Kredyt indeksowany frankiem klientów przeciwko bankowi. SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej banku

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze

kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący

wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w

art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i

uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –

I CSK 1036/25

2

zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi

kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach

Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 1 października 2024 r. (sygn. akt V ACa 1671/22), pełnomocnik

pozwanej Banku spółki akcyjnej w W., jak wynika z treści wniosku oraz jego

uzasadnienia, wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania, powołując się na

przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. potrzebę wykładni przepisów

prawa. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu odnosi się wyłącznie do tej

podstawy.

W treści wniosku wskazano również art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., odnoszący się

do przesłanki oczywistej zasadności skargi, ale w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania brak jest jakichkolwiek twierdzeń, argumentów

czy wywodów uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej z tej przyczyny, co

prowadzi do wniosku, że powołanie tej przyczyny miało charakter wyłącznie

formalny lub nastąpiło omyłkowo – bez zamiaru rzeczywistego jej podniesienia.

Odnosząc się do przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazanej przez skarżącą, Sąd Najwyższy stwierdza, że nie została ona wykazana

w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.

Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., dotycząca potrzeby wykładni

przepisów prawnych, wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi

wątpliwości, określenia zakresu tej wykładni oraz przedstawienia, na czym polegają

trudności interpretacyjne. Konieczne jest również wykazanie, że mają one

rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości

związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że

treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym

orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli

podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w

orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy

I CSK 1036/25

3

różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07, oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości

wskazane przez skarżącego muszą istnieć również w chwili orzekania w

przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga przytoczenia orzeczeń, które

wskazują na rzeczywistą i aktualną rozbieżność w wykładni przepisów (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Skarżąca jako problem interpretacyjny wskazała potrzebę wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c., podnosząc, że przepisy te budzą poważne wątpliwości i wywołują

rozbieżności w orzecznictwie sądów w zakresie skutków uznania postanowień

umownych za abuzywne i możliwości ich zastępowania przepisami

dyspozytywnymi (art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c. w brzmieniu nadanym

nowelizacją z dnia 23 października 2008 r.).

W ocenie Sądu Najwyższego w aktualnym stanie orzeczniczym nie zachodzi

wskazana przez skarżącą przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Analiza

powołanych przez skarżącą rozstrzygnięć nie wykazuje istnienia rzeczywistego

sporu interpretacyjnego, który uzasadniałby nadal potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i

2 k.c. Problematyka skutków uznania klauzuli indeksacyjnej, zawartej w umowie

kredytu, za abuzywną oraz możliwości jej częściowego usunięcia i zastąpienia

przepisami dyspozytywnymi była już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć

zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że postanowienia umowne

przyznające bankowi jednostronną swobodę w ustalaniu kursów walut są

sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta, a ich

eliminacja prowadzi co do zasady do upadku mechanizmu indeksacyjnego i

nieważności umowy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada 2022 r., II

CSKP 1153/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 19 stycznia 2024 r., II

CSKP 874/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, oraz wyroki Trybunału

I CSK 1036/25

4

Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil

Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG,

ECLI:EU:C:2019:819 oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B., U.B., M.B. przeciwko

X S.A., ECLI:EU:C:2023:216).

W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP

6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), której nadano moc zasady prawnej, wskazano, że

zastąpienie postanowień abuzywnych przepisami dyspozytywnymi jest

dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, przy łącznym spełnieniu trzech

przesłanek. W szczególności podkreślono, że umowa nie może obowiązywać bez

eliminowanego postanowienia; że brak uzupełnienia wywołałby szczególnie

niekorzystne skutki dla konsumenta – oceniane indywidualnie, z uwzględnieniem

jego stanowiska; oraz że luka może zostać wypełniona wyłącznie przepisem

dyspozytywnym lub innym przepisem stosowanym za zgodą stron. Skarga

kasacyjna nie zawiera argumentacji, która – w kontekście przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 2 k.p.c. – uzasadniałaby potrzebę ponownej wykładni tych kryteriów ani

wskazywała na istnienie rzeczywistych wątpliwości interpretacyjnych.

