Sąd zmienił wyrok w sprawie oczyszczalni w Ł. i ukarał oskarżonego grzywną bez więzienia

Mając na uwadze potrzebę zapewnienia przejrzystości i czytelności dla stron dokumentu, jakim jest uzasadnienie wyroku, a także względy wskazane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie z dnia 8 kwietnia 2021 roku w sprawie III KK 77/21), Sąd odwoławczy odstąpił od sporządzenia uzasadnienia wyroku w postaci formularza UK 2.

I. J.

został oskarżony o to, że w okresie od 12 grudnia 2009 roku do listopada 2012 roku w miejscowości Ł., woj. (...) pełniąc funkcję (...) Ł. jako funkcjonariusz publiczny działając na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych nie dopełnił obowiązków wynikających z tej ustawy i z Regulaminu udzielania zamówień publicznych przez Gminę Ł. stanowiącym załącznik do Zarządzenia (...) (...) Ł. z dnia 29.05.2008r. w ten sposób, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez Z. A. (2) z firmy (...) z/s w V. w kwocie 43.000 zł zwrócił się do w/w firmy zawierając umowę z dnia 12.12.2009r. nr (...) o wykonanie inwentaryzacji istniejącej biologicznej oczyszczalni ścieków D. (...) położonej w Ł. wraz z ocena stanu technicznego oraz opracowanie koncepcji – rozbudowy w/w oczyszczalni i przyjął dokumentację zawierającą opracowanie koncepcji rozbudowy oczyszczalni ścieków wraz z inwentaryzacją w której autor wskazał z konkretnej nazwy technologię i urządzenie będące przedmiotem zgłoszenia patentowego firmy (...) co było działaniem nieprawidłowym i niedopuszczalnym naruszającym zasadę równego traktowania wykonawców oraz nie zwrócił się do wykonawcy koncepcji o wyjaśnienie przyczyn wskazania konkretnej z nazwy technologii, a następnie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez M. K. w kwocie 50.(...) zł zawarł z firmą (...) z/s w V. umowę nr (...) na wykonanie usługi projektowej obejmującej wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej na przebudowę i rozbudowę gminnej oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł. na bazie koncepcji rozbudowy i modernizacji ścieków w Ł. i przyjął projekt budowlany wszystkich branż rozbudowy i przebudowy oczyszczalni ścieków w Ł. datowany na grudzień 2010 i następnie projekt budowlany zamienny datowany na wrzesień 2012 roku w których została zaprojektowana technologia oczyszczania ścieków wywodząca się z podczyszczalni wód deszczowych i oczyszczalni przydomowych technologii N. opisanej w patencie nr (...), która nie nadawała się wprost do adaptacji na gminne oczyszczalnie ścieków i nieadekwatną do potrzeb Gminy Ł. w zakresie oczyszczania ścieków, ponadto w/w projekty, zgodnie z obowiązującymi normami, nie przewidywały koniecznego zbiornika wyrównawczego ścieków dowożonych dla stopniowego proporcjonalnego dawkowania ładunków i tym samym dobrego funkcjonowania technologii biologicznego oczyszczania, co spowodowało, że zaprojektowany i w efekcie wykonany przez wykonawcę reaktor N. jest co najmniej o 70 % za mały w stosunku do obliczeń sprawdzających, a także nie zasięgnął referencji od innych podmiotów dotyczących funkcjonowania w praktyce tego rodzaju technologii do oczyszczania ścieków komunalnych, co spowodowało niewłaściwe działanie wykonanej na podstawie w/w projektów Gminnej Oczyszczalni Ścieków w Ł., czym działał na szkodę interesu publicznego poprzez nieprawidłowe oczyszczanie ścieków i na szkodę Gminy Ł. powodując straty w kwocie 2.177.311.77 zł., tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 i 2 k.k.

Rozpoznając sprawę po raz trzeci,

Sąd Rejonowy w Tomaszowie Z. wyrokiem z dnia 20 listopada 2024 roku (sygn. akt II K 23/24) oskarżonego I. J. w ramach zarzucanego mu czynu uznał za winnego tego, że w okresie od 12 grudnia 2009 roku do września 2012 roku w miejscowości Ł., powiat (...), woj. (...) pełniąc funkcję (...) Ł., nie dopełnił obowiązków wynikających z art.26 ust.1 w zw. z art.30 i z art.31 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. Nr 16, poz. 95 ze zmianami – w brzmieniu obowiązującym w latach 2009-2011 ) oraz art. 44 ust.3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 ze zmianami – w brzmieniu obowiązującym w latach 2009-2011) w ten sposób, że reprezentując Gminę Ł. zawarł w dniu 12 grudnia 2009 roku z Z. A. (2) prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą (...) (...) Z. A. (1) z/s w V. ul. (...) umowę nr (...) o wykonanie inwentaryzacji istniejącej biologicznej oczyszczalni ścieków D. (...) położonej w Ł. ul. (...) wraz z oceną stanu technicznego oraz opracowanie koncepcji modernizacji – rozbudowy w/w oczyszczalni i przyjął dokumentację zawierającą opracowanie koncepcji rozbudowy oczyszczalni ścieków wraz z inwentaryzacją, w której autor wskazał z konkretnej nazwy technologię i urządzenie będące przedmiotem zgłoszenia patentowego firmy (...), co było działaniem nieprawidłowym i niedopuszczalnym naruszającym zasadę równego traktowania wykonawców oraz nie zwrócił się do wykonawcy koncepcji o wyjaśnienie przyczyn wskazania konkretnej z nazwy technologii, a następnie w dniu 14 lipca 2010 roku zawarł z M. K. prowadzącym działalność pod firmą (...) z/s w V. umowę nr (...) na wykonanie usługi projektowej obejmującej wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej na przebudowę i rozbudowę gminnej oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł. na bazie koncepcji rozbudowy i modernizacji ścieków w Ł. i przyjął projekt budowlany wszystkich branż rozbudowy i przebudowy oczyszczalni ścieków w Ł. datowany na grudzień 2010 oraz projekt budowlany zamienny datowany na wrzesień 2012 roku, w których została zaprojektowana technologia oczyszczania ścieków wywodząca się z podczyszczalni wód deszczowych i oczyszczalni przydomowych technologii N. opisanej w patencie międzynarodowym nr (...) N. T., nie nadająca się wprost do adaptacji na gminne oczyszczalnie ścieków i nieadekwatna do potrzeb Gminy Ł. w zakresie oczyszczania ścieków, ponadto w/w projekty, zgodnie z obowiązującymi normami, nie przewidywały koniecznego zbiornika wyrównawczego ścieków dowożonych dla stopniowego proporcjonalnego dawkowania ładunków i tym samym dobrego funkcjonowania technologii biologicznego oczyszczania, co spowodowało, że zaprojektowany i w efekcie wykonany przez wykonawcę reaktor N. jest co najmniej o 70 % za mały w stosunku do obliczeń sprawdzających, a także nie zasięgnął referencji od innych podmiotów dotyczących funkcjonowania w praktyce tego rodzaju technologii do oczyszczania ścieków komunalnych, co spowodowało niewłaściwe działanie wykonanej na podstawie w/w projektów gminnej oczyszczalni ścieków w Ł., czym działał na szkodę interesu publicznego oraz prywatnego, poprzez nieprawidłowe oczyszczanie ścieków i zagrożenie dla środowiska oraz na szkodę Gminy Ł. tj. czynu wyczerpującego dyspozycję art. 231 § 1 k.k. i przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k. na podstawie art. 231 § 1 kk wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił i ustalił okres próby na 3 lata.

Na podstawie art. 71 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 300 stawek dziennych grzywny, przyjmując wartość jednej stawki dziennej na kwotę 100 złotych.

Na podstawie art. 46 § 2 k.k. orzekł od oskarżonego I. J. na rzecz Gminy Ł. kwotę 20.000 złotych tytułem nawiązki.

Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 3.180 złotych tytułem opłaty oraz kwotę 10.079 złotych tytułem wydatków poniesionych w sprawie.

Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją obrońca oskarżonego.

Apelacja obrońcy wywiedziona z podstawy art. 439 §1 pkt 9 k.p.k. oraz art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. zaskarżyła wyrok w całości i zarzuciła mu:

1. naruszenie przepisu art. 17 §1 pkt 6 k.p.k., tj. brak umorzenia postępowania karnego pomimo przedawnienia karalności, co stanowi bezwzględną przesłankę odwoławczą z art. 439 §1 pkt 9 k.p.k.;

2. naruszenie przepisu art. 7 k.p.k., poprzez:

1) uznanie za w pełni wiarygodne dowody w postaci: opinii biegłych z (...) oraz opinii pisemnej i ustnej biegłego z zakresu budownictwa, instalacji sanitarnych, instalacji przemysłowych organizacji i zarządzania dr. inż. M. X. (1), gdy tymczasem w obu ww. opiniach wskazano jednoznacznie, że biegli nie dysponowali całością materiału niezbędnego dla oceny danych wyjściowych przekazanych na etapie koncepcji i projektu i bazowali na danych przekazanych przez przedstawicieli Gminy Ł. na etapie postępowania przygotowawczego, a zatem danych, które miały dowieść tezy, że doszło do popełnienia przestępstwa wskazanego w zawiadomieniu o możliwości popełnienia przestępstwa złożonego przez reprezentanta Gminy Ł., a także danych dotyczących np. wyników ścieków na wyjściu, które odzwierciedlały dowiedzione w sprawie wielomiesięczne zaniedbania w zakresie zarządzania oczyszczalnią, bowiem dotyczyły roku 2016, a nie 2015, a zatem blisko 1,5 roku po odbiorze, a także niedopuszczania wykonawcy oczyszczalni do napraw gwarancyjnych, co dyskwalifikuje ww. opinie, bo gdyby biegli posiadali dane zebrane m.in. przez pracowników merytorycznych Gminy i przekazanych wykonawcy na etapie koncepcyjnym, a także posiadali wiedzę na temat faktycznego funkcjonowania oczyszczalni w Ł. ich wnioski byłyby zgoła odmienne, zwłaszcza, że sam biegły M. X. (1) dokonując oceny w zakresie winy za nieprawidłowe funkcjonowanie oczyszczalni ścieków w Ł. wskazuje wątek jej eksploatacji;

2) wyciągnięcie z materiału dowodowego, w szczególności z opinii biegłego dr. inż. M. X. (1) wniosków niewynikających z jego opinii, w tym zwłaszcza zmierzających do wykazania winy umyślnej po stronie I. J., gdy tymczasem z treści ww. opinii wynika w sposób jednoznaczny, że jeśli można komukolwiek przypisać winę w zakresie rzekomego złego zaprojektowania oczyszczalni w Ł., tj. w sposób niedostosowany do potrzeb Gminy, to tylko i wyłącznie projektantowi, a nie inwestorowi, a zatem, że I. J. nie działał ze świadomością i nie mógł obejmować swoim zamiarem zarówno przekroczenie swoich uprawnień lub niedopełnienie obowiązków, zwłaszcza że żaden inny dowód nie wskazuje na to, aby I. J. miał jakikolwiek wpływ na wybór technologii oczyszczania ścieków, o jakiej mowa w koncepcji;

3) uznanie zeznań świadka T. J. i jego opinii prywatnych za wiarygodne, gdy tymczasem z zeznań świadka wynika, iż jest w wieloletnim sporze ze spółką (...) i sam występuje w przetargach publicznych na zaprojektowanie, a zatem spółka (...) jest dla niego konkurencją; świadek podkreślał w zeznaniach, że składał zawiadomienia do prokuratury przeciwko spółce (...), że występował o kontrole do UOKiK, a także, że doprowadził do skierowania zawiadomienia do (...) przeciwko spółce (żadne nie zakończyły się wyrokami stwierdzającymi jakiekolwiek nieprawidłowości po stronie spółki (...)), co całkowicie każe odmówić wiarygodności świadka, jako że jego zeznania motywowane były chęcią jedynie zdyskredytowania swojej bezpośredniej konkurencji; zeznania świadka są także niewiarygodne, bowiem jako jedną z przyczyn, dlaczego doszło do odbioru oczyszczalni i rozliczenia przekazanego dofinansowania wskazał sfałszowanie wyników badań przez T. X. - ówczesnego wójta Gminy Ł., co potwierdza, iż świadek ten jest niewiarygodny, gdyż powyższa teza nie została w postępowaniu udowodniona;

4) uznanie zeznań świadka Z. L. (1), złożonych w dniu 7 listopada 2024 r. za zmierzające do przedstawienia oskarżonego w jak najbardziej korzystnym świetle, gdy tymczasem konfrontacja tych zeznań ze złożonymi w toku postępowania II K 82/83 oraz IV Ka 565/23, jak również zeznań innych świadków, w tym H. B. - członka komisji przetargowej, wskazują w sposób jednoznacznie, że ocena oskarżonego, jako osoby, która nie wywierała nigdy żadnego wpływu na wybór procedury wyłonienia wykonawcy, sam wybór wykonawcy, która zawsze postępowała zgodnie z rekomendacjami komisji przetargowej jest oceną rzetelną i wynikającą z faktów, a nie oceną zmierzającą do przedstawienia oskarżonego w sposób korzystniejszy, a zatem nieprawdziwy;

5) wyciągnięcie z zeznań świadka Z. L. (1), złożonych w dniu 7 listopada 2024 r. wniosków niewynikający z jej zeznań, a mianowicie uznanie, iż świadek zeznała, że „to wójt przyprowadził wykonawcę koncepcji", przy czym według niej nie było to niczym nadzwyczajnym, gdy tymczasem szczegółowa analiza protokołu z rozprawy wskazuje, iż świadek wskazała, że niczym nadzwyczajnym było to, że dochodzi do spotkań z wykonawcą po wyborze ich oferty, gdyż chcą oni się zaznajomić np. z materiałami niezbędnymi do realizacji przedmiotu umowy; pominięcie tego, niezwykle istotnego fragmentu zeznań świadka może prowadzić |do wniosku, po pierwsze - że do spotkania pomiędzy wykonawcą koncepcji a wójtem i pracownikami Urzędu Gminy doszło przed wyłonieniem wykonawcy koncepcji, a po drugie, że świadek bagatelizowałaby znaczenie takiego spotkania;

3. naruszenie przepisu art. 410 k.p.k., poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób wybiórczy, z pominięciem jego istotnej części w zakresie, w jakim:

1) Sąd I instancji przyjął, iż oczyszczalnia ścieków w dacie odbioru końcowego robót nie działała w pełnym zakresie, co umożliwiło osiągnięcie prawidłowych wyników ścieków na wylocie, tj. w normach określonych decyzją środowiskową, zaś późniejsze działanie oczyszczalni ścieków, przy jej pełnym funkcjonowaniu wykazywało liczne przekroczenia w zakresie (...), (...) i zawiesiny ogólnej, gdy tymczasem z materiału dowodowego, w tym przede wszystkim zeznań świadków, ale i zarzutów postawionych przez oskarżyciela publicznego wynika, że odbiór oczyszczalni miał miejsce przy pełnym obciążeniu oczyszczalni, a zatem w warunkach dla niej naturalnego funkcjonowania, jak również, że do późniejszych nieprawidłowości, wykazanych badaniami ścieków na wylocie, dochodziło m.in. wobec braku należytych kompetencji ze strony użytkowników oczyszczalni, tj. pracowników i kierownictwa (...), które to nieprawidłowości nie powtarzały się m.in. po zatrudnieniu osób posiadających odpowiednie kompetencje;

2) Sąd I instancji uznał, iż to fakt wyboru nieprzetestowanej, nieznanej technologii oczyszczania ścieków spowodował, iż oczyszczalnia już od początku nie wykazywała się walorami użytkowymi, a zatem, że to wybór technologii doprowadził do tego, że oczyszczalnia ścieków w Ł. nie osiągała zakładanych parametrów, gdy tymczasem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że oczyszczalnia ścieków w Ł. funkcjonuje w oparciu o technologię złoża zanurzonego do dzisiaj, że nie dokonywano żadnych remontów, w tym zmierzających do zmiany technologii oczyszczania ścieków, i że oczyszczalnia ścieków borykała się z problemami, w tym w zakresie osiągania prawidłowych parametrów ścieków na wylocie, ale problemy te obejmowały początkowy okres funkcjonowania oczyszczalni ścieków, tj. gdy z jednej strony wykonawca nie był dopuszczony do napraw gwarancyjnych, a z drugiej (...) nie posiadał fachowej kadry, w tym technologa, zaś po zatrudnieniu technologa i wyszkoleniu użytkowników oczyszczalni, problemy na oczyszczalni przestały istnieć;

