Sąd uchylił uniewinnienie oskarżonego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

1.CZĘŚĆ WSTĘPNA

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 11 grudnia 2025 roku w sprawie sygn. akt II K 435/25.

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie

1.Ustalenie faktów w związku z dowodami

przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Fakty uznane za udowodnione

-----------

--------------------

-----------------------------------------------------------

--------------

----------------

Fakty uznane za nieudowodnione

-----------

------------------

---------------------------------------------------------------

--------------

---------------

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

-------------

------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------Dokumenty sporządzone przez uprawnione do tego organy w przepisanej przez prawo formie, nie były kwestionowane, a ich treść nie budzi zastrzeżeń co do ich wiarygodności i rzetelności zawartych w nich treści.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

------------

---------------------------------

-----------------------------------------------------------------------

1.STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Apelacja prokuratora zarzuciła:



błąd w ustaleniach faktycznych – polegający na bezzasadnym uznaniu, iż oskarżony nie dokonał zarzucanego mu przestępstwa - będący wynikiem niedostatecznego – w świetle dyrektywy art. 4 KPK - badania okoliczności i braku weryfikacji linii obrony przedstawionej przez oskarżonego (któremu dano wiarę nie sprawdziwszy podanej przez niego wersji), co miało oczywisty wpływ na treść orzeczenia, gdyż skutkowało uniewinnieniem oskarżonego,



obrazę prawa materialnego – art. 286 § 1 KK – poprzez zaniechanie rozważenia – wobec dojścia przez Sąd do wniosku, że oskarżony nie wypełnił znamion czynu z art. 284 § 2 KK – czy w takim razie zachowanie oskarżonego nie wyczerpuje znamion czynu z art. 286 § 1 KK, mimo, że wobec poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych taki właśnie wniosek się nasuwa - przez co rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu.

Częściowo zasadny

Na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego oraz argumentacji podniesionej w apelacji prokuratora należało dojść do przekonania, iż wyrok uniewinniający wydany przez Sąd Rejonowy nie mógł się ostać, albowiem został wydany z naruszeniem podstawowych zasad prawidłowej oceny dowodów oraz przy przedwczesnym przyjęciu, że zachowanie oskarżonego L. V. miało wyłącznie charakter cywilnoprawny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie skarżący Prokurator Prokuratury Rejonowej w Brzezinach podniósł zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, będącego następstwem niepełnej oraz dowolnej oceny materiału dowodowego. Sąd I instancji wprawdzie prawidłowo ustalił zasadniczy przebieg zdarzeń gospodarczych pomiędzy firmą (...) z siedzibą w F., a pokrzywdzonym H. J. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Zakład (...), jednakże z ustaleń tych wyprowadził wnioski pozostające w sprzeczności zarówno z zasadami logicznego rozumowania, jak i doświadczenia życiowego. Bezspornym pozostaje, że oskarżony L. V. działając faktycznie w imieniu (...) P. V. z siedzibą w F. zawarł z pokrzywdzonym H. J. ustne porozumienie dotyczące dostarczenia pszenicy do odbiorców wskazanych przez (...), nadto, zboże należące do pokrzywdzonego zostało rzeczywiście dostarczone do P. z siedzibą w (...), P. uiścił należności za dostarczony towar na rachunek (...), oskarżony L. V. nie przekazał następnie pokrzywdzonemu znacznej części środków odpowiadających wartości dostarczonego zboża.

Sąd Rejonowy uznał jednak, że brak było podstaw do przyjęcia zamiaru przywłaszczenia, ponieważ oskarżony znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, część środków została zajęta przez komornika, a relacja stron miała charakter gospodarczy. Tego rodzaju rozumowanie jest jednak co najmniej przedwczesne i pomija istotę przestępstwa z art. 284 § 2 kk.

