Inwestor zatrzymał część wynagrodzenia za roboty. SN nie przyjął skargi wykonawcy

Wyrokiem z 26 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach po rozpoznaniu

sprawy z powództwa A. spółki z o.o. w S. przeciwko R. spółce z o.o. w G. o zapłatę

oddalił powództwo i orzekł i kosztach postępowania.

I CSK 1267/25

2

Wyrokiem z 30 października 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił

apelację powoda i orzekł o kosztach postępowaniach.

Powód wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

powód powołał się na oczywistą zasadność skargi wskazując, że inwestor nie może

uzależniać odbioru robót i zapłaty wynagrodzenia od braku jakichkolwiek usterek,

a wprowadzone postanowienie umowne przewidujące uprawnienie inwestora do

odmowy odbioru robót i odmowy zapłaty wynagrodzenia w przypadku jakichkolwiek

usterek, jest bezwzględnie nieważne jako wykraczające poza ramy swobody umów

wyznaczone naturą zobowiązania (art. 3531 k.c. w zw. z art. 647 k.c.).

W odpowiedzi pozwany wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na

ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości

orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu

prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub

oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń

umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji

skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona

w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi

kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony

wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie

służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej

jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest

usprawiedliwione.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) zachodzi

wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych

rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

I CSK 1267/25

3

skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku,

gdy strona skarżąca twierdzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą w czym ta oczywistość się

wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Konieczne jest w związku z tym wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającej

na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r.,

V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; postanowienie Sądu Najwyższego

z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 r., nr 4, poz. 75; postanowienie Sądu

Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Wymaga przy tym podkreślenia,

że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia

(zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15). Wynikająca

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma

charakter wyjątkowy. W konsekwencji, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że skarga kasacyjna jest zasadna w stopniu „oczywistym”, jeżeli można ją

stwierdzić „na pierwszy rzut oka”, bez potrzeby pogłębionego badania okoliczności

sprawy (zob. postanowienie SN z 2 sierpnia 2007 r., III UK 45/07).

Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym

wyżej rozumieniu.

Uprawnienie pozwanej do zatrzymania części wynagrodzenia w ramach

tzw. kaucji na zabezpieczenie prawidłowego wykonania robót zostało przewidziane

w łączącej strony umowie. Strony zawierające umowę – w tym umowę o roboty

budowlane – mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego

treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani

zasadom współżycia społecznego (art. 3531 k.c.). Nie ulega wątpliwości, że

w ramach swobody kontraktowania strony mogą modyfikować sposób obliczania

i rozliczania wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane. Jak wyjaśnił Sąd

Najwyższy w wyroku z 22 listopada 2024 r., II CSKP 2087/22, w świetle zasady

swobody umów dopuszczalne i ważne są zastrzeżenia umowne przewidujące

I CSK 1267/25

4

zatrzymanie przez inwestora części należnego wykonawcy wynagrodzenia tytułem

zabezpieczenia roszczeń inwestora wynikających z gwarancji jakości lub rękojmi za

wykonane roboty budowlane lub w celu zabezpieczenia należytego wykonania

umowy. Udzielenie zabezpieczenia należytego wykonania robót może zatem

nastąpić poprzez przyzwolenie zamawiającemu na niewypłacenie części

wynagrodzenia (zob. także wyrok SN z 5 listopada 2015 r., V CSK 124/15).

Kwestionowane postanowienie umowne nie wykracza w żaden sposób poza

granice swobody umów ani nie narusza natury zobowiązania wynikającego

z umowy o roboty budowlane. Umowne zabezpieczenie wypełnienia przez

wykonawcę obowiązków umownych, w tym obowiązku bezusterkowego oddania

robót, miało umożliwić pozwanej wstrzymanie się z zapłatą części wynagrodzenia,

która w razie zaniechania usunięcia usterek mogłaby zostać przeznaczona na

pokrycie kosztów wykonania zastępczego lub rozliczona w ramach uprawnienia

pozwanej do obniżenia wynagrodzenia w ramach uprawnień z tytułu rękojmi.

Należy przy tym zauważyć, że odnośne postanowienie nie narusza odpłatnego

charakteru umowy, gdyż pozwana uiściła na rzecz powódki znaczą część

wynagrodzenia (90 %).

Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

A.G.

[SOP]