3) Sąd I instancji, pomimo prawidłowej oceny wiarygodności zeznań świadka H. K., pomija istotną część jej zeznań, tj. dotyczącą tego, że oczyszczalnia ścieków w Ł. została wybudowana w oparciu o technologię złoża biologicznie zanurzonego, a nie w oparciu o technologię, która oparta jest o jakikolwiek patent, przynależny jedynie spółce (...), co z kolei potwierdzone zostało chociażby faktem wpłynięcia w toku postępowania przetargowego na wybór wykonawcy robót budowlanych 6-ciu ofert od różnych wykonawców;

4. naruszenie przepisu art. 410 k.p.k., poprzez pominięcie przy ustalaniu faktów dowodu z zeznań świadka I. B., pomimo uznania zeznań tych za jasne i konsekwentne, gdy tymczasem zeznania świadka dają obraz tego, jak funkcjonowała oczyszczalnia ścieków w Ł. przed zatrudnieniem w niej technologa, jaki poziom wiedzy w zakresie technologii oczyszczania nowej oczyszczalni posiadali pracownicy (...), jakimi wykazywali się brakami, a także, że po podjęciu współpracy z technologiem nie było kar za przekroczenie parametrów w ściekach na wylocie;

5. błąd ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia, a konkretnie dotyczących działania przez oskarżonego w warunkach winy umyślnej, gdy tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że oskarżony nie obejmował swoim zamiarem ani niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień, ani działania na szkolę interesu publicznego,

W konkluzji skarżąca, wobec zaistnienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, a w wypadku nieuwzględnienia powyższego, o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, a ponadto o zasądzenie na rzecz oskarżonego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE :

Apelacja okazała się częściowo zasadna i w wyniku jej wniesienia zaistniała potrzeba zmiany zaskarżonego wyroku, aczkolwiek nie w takim zakresie, jakiego oczekiwała skarżąca.

Rozpocząć wypada od omówienia zarzutu zaistnienia bezwzględniej podstawy odwoławczej, w postaci przedawnienia karalności czynu zarzucanego oskarżonemu. W wypadku uwzględnienia tego zarzutu, dalsze rozważania stałyby się bowiem w zasadzie bezprzedmiotowe. Jednakże Sąd Okręgowy nie podzielił twierdzeń obrony, że w niniejszej sprawie czyn zarzucany oskarżonemu zdołał się już przedawnić.

Skarżąca jest w błędzie, że do działań oskarżonego doszło wyłącznie w dniach 12.12.2009 roku i 14.07.2010 roku. Czyn zarzucany, a następnie przypisany oskarżonemu, trwał bowiem, aż do września 2012 roku. Niedopełnienie obowiązków to zespół działań i zaniechań, rozciągnięty w zakreślonym przedziale czasowym. W rozpoznawanej tu sprawie był on związany ze zleceniem opracowania koncepcji modernizacji i rozbudowy oczyszczalni ścieków, przyjęciem tej koncepcji, zleceniem sporządzenia projektu budowlanego rozbudowy i przebudowy oczyszczalni ścieków, jego przyjęciem oraz wystąpieniem do (...) (...) o zatwierdzenie powyższego projektu budowlanego (oraz następnie – projektu zamiennego) i o pozwolenie budowlane. Nie można tego sztucznie rozdzielać i poprzestawać jedynie na najwcześniejszych zachowaniach, tylko dlatego, że jest to korzystne dla obliczenia terminu przedawnienia karalności. Zaakceptowanie projektu budowlanego rozbudowy i przebudowy oczyszczalni ścieków i ubieganie się, w oparciu o tenże projekt, o pozwolenie budowlane, było – co zostało wykazane w niniejszym postępowaniu – konsekwencją zlecenia podmiotowi (...) (...) Z. A. (1) koncepcji modernizacji oczyszczalni ścieków, a następnie zlecenia firmie (...) sporządzenia projektu budowlanego rozbudowy i przebudowy oczyszczalni ścieków. Aż do złożenia wniosku do (...) (...) we wrześniu 2012 roku, opartego na projekcie budowlanym zamiennym, oskarżony miał możliwość powstrzymania się z działaniami związanymi z rozbudową gminnej oczyszczalni ścieków w Ł. w oparciu technologię N., o czym będzie jeszcze mowa w dalszych rozważaniach.

Przyjmując zatem, że datą końcową działania oskarżonego był – zgodnie z ustaleniem Sądu I instancji – wrzesień 2012 roku, to dopiero od tej daty zaczął bieg termin przedawnienia karalności czynu. To z kolei oznacza, że do dnia 2 marca 2016 roku, czyli wejścia w życie zmiany Kodeksu Karnego (ustawą o zmianie ustawy Kodeks karny z dnia 15.01.2016 roku – Dz.U. z 2016 r. poz. 189), nie upłynęło jeszcze 5 lat podstawowego okresu przedawnienia, przewidzianego w przypadku przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. (jak i z art. 231 § 3 k.k.). Jest to bardzo istotne, gdyż od wspomnianej daty 2 marca 2016 roku, ustawodawca wprowadził regułę, że dla uruchomienia przedłużenia terminu przedawnienia karalność o kolejne 10 lat (zgodnie z art. 102 k.k.), wystarczy wszczęcie postępowania karnego in rem, co też w niniejszej sprawie nastąpiło w dniu 11 czerwca 2015 roku. Reasumując – o przedawnieniu karalności czynu zarzucanego oskarżonemu w przedmiotowej sprawie, można by było mówić dopiero we wrześniu 2027 roku.

Przechodząc do zarzutów obrazy prawa procesowego, stwierdzić należy, iż Sąd odwoławczy nie podzielił zastrzeżeń apelacji, co do przeprowadzonej przez Sąd Rejonowy oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Dokonana przez Sąd I instancji ocena powyższych dowodów jest trafna i mieszcząca się w granicach art. 7 k.p.k. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy wskazał – w sposób wystarczający – powody takiej, a nie innej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów. Apelacja nie zdołała wykazać, aby rozumowanie Sądu meriti, przy ocenie poszczególnych dowodów było wadliwe, bądź nielogiczne.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 7 k.p.k. (pkt 2.1 apelacji), poprzez uznanie za w pełni wiarygodny dowód w postaci opinii biegłych z (...) i (...) (...) (zwaną dalej opinią (...) (...)). Nie może dziwić, że obrona próbuje zdyskredytować powyższą opinię. Jest to bowiem dowód niekorzystny dla oskarżonego, gdyż nie tylko wskazuje, że powodem wadliwie działającej oczyszczalni ścieków, wybudowanej przez firmę (...), była źle dobrana technologia (N.) i źle zaprojektowana oczyszczalnia, ale także wskazuje na nieprawidłowości przy wyborze tej technologii, leżące po stronie oskarżonego, jako ówczesnego (...) Ł.. W dodatku jest to dowód o walorze obiektywnym, a opinia została sporządzona przez specjalistów, posiadających wiedzę w zakresie technologii oczyszczania ścieków. Jednocześnie dowód ten spełnia wszelkie wymagania, jakie ustawa karno - procesowa stawia przed opinią biegłych. W szczególności opinia ta udziela odpowiedzi na wszystkie postawione pytania, na które, zgodnie z zakresem posiadanych wiadomości specjalnych i udostępnionym mu materiałem dowodowym, biegły powinien udzielić odpowiedzi. Uwzględnia także wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia konkretnej kwestii okoliczności oraz zawiera uzasadnienia wyrażonych w niej ocen i poglądów. Jednocześnie sformułowania opinii pozwalają na zrozumienie tychże ocen i poglądów, a wnioski końcowe są jednoznaczne. Sąd Rejonowy miał zatem pełne prawo oprzeć się na tejże opinii.

Skarżąca próbuje natomiast podważyć opinię (...) (...) twierdząc, że jest ona oparta na niepełnych danych. Jest to jednak zarzut chybiony. Z treści samej opinii wynika bowiem, że biegli dysponowali szerokim materiałem wyjściowym, w postaci m.in. dokumentacji zawartej w aktach sprawy (t. I – IV), dokumentacji z realizacji inwestycji ,,Przebudowa i rozbudowa gminnej oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł.”, dokumentacji powykonawczej, czy też dokumentacji odbioru. Ani sami biegli, ani – w dalszym toku postępowania – strony, w tym oskarżony i jego obrońca, nie sygnalizowali, że materiał, w oparciu o który opiniowali biegli, jest niekompletny oraz wymaga poszerzenia i uzupełnienia.

Wbrew twierdzeniom zawartym w apelacji, biegli dysponowali danymi za 2015 rok, gdyż znajdowały się one w tomie I akt śledztwa. Wśród tychże danych znajdują się m.in. sprawozdania z badań laboratoryjnych, obejmujących także 2015 rok (k. 40 - 88), które nie były kwestionowane w toku niniejszego postępowania.

Co do ,,materiału niezbędnego dla oceny danych wyjściowych przekazanych na etapie koncepcji i projektu”, to kwestia ta nie może mieć większego znaczenia z punktu widzenia próby podważenia opinii biegłych. Z akt sprawy wynika, iż autorzy ,,(...) rozbudowy oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł.” oraz projektu przebudowy i rozbudowy gminnej oczyszczani ścieków w Ł., stworzonego na bazie koncepcji rozbudowy i modernizacji oczyszczalni ścieków w Ł. (zwane dalej: (...) i X.), zwracali się o potrzebne dane do pracowników Gminy Ł.: M. L. i Z. L. (1). Oczywiście, nie da się już ustalić, jakie konkretne dane zostały wówczas przekazywane, zwłaszcza, że w aktach sprawy nie ma żadnego pisemnego śladu takich danych. Istotnym jest tu jednak okoliczność, że autorzy wspomnianych wyżej (...) i X. (odpowiednio inż. C. L. i inż. N. C.) wskazali w tych opracowaniach, jakie przyjęli założenia, co do prognozowanej średnio – dobowej ilości ścieków, równoważnej ilości mieszkańców, poziomu stężeń i ładunku zanieczyszczeń ścieków, czy też wymaganej jakości ścieków na odpływie, stopni redukcji zanieczyszczeń itp. To właśnie te, wskazane w (...) i (...), założenia oraz postawione cele, jakie miała osiągnąć oczyszczalnia, były przedmiotem oceny biegłych (...) (...) pod kątem przyjętej technologii dla osiągnięcia owych założeń i celów.

Zupełnie dowolne są twierdzenia apelacji, jakoby biegli z (...) (...) nie posiadali wiedzy na temat faktycznego funkcjonowania oczyszczalni ścieków w Ł.. Apelacja forsuje w tym miejscu – wbrew oczywistym dowodom (o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia) – linię obrony, jakoby oczyszczalnia ścieków wybudowana przez firmę (...) funkcjonowała dobrze, a mankamenty w jej działaniu wynikały jedynie ze złej jej obsługi i niedopuszczania wykonawcy oczyszczalni do napraw gwarancyjnych. Biegli dysponowali przecież dokumentacją zawartą w aktach sprawy, z których wynikało w sposób czytelny, jakie były problemy w funkcjonowaniu oczyszczalni, a także jakie parametry ścieków oczyszczonych były w niej osiągane.

