Czyny popełnione po wcześniejszym wyroku nie tworzyły zbiegu, wyrok łączny uchylony

Część wstępna

Podmiot wnoszący apelację

Oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Wnioski

Uchylenie

Stanowisko sądu odwoławczego wobec zgłoszonych zarzutów i wniosków

Obraza prawa materialnego w innych przypadku niż wskazany w pkt 1 ( art. 438 kpk ), tj. art. 85 § 1 kk, art. 4 § 1 kk poprzez połączenie wyroków jednostkowych wymienionych w komparycji zaskarżonego wyroku łącznego i orzeczenie kary łącznej wobec skazanego, podczas gdy brak było podstaw do połączenia tych wyroków z uwagi na brak zbiegu przestępstw.

Zasadny

0.0.0.0.1Jak jednoznacznie wskazuje SN wyrok łączny jest to instytucja o charakterze normatywnym, której orzeczenie jest obligatoryjne – zob. np. uchw. SN z 25.2.2005 r., I KZP 36/04, OSNKW 2005, Nr 2, poz. 13; zob. także wyr. SN z 6.4.2006 r., IV KK 5/06, OSNwSK 2006, Nr 1, poz. 767, w których wskazano, że w razie spełnienia warunków z art. 85 kk, sąd jest obowiązany do wydania wyroku łącznego ). Nie ma przy tym swobody w doborze skazań podlegających łączeniu i nie może pominąć części z nich; celne jest też wskazanie zawarte w wyroku SN z 26.11.2008 r., IV KK 209/08, BPK 2009, Nr 2, s. 61, że „sąd wydając wyrok łączny ma obowiązek zbadania pod kątem warunków do orzeczenia kary łącznej, nie tylko prawomocnych wyroków zgłoszonych we wniosku, ale wszystkich wyroków w odniesieniu do osoby prawomocnie skazanej i w przypadku, gdy zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej, sąd jest zobowiązany do jej orzeczenia, bez względu na wniosek stron. Wydanie wyroku łącznego, w razie istnienia do tego warunków, jest obowiązkiem sądu” ( zob. także wyr. SN z 25.7.2007 r., V KK 200/07, OSNwSK 2007, Nr 1, poz. 1726).

Na podstawie art. 38 pkt 3 nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID – 19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086) – art. 85 § 1 kk otrzymał brzmienie : „Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z osobna wymierzane za zbiegające się przestępstwa”; tym samym przywrócono model orzekania kary łącznej obowiązujący do dnia 30 czerwca 2015 r.

W poprzednim modelu wymiaru kary łącznej, wprowadzonym nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. (obowiązującym w okresie od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 23 czerwca 2020 r.) podstawę wymiaru kary łącznej (art. 85 § 1-3 kk) stanowiły: kary jednostkowe (lub łączne): 1) tego samego rodzaju (lub inne podlegające połączeniu); 2) podlegające wykonaniu przynajmniej w części (z zastrzeżeniem art. 89 kk); 3) niezależnie od tego, czy wymierzono je za przestępstwa, które zostały popełnione przed zapadnięciem pierwszego, chociażby nieprawomocnego wyroku co do któregoś z tych przestępstw; 4) z ograniczeniem przewidzianym dla kary wymierzonej za przestępstwa popełnione w czasie, gdy wykonywana była inna kara (art. 85 § 3 kk), prowadząca do wykluczenia możliwości połączenia obu tych kar.

Natomiast aktualnie (od dnia 24 czerwca 2020 r.) wobec powrotu do pierwotnego modelu wymiaru kary łącznej (obowiązującego do dnia 30 czerwca 2015 r.) - podstawę wymiaru kary łącznej stanowią kary jednostkowe: 1) tego samego rodzaju (lub inne podlegające łączeniu); 2) wymierzone za przestępstwa, które zostały popełnione przed zapadnięciem pierwszego, chociażby nieprawomocnego wyroku co do któregokolwiek z tych przestępstw; 3) niezależnie od tego, czy zostały już wykonane.

Niewątpliwie zatem podstawową przesłanką wymierzenia kary łącznej jest aktualnie zaistnienie realnego (rzeczywistego) zbiegu przestępstw. Realny zbieg przestępstw będący podstawą wymierzenia kary łącznej ma miejsce wówczas, gdy sprawca popełnia dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadnie pierwszy wyrok - chociażby nieprawomocny – co do któregokolwiek z tych przestępstw. Podstawowym warunkiem zbiegania się dwóch lub więcej przestępstw popełnionych przez tego samego sprawcę jest stwierdzenie, iż nie zostały one przedzielone wyrokiem skazującym. Niezależnie bowiem od tego, ile przestępstw popełniono, ich łańcuch tworzący zbieg realny, stanowiący podstawę wymiaru kary łącznej zostaje przecięty w chwili wydania przez sąd pierwszej instancji wyroku skazującego co do któregokolwiek z nich.

Art. 4 kk regulujący zasady prawa karnego międzyczasowego, generalnie nie będzie miał zastosowania wtedy, jeżeli zasady intertemporalne w danej sprawie określają przepisy szczególne (np. art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2015 r. poz. 396 – zob. postanowienie SN z dnia 16 lutego 2017 r., II K 347/16, LEX nr 2284181). Takim szczególnym unormowaniem, w realiach przedmiotowej sprawy jest art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 roku o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID – 19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID – 19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086). Uregulowanie przewidziane w art. 81 w/w ustawy literalnie dotyczy jednakże tylko dwóch sytuacji, a mianowicie: pierwszej – gdy kary zostały prawomocnie orzeczone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 24 czerwca 2020 r. (art. 81 ust. 1) oraz drugiej – gdy kary zostały prawomocnie orzeczone po dniu wejścia w życie tej ustawy (art. 81 ust. 2) i wówczas (ściśle w odniesieniu do tych dwóch uregulowań) wyłączone jest stosowanie generalnej zasady prawa karnego międzyczasowego z art. 4 kk. Przepisy art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086) nie wyłączają stosowania art. 4 § 1 kk w sytuacji, gdy choćby jedna z kar, których połączenie sąd rozważa w postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego, została prawomocnie orzeczona do dnia 23 czerwca 2020 r. albo po tej dacie

( por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 13 października 2021 r. I KZP 2/21, Legalis ).

W przedmiotowej sprawie wyroki:

-Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 3 lipca 2023 roku w sprawie II K (...);

-Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 19 lipca 2024 roku w sprawie II (...);

zostały prawomocnie wydane po 24 czerwca 2020 roku ( również wszystkie czyny zostały popełnione po tej dacie ).

Dlatego irracjonalnym i całkowicie niezrozumiałym jest uwzględnienie przy wydaniu wyroku łącznego przez sąd I instancji – stanu prawnego obowiązującego w latach 2015-2020, w oparciu o kryterium kar podlegających jeszcze wykonaniu w odniesieniu do poszczególnych skazań. Stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku w tym zakresie jest błędne i sprzeczne z w/w regulacjami.

Sąd merytoryczny w sprawie o wydanie wyroku łącznego w pierwszej kolejności sprawdza istnienie wyżej wymienionych warunków do wydania wyroku łącznego. Brak warunków do wydania wyroku łącznego jako podstawa do umorzenia postępowania w oparciu o przepis art. 572 kpk, to taka sytuacja, w której nie zostały spełnione przesłanki ujęte w treści art. 85 kk. Sąd umarza w trybie art. 572 kpk postępowanie, wówczas gdy obiektywnie nie ma możliwości połączenia w wyrok łączny żadnego spośród skazań które dotyczą wnioskodawcy. Właśnie taka sytuacja procesowa w niniejszej sprawie miała miejsce.

Wobec tego, iż daty wydania prawomocnych wyroków skazujących ( podlegających łączeniu ) przypadały po dniu 24 czerwca 2020 r., to zgodnie z nowelizacją przepisów o wyroku łącznym i przepisem art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086), w rozpatrywanej sprawie zastosowanie musiały znaleźć przepisy Rozdziału IX Kodeksu karnego w brzmieniu nadanym tą ustawy nowelizującą. W tym miejscu przypomnieć należy, że stosownie do wykładni znaczenia zwrotu „zanim zapadł pierwszy wyrok” zawartego w przepisie art. 85 kk, której dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 36/04 (OSNKW 2005, z. 2, poz. 13), zwrot ten odnosi się do pierwszego chronologicznie wyroku, który zapadł przed popełnieniem przez sprawcę kolejnych przestępstw. Zarazem wyraźnie wskazano na możliwość (a nawet obowiązek) budowania kolejnych zbiorów składających się z wyroków spełniających warunki łączenia kar nimi orzeczonych. Możliwe jest bowiem wystąpienie nie tylko jednego zbiegu realnego, ale i dalszych, przy spełnieniu warunków określonych w art. 85 kk. Jednakże nawet przy kolejnych zbiegach obejmujących drugą, trzecią, itd. grupę przestępstw, zawsze wyjściowym punktem odniesienia będzie pozostawał ten chronologicznie „pierwszy wyrok”, zamykający kolejne grupy przestępstw pozostających w zbiegu. Oceny zbiegu realnego należy dokonywać z perspektywy postępowania sprawcy - czy kolejnych przestępstw dopuszcza się po wydaniu wobec niego wyroku (kolejnych wyroków), czy przed nim (nimi). Po zamknięciu zbioru zdefiniowanego w oparciu o kryterium pierwszego wyroku, należy więc poszukiwać takiego wyroku, który pozwoli zbudować kolejne ewentualne połączenie złożone z pozostałych wyroków dotychczas nie podlegających połączeniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II KK 233/16, Lex nr 2165561);

W tym stanie prawnym, rzeczą kluczową było zatem ustalenie przez sąd, które przestępstwa pozostają w zbiegu realnym, a następnie rozważenie, czy w tak ustalonych uwarunkowaniach, przy respektowaniu zasady specjalności wyrażonej w art. 607e kpk, jest możliwe orzeczenie kary łącznej. a jeżeli tak, to jakiej. Poczynienie powyższych ustaleń wymagało prawidłowego ustalenia pierwszego chronologicznie wyroku.

Tym orzeczeniem – w ramach analizy skazań dotyczących C. H. - jest wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 30 grudnia 2022 roku w sprawie II K 416/ 22, zmieniony wyrokiem Sadu Okręgowego w Toruniu z dnia 21 czerwca 2023 roku w sprawie IX Ka 189/23, za czyn z art. 310 § 2 kk popełniony w okresie od 3 do 5 listopada 2020 roku na karę 2 lat i6 miesięcy pozbawienia wolności.

Wymieniony wyrok pozostaje w zbiegu realnym z wyrokiem Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 3 lipca 2023 roku w sprawie II K 548/23, utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 27 października 2023 roku w sprawie IV Ka 548/23, w którym wymierzono:

-za czyn z art. 190 § 1 kk popełniany 14 lutego 2022 roku karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

-za czyn z art. 288 § 1 kk w zw. z art. 12 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk popełniany 15 lutego 2022 roku karę 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności;

co do których orzeczono karę łączną pozbawienia wolności w wysokości 1 roku i 8 miesięcy;

albowiem czyny w tej sprawie zostały popełnione przed zapadnięciem nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu.

Zgodnie jednak z treścią, statuującego zasadę specjalności art. 607e § 1 kpk, osoby przekazanej w wyniku wykonania nakazu nie można ścigać za przestępstwa inne niż te, które stanowiły podstawę przekazania, ani wykonać orzeczonych wobec niej za te przestępstwa kar pozbawienia wolności albo innych środków polegających na pozbawieniu wolności. Z kolei stosownie do art. 607e § 3 pkt 6 i 7 kpk, przywołanego powyżej przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli osoba ścigana wyraziła zgodę na przekazanie i zrzekła się korzystania z prawa określonego w § 1 lub po jej przekazaniu, złożyła przed sądem właściwym do rozpoznania sprawy oświadczenie o zrzeczeniu się korzystania z prawa określonego w § 1 w odniesieniu do czynów popełnionych przed przekazaniem.

Analiza akt niniejszej sprawy, prowadzi do wniosku, że Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. procedując w przedmiocie wydania wyroku łącznego, miał na uwadze wszystkie wskazane komparycji zaskarżonego wyroku prawomocne skazania objęte ENA; natomiast sprawa II (...) Sądu Rejonowego w (...), znajdująca się wówczas również na etapie postępowania wykonawczego nie była objęta przekazaniem w wyniku wykonania ENA. Zauważyć przy tym należy, że skazany do tej pory nie zrzekł się korzystania w tej sprawie z zasady specjalności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego niekwestionowany jest pogląd, że zasada specjalności sformułowana w art. 607e § 1 kpk stanowi przesłankę ujemną dla orzeczenia kary łącznej obejmującej kary pozbawienia wolności, wymierzone za przestępstwa inne, niż te, które stanowiły podstawę wydania na podstawie europejskiego nakazu aresztowania. Rażące naruszenie art. 607e § 1 kpk i zawartej w nim zasady specjalności stanowić będzie zarówno wydanie wyroku łącznego obejmującego kary pozbawienia wolności nieobjęte decyzją o przekazaniu, niezależnie od zasady przyjętej za podstawę ukształtowania kary łącznej, jak i wykonanie uprzednio orzeczonej kary łącznej obejmującej takie kary (tak np. w wyrokach z: 20 października 2011 r. sygn. akt III KK 140/11, Lex 1044023; 14 stycznia 2014 r. sygn. akt V KK 357/13, Lex 1491071; 13 stycznia 2016 r. sygn. akt III KK 471/15, Lex 1956353; 6 grudnia 2018 r. sygn. akt IV KK 502/17, Lex 2627992; 12 października 2022 r. sygn. akt I KK 343/22, Lex 3521321; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt II KK 426/23, Lex 3652111). Uchylenie przeszkody do wydania wyroku obejmującego kary pozbawienia wolności za inne czyny popełnione przez skazanego przed przekazaniem i niewskazane w orzeczeniu o przekazaniu, przy jednoczesnym braku oświadczenia państwa wykonania nakazu, może nastąpić poprzez wyrażenie przez skazanego zgody na wykonanie tych kar i zrzeczenia się korzystania z zasady specjalności po przekazaniu, przy czym zrzeczenie to winno nastąpić w sposób jednoznaczny, dobrowolny, ze świadomością konsekwencji, a także poprzedzać wydanie wyroku łącznego (np. wyrok Sądu Najwyższego z 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt II K 181/09, Lex 519672).

Dlatego sąd odwoławczy nie rozszerzył przedmiotu tego postępowania o wydanie wyroku łącznego o wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 30 grudnia 2022 roku w sprawie II K 416/ 22

Natomiast drugie ze skazań uwzględnionych w ramach przedmiotu niniejszego postępowania dotyczy wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 19 stycznia 2024 roku w sprawie II K (...), w którym wymierzono:

-za czyn z art. 226 § 1 KK popełniony 12 lipca 2023 roku, karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

-za czyn z art. 226 § 1 KK popełniony 14 lipca 2023 roku, karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

-za czyn z art. 224 § 2 KK popełniony 14 lipca 2022 roku, karę 5 miesięcy pozbawienia wolności;

co do których orzeczono karę łączną pozbawienia wolności w wysokości 8 miesięcy.

Czyny te zostały popełnione po wydaniu ( chociażby nieprawomocnego ) wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 3 lipca 2023 roku w sprawie II K 548/23.

W konsekwencji wyroki ujęte w komparycji zaskarżonego wyroku nie pozostają w zbiegu realnym wymaganym przez art. 85 kk.

Konsekwencją zaś braku warunków do wydania wyroku łącznego jest umorzenie postępowania w tym przedmiocie ( art. 572 kpk ). Dlatego sąd odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok łączny i umorzył postepowanie karne w odniesieniu do skazań jednostkowych opisanych w punktach I i II części wstępnej zaskarżonego wyroku.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 572 kpk.

Zasadny

Przepis art. 572 kpk ma zastosowanie tylko wtedy, gdy w ogóle brak jest warunków do wydania wyroku łącznego, a więc gdy z orzeczonych wobec skazanego wyroków nie można orzec żadnej kary łącznej. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy brak jest warunków materialnoprawnych orzeczenia kary łącznej określonych w art. 85 kk.

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Konieczność umorzenia postępowania

Sąd odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok łączny i umorzył postepowanie karne w odniesieniu do skazań jednostkowych opisanych w punktach I i II części wstępnej zaskarżonego wyroku. Powody tego rozstrzygnięcia zostały wskazane wyżej. Przepis art. 572 kpk ma zastosowanie tylko wtedy, gdy w ogóle brak jest warunków do wydania wyroku łącznego, a więc gdy z orzeczonych wobec skazanego wyroków nie można orzec żadnej kary łącznej. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy brak jest warunków materialnoprawnych orzeczenia kary łącznej określonych w art. 85 kk.

Koszty procesu

2

Sąd odwoławczy wydatkami w sprawie obciążył Skarb Państwa ( art. 632 pkt 2 kpk, art. 635 kpk ).

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

Prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

Kara łączna

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W całości

Co do kary

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Wnioski

Uchylenie