Zastępczyni prezesa fundacji nie została skazana za uchylanie się od VAT

Tytułem wstępu Sąd wyjaśni powody odstąpienia od sporządzenia uzasadnienia na formularzu. Sporządzanie uzasadnienia na formularzu wymusza wielokrotne powtarzanie tych samych kwestii, względnie odwoływanie się do różnych rubryk formularza, zmuszając czytelnika do wielokrotnego wertowania tekstu w poszukiwaniu odniesień, czyniąc z tego dokumentu zawiłą szaradę. Dlatego Sąd Okręgowy odstąpił od sporządzenia uzasadnienia na formularzu, gdyż sporządzenie go w tej formie byłoby nieczytelne dla stron i nie zapewniłoby pełnej transparentności, a tym samym swobodnej realizacji prawa do obrony naruszając prawo stron do rzetelnego procesu. Ma to również oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2021 roku w sprawie III KK 77/21, opubl. Legalis).

Obie apelacje ( obrońcy i oskarżonej) były częściowo zasadne i doprowadziły do zmiany wyroku na korzyść oskarżonej. Apelanci słusznie wskazali, że nie można przypisać oskarżonej przestępstwa z art. 54 § 1 kks, albowiem nie ustalono, aby działała ona w zamiarze bezpośrednim, a tylko w takim zamiarze można popełnić to przestępstwo.

Po pierwsze, Sąd Rejonowy sam ustalił ( prawidłowo), że oskarżona działała w zamiarze ewentualnym, co wprost wyraził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ( k. 1190) i na co słusznie zwrócił uwagę obrońca w swojej apelacji. Ustalenie to nie jest przypadkowym lapsusem, bo jest poprzedzone wywodem, że oskarżoną uprzedzano

o ewentualności, iż w zawiłym stanie prawym opisana w zarzucie działalność

być może zostanie niekorzystnie zinterpretowana przez organy podatkowe jako nie podlegająca zwolnieniu od opodatkowania podatkiem VAT.

Już to ustalenie zamyka drogę do możliwości przypisania oskarżonej przestępstwa z art. 54 § 1 kks, również nie ma możliwości zmiany tego ustalenia w drugiej instancji, bo wyrok zaskarżono jedynie na korzyść oskarżonej.

Po drugie, niezależnie od powyższego zakazu

reformtionis in peius, Sąd Okręgowy również ocenia zebrany materiał dowodowy jako niepozwalający na przypisanie oskarżonej zamiaru bezpośredniego. Miała ona jedynie hipotetyczne i niejednoznaczne informacje, że być może organy podatkowe zastosują niekorzystną dla fundacji interpretację przepisów i uznają, że jej działalność nie jest zwolniona od podatku VAT – ale w tym samym czasie miała też informacje odmienne, a wówczas w doktrynie prawa podatkowego pojawiały się liczne i znaczące poglądy, że jednak taka działalność była od tego podatku zwolniona ( wykazano to w apelacjach). W tym stanie rzeczy nie sposób przypisać oskarżonej zamiaru bezpośredniego -

ona co najwyżej godziła się na to, że taka działalność powinna być opodatkowana, a zatem powinno prowadzić się ewidencję dla potrzeb podatku od towarów i usług i taką podstawę opodatkowania zgłaszać – ale nie było jej celem bezpośrednim uchylanie się od tego podatku.

Natomiast Sąd Okręgowy za chybione w aspekcie zamiaru oskarżonej uznał zarzuty podnoszone w obu apelacjach dotyczące wadliwości ceny zeznań świadków, w szczególności księgowych X. U. i Ł. U., a także członków zarządu Fundacji (...), U. I. i S. K.. W zakresie w jakim dotyczą one zamiaru ewentualnego oskarżonej ( a więc tego, że docierały do oskarżonej informacje o możliwości odmiennej interpretacji przepisów podatkowych) są to zeznania spójne, konsekwentne i logiczne, a nawet częściowo mające odbicie w wyjaśnieniach oskarżonej, która sama wskazywała na kłopoty z interpretacją tych przepisów.

Jak wyżej zaznaczono, strona podmiotowa typu czynu określonego w art. 54 kks polega na umyślności w zamiarze bezpośrednim. W doktrynie dominuje pogląd, że określenie: "uchylanie się od opodatkowania" wskazuje na to, że omówione wyżej znamiona czasownikowe, do których owo uchylanie się odnosi (czyli nieujawnienie przedmiotu lub podstawy opodatkowania albo niezłożenie deklaracji), mogą być zrealizowane wyłącznie

cum dolo directo (w zamiarze bezpośrednim). Ponadto określenie "uchylanie" powoduje, że zaniechanie sprawcy powinno być podyktowane właśnie chęcią uchylenia się od obowiązku podatkowego, co immanentnie związane jest z narażeniem podatku na uszczuplenie. Jest to więc tzw. typ kierunkowy zabarwiony celem uchylenia się od zapłacenia należnego podatku (

por. Kodeks karny skarbowy. Komentarz. prof. dr hab. Leszek Wilk, dr hab. Jarosław Zagrodnik oraz Prusak, Kodeks, t. II, s. 55 oraz Kotowski, Kurzępa, Komentarz, 2007, s. 265 oraz Kodeks karny skarbowy. Komentarz. dr hab. Grzegorz Skowronek). Sąd Okręgowy w pełni podziela te poglądy.

