Bank twierdził, że kredytobiorcy mogli negocjować kurs franka. SN odmówił przyjęcia skargi

Wyrokiem z 25 października 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu,

rozpoznając apelację pozwanego Banku od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej

Górze z 16 stycznia 2024 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że (pkt 1):

1. w punkcie IV - określił zasądzone na rzecz powodów koszty procesu na

kwotę 11 834 zł, nie naruszając tego punktu w pozostałym zakresie;

I CSK 1108/25

2

2. dodał punkt V o treści: „zarządza zwrócić stronom: - powodom 2.000 zł

zaliczki na poczet kosztów opinii biegłego, - stronie pozwanej 2.000 zł

zaliczki na poczet kosztów opinii biegłego”,

3. dodał punkt VI o treści: „obciąża Skarb Państwa kosztami w postaci

należności przyznanych biegłemu sądowemu M.T.”;

W pozostałym zakresie apelację pozwanego oddalił (pkt 2) oraz rozstrzygnął

o kosztach postępowania (pkt 3).

W wyniku postępowania apelacyjnego pozostało w mocy rozstrzygnięcie

ustalające nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu

mieszkaniowego z 10 kwietnia 2008 r., zawartej przez powodów z poprzednikiem

prawnym pozwanego oraz zasądzające na rzecz powodów 117 980,28 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Z ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że

powodowie zawarli jako konsumenci umowę kredytu denominowanego do franka

szwajcarskiego, z wykorzystaniem wzorca opracowanego przez bank. Wypłata

kredytu i jego spłata następowały w złotych, przy zastosowaniu kursów

pochodzących z tabel banku. Umowa nie określała obiektywnych i weryfikowalnych

kryteriów ustalania tych kursów. Postanowienia dotyczące mechanizmu

przeliczeniowego nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodami.

Sąd Apelacyjny przedstawił argumentację dotyczącą nieważności umowy na

podstawie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 Prawa bankowego. Rozważył również

niedozwolony charakter postanowień przeliczeniowych w świetle art. 385¹ k.c.

i skutki ich bezskuteczności. Przyjął, że po wyeliminowaniu tych postanowień

umowa nie może wiązać stron w pozostałym zakresie.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sąd Apelacyjnego we

Wrocławiu w części obejmującej punkty 1 lit. a, 2 i 3. Skargę kasacyjną oparł na

podstawach naruszenia:

(-) art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego przez ich

błędne zastosowanie i uznanie umowy kredytu denominowanego w walucie obcej

za sprzeczną z art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w brzmieniu z dnia zawarcia

umowy, a w konsekwencji za nieważną z powodu braku jednoznacznego określenia

I CSK 1108/25

3

przedmiotu umowy w postaci kwoty kredytu podlegającej udostępnieniu

kredytobiorcom, w sytuacji, gdy umowa zawiera wszystkie elementy wskazane

w art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, tj. wskazana jest kwota kredytu w CHF, która

stanowi saldo kredytu podlegające spłacie, a w dacie zawarcia przedmiotowej

umowy nie obowiązywały jakiekolwiek regulacje nakazujące wskazywanie

w umowach kredytowych zasad określania sposobów i terminów ustalania kursu

wymiany walut, a ponadto brak możliwości oszacowania finalnej sumy spłat w dacie

zawarcia umowy jest cechą wszystkich kredytów ze zmiennym oprocentowaniem,

nie tylko kredytów denominowanych w CHF;

(-) art. 3851 § 4 k.c. w związku z art. 3851 § 2 k.c. poprzez ich błędną

wykładnię polegającą na uznaniu, że postanowienia umowne zawarte we wzorcu

stosowanym przez przedsiębiorcę, co do których istnieje możliwość negocjacji

przez konsumenta, a konsument mimo tego nie podejmuje próby negocjacji, nie

stanowią postanowień umownych indywidualnie uzgodnionych przez

przedsiębiorcę z konsumentem podczas gdy takie postanowienia stanowią

postanowienia umowne indywidualnie uzgodnione przez przedsiębiorcę

z konsumentem.

Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłance

przewidzianej w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., wskazując na potrzebę wykładni

przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie. Pierwsza

z przedstawionych kwestii dotyczy wykładni art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 ust.

1 i 2 Prawa bankowego i sprowadza się do pytania, czy umowa kredytu

denominowanego jest nieważna z powodu nieoznaczenia w niej kwoty podlegającej

wypłacie w złotych, mimo określenia kwoty kredytu w walucie obcej. Druga odnosi

się do wykładni art. 385¹ § 1, 3 i 4 k.c. i znaczenia możliwości negocjowania

postanowienia, z której konsument nie skorzystał, akceptując treść zaproponowaną

przez przedsiębiorcę.

I CSK 1108/25

4

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia do rozpoznania.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie wymaga wykazania jednej z przesłanek określonych w art. 398⁹ § 1

k.p.c. Na etapie przyjęcia skargi do rozpoznania przedmiotem oceny jest

występowanie tych przesłanek, a nie zasadność podstaw kasacyjnych.

Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,

określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne

mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,

a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących

w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez

sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,

dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni

przepisu (zob.m.in. postanowienia SN: z 15 października 2002 r. II CZ 102/02; z 28

marca 2007 r., II CSK 84/07; z 11 stycznia 2008 r. I UK 283/07 i z 8 lipca 2008 r.,

I CSK 111/08).

Przedstawione we wniosku kwestie nie uzasadniają przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

W odniesieniu do pierwszej z nich należy odróżnić dopuszczalność

posłużenia się w umowie kredytu mechanizmem powiązania świadczeń z walutą

obcą od oceny konkretnych postanowień określających sposób dokonywania

przeliczeń. Dopuszczalność określonej konstrukcji umownej nie wyłącza kontroli

postanowień zastosowanych w umowie zawartej z konsumentem. Już w wyroku

z 22 stycznia 2016 r. I CSK 1049/14 (OSNC 2016, Nr 11, poz. 134), Sąd Najwyższy

łączył uznanie dopuszczalności kredytu indeksowanego z kontrolą niedozwolonego

charakteru klauzul przeliczeniowych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego za

ugruntowane należy uznać stanowisko, że mechanizm, który pozostawia bankowi

swobodę ustalania kursów waluty, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi

I CSK 1108/25

5

obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera

jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną

przedsiębiorcy, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. (zob.

wyroki SN z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 11

grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 9 grudnia 2022

r., II CSKP 1262/22, z 22 lutego 2023, II CSKP 1442/22).

Zaskarżony wyrok nie został oparty wyłącznie na założeniu, że samo

wyrażenie kwoty kredytu we frankach szwajcarskich przy przewidzianej wypłacie

w złotych przesądza o nieważności umowy. Sąd Apelacyjny analizował również

postanowienia uprawniające bank do jednostronnego określania kursów

przeliczeniowych, brak ich indywidualnego uzgodnienia i skutki wyłączenia tych

postanowień z umowy. Argumentacja dotycząca art. 385¹ k.c. stanowiła zatem

odrębną podstawę oceny braku związania stron umową.

Skarżący nie wykazał, dlaczego postulowana odpowiedź na pytanie

o dopuszczalność kredytu denominowanego miałaby podważyć także tę podstawę

rozstrzygnięcia. Powołanie orzeczeń aprobujących zawieranie takich umów nie

dowodzi rozbieżności z orzeczeniami dotyczącymi niedozwolonego charakteru

stosowanych w nich klauzul.

Rozróżnienie między sprzecznością postanowienia z naturą stosunku

zobowiązaniowego a skutkami jego niedozwolonego charakteru zostało wyjaśnione

w uchwale Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, OSNC 2022, Nr

11, poz. 109. Wskazano w niej, że sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu

indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest

upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia

wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli

z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria

oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za

niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta

w rozumieniu art. 3851 k.c.

Z kolei w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118), wyjaśniono zarówno

I CSK 1108/25

6

brak możliwości zastąpienia niedozwolonego postanowienia kursowego innym

sposobem ustalania kursu wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów, jak

i skutek niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty. W tym ostatnim

przypadku umowa kredytu indeksowanego lub denominowanego nie wiąże także

w pozostałym zakresie. Skarżący nie przedstawił argumentów wykazujących

potrzebę ponownego rozstrzygnięcia tych kwestii w związku z pierwszym

zagadnieniem ujętym we wniosku.

Należy przypomnieć, że brak jest podstaw do uznania, iż istnieje potrzeba

dokonania wykładni przepisów art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jeżeli ich interpretacja była

przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego w powiększonym składzie i nie zaistniały

żadne okoliczności uzasadniające zmianę wyrażonego tam poglądu.

Także druga kwestia podnoszona przez skarżącego nie uzasadnia przyjęcia

skargi do rozpoznania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że indywidualne

uzgodnienie postanowienia wymaga rzeczywistego wpływu konsumenta na jego

treść. Nie wystarcza sama znajomość postanowienia ani możliwość zapoznania się

z nim. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść

postanowień umownych konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia

ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji w ramach, których

konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego,

chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na

jego żądanie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2019 r., I CSK

462/18, LEX nr 2629877). Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że dokonanie przez

konsumenta wyboru między różnego rodzaju umowami oferowanymi przez bank

nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy w rozumieniu

art. 3851 § 1 i 3 k.c., nie świadczy bowiem o rzeczywistym wpływie konsumenta na

treść postanowień umowy, którą wiąże się z bankiem (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, LEX nr 3571743). Istotne jest

to, czy konsument wywarł na treść postanowienia rzeczywisty wpływ (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, LEX nr 3350095).

I CSK 1108/25

7

Skarżący odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2012 r.,

II CSK 515/11 (LEX nr 1231312), w którym rozważano znaczenie przyjęcia

propozycji przedsiębiorcy bez podejmowania próby jej zmiany. Wypowiedź ta

została jednak sformułowana w kontekście okoliczności zawierania umów

będących przedmiotem tamtej sprawy. Samo jej przytoczenie nie wykazuje, że

każdą akceptację wzorca należy utożsamiać z indywidualnym uzgodnieniem

wszystkich zawartych w nim postanowień.

Przede wszystkim jednak pytanie przedstawione przez skarżącego zakłada,

że konsument miał możliwość negocjowania kwestionowanego postanowienia

i świadomie z niej zrezygnował. Takie założenie nie odpowiada podstawie

faktycznej zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny przyjął, że postanowienia

dotyczące denominacji pochodziły z wzorca banku i nie zostały indywidualnie

uzgodnione. Wskazał także, że pozwany nie wykazał przedstawienia powodom

projektu umowy w celu zgłoszenia przez nich uwag i propozycji. Strona skarżąca

zmierza w tej części do zakwestionowania oceny, że sporne postanowienia nie były

indywidualnie uzgodnione. Nie wykazuje potrzeby wyjaśnienia nowej wątpliwości

interpretacyjnej ani usunięcia rozbieżności orzeczniczej istotnej dla rozstrzygnięcia

tej sprawy. Wypowiedzi polemiczne co do okoliczności faktycznych wykraczają

poza zakres kognicji Sądu Najwyższego wyznaczony przez art. 3983 § 3 k.p.c. oraz

art. 39813 § 2 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, uznając, że strona skarżąca nie

wykazała powołanej przesłanki przedsądu, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

§ 1¹ i § 3 k.p.c.

SSN Tomasz Szczurowski

[a.ł]

I CSK 1108/25

8