonowy.

Koszty procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

Punkt III wyroku

Ponieważ apelacja wniesiona na korzyść oskarżonego nie została uwzględniona przez Sąd Odwoławczy, na podstawie art. 627 kpk w zw. z art. 636 § 1 kpk i art. 3 ust. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 123)

o opłatach w sprawach karnych, Sąd Okręgowy zasądził od oskarżonego T. U. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 370 zł tytułem kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. W toku postępowania odwoławczego nie wykazano wystąpienia okoliczności szczególnych, o jakich mowa w art. 424 § 1 kpk i art. 17 ust. 1 ustawy

o opłatach w sprawach karnych, które uzasadniałyby zwolnienie oskarżonego od uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych, w tym wyłożonych wydatków oraz opłaty, której wysokość determinowana jest rodzajem i wysokością orzeczonej wobec oskarżonego kary zasadniczej, wobec utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku.

SSO Grażyna Artymiak

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego T. U.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Łańcucie z dnia 12 stycznia 2026 r. (sygn. akt II K 227/25)

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana