Sąd obniżył świadczenie do 10 tys. zł, dożywotni zakaz prowadzenia zostaje

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Radomsku z dnia 3 marca 2026 roku wydany w sprawie II K 353/25

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

-

zawarty w apelacji obrońcy oskarżonego zarzut

1. obrazy przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 42 § 4 k.k., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu przez Sąd Rejonowy w Radomsku II Wydział Kamy, że przepis ten stanowi podstawę do obligatoryjnego orzeczenia wobec oskarżonego N. O. dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, podczas gdy - w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r., wydanego w sprawie sygn. akt: P 3/17 - w zakresie wprowadzającym automatyzm orzekania, środek ten został uznany za niezgodny z art. 10 w związku z art. 175 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co obligowało Sąd I instancji do dokonania indywidualnej, nieskrępowanej ustawowym automatyzmem oceny zasadności jego orzeczenia oraz czasu trwania, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono;

-

zawarty w apelacjach obrońcy i oskarżonego zarzut:

2. rażącej wysokości orzeczonych środków karnych, w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych oraz świadczenia pieniężnego w kwocie 20.000 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych), przy wymiarze których Sąd I instancji niedostatecznie uwzględnił istotne okoliczności łagodzące po stronie oskarżonego, w tym znaczny upływ czasu od popełnienia przez oskarżonego poprzedniego czynu zabronionego, faktu, że uprzednie skazania niemal uległy zatarciu, jak również przyznania się do winy, złożenia wyjaśnień, wyrażenia skruchy oraz zaangażowania społecznego N. O.;

zawarty w apelacji obrońcy zarzut:

3. rażąco niewspółmiernie surowej kary 3 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności, przy wymiarze której Sąd I instancji niedostatecznie uwzględnił istotne okoliczności łagodzące, w tym znaczny upływ czasu od popełnienia przez oskarżonego poprzedniego czynu zabronionego oraz faktu, że uprzednie skazania niemal uległy zatarciu, jak również przyznania się do winy, złożenia wyjaśnień, wyrażenia skruchy, zaangażowania społecznego w postaci honorowego krwiodawstwa oraz działalności związkowej, którym to okolicznościom Sąd Rejonowy nie nadał należytej wagi, co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia kary nieodpowiadającej dyrektywom wymiaru kary;

Częściowo zasadny (2) w zakresie rozstrzygnięcia o wysokości świadczenia pieniężnego

Niezasadne 1, 3

Z uwagi na zasadniczą zbieżność zarzutów apelacyjnych i podobieństwo argumentacji podniesionej na ich poparcie, sąd uznał za celowe łączne odniesienie się do ich treści.

Na sprawstwo oskarżonego przypisanego mu czynu wskazują jego wyjaśnienia, w których przyznał się do popełnienia czynu, korespondujące z takim materiałem dowodowym jak: zeznania świadków H. D. i G. D. oraz nieosobowy materiał dowodowy w postaci notatek urzędowych, protokołu badania stanu trzeźwości, czy odpisów orzeczeń sądowych. Sprawstwo oskarżonego w zakresie przypisanego mu czynu nie było także kwestionowane przez którąkolwiek ze stron procesu.

Odnosząc się do zarzutu rażącej niewspółmierności kary, w ocenie sądu okręgowego, sąd rejonowy w sposób prawidłowy przeanalizował wszystkie okoliczności mające znaczenie dla wymiaru kary oraz środka karnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym w stosunku do oskarżonego, zatem w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw, aby zaskarżone rozstrzygnięcie uznać za wadliwe.

W orzecznictwie trafnie podkreśla się, że zarzut rażącej niewspółmierności kary, jako zarzut z kategorii ocen, można zasadnie podnosić wówczas, ,,gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, to nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy, innymi słowy - gdy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą" ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 1985 r., V KRN 178/85, OSNKW 1985, nr 7-8, poz. 60). Niewspółmierność zachodzi zatem wówczas, gdy suma zastosowanych kar i innych środków, wymierzonych za przypisane przestępstwa, nie odzwierciedla należycie stopnia szkodliwości społecznej czynu i nie uwzględnia w wystarczającej mierze celów kary ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1990 r., Wr 363/90, OSNKW 1991, nr 7-9, poz. 39). Nie chodzi przy tym o każdą ewentualną różnicę co do jej wymiaru, ale o ,,różnicę ocen tak zasadniczej natury, iż karę dotychczas wymierzoną nazwać można byłoby - również w potocznym znaczeniu tego słowa - "rażąco" niewspółmierną, to jest niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować" ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1995 r., II KRN 198/94, LEX nr 20739). Chodzi przy tym o niewspółmierność zarówno niekorzystną dla oskarżonego, jak i korzystną dla niego, ale niekorzystną z punktu widzenia dobra wymiaru sprawiedliwości, a więc interesu publicznego. Powyższe reguły odnoszą się także do orzeczonych środków karnych.

W przedmiotowej sprawie sąd rejonowy wymierzył oskarżonemu za czyn z art. 178a § 1 kk karę przy zastosowaniu instytucji określonej w art. 37b kk.

Wymierzając przedmiotową karę sąd

meriti przekonująco wskazał okoliczności przemawiające za takim jej ukształtowaniem. Uwzględnił okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, jak również zasady i dyrektywy określone w art. 53 kk. Wymiar i rodzaj kary, przy uwzględnieniu charakteru i rodzaju czynu oskarżonego, stopnia jego społecznej szkodliwości, jak i stopnia winy oskarżonego, nie może w żadnym wypadku być uznany za szczególnie surowy, nie wspominając o rażącej surowości. Wręcz przeciwnie, przy wymiarze kary, oskarżony został potraktowany ze wszech miar łagodnie.

Skarżący obrońca podkreślił, że sąd

meriti pominął istotne okoliczności łagodzące, w tym znaczny upływ czasu od popełnienia przez oskarżonego poprzedniego czynu zabronionego oraz faktu, że uprzednie skazania niemal uległy zatarciu, jak również przyznania się do winy, złożenia wyjaśnień, wyrażenia skruchy, zaangażowania społecznego w postaci honorowego krwiodawstwa oraz działalności związkowej.

W ocenie skarżącego ww. okoliczności, przy prawidłowym ich rozważeniu, winny doprowadzić sąd rejonowy do przekonania, iż orzeczona obok kary pozbawienia wolności kara 2 lat ograniczenia wolności oraz orzeczenie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych ruchu lądowym w stosunku do oskarżonego będą rażąco niewspółmierne. Także, w ocenie skarżących, wymiar orzeczonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym (dożywotniego) jest nadmiernie surowy.

Tymczasem w ocenie sądu okręgowego brak jest możliwości, aby zaaprobować zaprezentowane powyżej stanowiska. Rację ma sąd

meriti, że orzeczone wobec oskarżonego uprzednio kary pozbawienia wolności, jak przede wszystkim forma ich wykonania (odbycie kary w zakładzie karnym), nie wdrożyły go jednak do przestrzegania porządku prawnego, w tym zasad obowiązujących w ruchu lądowym, w szczególności bezwzględnej trzeźwości.

Wymiar natomiast orzeczonej obok kary pozbawienia wolości - kary ograniczenia wolności w należytym stopniu odpowiada zasadom i dyrektywom określonym w art. 53 kk. Jest dostosowany do formy świadczenia przez oskarżonego zatrudnienia. Winien w dostatecznym stopniu uświadomić oskarżonemu naganność jego zachowania i spełnić swe cele w zakresie obu prewencji.

Należy zauważyć, że sąd rejonowy orzekając zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio miał w polu widzenia treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 roku, sygn. akt P 3/17, a interpretacja tego zagadnienia przedstawiona przez sąd

meriti treści przekonuje.

Nie można odmówić racji temu sądowi w zakresie przedstawionej argumentacji na poparcie rozstrzygnięcia o konieczności i zasadności orzeczenia wobec oskarżonego - w realiach niniejszej sprawy - zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio, nawet pomimo przyjęcia nieobligatoryjnego charakteru zakazu, o czym mowa w ww. orzeczeniu TK.

Zgodnie z dyspozycją art. 42 § 3 kk sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa w art. 178 a § 4 kk ( ….), chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Zgodzić się należy z obrońcą oskarżonego, że od popełnienia przez oskarżonego poprzedniego czynu zabronionego upłynął znaczny upływ czasu oraz co do faktu, że uprzednie skazania niemal uległy zatarciu, jednakże z treści zacytowanego powyżej przepisu wynika, że orzeczenie środka karnego w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w stosunku do sprawcy przestępstwa z art. 178 a § 4 kk ma charakter, co do zasady „obligatoryjny” (mniejsze znaczenie ma tu ile razy i w jakim odstępie czasowym, sprawca ten był uprzednio karany za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości). Przekonuje wniosek, co do merytorycznej zasadności orzeczenia wobec oskarżonego takiego właśnie zakazu (dożywotnio), bo nawet przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności łagodzących, po prostu widać, że oskarżony jako kierowca nie powinien być uczestnikiem ruchu drogowego dożywotnio, bo nie daje należytej rękojmi poprawności swojego zachowania na drodze, tak więc takie jego wyeliminowanie w grona kierowców sąd odwoławcze uznaje za zasadnie, nadto społecznie usprawiedliwione.

Zaznaczyć należy, że przepis art. 84 § 2 a kk stanowi, że jeżeli środek karny orzeczony został dożywotnio, sąd może uznać go za wykonany, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego i nie zachodzi obawa ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono środek karny, a środek karny był w stosunku do skazanego wykonywany przynajmniej przez 15 lat.

W świetle cytowanego przepisu stwierdzić należy, że orzeczony względem oskarżonego zakaz nie ma bezwzględnie charakteru dożywotniego, jednakże w celu skorzystania ze wskazanej powyżej instytucji, oskarżony będzie zobowiązany do przestrzegania norm prawnych. Orzeczony w stosunku do oskarżonego dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych będzie stanowił zatem czynnik dyscyplinujący, w szczególności, że jak wynika z karty karnej oskarżonego, uprzednio orzeczone środki karne o charakterze czasowym, nie były w stanie spełnić takiej funkcji, zaś oskarżony nie skorzystał z danej mu szansy w postaci probacji i aż dwukrotnie prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości. Czynił to z błahego powodu świadom, że spożył alkohol, mimo to zdecydował się kierować pojazdem w dzień po dość krótkiej drzemce. Ponadto został zatrzymany w miejscu zabudowanym w związku z przekroczeniem prawie dwukrotnie administracyjnie dozwolonej prędkości; był także karany za wykroczenia drogowe.

W realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że sąd rejonowy w sposób nienależyty rozważył okoliczności wskazane w art. 53 kk, a w szczególności, że pominął bądź nie nadał właściwego znaczenia okolicznościom takim jak postawa oskarżonego w toku postępowania (choć okoliczności przyznania się do winy nie można przeceniać w sytuacji złapania na gorącym uczynku), skrucha, zaangażowanie społeczne w postaci honorowego krwiodawstwa, czy jego działalność związkowa.

Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika bowiem, że wskazane powyżej okoliczności zostały przez sąd rejonowy nie tylko zauważone, ale także uwzględnione i rozważone, co znalazło także odzwierciedlenie w orzeczonej karze.

Reasumując: zgodzić się należy ze stanowiskiem sądu rejonowego, iż istnieje konieczność wyeliminowania oskarżonego jako uczestnika ruchu drogowego dożywotnio- faktycznie nie wykluczone, że na okres 15 lat - z uwagi na jego uprzednią karalność, także za wykroczenia drogowe, nadto oceniane łącznie ze stwierdzoną przez biegłych okolicznością innych zakłóceń czynności psychicznych oskarżonego pod postacią szkodliwego picia alkoholu i zaburzeń adaptacyjnych.

Mając na uwadze wskazaną powyżej, także instytucję z art. 84 § 2 a kk, to od samego oskarżonego i jego postawy będzie zależało czy zakaz ten będzie miał charakter czasowy czy jednak pozostanie zakazem o charakterze dożywotnim.

Na marginesie można dodać, że niewątpliwie oskarżony „ma problem” z nadużywaniem alkoholu i podejmowaniem lekkomyślnych decyzji, a przy tym nie widać, aby miał motywacje do podjęcia leczenia odwykowego.

Podsumowując powyższe rozważania: orzeczony w stosunku do oskarżonego środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów niewątpliwie jest rozstrzygnięciem surowym, ale nie można uznać go za rażąco niewspółmierne.

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonemu N. O.:

a) kary 3 (słownie: trzech) miesięcy pozbawienia wolności i kary 1 (słownie: jednego) roku ograniczenia wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej kary na cele społeczne w wymiarze 20 (słownie: dwudziestu) godzin miesięcznie,

b) środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 6 (słownie: sześciu) lat,

c) świadczenia pieniężnego w kwocie 10.000,00 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych) na rzecz (...);

Częściowo zasadny

Skoro zarzuty zawarte w apelacji okazały się niezasadne w zakresie wskazanym powyżej (wymiar kary i środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów), brak było podstaw do zmiany wyroku w sposób postulowany przez skarżących lub uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

- wyrok skazujący, dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, zaliczenie z pkt 4 wyroku sądu meriti;

Wobec bezzasadności podniesionych zarzutów apelacyjnych w części opisanej powyżej, jak i braku podstaw do podjęcia orzeczeń przewidzianych w art. 439 kpk i 440 kpk, sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok jedynie w opisanym w pkt 1 w zakresie wysokości orzeczonego świadczenia pieniężnego, a w pozostałej części utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Przedmiot i zakres zmiany

- wymiar orzeczonego świadczenia pieniężnego na rzecz (...) (...) i (...);

Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, a także sytuację rodzinną i majątkową oskarżonego, sąd okręgowy określił wysokość świadczenia pieniężnego na kwotę 10.000 złotych, czyli na minimalnym poziomie. Oskarżony otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 7.000 zł. Miesięcznie; zaciągnął jednak zobowiązania w zakładzie pracy i w banku (w banku na kwotę 30.000 zł., w zakładzie pracy posiadał w kwietniu 2025 roku zadłużenie 16.256 zł.).

Koszty procesu

pkt 3

Orzeczenie o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze oparto na podstawie art. 636 § 1 kpk oraz art. 8 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 i 4 w zw. z art. 2 ust 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych /Dz. U nr 27, poz. 152 z późn. zm./.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

orzeczenie o karze, środku karnym zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i świadczeniu pieniężnym na rzecz (...) (...) i (...)

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

orzeczenie o środku karnym zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i świadczeniu pieniężnym na rzecz (...) (...)

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana