Oskarżony o oszustwo nie uniknie 10 miesięcy więzienia, sąd utrzymał wyrok

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 26 lutego 2026 roku w sprawie II K 1061/25.

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do winy

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

( Oskarżony ) Rażąca surowość wymierzonej kary pozbawienia wolności. Brak przyjęcia kwalifikacji prawnej czynu z art. 286 § 3 KK. Bezpodstawne obciążenie oskarżonego kosztami sądowymi.

( Obrońca ) Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 438 pkt 1 KPK - poprzez przyjęcie błędnej kwalifikacji prawnej czynu z art. 286 § 1 KK w zw. z art. 64 § 1 KK - zamiast z art. 286 § 3 KK w zw. z art. 64 § 1 KK.

Naruszenie art. 438 pkt 4 kpk - poprzez niesłuszne niezastosowanie art. 37 b KK do przyjętej kwalifikacji prawnej z art. 286 § 1 KK w zw. z art. 64 § 1 KK.

Niezasadny

Na wstępie należy zaznaczyć, iż poczynione przez sąd ustalenia faktyczne znajdują odpowiednie oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Sprawstwo oskarżonego nie było kwestionowane i w świetle zebranych dowodów nie budzi wątpliwości.

Uchybienia przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu mogą co prawda przybierać postać obrazy prawa materialnego, ale dzieje się tak wówczas, gdy przy ocenie stopnia karygodności czynu Sąd I instancji pominął okoliczności wymienione w art. 115 § 2 KK lub wziął pod uwagę okoliczności niewyszczególnione w tym przepisie.

O przyjęciu wypadku mniejszej wagi decydują przedmiotowe i podmiotowe znamiona czynu, ze szczególnym uwzględnieniem tych elementów, które są charakterystyczne dla danego rodzaju przestępstw. Wśród znamion strony przedmiotowej istotne znaczenie mają w szczególności: rodzaj dobra, w które godzi przestępstwo, sposób działania sprawcy, użyte środki, charakter i rozmiar wyrządzonej szkody, czas, miejsce i inne okoliczności popełnienia czynu oraz odczucie szkody przez pokrzywdzonego. Wśród elementów strony podmiotowej istotne są: stopień zawinienia, motywacja i cel działania sprawcy.

Okoliczności popełnienia przypisanego oskarżonemu czynu wskazują na wysoki stopień jego społecznej szkodliwości. Był on zaplanowany, wyrachowany, popełniony ze złej woli, wymagał szeregu czynności wykonawczych, realizowany w ramach większej akcji przestępczej, prowadzącej do zdobywania środków pieniężnych w sposób przestępczy, zamiast podjęcia pracy zarobkowej. Wartość mienia, w które godził czyn sprawcy nie ma znaczenia decydującego przy określaniu wagi czynu. Szkoda nie został naprawiona.

W sprawie o występek zagrożony karą pozbawienia wolności, niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 3 miesięcy, a jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10 lat - 6 miesięcy, oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. Przepisów art. 69-75 KK nie stosuje się. W pierwszej kolejności wykonuje się wówczas karę pozbawienia wolności, chyba że ustawa stanowi inaczej ( art. 37b KK ).

Na podstawie art. 37b KK sąd wymierza jednocześnie dwie odrębne kary, tj. krótkoterminową karę pozbawienia wolności oraz karę ograniczenia wolności, które wykonywane są kolejno. Treść art. 37b KK nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, iż jego zastosowanie należy do władzy uznaniowej sądu. A zatem brak zastosowania tego przepisu nie może być uznany za naruszenie prawa, a tym bardziej rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku. Na podstawie art. 37b KK sąd orzekający ma jedynie możliwość poszerzenia „granic kary”, o których mowa w art. 53 § 1 KK, a tym samym uległo jedynie poszerzeniu pole swobody sądu w doborze adekwatnej dolegliwości kary za przestępstwo. Kompetencja ta została dana sądom do korzystania z niej na zasadzie swobodnego uznania z uwzględnieniem jedynie dyrektyw ogólnych i szczególnych wymiaru kary. Jednocześnie ten przepis nie formułuje żadnych preferencji co do rodzaju orzekanych kar. Zastosowanie kary mieszanej ma charakter w pełni fakultatywny i obliguje sądy jedynie do rozważenia takiej możliwości w indywidualnym przypadku po przeprowadzeniu jego całościowej analizy.

Zdaniem Sądu Odwoławczego nie ma podstaw do zastosowania wobec oskarżonego tej instytucji.

Po pierwsze: Rażąca niewspółmierność kary zachodzić może tylko wówczas, gdy na podstawie ujawnionych okoliczności mających zasadniczy wpływ na jej wymiar można by przyjąć, że zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą, jaką należałoby wymierzyć w instancji odwoławczej a karą wymierzoną w I instancji.

Sąd odwoławczy nie zgodził się ze skarżącym, iż zastosowana wobec oskarżonego reakcja karna jest rażąco surowa. Ma zdanie, iż jest łagodna.

W tym kontekście należy uwzględnić, iż:

- oskarżony był wielokrotnie karany, w tym na kary bezwzględne pozbawienia wolności i za czyny przeciwko mieniu. W niedługiej perspektywie czasu okazał jednak powtarzającą się tendencję, iż ma skłonność do lekceważenia porządku prawnego. Wcześniejsze reakcje karne, w tym kary pozbawienia wolności, nie odniosły wobec niego pożądanych efektów w postaci utrwalenia postawy w kierunku przestrzegania porządku prawnego; dane te wskazują, iż w/w nie wyciągnął wystarczających wniosków z uprzednich skazań. Generalnie charakter dotychczasowych skazań wskazuje na występującą u oskarżonego demoralizację i prowadzenie pasożytniczego trybu życia ( zdobywanie pieniędzy przez popełnianie przestępstw );

- okoliczności popełnienia przypisanego mu czynu wskazują na wysoki stopień jego społecznej szkodliwości. Był on zaplanowany, wyrachowany, wymagał szeregu czynności wykonawczych, popełniony w ramach strategii życiowej sprawcy nastawionej na uzyskiwanie dochodów z działalności przestępczej;

- czyn z art. 286 § 1 kk jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Recydywa z art. 64 § 1 KK powoduje obligatoryjne obostrzenie tej kary. Wymierzenie oskarżonemu kary w wysokości 10 miesięcy pozbawienia wolności należy uznać za reakcję bardzo łagodną nie podlegającą korekcie na jego korzyść. Nie podlega ona warunkowemu zawieszeniu z uwagi na jego uprzednią karalność sprawcy. Sąd I instancji nie orzekł grzywny;

- oskarżony jest kawalerem, nie ma nikogo na utrzymaniu, przed osadzeniem w jednostce penitencjarnej nie pracował. Dane osobopoznawcze nie również nie zawierają okoliczności, które przemawiałyby za złagodzeniem sprawcy kary.

Brak jest jakichkolwiek argumentów, aby kara mogła być skorygowane w kierunku jej złagodzenia. Adekwatna reakcja karna nie może służyć premiowaniu skazanego przez ograniczenie jego odpowiedzialności karnej lecz rzeczywistemu oddaniu zawartości kryminalnej czynu, jakiego się dopuścił. Wymierzenie takiej kary prowadziłoby do bezpodstawnego i niezrozumiałego w danych realiach łagodnego traktowania sprawcy i nie osiągałoby zakładanych celów w zakresie prewencji indywidualnej i generalnej. W sprawie bowiem przeważają zdecydowanie okoliczności obciążające. Wymierzenie kary łagodniejszej lub mieszanej nie byłoby adekwatne do wagi czynu i sylwetki sprawcy oraz działałoby na niego demoralizująco, nie osiągałoby celów w zakresie prewencji generalnej.

Po drugie: zaakceptowanie propozycji rozstrzygnięcia o karze i wymierzenie kary sekwencyjnej przy zastosowaniu art. 37b KK nastąpiłoby z rażącą obrazą prawa materialnego. Skazanemu przypisano odpowiedzialność za czyn zakwalifikowany z art. 286 § 1 KK w zw. z art. 64 § 1 KK Przestępstwo popełnione zostało zatem w warunkach recydywy. Stosownie do art. 64 § 1 KK KK, skazując za przestępstwo popełnione w warunkach art. 64 § 1 KK sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia do wysokości górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Popełnienie przestępstwa w warunkach recydywy jest więc podstawą do nadzwyczajnego obostrzenia kary. Zważywszy, że czyn z art. 286 § 1 KK zagrożony jest karą od 6 miesięcy pozbawienia wolności do 8 lat, konsekwencją opisanego stanu rzeczy byłaby konieczność wymierzenia kary nie niższej od 7 miesięcy pozbawienia wolności. Art. 37b KK, który stanowi, że w sprawie o występek zagrożony karą pozbawienia wolności, niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 3 miesiące, a jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10 lat - 6 miesięcy, oraz karę ograniczenia wolności do 2 lat. Istotą problemu jest relacja między przepisami art. 37b KK a 64 § 1 KK. W piśmiennictwie przeważa pogląd, że instytucja uregulowana w art. 37b KK należy do sfery sądowego wymiaru kary ( zob. K. Kmąk, Sankcje kumulatywne od 1 lipca 2015 r. - rozważania na tle ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, Prok. Pr. 2018, z. 10, s. 112; A. Jezusek, Sekwencja kar pozbawienia wolności i kary ograniczenia wolności jako reakcja na popełnienie przestępstwa (art. 37b KK), PiP 2017, z. 5, s. 84; V. Konarska - Wrzosek (red.) Kodeks karny. Komentarz, Art. 37(b) teza 2, Lex; J. Majewski (w:) W. Wróbel (red.), A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Część I. Komentarz do art. 1 - 52, wyd. V, Art. 37(b) teza 3, Lex). Oznacza to fakultatywność stosowania omawianej instytucji, a także wyklucza możliwość uznania, że stanowi ona swoistą podstawę stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary. Konsekwencje obligatoryjnego obostrzenia kary pozbawienia wolności, wynikające z art. 64 § 1 KK, uniemożliwiały więc na gruncie tej sprawy zastosowanie instytucji z art. 37b KK. Nie można było skazanemu wymierzyć kary sekwencyjnej 3 miesięcy pozbawienia wolności i ograniczenia wolności do 2 lat

( obrońca nieprawidłowo postuluje wymierzenie sprawcy w ramach kary sekwencyjnej – grzywny ), skoro następstwem zastosowania nadzwyczajnego obostrzenia kary jest obowiązek wymierzenia kary nie niższej od 7 miesięcy pozbawienia wonności roku

( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2020 r., I KK 49/19, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2023 r., IV KK 412/23, Legalis ).

Obciążenie oskarżonego wydatkami za I instancję ( 40 zł ) było zasadne i ma wymiar wychowawczy. Prawo do ściągnięcia zasądzonych kosztów procesu przedawnia się z upływem 3 lat od kiedy należało je uiścić ( art. 641 KPK ), co daję oskarżonemu możliwość w dłuższej perspektywie czasu regulowania tych należności.

( Obrońca ) Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie, że oskarżony dopuścił się czynu z art. z art. 286 § 3 KK w zw. z art. 64 § 1 KK i wymierzenie mu kary ograniczenia wolności, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku - o zastosowanie przy wymiarze kary art. 37 b KK i wymierzenie za czyn z art. 286 § 1 KK w zw. z art. 64 § 1 KK - kary 3 miesięcy pozbawienia wolności i kary grzywny, z jednoczesnym utrzymaniem w mocy pozostałej części orzeczenia.

( Oskarżony ) Wniosek o znaczne złagodzenie kary pozbawienia wolności do 6 miesięcy. Nie obciążanie kosztami sądowymi.

Niezasadny

Brak podstaw prawnych do uwzględnienia wniosków w ramach podniesionych przez skarżących zarzutów. Wypadek mniejszej wagi zachodzi, gdy stopień społecznej szkodliwości oraz wina sprawcy są znacznie niższe niż w przypadku typu podstawowego. Wypadek mniejszej wagi jest to bowiem uprzywilejowana postać czynu o znamionach przestępstwa typu podstawowego, charakteryzująca się przewagą łagodzących elementów przedmiotowo-podmiotowych. Znamiona strony przedmiotowej obejmują w szczególności: rodzaj dobra, w które godzi przestępstwo, zachowanie się i sposób działania sprawcy, użyte środki, charakter i rozmiar szkody wyrządzonej lub grożącej dobru chronionemu prawem, czas, miejsce i inne okoliczności popełnienia czynu oraz odczucie szkody przez pokrzywdzonego. Natomiast do elementów strony podmiotowej należą: stopień zawinienia - premedytacja, dokładność w przygotowywaniu przestępstwa, upór w dążeniu do osiągnięcia przestępnego celu. Istota wypadku mniejszej wagi sprowadza się do stwierdzenia, iż obejmuje on przypadki realizacji znamion opisanych w typie podstawowym, które nastąpiły w takich okolicznościach przedmiotowo-podmiotowych, które wskazują, że czyn sprawcy nie jest na tyle niebezpieczny dla społeczeństwa i porządku prawnego, aby uzasadniało to stosowanie zwykłej, przewidzianej w zrealizowanym przez niego typie przestępnym sankcji karnej.

Argumenty wywiedzione w apelacji nie mogły doprowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku, przyjęcia wypadku mniejszej wagi, i złagodzenia zastosowanej reakcji karnej, bowiem nie pozwala na to waga czynu, jego wysoka społeczna szkodliwość, w kontekście sylwetki sprawcy i jego uprzedniej karalności.

Prawidłowa jest też ocena prawna przypisanego oskarżonemu czynu.

Zarzut rażącej niewspółmierności kary jako zarzut z kategorii ocen można zasadnie podnosić, gdy kara ( zastosowana reakcja karna ), jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy – innymi słowy, gdy w społecznym odczuciu jest karą niesprawiedliwą.

Zmiana wysokości orzeczonej kary ( reakcji karnej ) może w wyniku postępowania odwoławczego nastąpić jedynie wówczas, gdyby kara ta jawiła się jako „rażąco niewspółmierna". Owa niewspółmierność w ustawie została poprzedzona określeniem „rażąca”, co wyraźnie zaostrza kryterium zmiany wyroku z powodu czwartej podstawy odwoławczej. Określenie „rażąca" należy bowiem odczytywać dosłownie i jednoznacznie jako cechę kary, która istotnie przez swą niewspółmierność razi (oślepia).

Zdaniem sądu odwoławczego sankcja (jej rodzaj i wysokość) została tak dobrana, aby zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez oskarżonego. Efekt „odstraszający” kary ma wytworzyć przeświadczenie o nieopłacalności popełniania przestępstw w przyszłości, przekonanie o tym, że każde przestępstwo będzie karane odpowiednio surowo, a ponowne popełnianie podobnych czynów nieuchronnie prowadzić będzie do stosowania kar izolacyjnych.

Nie zasługuje na uwzględnienie wniosek oskarżonego o zwolnienie go od kosztów procesu w całości. Obciążenie go wydatkami za I instancję ma walor wychowawczy, a ich niewielska wysokość daje skazanemu szanse na ich spłatę.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

Wina i sprawstwo

Kara 10 miesięcy pozbawienia wolności

Obowiązek naprawienia szkody

Koszty sądowe za I instancję

Brak jest podstaw faktycznych i prawnych do korekty wyroku w tych zakresach.

Koszty procesu

2

3

Sąd odwoławczy zasądził od Skarby Państwa na rzecz adw. F. F. kwotę 1033, 20 złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym. Sąd odwoławczy zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze oraz za postępowanie przed sądem I instancji w odniesieniu do wydatków przekraczających 40 złotych, z uwagi na trudną sytuację osobistą i materialną oskarżonego.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wina

Kara

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do winy

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wina

Kara

Koszty sądowe

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W części

Co do winy

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

Wnioski

Zmiana