Kierowca autobusu po alkoholu z 40 pasażerami. Sąd zmienił podstawę prawną wyroku

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 4 marca 2026 r. w sprawie o sygn. akt II K 241/25 przeciwko Ł. N. oskarżonego o czyn z art. 178a § 1 kk

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

Ł. N.

Uprzednia niekaralność

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Dotychczasowa niekaralność oskarżonego

Informacja z (...)

Dowód w postaci informacji z (...) w odniesieniu do oskarżonego Ł. N. nie budzi wątpliwości, ani w zakresie formy, ani treści. Została ona sporządzona przez uprawniony do tego podmiot w formie przewidzianej dla tej czynności. Żadna ze stron postępowania nie kwestionowała jej autentyczności i rzetelności.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

1) Ad 1)

2) Ad 2)

błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że czyn przypisany oskarżonemu charakteryzował się znacznym stopniem winy i społecznej szkodliwości, co skutkowało ustaleniem przez Sąd, że w stosunku do oskarżonego nie zachodzą przesłanki warunkowego umorzenia postępowania, podczas gdy właściwa analiza elementów podmiotowych i przedmiotowych czynu, a zwłaszcza sposobu i okoliczności popełnienia czynu, prowadzi do wniosku, że stopień winy oraz społecznej szkodliwości czynu nie był znaczny, a zatem w niniejszej sprawie, wobec ziszczenia się pozostałych przesłanek, zachodziły podstawy do warunkowego umorzenia postępowania.

Niezasadny

Uchybienie, o jakim stanowi art. 438 pkt 3 kpk, ma miejsce wówczas, gdy zasadność ocen i wniosków wyprowadzonych przez Sąd orzekający z okoliczności ujawnionych w toku przewodu sądowego - nie odpowiada zasadom prawidłowego rozumowania. Błąd może stanowić wynik niepełności postępowania dowodowego (błąd braku), bądź określonych nieprawidłowości w zakresie oceny dowodów (błąd dowolności). Może być zatem wynikiem nieznajomości określonych dowodów lub braku przestrzegania dyrektyw obowiązujących przy ich ocenie (art. 7 kpk). Kontrola odwoławcza zaskarżonego wyroku żadnej z powyższych form błędu nie ujawniła. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że Sąd I instancji nie pominął żadnych okoliczności faktycznych ustalonych w oparciu o przeprowadzone dowodowy, jak również ustalił je w sposób prawidłowy. Dodać przy tym należy, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może, tak jak w niniejszej sprawie, polegać wyłącznie na polemice z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd I instancji. Skarżący nie może, ograniczać się do wskazania rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym ustalonym przez Sąd a rzeczywistym według jego twierdzeń. Powinien wskazać, na czym konkretnie błąd w ustaleniach faktycznych polega. Polemika z prawidłowymi i zgodnymi z wymogami art. 7 kpk ustaleniami Sądu Rejonowego sprowadza się do subiektywnej opinii Skarżącego i nie stanowi dostatecznych podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego orzeczenia. Wbrew zarzutom apelacji ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku nie są błędne. Zastrzeżeń nie nasuwa ocena dowodów, której są one wynikiem. Sąd Rejonowy ocenił całość zebranego materiału dowodowego. W pisemnych motywach wskazał, jakie fakty uznał za udowodnione i dlaczego. W przedstawionym w pisemnym uzasadnieniu procesie wnioskowania Sądu I instancji, który doprowadził do określonych ustaleń brak jest błędów logicznych, czy też niespójności. Nie sposób zatem zgodzić się z zarzutem odnoszącym się do błędnego przyjęcia stopnia społecznej szkodliwości przypisanego oskarżonemu czynu. Wymieniane w zarzucie okoliczności zostały bowiem przez Sąd uwzględnione i ocenione w sposób prawidłowy. Wymienione w art. 115 § 2 kk determinanty społecznej szkodliwości zostały przez Sąd ocenione i nie dokonał on tej oceny w sposób dowolny. Na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu nie ma wpływu postawa oskarżonego w toku postępowania, wyrażenie skruchy, krytycznego stosunku do własnego zachowania oraz konsekwencje zdarzenia na sytuację osobistą i rodzinną oskarżonego. Także incydentalny charakter czynu oskarżonego, nawet gdy pozostawał w sprzeczności z jego dotychczasowym sposobem życia. Sąd