Dlatego Sąd Rejonowy naruszył prawo materialne przypisując oskarżonej popełnienie przestępstwa z art. 54 § 1 kks, co miało ewidentny wpływ na treść wyroku. Z tego powodu Sąd odwoławczy wyeliminował z podstawy prawnej skazania dyspozycję art. 54 § 1 kks, a z opisu przypisanego czynu znamiona tego przestępstwa.

Nie oznacza to, że oskarżona nie popełniła żadnego przestępstwa, albowiem działając w zamiarze ewentualnym nie prowadziła księgi w rozumieniu Kodeksu karnego skarbowego, tj. nie prowadziła ewidencji dla potrzeb podatku od towarów i usług, czym wyczerpała dyspozycję art. 60 § 1 kks w zw. z art. 6 § 2 kks i art. 9 § 3 kks. W przeciwieństwie bowiem do przestępstwa z art. 54 § 1 kks, przestępstwo nie prowadzenia ksiąg z art. 60 § 1 kks można popełnić również w zamiarze ewentualnym (

por. Kodeks karny skarbowy. Komentarz. dr hab. Grzegorz Skowronek).

Dlatego Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w miejsce przestępstwa zarzuconego w akcie oskarżenia uznał oskarżoną T. K. za winną tego, że w okresie od dnia 1 stycznia 2014 roku do dnia 25 stycznia 2019 roku w M., działając w krótkich odstępach czasu z wykorzystaniem takiej samej sposobności, jako zastępca prezesa Fundacji (...) oraz dyrektor (...)

(...) z siedzibą w M. zajmująca się sprawami gospodarczymi podmiotu nie prowadziła ewidencji dla potrzeb podatku od towarów i usług, czym wyczerpała dyspozycję art. 60 § 1 kks w zw. z art. 6 § 2 kks i art. 9 § 3 kks.

Jeżeli chodzi o rekcję na ten czyn, to Sąd Okręgowy na podstawie art. 20 § 2 kks w zw. z art. 66 § 1 i 2 kk i art. 67 § 1 kk warunkowo umorzył postępowanie karne na okres próby 1 ( jednego) roku. Sąd kierował się tu tym że stopień winy i stopień społecznej szkodliwości tego czynu nie jest znaczny, a postawa i dotychczasowy sposób życia oskarżonej uzasadniają przeświadczenie, że mimo warunkowego umorzenia postępowania nie popełni ona więcej żadnego przestępstwa.

Społeczna szkodliwość czynu oskarżonej nie była znaczna, albowiem – jak wyżej wykazano - działała ona z zamiarem ewentualnym i w nietypowych okolicznościach wywołanych niejasnymi i różnie interpretowanymi przepisami. Ponadto działalność fundacji, którą prowadziła, nakierowana była na pomoc osobom niepełnosprawnym i bezrobotnym, miała więc cel szlachetny. Oskarżona, mimo ukończenia 66 lat, nie była nigdy karana, obecnie jest schorowana i ma trudną sytuację majątkową – dlatego warunkowe umorzenie postępowania na okres próby jednego roku będzie w jej wypadku wystarczającą rekcją na jej czyn.

Pozostałe zarzuty zawarte w obu apelacjach nie będą omawiane, albowiem wobec powyżej przedstawionej zmiany wyroku stały się bezprzedmiotowe ( art. 113 § 1 kks w zw. z rt. 436 kpk).

Na podstawie art. 113 § 1 kks w zw z art. 634 kpk w zw. z art. 629 kpk w zw. z art. 627 kpk i art. 10 ust. 1 w zw. z art. 7 ustawy o opłatach w sprawach karnych Sąd zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa wydatki za postępowanie odwoławcze, na które złożył się ryczałt za doręczenia w kwocie 20 zł, oraz opłatę za obie instancje. Koszty te nie są wysokie (wręcz symboliczne – łącznie jest to kwota 120 zł ) i oskarżona jest je w stanie ponieść bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i swoich najbliższych. Oskarżona może również ubiegać się o rozłożenie tych kosztów na raty ( łącznie z wydatkami zasądzonymi za pierwszą instancję całość kosztów sądowych zamyka się w kwocie 1196,48 zł, co w przypadku rozłożenia ich na 12 rat dawałoby kwotę niecałych 100 zł miesięcznie).