Oskarżony po leczeniu z uzależnienia od alkoholu bez obrońcy w pierwszej instancji. Sąd utrzymał wyrok

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 13 maja 2025r. sygn. II K 73/25

Podmiot wnoszący apelację

Obrońca

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

V. L.

Oskarżony leczył się w przeszłości z powodu uzależnienia od alkoholu. Nie jest upośledzony umysłowo ani chory psychicznie w sensie doznawanych ostrych objawów produktywnych. Występuje u niego zespół zależności alkoholowej. W wyniku wieloletniej intoksykacji alkoholem u oskarżonego doszło do wtórnych zmian charakterologicznych w postaci nadpobudliwości nerwowej, drażliwości, impulsywności, nasilających się po spożyciu alkoholu, upośledzenia wyciągania konstruktywnych wniosków z dotychczasowych doświadczeń życiowych, tendencji do obwiniania innych za swoje niepowodzenia życiowe, braku krytycyzmu do swojego picia i zachowań. W chwili popełnienia zarzucanego czynu karalnego miał zachowaną zdolność do rozpoznania jego znaczenia, jak i do pokierowania własnym postępowaniem. Brak jest podstaw klinicznych, aby przyjąć, że w czasie trwającego postępowania sądowego oskarżony miał zniesioną lub ograniczoną zdolność rozpoznania jego znaczenia lub pokierowania swoim postepowaniem. W aktualnym stanie zdrowia może brać udział w toczącym się postępowaniu; jest zdolny do samodzielnej i rozsądnej obrony.

-dokumentacja medyczna;

-opinia sądowo-psychiatryczna

-106,120;

-136;

Dokumentacja medyczna, opinia sądowo-psychiatryczna;

Załączona do akt dokumentacja medyczna została sporządzona przez właściwe organy, jest pełna, czytelna i zrozumiała. Opinia sądowo-psychiatryczna dotycząca poczytalności oskarżonego (w chwili czynu i w toku postępowania) jest wiarygodnym materiałem dowodowym; została wydana przez biegłych sądowych, którzy w bliskiej odległości czasowej osobiście badali oskarżonego oraz po zapoznaniu się przez nich z obszerną dokumentacją medyczną dotycząca leczenia się V. L. natury psychiatrycznej, a dokładnie głownie choroby alkoholowej; opinia jest podparta wiedza fachową, wyczerpująca, jednoznaczna i przekonująca w wyciągniętych wnioskach końcowych.

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

- zarzut rażącej obrazy przepisów postępowania tj. art. 79 § 3 i 4 kpk, a także jako zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej poprzez naruszenie art. 439 §1 pkt 10 kpk, mającej istotny wpływ na treść wyroku, polegający na rozpoznaniu sprawy przez sąd rejonowy bez udziału obrońcy, w sytuacji gdy w stosunku do oskarżonego zachodzi uzasadniona wątpliwość co do zdolności rozpoznania przez niego znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem, a także w zakresie tego, czy jest/był w stanie prowadzić samodzielnie rozsądną obronę, a zatem udział w rozprawie obrońcy oskarżonego – którego zabrakło w toku przedmiotowego postępowania;

- zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku poprzez błędne ustalenie, iż oskarżony nie leczył się psychiatrycznie;

Niezasadne

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Autor apelacji podniósł, iż w sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławczy związana z nieobecnością w sprawie obrońcy oskarżonego V. L., który jest osobą chorą psychicznie, leczącą się na taką chorobę i który w toku postępowania przed sądem rejonowym, ani nie był badany psychiatrycznie (pod kątem poczytalności i innych), ani nie był reprezentowany przez obrońcę.

Sąd Okręgowy zważył, że na etapie rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji nie zaistniało uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 10 kpk.

Sąd

meriti nie miał podstaw by powziąć wątpliwości, co do poczytalności oskarżonego w odniesieniu do zarzuconego mu czynu oraz co do zdolności udziału w rozprawie i prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Zgodnie z treścią protokołu przesłuchania oskarżonego w charakterze podejrzanego, ww. nie leczył się neurologicznie, ani psychiatrycznie, ani odwykowo (protokół o takiej treści oskarżony podpisał osobiście). Jedynym śladem mogącym wiązać się z ewentualnym wcześniejszym badaniem psychiatrycznym oskarżonego, była treść wcześniej wydanego wyroku (sygn. akt IIK 960/12 k. 18-19 akt), z którego wynikało, iż D. Myśliwy miał w owej sprawie ustanowionego obrońcę z urzędu; równie jednak dobrze jego obecność mogła wynikać z uwzględnienia wniosku oskarżonego opartego o zasadę „prawa ubogiego”.

Zasadniczym jednak pytaniem, ,przy ocenie zasadności wniesionej apelacji nie było to, czy Sąd Rejonowy powinien powziąć wątpliwości, o jakich mowa w art. 79 kpk, lecz

