Sąd podwyższył nawiązkę dla kobiety poszkodowanej w karambolu do 10 tys. zł

Część wstępna

Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 21 października 2025 roku w sprawie o sygn. akt II K 601/24

Podmiot wnoszący apelację

Inny

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana

Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

.

STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Zarzuty:

- obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 46 par 2 kk w zw. z art. 361 par 12 kc poprzez orzeczenie na rzecz oskarżycielki posiłkowej nawiązki w kwocie 2.000 zł. z pogwałceniem reguł odpowiedzialności odszkodowawczej i znaczne zaniżenie rozmiaru krzywdy i szkody, co skutkowało zasądzeniem nawiązki w kwocie rażąco zaniżonej;

- obrazy prawa procesowego mogącej mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, w szczególności poprzez nieprawidłową ocenę rozmiaru krzywdy jakiej doznała pokrzywdzona, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowody dowodzi, że Pokrzywdzona wskutek wypadku doznała zarówno licznych obrażeń fizycznych, jak również rozstroju zdrowia psychicznego, co stanowiło podstawę do orzeczenia nawiązki w kwocie wnioskowanej przez Pokrzywdzoną, tj. 50 000,00 zł;

- błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę i mających wpływ na treść wyroku polegającego na uznaniu, że kwota nawiązki w wysokości 2000,00 zł jest adekwatna do wyrządzonej pokrzywdzonej szkody, w sytuacji gdy obrażenia Pokrzywdzonej, wpływ wypadku na jej zdrowie, w tym zdrowie psychicznie uzasadniały orzeczenia nawiązki w wyższej kwocie;

Częściowo zasadne

Ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji, odnoszące się do sprawstwa i winy oskarżonej, w zakresie zarzucanego jej czynu są prawidłowe, gdyż stanowią wynik nie budzącej żadnych zastrzeżeń i zgodnej z art. 7 k.p.k., oceny zebranych w sprawie dowodów. Na sprawstwo oskarżonej zarzuconego jej czynu wskazują dowody takie jak: częściowo wyjaśnienia oskarżonej, zeznania świadków X. Ł., J. E., S. A., I. Ł., notatki urzędowe, protokół oględzin miejsca, pojazdów, dokumentacja fotograficzna, opinie sądowo lekarskie oraz dokumentacja medyczna. Sprawstwo oskarżonej zarzuconego jej czynu nie było także kwestionowane.

Sąd odwoławczy uznał za częściowo słuszny uznał zarzuty apelanta, sprowadzające się do uznania, iż zasądzona na rzecz oskarżycielki posiłkowej nawiązka jest rażąco zbyt niska.

Poza sporem pozostaje okoliczność, że nawiązka orzekana na podstawie art. 46 § 2 kk powinna być wymierzana z uwzględnieniem rozmiaru krzywdy wyrządzonej pokrzywdzonemu, ocenianej przez pryzmat subiektywnych doznań osoby pokrzywdzonej, sposobu działania sprawcy, a także tego, jaki wpływ na stan psychiczny osoby pokrzywdzonej wywołało znalezienie się w sytuacji ofiary przestępstwa. Sytuacja materialna, czy majątkowa sprawcy, nie ma więc wpływu na wymiar tego środka w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Wskazując, że podstawowym kryterium oceny prawidłowości orzeczenia sądu rejonowego „ powinna być analiza wyrządzonej pokrzywdzonemu krzywdy, którą należy ocenić m.in. przez pryzmat subiektywnych doznań osoby pokrzywdzonej”, sąd orzekał nawiązkę na podstawie art. 46 § 2 kk, a więc środek karny, którego zasadniczym celem jest nie tyle kompensacja szkody/krzywdy, lecz wzmocnienie prewencyjno-wychowawczego oddziaływania kary. Sąd rejonowy słusznie skorzystał z instytucji nawiązki z art. 46 § 2 kk., gdyż niewątpliwym było spowodowanie przez oskarżoną szkody na zdrowiu oskarżycielki posiłkowej, a przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego, w celu ustalenia wysokości owej szkody, w tym należnego odszkodowania i zadośćuczynienia, znacząco przedłużyłoby postępowanie w sprawie karnej.

