Kilkusetmetrowa jazda po alkoholu po zakupy. Dożywotni zakaz zamieniony na 10 lat

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 20 marca 2026 roku sygn. akt II K 94/26

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Podniesione w apelacji prokuratora zarzuty:

1. obrazy przepisu prawa materialnego w innym wypadku niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu, a to art. 37a § 1 i 2 k.k. polegającą na zastosowaniu przepisu art. 37a § 1 k.k. mimo, iż w sytuacji uznania oskarżonego X. P. za winnego popełnienia w dniu 10 września 2025 r. występku kwalifikowanego z art. 178a § 4 k.k., niedopuszczalnym było orzeczenie w miejsce kary pozbawienia wolności przewidzianej w sankcji przepisu art. 178a § 4 k.k., kary grzywny przy zastosowaniu art. 37a § 1 k.k., ponieważ zgodnie z dyspozycją art. 37a § 2 k.k., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy Kodeks kamy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2022.2600 z dnia 13 grudnia 2022 r.) i obowiązującym od 1 października 2023 r., a więc zarówno w czasie popełnienia czynu jak i w dacie wyrokowania w sprawie, przepisu art. 37a § 1 k.k. nie stosuje się m.in. do sprawców czynów określonych w art. 178a § 4 k.k., co z kolei wykluczało możliwość orzeczenia wobec oskarżonego kary grzywny na wskazanej podstawie, przez co orzeczenie nie odpowiada prawu,

2. rażącej niewspółmierności kary wymierzonej oskarżonemu X. P. za czyn z art. 178a § 4 k.k. w postaci kary grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 20 zł każda, podczas gdy dokonana analiza poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, co do okoliczności zarówno przedmiotowych jak i podmiotowych wskazuje, że kara jest rażąco niewspółmierna (łagodna) do winy oraz stopnia społecznej szkodliwości czynu popełnionego przez oskarżonego i nie odpowiada dyrektywom sądowego wymiaru kary w szczególności uwzględniając: rodzaj i charakter naruszonego dobra oraz sposób i okoliczności popełnienia czynu, a także nie spełnia celów zapobiegawczych i wychowawczych w stosunku do oskarżonego oraz potrzeb w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Zasadny

Oba zarzuty, jako nierozerwalnie ze sobą połączone, powinny zostać omówione łącznie.

W tym zakresie należało przyznać rację skarżącemu. Sądowi Rejonowemu najwyraźniej umknęło, że po wejściu w życie ustawy z dnia 7 lipca 2022 roku o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 roku. poz. 2600), co nastąpiło w dniu 1 października 2023 roku, przepisu art. 37a § 1 k.k. nie stosuje się m.in. do sprawców czynów określonych w art. 178a § 4 k.k. Stanowi o tym wprost art. 37a § 2 k.k. Oznaczać to musi, że ustawowo zakazanym jest ,,przejście” z kary pozbawienia wolności (którą to sankcję przewiduje przepis art. 178a § 4 k.k.), na karę grzywny lub karę ograniczenia wolności. Dlatego też wniosek skarżącego o wymierzenie oskarżonemu zamiast kary grzywny – kary pozbawienia wolności (zresztą kary odpowiedniej dla sprawców dopuszczających się ponownego kierowania pojazdami mechanicznymi w stanie nietrzeźwości) był w pełni uzasadniony. Zważyć należy, iż wymierzona kara spełniać ma nie tylko cele zapobiegawcze, ale musi także, być karą współmierną do wagi popełnionego przestępstwa. W przekonaniu Sądu Okręgowego – biorąc pod uwagę wszystkie ustalone przez Sąd meriti okoliczności przedmiotowej sprawy jak również zagrożenie ustawowe przestępstwa, którego dopuścił się oskarżony – wymierzenie mu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat oraz kary grzywny (orzeczonej w oparciu o art. 71 § 1 k.k.), będzie adekwatną reakcją karną, odpowiadającą poczuciu kary sprawiedliwej i taki właśnie zespół kar spełni w sposób właściwy cel zapobiegawczy, a także w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie wobec oskarżonego X. P.:

- na podstawie art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 69 § 1 i 4 k.k. kary 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na okres 2 lat,

- na podstawie art. 72 § 1 pkt 5 k.k. zobowiązanie oskarżonego do powstrzymania się od nadużywania alkoholu w okresie próby,

- na podstawie art. 71 § 1 k.k. kary grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych po 20 zł każda.