czy takie wątpliwości powziął, a dopiero w konsekwencji tego czy wydał postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów. Wynika to przykładowo z uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1977 r., VII KZP 11/77, w której stwierdzono, że dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego jest równoznaczne z istnieniem „uzasadnionej wątpliwości” co do jego poczytalności i powoduje obligatoryjną obronę. Taki pogląd jest też prezentowany w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego i tak: w postanowieniu z dnia 28 października 2020 r., II KK 295/20, stwierdzono, że „obrona obligatoryjna, o której mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 KPK powstaje od momentu, gdy organ procesowy powziął wątpliwości co do tego, czy sprawca mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenie lub pokierować swoim po-stępowaniem (art. 79 § 1 pkt 3 KPK w zw. z art. 31 § 1 KK), albo czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 KPK w zw. z art. 31 § 2 KK), a także wówczas, gdy wprawdzie brak jest wątpliwości wskazanych wyżej, ale istnieją one, w ocenie organu procesowego, co do tego, czy stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 KPK) i w celu wyjaśnienia którejkolwiek z tych wątpliwości dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy psychiatrów (art. 202 § 1 KPK)”. Taką interpretację zagadnienia Sąd Najwyższy przyjął także w wyrokach: z dnia 15 listopada 2022 r., IV KK 30/22 i z dnia 19 marca 2023 r., III KK 628/22, a podobnie na gruncie art. 79 § 2 kpk niejednokrotnie wskazywał, że w sytuacji określonej tym przepisem obligatoryjność korzystania przez oskarżonego z pomocy obrońcy oraz niemożność prowadzenia rozprawy bez udziału obrońcy następuje dopiero z chwilą wydania przez Sąd stosownego orzeczenia (zob. wspomniane postanowienie II KK 295/20, nadto postanowienia z: dnia 18 kwietnia 2012 r., IV KK 366/11; dnia 9 stycznia 2013 r., III KK 330/12; dnia 10 kwietnia 2014 r., IV KK 88/14).

Tak więc, w sytuacji, gdy Sąd

meriti nie uznał, że zachodzą uzasadnione wątpliwości, o których mowa w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk, wobec czego nie wydał postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów, niezasadnym jest oczekiwane przez apelanta uznanie, że zaistniało uchybienie określone w art. 439 § 1 pkt 10 kpk, co wymagałoby wydania wyroku kasatoryjnego. Potwierdzeniem powyższego jest także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.03.2024r. sygn. III KS 71/23 wydany na kanwie bardzo zbliżonego stanu faktycznego (dotyczącego uprzedniego leczenia się natury psychiatrycznej).

To dopiero Sąd Okręgowy, po załączeniu sygnalizowanych w apelacji dokumentów, powziął wątpliwości, co do poczytalności V. L.. Z tego powodu dopuścił dowód z opinii psychiatrycznej co do poczytalności oskarżonego w chwili czynu, w toku trwającego postepowania, a nadto co do możliwości prowadzenia samodzielnej obrony. Opiniowali biegli psychiatrzy, którzy w bardzo bliskiej odległości czasowej osobiście badali oskarżonego na potrzeby innego postepowania karnego. Ich opinia, jako logiczna, wyczerpująca i podparta wiedza fachowa w całości przekonuje. Oskarżony był i jest poczytalny, a dla obrony własnych praw może prowadzić samodzielną i rozsądna obronę. Zdaniem sądu odwoławczego opinia biegłych lekarzy psychiatrów jest wiarygodnym dowodem w sprawie.

W istniejących realiach procesowych wydanie wyroku kasatoryjnego było więc nieuzasadnione.

W postępowaniu przed Sądem I instancji oskarżony nie musiał mieć obrońcy. Taki wniosek tym bardziej przekonuje, gdy zważy się, że V. L. dopuścił się bardzo pospolitego przestępstwa, kierowania pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości, a nie czynu, który dla swojego zaistnienia wymaga szczególnej przebiegłości, bystrości, uzgodnionego planu, czy zaistnienia skomplikowanego

modus operandi.

Ponadto sąd rejonowy w sposób prawidłowy oraz dokładny przeprowadził postępowanie dowodowe oraz wnikliwie i wszechstronnie rozważył wszystkie dowody i okoliczności ujawnione w toku rozprawy, dokonując następnie na ich podstawie właściwych ustaleń faktycznych, co do samego przebiegu zdarzenia z udziałem V. L.. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone odpowiednio dokładnie i starannie. Ocena materiału dowodowego w zakresie czynu przypisanego oskarżonemu przez sąd rejonowy dokonana została z uwzględnieniem reguł sformułowanych w przepisach art. 5 kpk i art. 7 kpk Co więcej, jest ona oceną wszechstronną, bezstronną i jest zgodna z zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego. Sąd okręgowy nie stwierdził także błędów logicznych, jak i faktycznych w rozumowaniu sądu rejonowego. W związku z powyższym kontrola apelacyjna uzasadnia twierdzenie, że zaskarżony wyrok został, tak jak tego wymaga norma zawarta w art. 410 kpk, prawidłowo i w pełni oparty na poprawnie dokonanej ocenie materiału dowodowego, zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastosowana wobec sprawcy represja karna nie nosi natomiast cech rażącej niewspółmierności.

- o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji;

Niezasadny

- żaden z zarzutów apelacyjnych nie okazał się być zasadny, brak podstaw do wnioskowanego uchylenia wyroku;

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

- sprawstwo i wina;

- brak jest podstaw do korekty wyroku w tym zakresie,

Koszty procesu

2

W oparciu o treść art. 624 § 1 kpk sąd odwoławczy zwolnił oskarżonego od obowiązku zwrotu wydatków poniesionych w postępowaniu odwoławczym oraz od opłaty za drugą instancję - wobec trudnej sytuacji materialnej ww., a nadto wobec konieczności odbycia przez oskarżonego kary pozbawienia wolności o izolacyjnym charakterze (co nawet przy ewentualnym jej odbywania w ramach dozoru elektronicznego znacząco ogranicza możliwości zarobkowania).

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Wyrok Sądu Rejonowego w Opocznie z dnia 13 maja 2025 roku, w sprawie o sygn. akt II 73/25

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na korzyść

W całości

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Art. 439 k.p.k.

Wnioski

Uchylenie