Przede wszystkim wskazać należy, iż przywłaszczenie rzeczy powierzonej jest przestępstwem kierunkowym, którego znamieniem strony podmiotowej jest zamiar bezpośredni obejmujący wolę postąpienia z cudzym mieniem jak właściciel (animus rem sibi habendi). Trafnie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 stycznia 1978 r., V KR 197/77, iż dla bytu przestępstwa przywłaszczenia konieczne jest ustalenie, że sprawca chciał zatrzymać cudze mienie bez tytułu prawnego i rozporządzać nim jak własnym. Jednocześnie jednak zamiar ten może zostać ustalony nie tylko na podstawie wyraźnych deklaracji sprawcy, lecz przede wszystkim na podstawie całokształtu okoliczności przedmiotowych i jego późniejszego zachowania. W niniejszej sprawie Sąd I instancji w istocie ograniczył się do przyjęcia wyjaśnień oskarżonego za wiarygodne, nie poddając ich jednak pogłębionej weryfikacji. Tymczasem sam fakt późniejszej niewypłacalności przedsiębiorcy nie wyłącza jeszcze możliwości przypisania mu działania z zamiarem przywłaszczenia lub oszustwa. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że granica pomiędzy odpowiedzialnością cywilną a karną przebiega nie przez sam fakt istnienia stosunku zobowiązaniowego, lecz przez sposób działania sprawcy i jego zamiar ujawniający się w chwili dysponowania cudzym mieniem.

Sąd Rejonowy całkowicie pominął przy tym okoliczność, że środki przekazane przez P. stanowiły ekwiwalent konkretnych dostaw zboża należącego do pokrzywdzonego. Ustalenia faktyczne wskazują bowiem jednoznacznie, iż (...) nie dysponował własnym zbożem umożliwiającym realizację kontraktu, zaś towar dostarczył pokrzywdzony. Oskarżony L. V. uzyskał zatem określoną korzyść majątkową dzięki wykorzystaniu mienia należącego do H. J.. Wbrew stanowisku obrony zaprezentowanym w postępowaniu odwoławczym okoliczność, że nie zastrzeżono formalnie własności środków pieniężnych ani nie zawarto pisemnej umowy powierniczej, nie przesądza automatycznie o braku możliwości przyjęcia „powierzenia” w rozumieniu art. 284 § 2 kk. Powierzenie może bowiem wynikać również z ustnych uzgodnień stron oraz rzeczywistego celu przekazania określonych składników majątkowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie, istotą powierzenia jest przekazanie sprawcy władztwa nad rzeczą z obowiązkiem określonego sposobu dysponowania nią albo jej zwrotu. W judykaturze konsekwentnie przyjmuje się, iż dla bytu przestępstwa sprzeniewierzenia nie jest konieczne formalne wyodrębnienie powierzonych środków pieniężnych ani zawarcie szczególnej umowy powierniczej. Decydujące znaczenie ma bowiem rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony oraz ustalenie, czy sprawca miał świadomość, że określone środki uzyskał w związku z obowiązkiem ich dalszego przekazania lub rozliczenia. Sam fakt wpływu środków na rachunek bankowy przedsiębiorcy nie powoduje automatycznie utraty ich „powierzonego” charakteru. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że o przywłaszczeniu może świadczyć już samo rozdysponowanie powierzonym mieniem w sposób sprzeczny z celem powierzenia, zwłaszcza gdy sprawca przeznacza je na regulowanie własnych zobowiązań albo zobowiązań kierowanego przez siebie podmiotu. W takim przypadku dochodzi bowiem do zamanifestowania woli traktowania cudzego składnika majątkowego jak własnego.

Jednocześnie trafnie wskazał skarżący, że ustalenia poczynione przez Sąd I instancji mogły uzasadniać rozważenie także kwalifikacji z art. 286 § 1 kk. Skoro bowiem według jednej z możliwych wersji oskarżony już w chwili zawierania porozumienia miał świadomość katastrofalnej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz istniejących zajęć egzekucyjnych uniemożliwiających realne rozliczenie się z pokrzywdzonym, to należało rozważyć, czy nie doszło do wprowadzenia pokrzywdzonego w błąd co do zamiaru wywiązania się z zobowiązania. W tym zakresie postępowanie dowodowe okazało się niewystarczające. Sąd I instancji nie zweryfikował bowiem rzeczywistego stanu rachunków bankowych (...), zakresu i dat zajęć egzekucyjnych, momentu powstania niewypłacalności, faktycznej możliwości przekazania środków pokrzywdzonemu, ani świadomości oskarżonego co do możliwości wykonania zobowiązania już w chwili zawierania ustnych ustaleń z pokrzywdzonym.

Za przedwczesne uznać należało również stanowisko Sądu Rejonowego, jakoby samo częściowe uregulowanie należności na rzecz pokrzywdzonego automatycznie wyłączało możliwość działania z zamiarem przywłaszczenia lub oszustwa. Okoliczność dokonania częściowych płatności może bowiem stanowić jedynie jeden z elementów podlegających ocenie, nie przesądza jednak samodzielnie o braku zamiaru przestępnego. W praktyce obrotu gospodarczego częściowe regulowanie należności bywa wykorzystywane również jako instrument podtrzymywania zaufania kontrahenta i kontynuowania współpracy pomimo istniejącej już świadomości braku możliwości pełnego rozliczenia się z zobowiązań.

Nie sposób również pominąć wewnętrznej niespójności uzasadnienia Sądu Rejonowego. Z jednej strony sąd przyjął, że brak było obowiązku przekazania konkretnych środków uzyskanych od P., z drugiej jednak ustalił, że środki te stanowiły zapłatę za zboże należące do pokrzywdzonego i były bezpośrednio związane z realizacją dostaw wykonanych dzięki wykorzystaniu jego towaru. Okoliczności te wymagały pogłębionej analizy prawnej i faktycznej, której zabrakło. W szczególności Sąd I instancji nie wyjaśnił, z jakich przyczyn uznał, iż przekazanie przez pokrzywdzonego znacznych ilości zboża wyłącznie w celu realizacji kontraktów (...) nie rodziło po stronie oskarżonego obowiązku rozliczenia środków uzyskanych od końcowego odbiorcy. Trudno bowiem zaakceptować pogląd, zgodnie z którym przedsiębiorca dostarczający własny towar na rzecz innego podmiotu gospodarczego miałby ponosić całkowite ryzyko dalszego dysponowania należnościami przez pośrednika, mimo że środki te stanowiły bezpośredni ekwiwalent jego świadczenia. Rację ma również prokurator wskazując, że nie można automatycznie utożsamiać późniejszego zajęcia rachunków bankowych przez komornika z brakiem odpowiedzialności karnej. Dla oceny zamiaru oskarżonego kluczowe znaczenie ma bowiem ustalenie kiedy powstały problemy finansowe, kiedy dokonano zajęć, jakie środki wpływały na rachunki, oraz czy oskarżony dysponował nimi w sposób świadomie pokrzywdzający H. J..

Nie można tracić z pola widzenia, iż odpowiedzialność karna za przestępstwa przeciwko mieniu nie zostaje wyłączona wyłącznie dlatego, że sprawca prowadzi działalność gospodarczą lub że pomiędzy stronami istniał stosunek obligacyjny. W przeciwnym razie każdorazowe powołanie się na trudności finansowe przedsiębiorcy prowadziłoby do niedopuszczalnego wyłączenia ochrony prawnokarnej w odniesieniu do znacznej części czynów popełnianych w realiach obrotu gospodarczego.

Sąd odwoławczy podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, zgodnie z którym sama kwalifikacja relacji stron jako „cywilnoprawnej” nie eliminuje jeszcze możliwości przypisania odpowiedzialności karnej, jeżeli sposób realizacji zobowiązania lub późniejsze zachowanie sprawcy ujawniają elementy wskazujące na zamiar przywłaszczenia bądź doprowadzenia kontrahenta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Prawo karne nie może bowiem abstrahować od rzeczywistego przebiegu zdarzeń jedynie dlatego, że pomiędzy stronami zawarto umowę gospodarczą.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, iż postępowanie dowodowe wymaga ponownego przeprowadzenia i uzupełnienia w istotnym, opisanym powyżej zakresie, a tym samym, wydane orzeczenia na obecnym etapie jest przedwczesne. Konieczne jest bowiem ponowne wszechstronne rozważenie charakteru relacji prawnej pomiędzy stronami, zakresu obowiązku rozliczenia środków uzyskanych od P., istnienia po stronie oskarżonego zamiaru przywłaszczenia, ewentualnie zamiaru oszukańczego, oraz rzeczywistej sytuacji finansowej (...) w okresie objętym zarzutem.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien uzupełnić materiał dowodowy poprzez uzyskanie pełnej dokumentacji bankowej i egzekucyjnej dotyczącej (...), ustalenie chronologii zajęć rachunków bankowych, przesłuchanie osób posiadających wiedzę o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz dokonanie ponownej oceny zamiaru oskarżonego przy uwzględnieniu całokształtu ujawnionych okoliczności. Niezbędne będzie również dokonanie jednoznacznych ustaleń, czy już w chwili zawierania ustnego porozumienia z pokrzywdzonym oskarżony posiadał wiedzę o istniejącej niewypłacalności przedsiębiorstwa, skali zadłużenia oraz realnym braku możliwości przekazania należności za dostarczone zboże. Ustalenia te mają fundamentalne znaczenie zarówno dla oceny znamion przywłaszczenia, jak i ewentualnego wyczerpania znamion oszustwa z art. 286 § 1 kk.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Radomsku do ponownego rozpoznania.

Zasadny

Wniosek zasadny z przyczyn wskazanych szczegółowo powyżej.

1.OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

Przedmiot utrzymania w mocy

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Przedmiot i zakres zmiany

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------

Art. 437 § 2 k.p.k.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Konieczność umorzenia postępowania

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zważywszy na treść art. 454 § 1 k.p.k. zaskarżony wyrok uchylony w całości.

Art. 454 § 1 k.p.k.

Z przedstawionych w punkcie 3.1 względów, należało podzielić stanowisko zawarte w apelacji oskarżyciela publicznego, tak co do zasadności podniesionych zarzutów, jak i w efekcie postulatu o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Bowiem uchybienia przepisom postępowania, których dopuścił się Sąd Rejonowy, doprowadziły do błędnych ustaleń faktycznych i przyjęcia przez tenże sąd, iż brak jest dowodów dostatecznie wskazujących na sprawstwo i winę oskarżonego w zakresie inkryminowanego mu czynu.

Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd I instancji przeprowadzi ponownie postępowanie dowodowe uwzględniając powyższe uwagi. Po przeprowadzeniu dowodów sąd oceni je we wzajemnym powiązaniu, rozważy wszystkie okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Sąd merytoryczny decydując się na dokonywanie własnych ustaleń faktycznych powinien mieć na uwadze treść wszystkich dowodów zgromadzonych w toku procesu i rozważyć znaczenie istotnych okoliczności, które z nich wynikają. W dalszym ciągu sąd I instancji procedować będzie w granicach wyznaczonych przez art. 7 kpk, a więc według zasady swobodnego uznania sędziowskiego i ponownie przeprowadzając postępowanie, uwzględni wynikające z przepisów procedury karnej gwarancje procesowe oskarżonego.

Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.Koszty Procesu

------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1.PODPIS

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator Prokuratury Rejonowej w Brzezinach.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 11 grudnia 2025 roku w sprawie sygn. akt II K 435/25.

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Uchylenie