Przypomnieć bowiem należy, że zgodnie z treścią - w razie skazania, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej sąd orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Stosowanie przepisów prawa cywilnego oznacza m.in., że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Tak więc osoba, która żąda zasądzenia na jej rzecz odszkodowania lub zadośćuczynienia winna wykazać stosownymi środkami dowodowymi, nie tylko fakt zaistnienia szkody, ale również i jej wysokość. Dodatkowo podnieść też należy, że ustalenie w postępowaniu karnym odpowiedniej i właściwej kwoty zadośćuczynienia jest bardzo trudne i ma charakter ocenny. Analogicznie do postępowań cywilnych o zasądzenie zadośćuczynienia, prawidłowe orzeczenie w tej kwestii wymagałoby bowiem ustalenia procentu uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego, co z kolei wymagałoby przeprowadzenia specjalistycznych opinii biegłych. Nie jest natomiast dopuszczalną sytuacja, kiedy postępowanie karne, którego główną rolą jest przecież doprowadzanie do skazania osoby winnej popełnienia przestępstwa (czynu karalnego), przekształciłoby się w długotrwały proces, w którym do rozstrzygnięcia pozostawałyby już tylko kwestie cywilistyczne. Ustawodawca nie bez kozery wprowadził zatem przepis art. 46 § 2 kk., zgodnie z którym, jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w art. 46 § 1 kk. jest znacznie utrudnione, sąd może orzec zamiast tego obowiązku nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego. Idea tak rozumianej treści powyższego przepisu wyrażona została między innymi w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2014 roku - V KK 19/14, który stwierdził, że sięganie po instytucję nawiązki przewidzianą w art. 46 § 2 kk ma rację bytu wtedy, gdy ustalanie wysokości szkody lub krzywdy wymuszałoby na sądzie dodatkowe procedowanie w celu prawidłowego określenia wielkości każdego z rodzajów tych szkód.

W ocenie sądu odwoławczego sąd w nienależytym jednak stopniu uwzględnił następstwa doznanych przez X. Ł. urazów, w tym psychicznych, jak również konieczność leczenia rehabilitacyjnego, w tym wizyt prywatnych, czas trwania leczenia i czas rekonwalescencji, okres pozostawania na 3 tygodniowym zwolnieniu lekarskim, fakt utraconych dochodów przez pokrzywdzoną oraz to, że całe zdarzenie4 wynikało z brawurowej jazdy oskarżonej, która rzec można potocznie: spowodowała karambol z udziałem kilku aut. Z załączonej do akt, bardzo obszernej, szczegółowej i niebudzącej żadnej wątpliwości dokumentacji medycznej wynika, że pokrzywdzona zmuszona była w okresie kilkutygodniowym do korzystania z kołnierza ortopedycznego, spała wówczas w pozycji siedzącej, odczuwała i odczuwa nadal dolegliwości bólowe, które łagodzone były środkami przeciwbólowymi. Z dokumentacji tej przekonująco wynika także, że pokrzywdzona mierzy się, oprócz dolegliwości bólowych, także z traumą psychiczną, co spowodowało konieczność jej leczenia psychologicznego; ma lęk przed jazdą samochodem, powracają do niej negatywne wspomnienia związane z wypadkiem i jego formą (karambol).

Strona pokrzywdzona zaoferowała, jako dowody w sprawie, kartę informacyjną leczenia szpitalnego, dokumentację medyczną (MR stawu kolanowego, TK Głowy i rtg, historie wizyt w Centrum (...), historie choroby z Poradni (...) w Ł. i (...) Publicznego ZOZ w Ł., zaświadczenie lekarskie z MOPS w P. ) i fotograficzną doznanych urazów.

Zdaniem sądu odwoławczego przedstawiony przez stronę pokrzywdzoną rozmiar doznanych przez nią cierpień fizycznych i psychicznych uzasadnia przyjęcie kwoty 10.000 zł. nawiązki, która jest dostosowana w rozsądnych granicach do poziomu krzywdy, rozmiarów poniesionego dotychczas, a udokumentowanego leczenia. Taka tylko kwota z jednej strony nie jest nadmierna czy wygórowana, a z drugiej nie ma charakteru tylko symbolicznego, jako oderwana od stopy życiowej społeczeństwa i okoliczności czynu, a zatem orzeczona w rozsądnych granicach.

Jakkolwiek ani przepisy prawa karnego, ani cywilnego nie zawierają precyzyjnych kryteriów, jakimi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia (bądź orzekanej w jego miejsce nawiązki), tym niemniej zadośćuczynienie (nawiązka), mając na swój sposób charakter uznaniowy, musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość, adekwatną w stosunku do doznanej krzywdy i utrzymaną w rozsądnych granicach.

W ocenie sądu odwoławczego ukształtowanie przez sąd

meriti nawiązki na poziomie 2.000 zł. miało właśnie taki symboliczny charakter.

Natomiast wskazać należy skarżącemu, że urazy, jakich doznała pokrzywdzona należą do kategorii średnich (nie doszło do złamań, urazów neurologicznych, nie było konieczności hospitalizacji, oskarżona opuściła pojazd o własnych siłach, była przytomna, w logicznym kontakcie słownym). Urazy nie spowodowały także trwałego okaleczenia, czy oszpecenia.

Skarżący zdaje się także nie dostrzegać, że orzeczenie sądu I instancji nie zamyka pokrzywdzonej drogi do dochodzenia dalszych roszczeń o charakterze majątkowym na drodze postępowania cywilnego. Jeśli więc, w ocenie oskarżycielki posiłkowej/jej pełnomocnika, rozstrzygnięcie sądu odwoławczego nie wyczerpuje w pełni roszczeń majątkowych związanych z popełnionym na szkodę pokrzywdzonej przestępstwem, może ona wystąpić na drogę procesu cywilnego, w ramach którego może wykazywać wysokość poniesionej szkody/krzywdy, a tym samym oczekiwać pełnego zaspokojenia swoich roszczeń majątkowych, także ewentualnie przed ubezpieczycielem.

W ocenie sądu okręgowego, zważywszy na całokształt okoliczności podmiotowych i przedmiotowych rzutujących na wymiar orzeczonej w stosunku do oskarżonej samoistnej kary grzywny (przy zastosowaniu w podstawie prawnej wymiaru kary przepisu art. 37 a kk) wskazać należy, iż sąd rejonowy uwzględnił je w stopniu dostatecznym, umożliwiającym prawidłową realizację zasad wymiaru kary. Orzeczona kara grzywny nie jest nadmierna i dostateczny sposób winna spełnić swe cele w zakresie obu prewencji,

- wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od oskarżonej na rzecz pokrzywdzonej kwoty 48.000 zł. tytułem nawiązki;

Częściowo zasadny

- zmiana zaskarżonego wyroku w sposób postulowany przez skarżącego spowodowałaby, że wyrok byłby niewspółmiernie surowy; natomiast adekwatną do doznanych krzywd fizycznych, psychicznych, ekonomicznych w ocenie sądu odwoławczego będzie kwota 10.000 zł.;

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego

Przedmiot utrzymania w mocy

- sprawstwo, wina, kara;

Skoro brak było podstaw do zmiany czy uchylenia zaskarżonego wyroku z urzędu, to sąd okręgowy w pozostałej części (poza wysokością orzeczonej nawiązki) utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

Przedmiot i zakres zmiany

Sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że podwyższył orzeczoną nawiązkę do kwoty 10.000 zł., w pozostałym zakresie utrzymał wyrok w mocy.

Skoro zarzut podniesiony w apelacji okazał się częściowo zasadny to sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok.

Koszty procesu

pkt 2

Wysokość opłaty za postępowanie odwoławcze od oskarżonej, sąd okręgowy ustalił w oparciu o treść art. 3 ust.1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 roku o opłatach w sprawach karnych (tekst jednolity: Dz.U. z . Nr 27, poz. 152 z późn. zm.), a o pozostałych kosztach postępowania odwoławczego, orzekł na podstawie art. 636 par 1 kpk.

Granice zaskarżenia

Podmiot wnoszący apelację

pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

skarżone rozstrzygnięcie, co do wysokości nawiązki

Kierunek i zakres zaskarżenia

Na niekorzyść

W części

Co do kary

Co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

Podniesione zarzuty

Art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

Art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

Art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

Wnioski

Zmiana