meriti ma możliwość warunkowo umorzyć postępowanie karne o czyn zagrożony karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, jeżeli koniunkcyjnie wystąpią okoliczności mające w większości charakter materialnoprawny, warunkujące uznanie niecelowości sięgania po wymierzanie kary. Sąd I instancji może zatem warunkowo umorzyć postępowanie w wypadku łącznego spełnienia przewidzianych w ustawie przesłanek, a mianowicie kiedy: brak jest wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu, wina sprawcy i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, a postawa sprawcy dotychczas niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo warunkowego umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Z taką ocenę lansowaną przez Skarżącego nie sposób się zgodzić. W realiach niniejszej sprawy Sąd Rejonowy słusznie odrzucił wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Ma rację Skarżący, że zgodnie z regulacją art. 115 § 2 kk przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Tak też postąpił Sąd Rejonowy, odnosząc się to tych kryteriów zasadnie stwierdził, iż stan faktyczny sprawy nie budził żadnych wątpliwości w świetle zebranego materiału dowodowego i dokonanej ich oceny. Tych okoliczności i ustaleń nie kwestionuje Skarżący. To właśnie na podstawie wskazanych w uzasadnieniu dowodów Sąd ustalił sprawstwo oskarżonego, stopień jego zawinienia i społeczną szkodliwość zarzucanego, a następnie przypisanego mu czynu. Te zaś okoliczności implikują nie tylko przesłankę warunkowego umorzenia postępowania a mianowicie, by okoliczności popełnienia czynu nie budziły wątpliwości, ale jednocześnie stanowią także podstawę przypisania oskarżonemu sprawstwa zarzucanego mu czynu. W dniu 15 grudnia 2024 r. oskarżony kierował na drodze publicznej autobusem marki N. znajdując się w stanie nietrzeźwości. Wbrew twierdzeniom skarżącego zachowanie oskarżonego cechował znaczny stopień społecznej szkodliwości. Zarówno czas i miejsce popełnienia zarzucanego mu czynu (poruszanie się w godzinach popołudniowych na trasie z N. do F., poruszanie się ulicami (...)), sposób popełnienia czynu (przewożenie około 40 osób, sposób jazdy: niepewny, mylenie zakrętów, włączanie kierunkowskazu i niewykonywanie sygnalizowanego skrętu, zahaczenie o inny pojazd i niezatrzymanie się po kolizji), stopień stanu nietrzeźwości (w kolejnych badaniach stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu spadało jednak było na wysokim poziomie, bowiem o godzinie 19.22 wynosiło 1,14 mg/l, o godzinie 19.30 wynosiło 1,09 mg/l, o godzinie 19.59 wynosiła 1,05 mg/l, o godzinie 20,03 – 1,0 mg/l, o godzinie 20.38 -1 ,04 mg/l, zaś o 21.10 wynosiło 0.98 mg/l) pociągające za sobą umyślne naruszenie zasad poruszania się pojazdami mechanicznymi drogami publicznymi (przekroczenie zasad wynikających z prawa o ruchu drogowym) oraz nieumyślne narażenie innych uczestników ruchu drogowego na niebezpieczeństwo, zwłaszcza osoby przewożone autobusem. Z tymi okolicznościami Skarżący nawet nie próbuje polemizować zarzucając błędność ustaleń faktycznych co do oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu. Również stopień zawinienia prawidłowo Sąd ocenił jako znaczny. Wiek, doświadczenie życiowe, ale przede wszystkim zdobyte doświadczenie zawodowe jako kierowcy zawodowo jeżdżącego pojazdami o większych gabarytach (3,5 tony oraz autobusami), brak okoliczności ograniczających, czy wyłączających poczytalność, jak i uniemożliwiających pokierowanie swoim postępowaniem, tak by dokonać właściwej oceny bezprawności podjętych zachowań i powstrzymać się od jego popełnienia, tym samym zachowania zgodnego z normą prawną. Te okoliczności przesądzają o wysokim stopniu zawinienia oskarżonego, co stanowi przeszkodę w spełnieniu postulatu Skarżącego co do warunkowego umorzenia postępowania. Postawa oskarżonego, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia, dotychczasowa niekaralność – tak podkreślane przez Skarżącego – uzasadniają przypuszczenie, że po stronie oskarżonego występuje pozytywna prognoza, że oskarżony będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Istnienie pozytywnej prognozy potwierdza także zachowanie oskarżonego po czynie a przed wydaniem wyroku, które świadczy, iż zdarzenie poddane prawnokarnej ocenie stanowiło wyjątkową incydentalną sytuację w życiu oskarżonego. Te okoliczności Sąd miał na względzie, albowiem nie orzekł wobec oskarżonego Ł. N. przewidzianej w art. 178a § 1 kk kary pozbawienia wolności, a sięgając po dyspozycję art. 37a kk wymierzył karę najłagodniejszego rodzaju. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych całkowicie chybiony.

rażącej niewspółmierności kary oraz środków karnych, orzeczonych w postaci kary grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych przyjmując, że jedna stawka dzienna wynosi 40 zł, środka karnego w formie zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów na okres lat 6, świadczenia pieniężnego w kwocie 7000 zł na rzecz (...) (...) (...) (...) przy równoczesnym orzeczeniu niewspółmiernej okolicznościom nawiązki w wysokości 5000 zł. Całościowa dolegliwość kary w obecnym wymiarze znacznie przekracza stopień winy i społecznej szkodliwości inkryminowanego czynu przy czym wymierzenie kary łagodniejszej rodzajowo i w mniejszym wymiarze również spełniłoby cele postępowania karnego z art. 2 kpk i nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 53 kk