Obrona nie chce także dostrzec, iż podstawowym zadaniem biegłych (...) (...) było dokonanie oceny, czy przyjęta w (...) i X. technologia N., była zgodna z założeniami koncepcyjnymi i projektowymi inwestycji, a więc, czy była dostosowana do zakładanych w tych opracowaniach potrzeb Gminy Ł., w zakresie oczyszczania ścieków. Biegli (...) (...) jasno wykazali, że przyczyny nieprawidłowości w działaniu oczyszczalni ścieków wynikały właśnie ze źle dobranej technologii i źle zaprojektowanej oczyszczalni. Jak skonkludowano w tejże opinii – po uruchomieniu, oczyszczalnia nie osiągnęła efektu ekologicznego dla parametrów ścieków oczyszczonych nieprzekraczających wymaganych stężeń i wyniknęło to głównie z zastosowania technologii, która nie jest przeznaczona do oczyszczania ścieków komunalnych, a jedynie do oczyszczania wód niosących niewielki ładunek zanieczyszczeń. Zastosowana technologia nie przewiduje również oczyszczania tak dużej ilości ścieków w ciągu doby (600 m

(

3) /doba). Ponadto technologia ta nie została przebadana w małej skali do konkretnego przypadku oczyszczania ścieków komunalnych.

Przypomnieć trzeba, że podstawą zdyskwalifikowania opinii biegłego nie może być to, że strona nie jest zadowolona z niekorzystnych dla siebie wniosków dotychczasowej opinii. Jeżeli opinia biegłego jest przekonująca i zupełna dla sądu, który swoje stanowisko w tym względzie uzasadnił, to fakt, iż opinia taka nie jest przekonywająca (niepełna) dla stron procesowych, nie jest przesłanką do zdyskwalifikowania opinii i dopuszczenia kolejnej opinii w oparciu o przepis art. 201 k.p.k. Wynika to także z utrwalonego orzecznictwa, że przytoczyć tu można chociażby postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2006 roku – III KK 455/05, czy też wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 maja 2001 roku – II AKa 130/01. Charakterystycznym jest też, że w toku trwającego wiele lat niniejszego postępowania, obrona nie wnioskowała o wydanie opinii przez inny zespół specjalistów w zakresie technologii oczyszczania ścieków, ani nawet o wydanie opinii uzupełniającej przez (...) (...). Potwierdza to jedynie tezę, że podjęta w apelacji próba podważenia tej opinii, stanowi swego rodzaju taktyczny wybieg, mający na celu wyeliminowanie z materiału dowodowego bardzo niekorzystnego dla oskarżonego dowodu.

Nie można także podzielić zarzutu apelacji, odnośnie oceny dowodu z opinii biegłego M. X. (1) (pkt 2.2 i częściowo 2.1 apelacji). Odnosząc się tegoż dowodu należy poczynić jedno istotne zastrzeżenie. Biegły ten jest bowiem specjalistą z zakresu budownictwa, instalacji sanitarnych, instalacji przemysłowych, organizacji i zarządzania. Nie posiada on natomiast wiedzy specjalnej z zakresu technologii oczyszczania ścieków, co wprost wynika z jego opinii. Nie mógł on zatem odnieść się do kwestii, mającej wpływ na ocenę zachowania oskarżonego I. J., tzn. czy technologia N. (w istocie narzucona Gminie Ł.), była technologią właściwą dla przewidzianej do wybudowania komunalnej oczyszczalni ścieków. A przecież – jak wykazał przewód sądowy – to właśnie zastosowanie nieadekwatnej technologii oczyszczania ścieków, było główną przyczyną wadliwie funkcjonującej nowej oczyszczalni ścieków w Ł.. O ile wydana przez biegłego M. X. (1) opinia mogła mieć duże znaczenie dla prawno – karnej oceny czynów zarzucanych w niniejszej sprawie Z. J., Z. L. (1) i H. B. (oskarżonych o zachowania, dotyczące późniejszego już etapu inwestycyjnego), to w przypadku zarzutu postawionego oskarżonemu I. J., opinia ta nie mogła mieć większego, a z pewnością decydującego, znaczenia.

Skarżąca nie ma przy tym racji, że opinia biegłego M. X. (1) jest dowodem przemawiającym za uniewinnieniem oskarżonego. Biegły M. X. (1), oceniając sprawę z pozycji specjalisty w zakresie budownictwa, organizacji i zarządzania, wskazał przecież, że zaprojektowany i wykonany obiekt oczyszczalni ścieków, nie był dostosowany do ówczesnych potrzeb, gdyż zmodernizowana oczyszczalnia nie wykazywała się walorem użytkowym, który by spełniał warunki postawione w dokumentacji technicznej, rozumianej jako X. (...), rozważane w sposób łączny. Zwrócił także uwagę, iż Gmina Ł. była słabo przygotowana koncepcyjnie do tej inwestycji i okazała nadmierne zaufanie do projektodawców, którzy wprowadzali swoje pomysły. Opinia biegłego M. X. (1) nie pozostaje zatem w opozycji do opinii (...) (...) i wniosków z niej wypływających.

Wbrew twierdzeniom obrony, całokształt opinii biegłego M. X. (1), nawet i w tych fragmentach obszernie cytowanych w apelacji, wcale nie uprawnia do wyrażonej w treści zarzutu konkluzji, że z opinii tej miałoby wynikać, iż I. J. nie działał ze świadomością i nie mógł obejmować swoim zamiarem zarówno przekroczenia swoich uprawnień lub niedopełnienia obowiązków. Takich kategorycznych stwierdzeń w opinii biegłego M. X. (2) nie ma. Zresztą żaden biegły nie ma uprawnień do wypowiadania się w przedmiocie zawinienia, gdyż jest to domena przynależna wyłącznie sądowi. Zagadnieniu zawinienia oskarżonego będzie poświęcona dalsza część niniejszego uzasadnienia.

Przechodząc do omówienia kolejnego zarzutu apelacji (pkt 2.3), nie można odmówić racji skarżącej, że pomiędzy świadkiem T. J., a władzami spółki (...), zaistniał konflikt, czego oczywistą emanacją była sprawa karna o sygn. (...) Sądu Rejonowego dla (...), o zniesławienie. Nie może to jednak oznaczać automatycznie, że świadek T. J., jest niewiarygodnym źródłem dowodowym. W niniejszej sprawie pojawił się on, jako ekspert – konsultant, do którego w lutym 2015 roku zgłosiła się Gmina Ł., celem uzyskania pisemnej oceny technicznej projektu i funkcjonowania oczyszczalni ścieków dla Gminy Ł.. To, że świadek T. J. jednoznacznie krytycznie ocenił zastosowaną w tej oczyszczalni technologię N., także nie jest czynnikiem decydującym o jego niewiarygodności, gdyż przedstawił on szeroką argumentację i wyliczenia dla uzasadnienia swojego stanowiska (k. 90 – 138). Późniejsze zeznania T. J. w charakterze świadka, opierały się w znacznej mierze właśnie o wydaną przez niego ekspertyzę. Bardzo istotnym jest, że opinia (...) (...) podzieliła – co do zasady – wnioski wynikające z opinii eksperckiej T. J.. Także i wskazana wyżej sprawa karna, wytoczona przez spółkę (...) przeciwko T. J., zakończyła się prawomocnym wyrokiem uniewinniającym. Ponadto, same zeznania świadka T. J. nie miały w istocie większego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Przecież świadek T. J., poza wydaniem wspomnianej wyżej pisemnej ekspertyzy, w istocie nie posiadał większej wiedzy odnośnie faktów stanowiących podstawę postawionego oskarżonemu I. J. zarzutu (na terenie oczyszczalni ścieków Ł. świadek pojawił się po raz pierwszy dopiero w 2015 roku, a więc 5 lat od sporządzenia przez C. L. (...) rozbudowy oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł., w której wskazana została technologia N.). Już choćby z tego względu, różne podejrzenia i oskarżenia świadka T. J., którym dawał zarówno ustny, jak i pisemny wyraz (a stanowiące w dużej mierze jego subiektywną interpretację faktów), nie były brane pod uwagę przez Sąd Rejonowy przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy.

Kolejne dwa zarzuty apelacji (2.4 i 2.5), dotyczą dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny zeznań świadka Z. L. (1). Nie może ulegać wątpliwości, iż zeznania świadka Z. L. (1) cechują się pewną zmiennością, jednakże należało mieć na uwadze, że dotyczyły one zdarzeń odległych w czasie. Nawet pierwsze przesłuchanie tegoż świadka nastąpiło po niemal 6 latach, od zaproszenia do składania ofert w trybie zapytania ofertowego na wykonanie inwentaryzacji istniejącej biologicznej oczyszczalni ścieków oraz opracowanie koncepcji modernizacji i rozbudowy tej oczyszczalni. Mogło mieć to wpływ na chwiejność zeznań tegoż świadka, co do chronologii niektórych zdarzeń. Tym niemniej, zeznania świadka Z. L. (1) okazały się ostatecznie nie mieć, aż tak dużego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Rejonowy finalnie przecież nie przyjął, że o wyborze firmy (...), jako tej, która ma opracować inwentaryzację i koncepcję rozbudowy oczyszczalni, zadecydowały względy inne, niż te, wynikające z bezprzetargowej procedury zapytania o cenę, ani nawet, że firma (...) została już z góry wskazana przez oskarżonego, zanim w ogóle skierowano do tej firmy zapytanie cenowe. Świadczy o tym jednoznacznie opis czynu przypisanego oskarżonemu, dokonany w zaskarżonym wyroku przez Sąd Rejonowy. Mieć przy tym trzeba na uwadze treść art. 434 § 1 k.p.k., zgodnie z którym, sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego jedynie wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy. Tak więc, wobec istniejącego w sprawie kierunku środka odwoławczego, Sąd Okręgowy w niniejszym postępowaniu odwoławczym, nie mógł już wywodzić z zeznań Z. L. (1) bardziej niekorzystnych wniosków (ustaleń), niż te które, zostały już przyjęte w zaskarżonym wyroku przez Sąd I instancji.

Oceny zeznań świadka H. K., dotyczy z kolei zarzut 3. 3 apelacji. Skarżąca zarzuca w nim pominięcie przez Sąd Rejonowy fragmentu zeznań ww. świadka, z którego wynika, że oczyszczalnia ścieków w Ł. została wybudowana w oparciu o technologię złoża biologicznie zanurzonego, a nie w oparciu o technologię, która oparta jest o jakikolwiek patent, przynależny jedynie spółce (...). Powyższa okoliczność nie ma jednak znaczenia dla oceny zasadności postawionego oskarżonemu zarzutu aktu oskarżenia. Nikt przecież nie kwestionuje, że technologia N., jest jedną z technik złoża biologicznie zanurzonego. Z punktu widzenia odpowiedzialności karnej oskarżonego I. J. nie ma natomiast znaczenia, czy w postępowaniu przetargowym, mającym na celu wyłonienie wykonawcy inwestycji pod nazwą „Przebudowa i rozbudowa gminnej oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł.”, zamawiający wprost wskazał z nazwy technologię N., czy też nie, gdyż oskarżony I. J. nie miał w ogóle postawionego zarzutu, dotyczącego tego etapu realizacji rozbudowy oczyszczalni ścieków. Kierownikiem zamawiającego był wówczas następny Wójt Gminy Ł. – Z. J.. Natomiast w rozpoznawanej sprawie znaczenie miało to, że autorzy (...) rozbudowy oczyszczalni ścieków w miejscowości Ł., jak również X. budowlanego (C. L. i N. C.) wprost odwoływali się do wymienionej z nazwy technologii N.. Podnosili, że technologia ta ma przewagę nad ,,konkurencyjnymi bioreaktorami osadu czynnego”. Wprost też wskazywali, że system sterowania przepływem jest przedmiotem zgłoszenia patentowego N.. Okoliczności te nie mogą być w żaden sposób kwestionowane, gdyż wynikają z dokumentów zgromadzonych w sprawie (k. 235-296, 736 – 737, segregator ,,Postępowanie przetargowe” T. I – dział I ,,(...)” str. 19).

W zarzutach z pkt 3.1 i 3.2 apelacji, skarżąca porusza kilka zagadnień, ale ich głównym i wspólnym mianownikiem są twierdzenia obrony, że wbrew tezie aktu oskarżenia i ustaleniom Sądu Rejonowego, wybudowana przez firmę (...) i oddana do użytku w 2014 roku oczyszczalnia ścieków w Ł., działała prawidłowo, a co najwyżej początkowo były jedynie przejściowe trudności, wynikające wyłącznie z nieprawidłowych działań pracowników (...) obsługujących tę oczyszczalnię.

Jednakże z tego rodzaju twierdzeniami apelacji nie można się zgodzić. Szereg przesłuchanych świadków, i to mających bezpośrednią styczność z oczyszczalnią ścieków w Ł. (na część z nich zresztą powołuje się apelacja), wskazuje w sposób oczywisty, że oczyszczalnia ta praktycznie od samego początku działała źle, nie uzyskując założonych parametrów. Wskazują na to w szczególności zeznania świadków: T. X., Z. L. (2), H. L., I. F., I. B., a także załączone do akt wyniki badań jakości ścieków, ekspertyzy T. J. i B. I., a przede wszystkim – omawiana już wyżej opinia biegłych (...) (...). Jak wynika z tych dowodów, przez dłuższy czas ścieki oczyszczone nie osiągały wymaganych parametrów w zakresie (...) (...), (...)i zawiesiny ogólnej. Z powodu niewydolności nowej oczyszczalni, ścieki komunalne z osiedla (...) musiały zostać przekierowywane do innej oczyszczalni, czasowo było wstrzymywane odbieranie ścieków dowożonych wozami asenizacyjnymi. Pracownicy (...) podejmowali wiele działań, wykraczających poza standardowe czynności obsługowe, aby oczyszczalnia, choć w części, spełniała swoje zadania, tzn. aby parametry ścieków oczyszczonych, były zgodnie z pozwoleniem wodnoprawnym. Dokonywano również zakupu szeregu środków, stosowano bardzo duże ilości wapna, osad z przedmiotowej oczyszczalni wywożono do oczyszczalni do F., co znacząco podnosiło koszty funkcjonowania oczyszczalni w Ł.. Ponadto całą zawartość oczyszczalni dwukrotnie spuszczano, a wszystkie zbiorniki były myte, a następnie zaszczepiany był nowy osad z bakteriami, jaki był zakupiony z oczyszczalni z F.. W dalszym ciągu występowały przekroczenia dopuszczalnych norm w ściekach oczyszczonych, a część z nich skutkowała decyzjami (...) (...) (...)o wymierzeniu Gminie Ł. kar pieniężnych w związku z odprowadzaniem ścieków do rzeki X. (k. 2989 - 3010).

Nie jest przekonujący argument obrony, że oczyszczalnia ścieków musiała działać dobrze, skoro przeszła pozytywnie odbiór, tj. osiągnięto prawidłowe wyniki ścieków na wylocie, w dacie odbioru końcowego. Z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy bowiem wysnuć wniosek, że w dniu 21 sierpnia 2014 roku, kiedy pobierano próbki do badań, oczyszczalnia nie była w pełni obciążona. Tuż przed rozruchem, H. K. prezes spółki (...), wystosowała pismo do (...) o zakazie zrzutu wód z płukania filtrów, co skutkowało tym, że nie było zrzutu tychże ścieków. Oznaczało to polepszenie parametrów ścieków badanych, zarówno na wejściu, jak i na wyjściu. Nadto oczyszczalnia nie przyjmowała wówczas ścieków dowożonych do oczyszczalni w ilości około 50 m

3 na dobę. Dostawę ścieków dowożonych wznowiono dopiero od dnia 26 sierpnia 2014 roku, a więc już po pobraniu próbek do analizy. Na brak miarodajności badań próbek ścieków, wykonanych w trakcie rozruchu technologicznego oczyszczalni i nie mogących świadczyć o uzyskanej efektywności pracy oczyszczalni, wskazuje też opinia technologiczna, zlecona B. I. (k. 151 – 152). Z kolei w opinii (...) (...) biegli podnieśli okoliczność, że ,,na rozruchu ustawiono w panelu sterującym możliwość przejmowania na obiekt maksimum 38 m

3/d., co stanowi zmniejszenie ilości o ok. 37%” (k. 877).

W świetle powyższego, daleko nieprzekonywujący jest argument apelacji, że skoro prokuratura nie postawiła nikomu zarzutu poświadczenia nieprawdy, to znaczy, że oświadczenie złożone przez przedstawiciela inwestora, że próby odbiorowe miały miejsce przy pełnej przepustowości, było oświadczeniem prawdziwym. Brak postawienia komuś prokuratorskiego zarzutu, nie może być zresztą przeszkodą do czynienia przez sąd karny – w ramach samodzielności jurysdykcyjnej – własnych ustaleń. Ponadto nie może być kwestionowanym, że już od września 2014 roku (a więc zaraz po oddaniu oczyszczalni do użytku) przeprowadzane przez niezależny podmiot – spółkę (...) badania próbek ścieków oczyszczonych, wykazywały pr