W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości ani

abuzywny charakter klauzul odsyłających do tabel kursowych banku, ani

konsekwencje ich eliminacji, obejmujące upadek mechanizmu indeksacyjnego oraz

brak możliwości zastąpienia tych postanowień przepisami dyspozytywnymi. W

szczególności wykluczone jest utrzymanie umowy jako kredytu złotowego

oprocentowanego według stawki LIBOR, gdyż prowadziłoby to do przekształcenia

charakteru zobowiązania w sposób sprzeczny z naturą stosunku prawnego oraz

konstrukcją umowy przyjętą przez strony w chwili jej zawarcia (por. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 11 grudnia 2019 r., V

CSK 382/18; z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP

285/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22).

Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. m.in. wyroki: z 14 marca 2019 r., C-118/17,

Zsuzsanna Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 3

października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819), w

I CSK 1036/25

5

których podkreślono, że sąd krajowy nie może przekształcać charakteru

zobowiązania ani zastępować klauzul abuzywnych rozwiązaniami prowadzącymi do

zmiany istoty umowy. Argumentacja skarżącej zmierzająca do „uzłotowienia”

umowy lub utrzymania jej w mocy poprzez zastosowanie przepisów

dyspozytywnych pozostaje zatem w oczywistej sprzeczności z jednolitą linią

orzeczniczą i nie ujawnia żadnej potrzeby wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w

rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (zob. szerzej m.in. uzasadnienie postanowienia

Sądu Najwyższego z 30 grudnia 2025 r. m I CSK 2498/24).

Utrwalona jest również wykładnia przepisów powołanych przez skarżącego,

zgodnie z którą definitywna bezskuteczność klauzul abuzywnych prowadzi do

nieważności umowy, jeżeli brak jest dopuszczalnej regulacji zastępczej, a

konsument nie potwierdził postanowień niedozwolonych. Wynika to wprost z

powołanej już uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021

r., III CZP 6/21 oraz późniejszych orzeczeń (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z

16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z 25

października 2023 r., II CSKP 820/23, z 9 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz z 6

września 2024 r., II CSKP 1644/22). W szczególności według ukształtowanego

orzecznictwa co do zasady wyłączona jest możliwość zastąpienia niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego

2025 r., II CSKP 1545/22 oraz z 28 lutego 2025 r., II CSKP 1277/24).

W realiach umów kredytów indeksowanych jedynym przepisem art. 358 k.c.

mogącym wchodzić w grę jako norma dyspozytywna jest § 2. Próby uzupełniania

luki przepisami art. 358 § 2 k.c., art. 41 Prawa wekslowego czy art. 65 k.c. zostały

jednak odrzucone w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który konsekwentnie

przyjmuje się, że art. 358 § 2 k.c. nie znajduje zastosowania do kredytów

indeksowanych, w których waluta obca pełni wyłącznie funkcję przeliczeniową.

Przepis ten wszedł w życie dopiero w dniu 24 stycznia 2009 r., ustawą z dnia 23

października 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Prawo

dewizowe (Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506), a brak jest przepisów

intertemporalnych pozwalających na jego stosowanie do umów zawartych przed tą

I CSK 1036/25

6

datą. Z tego względu art. 358 § 2 k.c. nie może być stosowany retroaktywnie ani

wykorzystywany do uzupełniania treści umów zawartych przed jego wejściem w

życie, co potwierdza konsekwentnie orzecznictwo Sądu Najwyższego (m.in. wyroki

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z 13 maja

2022 r., II CSKP 405/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 31 stycznia

2023 r., II CSKP 941/22). Z kolei art. 41 Prawa wekslowego dotyczy wyłącznie

zobowiązań wekslowych, odnosi się jedynie do przeliczenia sumy wekslowej w dniu

płatności i nie może być stosowany ani wprost, ani przez analogię do umów

kredytowych, w szczególności nie reguluje żadnego mechanizmu waloryzacyjnego

(zob. powołane wyżej wyroki Sądu Najwyższego oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z 15 maja 2025 r., I CSK 3415/23). Również Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w szczególności w wyrokach z 3 października

2019 r., C-260/18, oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22, konsekwentnie wskazuje, że

art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie

nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L. 1993.95.29 z

dnia 1993.04.21) sprzeciwia się uzupełnianiu luk w umowie przepisami o

charakterze ogólnym, zasadami słuszności lub zwyczajami, a także jakiejkolwiek

wykładni prowadzącej do zachowania/przywrócenia równowagi kontraktowej wbrew

woli konsumenta. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie TSUE

wykluczającym zastępowanie klauzul abuzywnych wykładnią oświadczeń woli stron

lub przepisami dyspozytywnymi (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-260/18, K.

Dziubak, i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco

Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,

ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282 i

z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673). W

konsekwencji zarówno art. 358 § 2 k.c., jak i art. 41 Prawa wekslowego nie mogą

stanowić podstawy do uzupełnienia luki powstałej po eliminacji klauzul

abuzywnych, a ich treść i zakres zastosowania nie budzą żadnych wątpliwości

interpretacyjnych. Powołanie się przez skarżącą na te przepisy nie ujawnia zatem

potrzeby wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Należy podkreślić, że zagadnienia podnoszone przez skarżącą nie mają

cech nowości wymaganej dla uzasadnienia przyjęcia skargi kasacyjnej do

I CSK 1036/25

7

rozpoznania ani nie ujawniają potrzeby wykładni przepisów prawa w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Kwestie te były przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu

Najwyższego, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych. W

międzyczasie ukształtowała się jednolita i stabilna linia orzecznicza dotycząca

skutków stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych oraz braku możliwości

ich zastępowania przepisami dyspozytywnymi. W świetle aktualnego dorobku

judykatury skarga jest wtórna i nieaktualna, co wyłącza możliwość jej przyjęcia do

rozpoznania.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie istnieją obecnie rozbieżności w

orzecznictwie dotyczące wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. Wskazywane przez nią

rozstrzygnięcia pochodzą sprzed ukształtowania się jednolitej linii orzeczniczej i

utraciły aktualność w świetle późniejszych, konsekwentnych orzeczeń Sądu

Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skarga kasacyjna

powiela argumentację, która była już wielokrotnie oceniana i jednolicie odrzucana w

postępowaniach kasacyjnych, co potwierdzają liczne postanowienia o odmowie

przyjęcia skargi (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 kwietnia 2024 r.,

I CSK 2225/23, z 23 lipca 2024 r., I CSK 2403/23, z 13 grudnia 2024 r., I CSK

57/24, z 20 grudnia 2024 r., I CSK 2478/23, z 15 kwietnia 2025 r., I CSK 1167/24, z

17 kwietnia 2025 r., I CSK 1257/24., z 22 maja 2025 r., I CSK 1009/24, z 29 maja

2025 r., I CSK 747/24 i I CSK 3628/23, z 28 sierpnia 2025 r., I CSK 63/24, z 25

listopada 2025 r., I CSK 2176/24, z 30 grudnia 2025 r., I CSK 2498/24, a także

wyrok z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22 oraz z 6 listopada 2025 r., II CSKP

67/23 wraz z powołanym tam szerokim orzecznictwem).

Wobec powyższego, przedstawione w skardze kasacyjnej twierdzenia o

potrzebie wykładni przepisów nie spełniają przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Ich rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy nie jest niezbędne ani dla ukierunkowania

praktyki sądowej, ani dla zapewnienia jednolitości wykładni prawa. Argumentacja

zawarta we wniosku, zestawiona z motywami zaskarżonego wyroku oraz aktualnym

dorobkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej, nie daje podstaw do kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w objętej

nim materii. Skarga kasacyjna jako środek o charakterze publicznoprawnym, nie

służy rozstrzyganiu jednostkowych sporów, lecz kształtowaniu wykładni prawa w

I CSK 1036/25

8

interesie ogólnym, czego w niniejszej sprawie brak. Skarżąca nie wykazała więc, by

w dacie orzekania zachodziła rzeczywista potrzeba ponownej wykładni wskazanych

przepisów oraz odniesienia się do poruszonej problematyki. Skarga kasacyjna nie

zasługuje zatem na przyjęcie do rozpoznania.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

39813 § 1 k.p.c.).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.,

obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[SOP]