Niezasadny

Zarzut rażącej niewspółmierności kary, jako zarzut z kategorii ocen, można zasadnie podnieść tylko wówczas, gdy orzeczona kara, jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, to jednak nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia zarzucanych czynów, jak i osobowości sprawcy. Należy również odwołać się do utrwalonego w judykaturze i doktrynie poglądu, że zarzut rażącej niewspółmierności kary polegać może na wykazaniu, że okoliczności prawidłowo ustalone mają takie znaczenie i ciężar gatunkowy, których bądź orzeczona kara nie uwzględnia w ogóle, bądź uwzględnia je w stopniu niedostatecznym. Zdaniem Skarżącego Sąd Rejonowy nadmierną uwagę przywiązywał do prewencji generalnej, a wzgląd na cele w zakresie społecznego oddziaływania kary niewątpliwie jest ważny, ale nie mniej ważne są pozostałe cele, o jakich mowa w art. 53 kk, jak również przesłanki je kształtujące, także w sposób szczegółowy wymienione w tym przepisie, pominięte natomiast zostały okoliczności odnoszące się do oskarżonego. „Rażąca niewspółmierność kary” zachodzi wówczas, gdy pomiędzy karą wymierzoną przez sąd, a taką, która przy zastosowaniu dyrektyw wymiaru kary powinna być orzeczona, zachodzi taka dysproporcja, że ta orzeczona jest tak niesprawiedliwa, że wręcz nie daje się zaakceptować. Innymi słowy, tego rodzaju zarzut, jako należący do kategorii ocen, można zasadnie podnosić wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy okoliczności wynikających z art. 53 kk, co powoduje, że w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą. Nie wolno bowiem zapominać, że art. 53 § 1 kk pozostawia wymiar kary sędziowskiemu uznaniu, nakazując, aby mieściła się ona w granicach przewidzianych przez ustawę. Dyrektywa prewencji indywidualnej oznacza, że sankcja (jej rodzaj i wysokość) powinna być tak dobrana, aby zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez oskarżonego, co może zostać osiągnięte poprzez odstraszanie sprawcy od ich popełniania albo jego wychowanie (resocjalizację). Efekt „odstraszający” kary ma zmaterializować się w umyśle sprawcy, ma wytworzyć przeświadczenie o nieopłacalności popełniania przestępstw w przyszłości, przekonanie o tym, że każde przestępstwo jest karane odpowiednio surowo. Wtedy rodzi uzasadnione prawdopodobieństwo, że sprawca skazany na karę odpowiednio surową powstrzyma się przed ponownym popełnieniem czynu zabronionego (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2007 r., II AKa 58/07). Idea wychowania (resocjalizacji) przez karę zakłada z kolei takie dostosowanie wysokości i rodzaju kary kryminalnej do indywidualnych potrzeb sprawcy, aby przez sankcję został on „wychowany”, tj. zrozumiał naganność swojego zachowania i w przyszłości przestrzegał porządku prawnego. W obu przypadkach orzeczona kara ma być adekwatna w tym znaczeniu, że racjonalne w realiach danej sprawy oznaczenie progu uprawniającego do wniosku o możności osiągnięcia tych celów wyznacza próg powyżej, którego orzekanie wobec oskarżonego kary jest zbędne, a przez to może ona nabrać cech rażącej niewspółmierności przez swoją surowość. Z kolei w zakresie prewencji ogólnej, rozumianej pozytywnie, chodzi o kształtowanie właściwych ocen i postaw w społeczeństwie, a w szczególności utwierdzenie ogółu w przekonaniu, że sprawcy przestępstw ponoszą odpowiedzialność za swoje czyny, a wymierzona im kara jest adekwatna do stopnia zawinienia i stopnia społecznej szkodliwości ich czynu. Tylko taka sprawiedliwa kara może bowiem wywierać pozytywny i kształtujący wpływ na zachowania społeczne, budząc jednocześnie ogólną aprobatę dla obowiązującego systemu prawnego (wyrok SA w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r., II AKa 1/14). Istotą prewencji ogólnej nie jest wyłącznie wymierzanie surowych kar pozbawienia wolności, lecz kształtowanie przekonania o nieuchronności kary, przede wszystkim zaś dostosowanie jej rodzaju i rozmiaru do stopnia winy sprawcy i okoliczności podmiotowo-przedmiotowych czynów, a zatem karanie sprawiedliwe i tworzące atmosferę zaufania do obowiązującego systemu prawnego (cytowany wyrok SA w Szczecinie z dnia 6 lutego 2014 r.). Zarzut rażącej niewspółmierności kary, w kontekście powyższych wskazań może

in concreto okazać się skutecznym w razie wykazania przez podnoszącego ten zarzut jednej z sytuacji: wykazania wpływu na wysokość orzeczonej kary wzięcia przez orzekający sąd okoliczności z tej perspektywy irrelewantnej bądź to z perspektywy art. 53 § 1 kk jako takiego, bądź też okoliczności na płaszczyźnie dyrektyw sądowego wymiaru kary mających znaczenie, natomiast nie występujących

in concreto, wadliwie ustalenie istnienia okoliczności obciążającej lub wadliwe nie ustalenie okoliczności łagodzącej, wreszcie przydanie nadmiernego znaczenia poszczególnym, relewantnym okolicznościom. Zważywszy jednak na okoliczności z jednej strony przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dla umotywowania wymiaru tak kary zasadniczej, jak i środków zastosowanych wobec oskarżonego, z drugiej zaś przywołane w uzasadnieniu apelacji motywujące zarzut niewspółmierności orzeczonych wobec oskarżonego sankcji, należy stwierdzić, że Orzeczona wobec oskarżonego Ł. N. kara 200 stawek dziennych grzywny po 40 zł, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów na okres 6 lat, świadczenie pieniężne w wysokości 7.000 zł oraz nawiązka w kwocie 5.000 zł stanowią sprawiedliwą reakcję na zachowanie oskarżonego, odzwierciedlającą stopień społecznej szkodliwości przypisanego mu czynu, adekwatną do stopnia zawinienia, uwzględniającą dyrektywy wymiaru kary w sposób obiektywny z nie pomijający – podkreślanych przez Skarżącego okoliczności łagodzących. Te okoliczności łagodzące po stronie oskarżonego, przy wystąpieniu także okoliczności go obciążających, sprawiły, że Sąd Rejonowy wymierzył karę najłagodniejszego rodzaju, przy zastosowaniu art. 37a kk, oraz środki karne i nawiązkę w dolnych granicach ustawowego zagrożenia. Miarą surowości kary jest bowiem stopień wykorzystania ustawowych granic, jakie w danym przypadku zakreślone są dla podjęcia przez Sąd decyzji co do ich zastosowania. Nie można w realiach sprawy, jak to czyni Skarżący, czynić zarzutu, że całościowa dolegliwość kary w obecnym wymiarze znacznie przekracza stopień winy i społecznej szkodliwości inkryminowanego czynu. Nie sposób też zgodzić się z twierdzeniem że wymierzenie kary łagodniejszej rodzajowo i w mniejszym wymiarze również spełniłoby cele postępowania karnego z art. 2 kpk i nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 53 kk. Tak postawiony i motywowany zarzut apelacji jest chybiony. Sfera sędziowskiego wymiaru kary w pierwszej kolejności zarezerwowana jest dla Sądu pierwszej instancji, który w tym zakresie orzeka biorąc przede wszystkim pod uwagę wskazania wynikające z treści w art. 53 kk. Należy jednak zaznaczyć, co akcentowane jest w orzecznictwie, że przepis ten „nie zawiera unormowania stanowczego, a ujęte w nim dyrektywy i przesłanki podlegają ocenie w ramach swobodnego uznania sędziowskiego. Z tego względu kontrola instancyjna wyroku Sądu

meriti w zakresie wymiaru kary musi być dokonywana z uwzględnieniem szerokiego zakresu swobodnej oceny Sądu co do tego, jaka kara będzie stanowiła trafną reakcję karną na przestępstwo (wyrok SN z dnia 7 grudnia 2021 r., IV KK 481/21). Wymiar kary kształtowany jest tak, iż górną granicę limituje stopień winy, dolną zaś wyznaczają potrzeby prewencji ogólnej (wyrok SA w Krakowie z dnia 24 października 2002 r., II AKa 258/02). Podważanie stanowiska Sądu I Instancji nie może się zatem sprowadzać tylko do wyrażenia odmiennego poglądu co do doniosłości okoliczności sprawy w kontekście dyrektyw sądowego wymiary kary, jak to czyni Skarżący. Nie wystarczy wskazać, że Sąd orzekający nie uwzględnił danej okoliczności istotnej z perspektywy zastosowania się do jednej z dyrektyw. Należy wykazać uchybienie tak doniosłe, że uwzględniając prawidłowo znaczenie określonej dyrektywy wymiaru kary należałoby orzec karę znacząco odbiegającą od tej wymierzonej w zaskarżonym wyroku (co do jej rodzaju). W istocie chodzi zatem o przypadki wyjątkowe, a przy tym ewidentne w zakresie naruszenia standardów wymiaru kary, którą można określić mianem kary sprawiedliwej. Miarą surowości kary nie jest bowiem ilościowe oznaczenie czasu zakazu prowadzenia pojazdów, ale stopień wykorzystania sankcji karnej przewidzianej za dane przestępstwo (6 letni zakaz ciągle mieści się w dolnej części ustawowego zagrożenia, wobec ustawowych granic, w przypadku sprawcy występku z art. 178a § 1 kk, od 3 do15 lat). O rażącej niewspółmierności w rozumieniu art. 438 pkt 4 kpk nie można mówić w sytuacji, gdy sąd

meriti wymierzając karę za przypisany występek, uwzględnił wszystkie okoliczności wiążące się z poszczególnymi ustawowymi dyrektywami i wskaźnikami ich wymiaru, czyli wówczas gdy granice swobodnego uznania sędziowskiego, stanowiącego ustawową, wynikającą z reguł zawartych w art. 53 § 1 kk zasadę sądowego wymiaru kary, i inne wynikające z dyspozycji art. 53 kk oraz art. 56 kk, nie zostały przekroczone w rozmiarach nie dających się utrzymać w kontekście wymagań wynikających z ustawowych dyrektyw determinujących wymiar tych sankcji. Zarzut zawarty w apelacji obrońcy oskarżonego w tych okolicznościach nie jest zasadny.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1) orzeczenie względem oskarżonego środka probacyjnego w postaci warunkowego umorzenia postępowania karnego na mocy art. 66 § 1 kk, wraz z poddaniem oskarżonego, zgodnie z art. 67 § 1 kk, okresowi próby w wymiarze jednego roku;

2) orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego w postaci świadczenia pieniężnego na rzecz (...) (...) oraz Pomocy (...) w wysokości 3000 złotych;

3) orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych ograniczonego do kategorii, jaką poruszał się oskarżony w trakcie czynu, na okres jednego roku;

w przypadku nieuwzględnienia wniosku o warunkowe umorzenie postępowania – o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

1) orzeczenie kary grzywny w wymiarze w niższym wymiarze;

2) orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, ograniczonego do kategorii, jaką poruszał się oskarżony w czasie zdarzenia na okres lat 3;

3) orzeczenie świadczenia pieniężnego na rzecz (...) (...) (...)

(...) w wysokości 5000 zł oraz nawiązki w kwocie 5000 zł

Niezasadny

Ponieważ zarzuty apelacji podnoszone przez Skarżącego nie zyskały aprobaty Sądu Odwoławczego a uznane zostały za niezasadne, również nie mogły zyskać akceptacji zgłoszone przez Skarżącego wnioski. Orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe. Opiera się na całokształcie zebranych - w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu - dowodów, następnie kompleksowo i we wzajemnym powiązaniu ocenionych. Sąd Rejonowy właściwie ustalił stan faktyczny, dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu i orzekł karę zasadniczą oraz środki karne i nawiązkę w sposób uwzględniający stopień społecznej szkodliwości czynu, stopień zawinienia oskarżonego, także jego niekaralność oraz właściwości i warunki osobiste. Prawidłowość dokonanych ocen i wyciągniętych wniosków, przy pełnym i kompletnym, niewymagającym uzupełnienia materiale dowodowym, w sytuacji braku okoliczności, które należałoby uwzględnić z urzędu (art. 439 § 1 kpk i art. 440 kpk) w kierunku uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przemawiały za utrzymaniem (poza korektą wynikającą z działania prawa intertemporalnego – pkt 4 uzasadnienia) zaskarżonego wyroku w mocy. Z przyczyn wskazanych w pkt 3 ppkt 1 uzasadnienia nie było podstaw do zastosowania wobec oskarżonego postulowanego przez jego obrońcę środka probacyjnego w postaci warunkowego umorzenia postępowania. Skarżący pominął fakt, że ustawodawca wprowadzając szczególne okoliczności uzasadniające obligatoryjne stosowanie przepadku (równowartości przepadku, nawiązki) wprowadził dodatkową okoliczności – stopień stężenia alkoholu – rzutujący na ocenę wyższego stopnia społecznej szkodliwości czynu w wypadku przekroczenia wskazanych granic. Tym samym w sytuacji, gdy stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu w czasie czynu przypisanego oskarżonemu było wyższe niż 0,75 mg/l, a zatem nie mógł – stanowić czynu, którego stopień społecznej szkodliwości nie jest znaczny – co warunkować mogło stosowanie postulowanego przez skarżącego środka probacyjnego. Nie zasługiwały na uwzględnienie także zarzuty niewspółmierności orzeczonej kary i środków z przyczyn wskazanych w pkt 3 ppkt 2 uzasadnienia, stąd alternatywnie zgłoszony wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w kierunku w nim wskazanym jako niezasadny nie mógł zostać uwzględniony.

Okoliczności podlegające uwzględnieniu z urzędu

1. Prawo intertemporalne – zmiana ustawy w okresie między popełnieniem czynu a czasem orzekania.

W realiach niniejszej sprawy oskarżony Ł. N. w dniu 15 grudnia 2024 r. popełnił czyn z art. 178a § 1 kk objęty postępowaniem, w którym Sąd Rejonowy wydał w dniu 4 marca 2026 r. wyrok skazujący, którego rozstrzygnięcia zostały zakwestionowane apelacją wniesioną przez obrońcę oskarżonego, chociaż przy akceptacji sprawstwa oskarżonego. Sąd

meriti – stosownie do dyspozycji art. 178a § 5 kk i art. 44b § 4 kk, przy jednoczesnym braku okoliczności pozwalających na przyjęcie, że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami – zobowiązany był do orzeczenia od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej nawiązki. Zgodnie bowiem z art. 44b § 1 kk w wypadkach wskazanych w ustawie (popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 kk, chyba że zawartość alkoholu w organizmie sprawcy była niższa niż 1,5 o we krwi lub 0,75 mg/dm

(

3) w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego stężenia) sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, jednakże zgodnie z art. 44b § 2 kk, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy Sąd orzeka przepadek równowartości pojazdu. Natomiast przepadku pojazdu lub przepadku równowartości pojazdu nie orzeka się, jeżeli sprawca prowadził niestanowiący jego własności pojazd mechaniczny wykonując czynności zawodowe polegające na prowadzeniu pojazdu na rzecz pracodawcy wówczas sąd orzeka nawiązkę w wysokości co najmniej 5.000 zł na rzecz (...) (...) (...). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy wyjaśniając wystąpienie podstawy prawnej orzeczenia wobec oskarżonego Ł. N. nawiązki, trafnie przyjmując okoliczności faktyczne uzasadniające jej orzeczenie, wskazał że stosował przepisy uprzednio obowiązujące, jako względniejsze dla oskarżonego, jednakże nie wyraził tego w sentencji zaskarżonego wyroku. Nowelizacja ustawy karnej (tak art. 178a kk, jak i art. 44b kk) ustawą z dnia 4 grudnia 2025 r.

o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz. U. 2025 r., poz. 1872) wchodzącą w życie w dniu 29 stycznia 2026 r. sprawiła, że na konsekwencje zdarzenia poddanego prawnokarnej ocenie, w dniu orzekania przez Sąd Rejonowy należało spojrzeć przez pryzmat reguł prawa intertemporalnego. Przepis, na zastosowanie którego powołał się Sąd Rejonowy wydając zaskarżone orzeczenie, jak i przepisy na których stosowanie się powołał, uległy bowiem zmianie, co zauważył, jednakże dopiero w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i to w części dotyczącej tylko jednego z jego punktów dal temu wyraz – tego dotyczącego orzeczonej wobec oskarżonego nawiązki. Tymczasem, jeżeli w dacie orzekania przez Sąd obowiązuje inna ustawa niż w dacie popełnienia czynu, zgodnie z dyspozycją art. 4 § 1 kk, zastosowanie ma co do zasady ustawa nowa, a wcześniejsze ustawy (ustawa stara), o tyle o ile są względniejsze dla sprawcy. Względność ustaw dokonana w ramach stosowania art. 4 § 1 kk, powinna być oceniana przez całościowe (zbiorcze) porównanie wszystkich rozwiązań dotyczących orzekania, w realiach niniejszej sprawy, w obydwu stanach prawnych. Ustawą względniejszą jest w związku z tym ta ustawa, która – po przeprowadzeniu kompletnej oceny wszelkich skutków zastosowania tych konkurujących ze sobą ustaw –

in concreto przewiduje dla danego oskarżonego łagodniejsze konsekwencje. Takie porównanie nie ogranicza się do prostego zestawienia wysokości sankcji zawartych w porównywanych przepisach, lecz wymaga analizy wszystkich prawnokarnych skutków wynikających dla oskarżonego z zastosowania ustawy nowej albo obowiązującej poprzednio, również takich jak, np. rodzaj możliwych albo koniecznych do orzeczenia środków karnych, ich granic czy nawet okres wymagany do zatarcia skazania. Ustawa względniejsza w rozumieniu art. 4 § 1 kk to taka, która stwarza możliwość osądu korzystniejszego dla interesów sprawcy (korzystniejszej oceny prawnokarnej czynu), skutkując tym samym przyjęciem mniej surowych reguł odpowiedzialności lub zastosowaniem mniej dotkliwych sankcji. Regulacja zawarta w art. 4 § 1 kk ma zastosowane na każdym etapie postępowania przed jego prawomocnym zakończeniem (wyrok SN z dnia 6 lutego 2025 r., V KK 583/24). Jeżeli sąd stosuje ustawę obowiązującą w dacie orzekania – stosując ustawę nową, przywołuje przepisy, które stosuje, jeżeli zaś uzna, że ustawa obowiązująca wcześniej – w dacie czynu – jest względniejsza dla sprawcy, to daje temu wyraz poprzez przywołanie obok każdego z powołanych przepisów w kwalifikacji podstawy skazania, wymiaru kary, środków karnych i środków kompensacyjnych także art. 4 § 1 kk. Jest to wyraz stosowania nie ustawy nowej – obowiązującej w dacie orzekania, ale ustawy starej – obowiązującej uprzednio np. w dacie popełnienia osądzanego czynu – względniejszej dla sprawcy. Tego Sąd Rejonowy nie uczynił, chociaż prawidłowo ocenił, że względniejszą w realiach sprawy dla oskarżonego była ustawa obowiązująca przed nowelizacją przepisów ustawy karnej cytowaną powyżej

ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa w ruchu drogowym, która zaczęła obowiązywać od 29 stycznia 2026 r. Jeżeli Sąd wybierze, jako względniejszą dla oskarżonego „ustawę starą”, to musi stosować jeden reżim prawny w całości a nie wybiórczo. Zatem wszystkie przepisy stanowiące podstawę skazania i wymiaru sankcji stosowanych wobec oskarżonego muszą być przepisami stosowanej „starej ustawy”. Przywołanie przepisów „w zw. z art. 4 § 1 kk” jest wyraźnym wyrazem dokonanego wyboru (tego zabrakło w sentencji zaskarżonego wyroku). Sytuacja oskarżonego Ł. N. pod rządami starej ustawy obowiązującej w dniu popełnienia zarzucanego (przypisanego) mu czynu, jak i nowej ustawy obowiązującej w dniu orzekania, zasadniczo nie ulegała zmianie, nie rzutowała na ocenę stanu faktycznego i okoliczności zastosowanych wobec oskarżonego sankcji, poza orzeczoną w pkt IV zaskarżonego wyroku na podstawie art. 178a § 5 kk w zw. z art. 44b § 4 kk nawiązką. Jej wysokość przez obie ustawy, gdy chodzi o dolną granicę – co najmniej 5.000 zł – jest taka sama, jednak górne granice wysokości nawiązki są różne. Według starej ustawy nawiązkę, zgodnie z art. 48 kk orzeka się w wysokości do 100.000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast według nowej ustawy nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa orzeka się w wysokości do 500.000 zł. Zatem słusznie Sąd Rejonowy uznał, że korzystniejsza dla oskarżonego, bo względniejsza jest ustawa obowiązująca wcześniej, przed nowelizacją. Porównując jednak stan faktyczny i konsekwencje dla stosowanych wobec oskarżonego sankcji, Sąd powinien dokonać nie tylko wyboru ustawy, ale wówczas musi konsekwentnie zastosować jej regulacje w całości do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w wyroku (wyrok SN z dnia 24 października 2023 r., II KK 346/23). Odnośnie do danego czynu (jego konsekwencji prawnych) należy zastosować ustawę względniejszą dla sprawcy w całości i nie jest dopuszczalne równoczesne stosowanie dwóch czy więcej stanów prawnych. Dodatkowo wyraźnie musi wskazać według jakiego porządku prawnego (nowego czy starego) stosuje przepisy w poszczególnych podstawach prawnych rozstrzygnięć zawartych w sentencji.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot utrzymania w mocy

Sąd Okręgowy, z uwzględnieniem jego zmiany w zakresie stosowania przepisów ustawy względniejszej dla oskarżonego (uwagi poniżej w pkt 5.2.) utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 4 marca 2026 r. (sygn. akt II K 241/25), którym Sąd ten uznał oskarżonego Ł. N. za winnego popełnienia występku z art. 178a § 1 kk, polegającego na tym, że oskarżony w dniu 15 grudnia 2024 r. w F., (...) kierował a drodze publicznej autobusem marki N. znajdując się w stanie nietrzeźwości (z wynikami: I badania – 1,14 mg/l, II badanie – 1,09 mg/l, III badanie – 1,05 mg/l, IV badanie – 1,00 mg/l, V badanie – 1,04 mg/l, VI badanie – 0,98 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu). Za tak przypisany czyn Sąd Rejonowy na podstawie art. 178a § 1 kk przy zastosowaniu art. 37a § 1 kk skazał oskarżonego na karę grzywny w wymiarze 200 stawek dziennych, przyjmując, że jedna stawka dzienna wynosi 40 zł (pkt I sentencji). Nadto Sąd Rejonowy orzekł:



na podstawie art. 42 § 2 kk środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów na okres 6 lat (pkt II sentencji), z zaliczeniem na jego poczet - na podstawie art. 63 § 4 kk - okresu zatrzymania prawa jazdy od dnia 15 grudnia 2024 r. (pkt V sentencji),



na podstawie art. 43a § 2 kk od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w kwocie 7.000 zł (pkt III sentencji),



na podstawie art. 178a § 5 kk i art. 44b § 4 kk od oskarżonego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonemu oraz Pomocy Postpenitencjarnej nawiązkę w kwocie 5.000 zł (pkt IV sentencji).

Jednocześnie Sąd odwoławczy zaaprobował orzeczenie wydane na podstawie art. 627 kpk, którym Sąd Rejonowy zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 840 zł tytułem kosztów sądowych (pkt VI sentencji).

Nie było żadnych merytorycznych czy formalnych racji, które przemawiałyby za koniecznością zmiany zaskarżonego wyroku w kierunku postulowanym przez Skarżącego. Sąd Rejonowy w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego ocenionego prawidłowo, z zachowaniem zasad obiektywizmu i swobodnej oceny dowodów, poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i wyciągnął z nich słuszne wnioski tak co do bezprawności, społecznej szkodliwości, jak i zawinienia oskarżonego. Wobec dokonania przez Sąd Rejonowy stanowczych ustaleń faktycznych, oparcia się na kompletnym materiale dowodowym, poddanym prawidłowej ocenie z zachowaniem dyspozycji art. 7 kpk, wyprowadzeniu stąd słusznych wniosków co do ustalonych okoliczności mających istotne znaczenie dla przedmiotu rozstrzyganej sprawy, brak było podstaw do kwestionowania zasadności i poprawności zaskarżonego wyroku (poza zmianą związaną ze stosowaniem intertemporalnym ustawy – uwagi w pkt 5.2. uzasadnienia). Jednocześnie prawidłowo Sąd ustalił stopień społecznej szkodliwości i zawinienia przypisanego występku, jak również właściwej ocenie niekaralności oraz właściwości i warunków osobistych oskarżonego, co znalazło odzwierciedlenie w zastosowanych wobec oskarżonego sankcjach. Kontrola instancyjna nie potwierdziła podniesionych w środku odwoławczym uchybień co do ocen w zakresie niewątpliwości sprawstwa i zawinienia oskarżonego, jak również elementów rzutujących na stopień zawinienia i społecznej szkodliwości, które miałyby według skarżącego prowadzić do wniosku o wystąpieniu przesłanek z art. 66 kk i zastosowania warunkowego umorzenia postępowania. Sąd Okręgowy podziela zajęte przez Sąd Rejonowy w tej mierze stanowisko. Wnioski Sądu I instancji wyprowadzone zostały z całokształtu okoliczności ujawnionych podczas przewodu sądowego (art. 410 kpk), zgodnie z dyrektywami prawdy (art. 2 § 2 kpk) i bezstronności (art. 4 kpk), a tym samym nie wykraczają poza granice ocen zakreślonych dyspozycją art. 7 kpk. Dlatego też brak było podstaw do uwzględnienia postulatu apelacji Skarżącego o zmianę zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji dokonując oceny karygodności zachowania oskarżonego, jak również mając na względzie stopień jego zawinienia, także oceniając pozostałe okoliczności rzutujące na decyzję o zastosowaniu wobec oskarżonego środka probacyjnego, nie popełnił błędu odrzucając wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Z dokonanych ustaleń faktycznych wyciągnął Sąd Rejonowy słuszne wnioski, a stanowisko w zakresie podstaw prawnych skazania oskarżonego za przypisany mu występek z art. 178a § 1 kk, jak również wymiaru i wysokości orzeczonej kary oraz podstaw stosowanych środków karnych i nawiązki wobec oskarżonego przekonująco umotywował. Mając na uwadze powyżej szczegółowo wskazane okoliczności, zwłaszcza zaś niezasadność zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych i niewspółmierności kary i środków orzeczonych wobec oskarżonego, podniesionych przez Skarżącego i nie dopatrując się przesłanek z art. 439 § 1 kpk oraz z art. 440 kpk, Sąd odwoławczy, na podstawie art. 437 kpk, art. 449 kpk i art. 456 kpk zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (z wyjątkiem sygnalizowanej zmiany, o której mowa w pkt 5.2).

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1. Przedmiot i zakres zmiany

Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że podstawę prawną przypisanego oskarżonemu Ł. N. w pkt I występku z art. 178a § 1 kk oraz podstawy wymiaru kary, środków karnych wraz z podstawą zaliczenia okresu zatrzymania prawa jazdy i nawiązki (pkt I-V) uzupełnił o art. 4 § 1 kk (pkt I sentencji wyroku sądu odwoławczego)

Mając na względzie obowiązek stosowania właściwych przepisów prawa materialnego, z przyczyn wskazanych w pkt 4 uzasadnienia Sąd Okręgowy dokonał zmiany podstaw prawnych skazania, wymiaru kary zasadniczej, stosowanych środków karnych wraz z zaliczeniem na poczet zakazu prowadzenia pojazdów okresu zatrzymania prawa jazdy oraz nawiązki poprzez uzupełnienie ich o art. 4 § 1 kk. Regulacja zawarta w art. 4 § 1 kk ma zastosowane na każdym etapie postępowania przed jego prawomocnym zakończeniem (wyrok SN z dnia 6 lutego 2025 r., V KK 583/24). Jeżeli sąd stosuje ustawę obowiązującą w dacie orzekania – stosując ustawę nową, przywołuje przepisy z nowej ustawy, które stosuje, jeżeli zaś uzna, że ustawa obowiązująca wcześniej – w dacie czynu – jest względniejsza dla sprawcy, to daje temu wyraz poprzez przywołanie obok każdego z powołanych przepisów w kwalifikacji podstawy skazania, wymiaru kary, środków karnych i środków kompensacyjnych, także art. 4 § 1 kk. Jest to wyraz stosowania nie ustawy nowej – obowiązującej w dacie orzekania, ale ustawy starej – obowiązującej uprzednio np. w dacie popełnienia osądzanego czynu – względniejszej dla sprawcy.

Koszty procesu

Punkt III wyroku

Wobec nieuwzględnienia wniesionej na korzyść oskarżonego apelacji, zgodnie z art. 636 § 1 kpk koszty procesu poniesione w postępowaniu odwoławczym obciążają oskarżonego Ł. N.. Dlatego też Sąd Okręgowy zasądził od oskarżonego Ł. N. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 850 zł tytułem kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, która obejmuje wyłożone przez Skarb Państwa wydatki (50 zł – ryczałt za doręczenia oraz opłata za informację z (...)) oraz opłatę, której wysokość wynika z rodzaju i rozmiaru orzeczonej wobec oskarżonego kary, a utrzymanej w mocy wyrokiem Sądu odwoławczego (art. 3 ust. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r.

o opłatach w sprawach karnych

– Dz.U. z 2023 r., poz. 123 ze zm.).

SSO Grażyna Artymiak

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca oskarżonego Ł. N.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 4 marca 2026 r. (sygn. akt II K 241/25)

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana