Bank bezskutecznie walczył o kasację w sporze o kredyt hipoteczny z 2007 roku

1. Wyrokiem z 21 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie ustalił,

że bliżej określona umowa kredytu na cele mieszkaniowe zawarta 30 lipca 2007 r.

pomiędzy Bankiem1 spółką akcyjną (poprzednikiem prawnym pozwanego Bank

spółki akcyjnej) a powodami J.G. i A.G. jest nieważna (pkt

1); zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 146.671,30 zł

wraz z bliżej określonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt 2); zasądził od

I CSK 1264/25

2

pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 17.095,78 CHF wraz z bliżej

określonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt 3); oddalił powództwo w

pozostałym zakresie (pkt 4) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 5).

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Szczecinie

wyrokiem z 29 listopada 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten

sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów 48.671 zł wraz z bliżej

określonymi odsetkami ustawowymi z opóźnienie, oddalił apelację w pozostałym

zakresie i rozstrzygnął o kosztach postępowania apelacyjnego.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący stwierdził, że

w sprawie występują istotne zagadnienie prawne polegające na konieczności

odpowiedzi na następujące pytania:

a) czy osoba fizyczna, zawierająca długoterminowe zobowiązanie kredytowe,

która wprawdzie w chwili zawierania spornej umowy kredytu hipotecznego

przeznaczonego na cele mieszkaniowe nie wskazywała, iż środki pochodzące z tej

umowy zostaną przeznaczone na cele związane z prowadzoną działalnością

gospodarczą lub cel zarobkowy/inwestycyjny, a nie na zaspokajanie podstawowych

potrzeb mieszkaniowych, po zawarciu umowy, wykorzystywała środki pochodzące

z kredytu na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą lub cel

zarobkowy (działalność nierejestrowaną), posiada w ramach przedmiotowej umowy

status konsumenta, uprawniający ją do wytaczania przeciwko przedsiębiorcy

roszczeń opartych o treść przepisów Dyrektywy 93/13 oraz polskich norm przepisy

te implementujące, zawartych w art. 3851 § 1 i 2 k.c.?

b) czy sąd orzekający może zastąpić postanowienie abuzywne kursem rynkowym

(obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować przepis dyspozytywny

z art. 358 § 2 k.c., z uwagi na fakt, iż przepis ten stanowi normę prawną, która

może znaleźć zastosowanie w sprawie, a sąd winien podjąć wszelkie działania

prowadzące do przywrócenia równowagi kontraktowej stron?

4. Powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej a także o zasądzenie od strony

I CSK 1264/25

3

pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę

interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa

oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś

merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej

z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas

usprawiedliwione.

6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna

strony pozwanej mimo obszerności wywodów nie zawiera argumentów

wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie skargi do rozpoznania.

7. Sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne dotyczy określonych

przesłanek faktycznych przysługiwania osobie fizycznej statusu konsumenta,

tzn. sytuacji, gdy „po zawarciu umowy, wykorzystywała środki pochodzące

I CSK 1264/25

4

z kredytu na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą lub cel

zarobkowy (działalność nierejestrowaną)”. Co do kwalifikacji kredytobiorcy

prowadzącego działalność gospodarczą jako konsumenta, to należy przede

wszystkim stwierdzić, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego (zob.

zwłaszcza wyrok z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22) sam fakt prowadzenia

działalności gospodarczej przez kredytobiorcę nie wyklucza uznania go

za konsumenta. Dla tego rodzaju kwalifikacji prawnej (jako profesjonalisty)

decydujące powinny być cel zawarcia umowy oraz bezpośrednie jej związanie

z wykonywaną działalnością gospodarczą lub zawodową. Przede wszystkim jednak

sformułowane zagadnienie odrywa się od stanu faktycznego ustalonego w sprawie

przez sądy obu instancji. Jak bowiem ustalił Sąd Okręgowy, „W badanej sprawie

z materiału dowodowego wynika, że powód (…) nie planował prowadzenia

działalności gospodarczej w lokalach (…). Żadne z powodów faktycznie nie

prowadziło i nadal nie prowadzi działalności gospodarczej w lokalach” (k. 472v

akt sprawy). U podstaw sformułowanego zagadnienia leżało zatem w istocie

kwestionowanie przez skarżącego przytoczonych ustaleń faktycznych. Sąd

Najwyższy jest natomiast związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sąd

powszechny. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest

sądem prawa, a nie sądem faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości oceny

dowodów przeprowadzonej przez sąd drugiej instancji, jak również kontroli

prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10). Z powyższych względów sformułowane

zagadnienie prawne nie spełnia przesłanek zawartych w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

8. Także drugie zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego

nie może być podstawą przyjęcia skargi do rozpoznania. Koncentruje się ono wokół

problemu skutków abuzywności klauzul w umowie kredytu, a podłoża ma tezę

o dopuszczalności zastąpienia niedozwolonych klauzul umowy określających

sposób ustalania przez bank kursów waluty innym mechanizmem przeliczeniowym

opartym na przepisach kodeksu cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie

budzi jednak obecnie wątpliwości, że niedopuszczalne jest zastąpienie

wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem

I CSK 1264/25

5

wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym

art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej

innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli

stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania

sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22;

postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22; z 1 lutego

2023 r., I CSK 5615/22 oraz z 6 lipca 2023 r., I CSK 5755/22). Potwierdził to Sąd

Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w której stwierdzono m.in., że w razie uznania,

że postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do sposobu

określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne

i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce

tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy przesądził, że w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższa uchwała

ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w niniejszej sprawie

(art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).

9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Krzysztof Grzesiowski

(G.N.-J.)

[a.ł]

I CSK 1264/25

6