Zasadny

Z powodów wyżej wskazanych wniosek apelacji o wymierzenie oskarżonemu, w miejsce samoistnej kary grzywny, orzeczonej na podstawie art. 37a § 1 k.k. – kary 6 miesięcy pozbawienia wolności – podlegał uwzględnieniu.

Wprawdzie ustawodawca przewidział, że co do sprawców przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. kara pozbawienia wolności nie może być zawieszona, to jednak Sąd Okręgowy uznał, iż zachodzi tu szczególny wypadek, pozwalający na odejście od powyższej zasady (art. 69 § 4 k.k.). Powołać się tu należy na te same okoliczności, które skłoniły Sąd Rejonowy do wymierzenia oskarżonemu kary grzywny, w oparciu o przepis art. 37a § 1 k.k. (którego zastosowanie okazało się jednak prawnie niedopuszczalne) i o których będzie też mowa w dziale 3.3 niniejszego uzasadnienia.

Przy ustalaniu wysokości kary grzywny, która to kara – mając na względzie, że wykonanie kary pozbawienia wolności zostało warunkowo zawieszone – będzie karą realnie wykonywaną, Sąd Okręgowy miał na uwadze nie tylko stopień zawinienia oraz społecznej szkodliwości popełnionego czynu, ale i również sytuację materialną oraz życiową oskarżonego. Ponadto na poczet grzywny należało zaliczyć oskarżonemu, na podstawie art. 63 § 1 k.k., okres jego zatrzymania w sprawie w dniu 10 września 2025 roku, od godz. 07:24, do godz. 11:20.

Jako obowiązek probacyjny, Sąd Okręgowy uznał za zasadne zobowiązanie oskarżonego – na podstawie art. 72 § 1 pkt 5 k.k. – do powstrzymywania się w okresie próby od nadużywania alkoholu.

Podniesiony w apelacji prokuratora

zarzut niezastosowania - na podstawie art. 44b § 1 i 6 k.k. - fakultatywnej nawiązki w wysokości 10.000 zł podczas gdy oskarżony został skazany za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. i w czasie popełnienia przestępstwa pojazd mechaniczny nie stanowił jego wyłącznej własności, a orzeczenie nawiązki w połączeniu z wnioskowaną przez oskarżyciela publicznego karą pozwoliłoby na spełnienie celów zapobiegawczych i wychowawczych w stosunku do oskarżonego, pomimo warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, która to instytucja przy przestępstwie z art. 178a § 4 k.k. może być stosowana jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach (art. 69 § 4 pkt 2 k.k.).

Niezasadny

Zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie.

Rzeczywiście, w aktualnym stanie prawnym art. 44b § 1 k.k. przewiduje, że w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt 2, art. 178d lub art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub 1a sąd może orzec przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym, nawet jeżeli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła mniej, niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia. Z kolei § 6 tegoż przepisu daje możliwość orzeczenia zamiast przepadku pojazdu nawiązki na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5000 do 500 000 złotych.

Powyższe uregulowanie zostało jednak wprowadzone w życie Ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego z dnia 4 grudnia 2025 roku (Dz.U. z 2025 r. poz. 1872), obowiązującą dopiero od dnia 29 stycznia 2026 roku. Tymczasem czyn oskarżonego został popełniony w dniu 10 września 2025 roku. W tym czasie obowiązujące przepisy nie przewidywały możliwości orzeczenia przepadku samochodu, jeżeli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła mniej, niż 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm

3 (tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie). Ponieważ w realiach rozpoznawanej sprawy korzystniejszym dla oskarżonego jest to poprzednie uregulowanie, przepis art. 4 § 1 k.k. obligował Sąd do zastosowania przepisów przed wyżej wspomnianą zmianą ustawodawczą. Stąd też zarzut apelacyjny okazał się niezasadny, a jedynie niezbędnym było uzupełnienie podstawy skazania oskarżonego o przepis art. 4 § 1 k.k.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie - na podstawie art. 44b § 1 i 6 k.k. nawiązki na rzecz Skarbu Państwa w wysokości 10.000 złotych.

Niezasadny

Z przyczyn podanych już wyżej wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

Podniesiony w apelacji oskarżonego

zarzut obrazy prawa materialnego, tj. art. 42 § 3 k.k., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że orzeczenie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów jest bezwzględnie obowiązkowe, podczas gdy przepis ten pozwala na odstąpienie od niego w wyjątkowym wypadku uzasadnionym szczególnymi względami.

Zasadny

Sąd Okręgowy zgodził się z apelacją oskarżonego, że w realiach przedmiotowej sprawy należało uznać, iż zachodził wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami, który pozwala na odstąpienie od orzeczenia wobec oskarżonego dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Na okoliczności tego rodzaju zwrócił zresztą uwagę Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Chodzi tu o fakt, że oskarżony w istocie przejechał samochodem znajdując się w stanie nietrzeźwości, krótki, kilkusetmetrowy odcinek. Sąd meriti uwzględnił także motywację sprawcy, jaką była konieczność zrobienia zakupów spożywczych, bowiem z uwagi na chorobę żony w tamtym czasie i brak innych domowników, nie miał kto kupić jedzenia, którego zabrakło. Mieć też trzeba na uwadze ustabilizowany tryb życia oskarżonego oraz jego zły stan zdrowia. Biorąc też pod uwagę, że oskarżony zrozumiał naganność swojego zachowania, orzekanie wobec niego środka karnego natury eliminacyjnej byłby sprzeczne z celami wskazanym w art 53 k.k., który to przepis również dotyczy środków karnych. Na potrzebę zachowania umiaru w zakresie oceny, czy w sprawie zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami, który w rezultacie może prowadzić do odstąpienia od obowiązku orzeczenia wobec skazanego dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów oraz nie stosowanie tu jakiegokolwiek automatyzmu, wskazywał już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2022 roku w sprawie III KK 234/21.

W ocenie Sądu Okręgowego, adekwatnym do rangi i okoliczności popełnionego czynu, jest środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 10 lat. Wprawdzie nie respektowanie (i to powtórne) zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym, poprzez kierowanie pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości, stwarza bardzo poważne zagrożenie dla innych uczestników ruchu i winno zostać właściwie napiętnowane, w celu realnego wzmożenia bezpieczeństwa na drogach, niemniej jednak – w realiach niniejszej sprawy – orzeczony wobec oskarżonego dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych byłby rozstrzygnięciem nadmiernie surowym.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów na czas określony zamiast zakazu dożywotniego.

Zasadny

Z przyczyn omówionych wyżej złożony wniosek apelacyjny zasługiwał na uwzględnienie.

Podniesiony w apelacji oskarżonego

zarzut rażącej niewspółmierności kary grzywny oraz środka karnego, nieuwzględniających dramatycznej sytuacji zdrowotnej oskarżonego, wymagającej stałych i kosztownych nakładów na leczenie, sytuacji finansowej oraz braku realnego dostępu do komunikacji publicznej.

Niezasadny

Zarzut niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary grzywny nie jest zasadny.

Przypomnieć należy, że z racji na ocenny charakter zasad wymiaru kary, zgodnie z regulacją art. 438 pkt 4 k.p.k., niewspółmierność kary musi być natury zasadniczej, czyli rażąca w stopniu nie dającym się zaakceptować. Do uznania zasadności takiego zarzutu konieczne byłoby wykazanie, jakich konkretnie uchybień w zakresie zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego dopuścił się sąd I instancji w ocenie zebranego materiału dowodowego, mającego w świetle art. 53 k.k. znaczenie dla wymiaru kary.

Sąd odwoławczy nie kwestionuje, że sytuacja życiowa i zdrowotna oskarżonego jest trudna. Należało mieć to oczywiście na uwadze, określając wysokość stawki dziennej. Z art. 33 § 3 k.k. wynika bowiem, że ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe oraz że stawka dzienna nie może być niższa od 10 złotych, ani też przekraczać 2000 złotych. Sąd Rejonowy określił wysokość tejże stawki na kwotę 20 złotych, a więc niemal w wymiarze minimalnym, co wskazuje, że dostatecznie wziął on pod uwagę sytuację oskarżonego w kontekście wskazanych wyżej przesłanek ustawowych.

Natomiast orzeczona liczba stawek dziennych grzywny uzależniona jest przede wszystkim od stopnia zawinienia oskarżonego oraz stopnia społecznej szkodliwości czynu, a także zagrożenia ustawowego danym typem przestępstwa. Przestępstwo, którego dopuścił się oskarżony zagrożone jest karą do 5 lat pozbawienia wolności, a ustawodawca przewidział, że w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata – grzywnę wymierza się w wysokości nie niższej od 150 stawek (art. 33 § 1a pkt 3 i § 2a k.k.). Już choćby tylko z wyżej wskazanego powodu nie zachodziły podstawy do zmiany liczby stawek dziennych grzywny, orzeczonych wobec oskarżonego. Także i stopień zawinienia oraz społecznej szkodliwości popełnionego przez oskarżonego czynu, nie uzasadniał orzeczenia niższej ilości stawek dziennych grzywny, biorąc przy tym pod uwagę, że ustawodawca przewidział możliwość wymierzenia nawet 540 stawek dziennych grzywny.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez istotne obniżenie wymierzonej grzywny oraz zwolnienie z kosztów sądowych.

Częściowo zasadny

Zarzut dotyczący wysokości wymierzonej kary grzywny nie okazał się zasadny. Kara ta nie nosi cech rażącej niewspółmierności, a tylko w tym przypadku możliwa byłaby jej korekta. Również w przekonaniu Sądu Okręgowego, wymierzona oskarżonemu kara grzywny odpowiada stopniowi jego zawinienia oraz stopniowi społecznej szkodliwości przypisanego mu czynu. Taki właśnie wymiar kary mieści się w zakresie współmiernej reakcji karnej za popełnione przez oskarżonego przestępstwo, spełniając w sposób właściwy cel zapobiegawczy, a także w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Dodać też należy, iż Kodeks Karny Wykonawczy przewiduje możliwość ubiegania się o rozłożenie grzywny i należności sądowych na raty.

Biorąc natomiast pod uwagę trudną sytuację zdrowotną i życiową oskarżonego, Sąd odwoławczy zdecydował się na zwolnienie oskarżonego z całości kosztów postępowania, do czego uprawniał go przepis art. 624 § 1 k.p.k.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

Za wyjątkiem opisanych poniżej zmian – pozostały zakres zaskarżonego wyroku.

Zaskarżony wyrok w części utrzymanej w mocy jest słuszny i odpowiadający prawu. Podniesione zarzuty, w których skarżący domagali się jeszcze dalej idących zmian zaskarżonego wyroku, nie okazały się zasadne, o czym była już mowa wyżej.

Przedmiot i zakres zmiany

a) przyjęcie jako podstawy prawnej skazania oskarżonego X. P. przepisu art. 178 § 4 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.;

b) wymierzenie oskarżonemu, w miejsce orzeczonej samoistnej kary grzywny – kary 6 miesięcy pozbawienia wolności;

c) warunkowe zawieszenie na podstawie art. 69 § 1 i 4 k.k. oraz art. 70 § 1 k.k. wykonania orzeczonej wobec oskarżonego kary pozbawienia wolności na okres próby 2 lat;

d) wymierzenie oskarżonemu na podstawie art. 71 § 1 k.k. kary 150 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 złotych i zaliczenie na jej poczet na podstawie art. 63 § 1 k.k. okresu zatrzymania w sprawie w dniu 10 września 2025 roku, od godz. 07:24, do godz. 11:20;

e) zobowiązanie oskarżonego na podstawie art. 72 § 1 pkt 5 k.k. do powstrzymywania się w okresie próby od nadużywania alkoholu;

f) orzeczenie na podstawie art. 42 § 3 k.k. w zw. z art. 42 § 2 k.k. wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 10 lat, w miejsce zakazu dożywotniego.

Powody powyższych zmian zaskarżonego wyroku zostały już szczegółowo omówione w dziale 3.1 i 3.3 niniejszego uzasadnienia.

Koszty procesu

3

Z powodów już wyżej wskazanych, Sąd Okręgowy – na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. – zwolnił oskarżonego X. P. od kosztów sądowych, poniesionych w toku całego postępowania, którymi obciążył Skarb Państwa.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Kara i środek karny

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Kara grzywny, środek karny zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, koszty postępowania

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana