Skarga o zasiedzenie nie przyjęta, bo kwestionowała ustalenia faktyczne

Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. – stosowanym odpowiednio w związku z art.

13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – wymaganie uzasadnienia w

skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli

skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

I CSK 1242/24

2

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty

jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą

mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do

rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w

Poznaniu z 12 maja 2023 r. (sygn. akt XV Ca 1729/22) pełnomocnik z urzędu

wnioskodawczyni E.R. oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

na przesłankach odpowiadających art. 3989 § 1 pkt 4 i 2 k.p.c., twierdząc, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona oraz powołując się na istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do

rozpoznania, w aspekcie powołanych przesłanek, należy stwierdzić, że wyróżniona

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

zachodzi jedynie wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze wynika

prima facie, bez potrzeby pogłębionej analizy prawnej. Dotyczy to więc uchybień –

przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej

instancji w skardze kasacyjnej – o charakterze elementarnym, polegających w

szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście

sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i

nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na

oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie

faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno

konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca

racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie

polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art.

I CSK 1242/24

3

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r.,

IV CSK 307/19). O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje przy

tym samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa przez sąd, który

wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie

oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet

oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Odnośnie do drugiej ze wskazanych przesłanek należy zauważyć, że

warunki wymienione w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. odnoszą się rozłącznie do dwóch

sytuacji: 1) wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i 2)

wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że oparcie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności, wymaga

wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie

doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane

przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (podając przedmiot i dane

identyfikujące orzeczenia) (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca

2007 r., II CSK 84/07, z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 23 kwietnia 2015 r., I

CSK 691/14 i z 30 listopada 2023 r., I CSK 6472/22). Konieczne jest wykazanie, że

rozbieżności w orzecznictwie dotyczą różnych spraw, a nie jednej, w której

orzekające sądy powszechne mają odmienne poglądy na sprawę. Skarżącego

obciąża obowiązek przedstawienia pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej

na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Argumentacja ta powinna zawierać szczegółowy opis poważnych

wątpliwości interpretacyjnych albo rozbieżności w orzecznictwie, a także wskazanie

własnej propozycji interpretacyjnej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z

11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18; z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 23 kwietnia

2015 r., I CSK 691/14). W konsekwencji potrzeba wykładni przepisów prawnych

istnieje jedynie wówczas, gdy co do konkretnego przepisu brak jednolitej lub

utrwalonej judykatury, przyjęta wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna

I CSK 1242/24

4

albo przepis nie doczekał się wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Skarżący powinien także wykazać, że wątpliwości interpretacyjne istnieją nadal w

chwili orzekania w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej, co wymaga wskazania

rozbieżnych orzeczeń, ich analizy oraz uzasadnienia, dlaczego rozbieżności te nie

zostały dotychczas usunięte (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 30

listopada 2023 r., I CSK 6472/22; z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).

Postępowanie kasacyjne – poza sytuacją określoną w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. – nie służy realizacji indywidualnego interesu strony, lecz ma na celu ochronę

interesu publicznego poprzez zapewnienie jednolitości wykładni prawa oraz wkład

w rozwój jurysprudencji. Tym samym, na etapie przedsądu brak jest podstaw do

poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych

– obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem

rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Dlatego ocena

spełnienia wskazanych przesłanek ogranicza się do analizy argumentacji

przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi. Wniosek ten powinien

być zredagowany w sposób umożliwiający ocenę, czy skarżący wykazał istnienie

którejkolwiek z przesłanek z art. 3989 § 1 k.p.c. bez konieczności poszukiwania

przez Sąd Najwyższy uchybień i argumentów w obrębie środka zaskarżenia.

Obowiązek ten – wynikający z art. 3984 § 2 in fine k.p.c. – nie jest tożsamy z

obowiązkiem uzasadnienia podstaw kasacyjnych, a argumentacja dotycząca

zarzutów wypełniających podstawy skargi kasacyjnej nie może zastępować

przesłanek uwzględnianych w ramach przedsądu (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, z 5 czerwca 2001 r., IV CZ 45/01,

z 10 stycznia 2003 r., V CZ 189/02, z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z 5 kwietnia

2017 r., II CSK 688/16, z 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17 i z 26 kwietnia 2018 r.,

IV CSK 567/17). Przesłanki te muszą zostać wyraźnie wyodrębnione i odrębnie

uzasadnione, co wymaga przedstawienia odpowiedniego wywodu jurydycznego

opartego na analizie przepisów, orzecznictwa i argumentów wskazujących, że – w

świetle kryteriów określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. – istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31

stycznia 2020 r., II CSK 432/19, z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06 i z 18 kwietnia

I CSK 1242/24

5

2012 r., I CSK 520/11). Należy przy tym pamiętać, że – jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia – skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących

ustaleń faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz

art. 39813 § 2 k.p.c.).

Odnosząc się do powołanej przez skarżącą przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c., należy stwierdzić, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (vide: pkt I.) nie zawiera argumentacji pozwalającej na uznanie, iż

przesłanka ta została wykazana. Skarżąca nie wykazała, że w sprawie doszło do

oczywistego naruszenia prawa, ani że zapadło orzeczenie oczywiście wadliwe. W

pkt 1 uzasadnienia wniosku skarżąca ograniczyła się do ogólnego,

jednozdaniowego stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z

uwagi na okoliczności faktyczne i prawne sprawy, nie wskazując żadnego

uchybienia o charakterze elementarnym ani nie przedstawiając wywodu prawnego

uzasadniającego taką ocenę. Tego rodzaju deklaracja nie spełnia wymogu

określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. i nie może stanowić podstawy przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania. Natomiast w pkt 3 skarżąca podniosła zarzuty

naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 391, art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., wskazując, że sąd drugiej instancji przyjął za

własne ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji mimo podniesionych w apelacji

zarzutów sprzeczności tych ustaleń z materiałem dowodowym. Skarżąca wywodziła

przy tym, że prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna prowadzić do

odmiennych ustaleń faktycznych. Argumentacja ta sprowadza się w istocie do

polemiki z ustaleniami faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi przez Sądy

meriti. Zarzuty tego rodzaju – dotyczące ustalenia faktów oraz oceny dowodów, w

szczególności zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., pozostają poza zakresem

kontroli kasacyjnej (art. 39813 § 2 k.p.c.) i zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., nie mogą

stanowić skutecznej podstawy skargi kasacyjnej (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 28 października 2008 r., IV CSK 228/08, OSNC-ZD 2009, nr C, poz.

66, z 21 października 2015 r., III CSK 465/14 i z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lutego 2026 r., I CSK 748/25). W

orzecznictwie Sądu Najwyższego za ugruntowane należy uznać stanowisko,

I CSK 1242/24

6

zgodnie z którym zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., uzasadniony błędną oceną

dowodów przeprowadzonych w sprawie, jest niedopuszczalny (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, OSNC-ZD 2009, nr

C, poz. 66, z 9 października 2014 r., I CSK 544/14, OSNC-ZD 2016, nr A, poz. 4, z

23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15, z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17 i z 27

sierpnia 2020 r., I CSK 411/19). W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy jest

bowiem „sądem prawa” i nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej

legalność. Skarżący może zakwestionować sposób zebrania materiału

dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe; w

takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i

wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało. Tym samym

nie mogą one uzasadniać przyjęcia skargi do rozpoznania w ramach przesłanki jej

oczywistej zasadności.

Odnośnie do zgłoszonej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. należy

wskazać, że skarżąca ograniczyła się do lakonicznego stwierdzenia o „istnieniu

potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i

rozbieżności orzecznicze”, wskazując jedynie art. 7 w zw. z art. 712 § 1 i 2 k.c. w

kontekście znaczenia momentu wejścia w posiadanie nieruchomości dla oceny

dobrej lub złej wiary oraz wpływu tego momentu na bieg terminu zasiedzenia. Sąd

Najwyższy zauważa, że art. 7 k.c. ustanawia domniemanie dobrej wiary, jednak art.

712 k.c. dotyczy sposobu używania rzeczy w ramach umowy użyczenia i nie

pozostaje w jakimkolwiek związku z problematyką zasiedzenia nieruchomości.

Przepis ten nie miał zatem zastosowania w niniejszej sprawie. Powołanie go

wskazuje na nieprecyzyjność argumentacji skarżącej i uniemożliwia uznanie, że

wykazała ona istnienie potrzeby dokonania wykładni przepisów prawa w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Nawet przy założeniu, że intencją skarżącej było odwołanie

się do art. 172 k.c., regulującego zasiedzenie, nie zaś do art. 712 k.c., skarżąca nie

wskazała żadnych rozbieżności orzeczniczych ani wątpliwości interpretacyjnych

dotyczących tego przepisu. Nie przywołała żadnych judykatów prezentujących

odmienne stanowiska, nie wykazała istnienia rozbieżności w orzecznictwie ani nie

wskazała, aby art. 7 k.c. lub art. 172 k.c. budziły poważne wątpliwości

interpretacyjne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Skarżąca nie przedstawiła

I CSK 1242/24

7

również własnej propozycji wykładni. Wskazane twierdzenia sprowadzają się do

prezentacji własnego poglądu skarżącej na ocenę stanu faktycznego i jego

konsekwencji prawnych, co nie może zastępować wykazania przesłanki przedsądu.

W tych warunkach brak jest podstaw do przyjęcia, że zachodzi potrzeba wykładni

wskazanych przepisów w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Dlatego też Sąd

Najwyższy przyjął, że wnioskodawczyni nie wykazała w uzasadnieniu wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, że zachodzi druga wskazana przez nią

ustawowa przyczyna uzasadniająca jej przyjęcie.

Z uwagi na wskazane wcześniej ograniczenia postępowania kasacyjnego

wynikające z art. 39813 § 2 k.p.c. oraz art. 3983 § 3 k.p.c. przyczyną uzasadniającą

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogła być „konieczność

rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 233 § 1 w

zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. polegającego na przyjęciu przez sąd

drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji bez

jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii w sytuacji gdy zarzuty apelacji

obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze

zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne

w ten sposób nie zostały rozpoznane. Skarżąca wskazuje, że prawidłowa analiza

materiału zgromadzonego w sprawie powinna doprowadzić sąd drugiej instancji do

odmiennych ustaleń niż te, które poczynił sąd pierwszej instancji” (pkt 3

uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania). Niezależnie

od powyższego tak uzasadniony wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala na zakwalifikowanie go pod jakąkolwiek z przesłanek

wymienionych w art. 3989 § 2 k.p.c.

Podsumowując, skarżąca nie uzasadniła należycie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a ten konstrukcyjny mankament uzasadnienia

uniemożliwiał przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżąca nie wykazała

bowiem spełnienia żadnej z powołanych przez siebie przesłanek z art. 3989 § 1

k.p.c.

Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art.

I CSK 1242/24

8

39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

Gdy chodzi o wniosek pełnomocnika wnioskodawczyni adw. W.U. o

„zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów

zastępstwa procesowego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z

dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.:

Dz.U. z 2023 r., poz. 2631) - z uwzględnieniem orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. SK 78/21”, należało go

potraktować jako wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Wniosek ten również nie

zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z § 24 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb

Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz.

87), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jego wejścia w życie

stosuje się przepisy tego rozporządzenia. Oznacza to, że w niniejszym

postępowaniu kasacyjnym zastosowanie znajduje § 3 tego aktu. W myśl § 3 tego

rozporządzenia, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.

Wniosek pełnomocnika takiego oświadczenia nie zawierał, co – zgodnie z

utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego – skutkuje obligatoryjną odmową

przyznania kosztów (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 maja 2020

r., IV CSK 662/19; z 5 listopada 2021 r., III CSK 237/20; z 10 czerwca 2022 r., I

CSK 1054/22; z 11 października 2024 r., I CSK 2397/24, z 18 września 2025 r., I

CSK 563/25). Należy przy tym zauważyć, że obowiązek złożenia takiego

oświadczenia odpowiada treści § 3 uchylonego rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r., co oznacza, że wymóg ten istniał

również w dacie składania wniosku. Brak oświadczenia powoduje, że wniosek nie

spełnia przewidzianych przepisami prawa wymogów formalnych, co uniemożliwia

jego uwzględnienie.

I CSK 1242/24

9

O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w

odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., obciążając nimi wnioskodawczynię,

która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym.

Dariusz Dończyk

(M.M.)

[SOP]