Teściowie spłacili bank za synową, a umowa miała wcześniejszą datę. SN nie przyjął skargi

Wyrokiem z 14 lutego 2024 r., I C 1217/23, Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi

- Północ w Warszawie zasądził od pozwanej biorącej pożyczkę na rzecz powodowej

dającej pożyczkę 53 207,12 zł z odsetkami tytułem zwrotu połowy pożyczki i oddalił

powództwo w pozostałym zakresie (co do części odsetek).

Sąd ten ustalił, że w listopadzie 2008 r. pozwana z mężem zawarli z bankiem

umowę pożyczki w wysokości 80 000 zł. Pożyczka nie była spłacane w terminie, co

skutkowało wszczęciem wobec biorących pożyczkę egzekucji z obciążonego

hipoteką lokalu mieszkalnego. Aby pomóc spłacić to zobowiązanie powódka i jej mąż

(teściowie pozwanej) umową z 6 czerwca 2011 r. udzielili pożyczki synowi i synowej.

Pożyczka została przekazana w ten sposób, że dający pożyczkę teściowie w dniach

14 i 26 kwietnia oraz 8 czerwca 2011 r. zapłacili bezpośrednio bankowi (wierzycielowi

biorących pożyczkę) kolejno 25 000 zł, 15 000 zł i 66 414,24 zł, tj. w sumie

106 414,24 zł. Biorący pożyczkę mieli ją zwrócić po sprzedaży swojego mieszkania,

najpóźniej do 15 lipca 2012 r.

Po śmierci dającego pożyczkę teścia pozwanej spadek po nim na podstawie

ustawy nabyli: żona (powódka) i dwaj synowie, w tym mąż biorącej pożyczkę

pozwanej, każde w 1/3 części. Synowie zmarłego przelali na matkę odziedziczoną

część wierzytelności ojca względem pozwanej z tytułu umowy pożyczki. Dlatego Sąd

pierwszej instancji na podstawie art. 720 k.c. uwzględnił w całości żądanie zwrotu

połowy pożyczki i oddalił powództwo jedynie co do części odsetek.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy Warszawa – Praga

w Warszawie, na skutek apelacji pozwanej, oddalił powództwo w całości.

Sąd ten przyjął za przyjął za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji

z wyjątkiem faktu zapłacenia bankowi 106 414,24 zł. Sąd drugiej instancji wskazał,

że jedynym dowodem zapłaty tej sumy było oświadczenie dających pożyczkę,

zawarte w treści umowy pożyczki z 6 czerwca 2011 r., że w dniach 14 i 26 kwietnia

oraz 8 czerwca 2011 r. dokonali za wiedzą i zgodą biorących pożyczkę częściowej

spłaty zobowiązania wobec banku w kwotach 25 000 zł, 15 000 zł i 66 414,24 zł,

tj. w łącznej kwocie 106 414,24 zł. Sąd Rejonowy uznał, że nie ma znaczenia

sprzeczność daty umowy pożyczki, tj. 6 czerwca 2011 r., z datą ostatniej wpłaty,

I CSK 1637/25

3

tj. 8 czerwca 2011 r., określonej w oświadczeniu jako już dokonana. Natomiast Sąd

drugiej instancji uznał, że sprzeczność ta podważa wiarygodność umowy pożyczki

jako jednocześnie dowodu jej wykonania przez dających pożyczkę, skoro dająca

pożyczkę nie twierdzi, aby zawarcie umowy i ostatnia wpłata nastąpiły w innych

datach, niż wskazane w umowie. Wiarygodność umowy jako dowodu zapłaty

podważają także ręczne dopiski w oświadczeniu dających pożyczkę zawartym

w umowie, bowiem nie wiadomo, kto je poczynił, kiedy i na jakiej podstawie. Dająca

pożyczkę nie udowodniła, że dopiski te pochodzą od biorącej pożyczkę lub zostały

poczynione za jej zgodą. Dlatego Sąd odwoławczy uznał, że Sąd pierwszej instancji

naruszył art. 233 k.p.c. i na podstawie art. 6 k.c. oddalił powództwo, ponieważ dająca

pożyczkę nie udowodniła wysokości dochodzonego roszczenia.

Dająca pożyczkę wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na jej oczywistą zasadność i naruszenie przez Sąd Okręgowy:

1) art. 720 § 1 k.c., zgodnie z którym biorący pożyczkę zobowiązany jest

zwrócić tę samą ilość pieniędzy, jaką otrzymał od dającego pożyczkę;

2) art. 2053 § 2 i art. 20512 § 2 k.p.c. przez nieuwzględnienie skutków prekluzji

procesowej w stosunku do biorącej pożyczkę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Nie zachodzi naruszenie art. 720 k.c. Sąd drugiej instancji nie neguje

obowiązku zwrotu wydanej pożyczki. Sąd ten zakwestionował jedynie udowodnienie

faktu wydania pożyczki.

2. Przepisy wyznaczające terminy do zgłaszania dowodów i twierdzeń o faktach,

takie jak 2053 § 2 i art. 20512 § 2 k.p.c., mogą zostać naruszone tylko przez pominięcie

twierdzenia strony lub dowodu przez nią zgłoszonego, chociaż nie zachodziły

przesłanki do pominięcia. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę

(art. 232 k.p.c.), co dotyczy także dowodów wskazanych przez stronę, lecz

nieskutecznie. Skarżąca zarzuca, że biorąca pożyczkę po terminie podniosła,

że oświadczenie dających pożyczkę, zawarte w umowie, nie udowadnia wysokości

wpłat dających pożyczkę na rzecz banku. Jednak nieskorzystanie przez sąd

z prawnej możliwości pominięcia twierdzeń strony nie jest naruszeniem przepisów

postępowania.

I CSK 1637/25

4

3. Obydwie strony są obowiązane dawać wyjaśnienia co do wszystkich

okoliczności sprawy (art. 3 k.p.c.), niezależnie od materialnoprawnego rozkładu

ciężaru dowodu. Odmowa wyjaśnienia jakiejś okoliczności może uzasadniać oparcie

się na wyjaśnieniu strony przeciwnej (art. 230 k.p.c.). Samo zaprzeczenie

wyjaśnieniu strony przeciwnej, bez dania własnego wyjaśnienia, nie jest

ustosunkowaniem się do twierdzeń strony przeciwnej, spełniającym wymagania

art. 3 i 230 k.p.c. (chyba że z przyczyn natury faktycznej strona nie ma wiedzy o danej

okoliczności). Sąd drugiej instancji nie przedstawił wyjaśnień stron co do przyczyn

ujęcia w oświadczeniu zawartym w umowie wpłaty z 8 czerwca 2011 r., chociaż

umowa została opatrzona datą 6 czerwca 2011 r. Sąd ten podniósł, że dająca

pożyczkę nie twierdziła, że umowa została zawarta innego dnia niż wskazany

w samej umowie. Jednak z uzasadnienia nie wiadomo, czy Sąd w ogóle zwracał się

do stron o wyjaśnienie tej sprzeczności, a zaniechanie takiego pytania jest

naruszeniem art. 212 § 1 i art. 210 § 3 k.p.c. Także niespytanie się stron

o okoliczności zamieszczenia ręcznych dopisków stanowi naruszenie tych

przepisów.

Sąd odwoławczy wskazał wątpliwości, czy miała miejsce ostatnia wpłata

w wysokości 66 414,24 zł, i nie wyjaśnił, dlaczego uznał za nieudowodnione

poprzednie wpłaty w wysokości 25 000 zł i 15 000 zł. Jeżeli Sąd ten nie kwestionował

wiarygodności oświadczenia, zawartego w umowie pożyczki, w zakresie wpłat

z kwietnia 2011 r., to naruszył art. 382 k.p.c., pomijając tę część materiału

dowodowego. Natomiast jeżeli Sąd uznawał oświadczenie o wpłatach za

niewiarygodne w całości, to naruszył art. 233 § 1 k.p.c., chyba że materiał sprawy

(dowody i wyjaśnieniach stron) mógł być podstawą argumentów, nieujawnionych

w pisemnym uzasadnieniu, za niewiarygodnością oświadczenia w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego bywa wyrażany pogląd, że zarzut

naruszenia przepisów postępowania dotyczących ustalania stanu faktycznego,

a w szczególności art. 233 k.p.c., nie może być skuteczną podstawą kasacyjną.

Jednak art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. nie wyklucza żadnego z przepisów postępowania

jako podstawy zarzutu kasacyjnego, a art. 3983 § 3 wyklucza jedynie oparcie skargi

kasacyjnej na samym zarzucie błędnego ustalenia stanu faktycznego lub błędnej

oceny dowodów, bez wykazania, że został naruszony przepis postępowania. Oparcie

skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia art. 233 k.p.c. wymaga wykazania,

I CSK 1637/25

5

iż przepis ten nie pozwala na ustalenia dokonane przez sąd meriti, nie wystarczy

wskazanie możliwości wyciągnięcia z dowodów innych wniosków.

4. Powyższy wywód miał na celu wskazanie przepisów, których naruszenie

mogło prowadzić do tezy, że dająca pożyczkę nie udowodniła wydania pożyczki

biorącej pożyczkę. A właśnie zakwestionowanie tej tezy Sądu Okręgowego jest istotą

skargi kasacyjnej wniesionej przez dającą pożyczkę. Jednak w przypadku zarzutu

naruszenia przepisu postępowania ustawodawca wymaga dokładnego wskazania

w skardze kasacyjnej naruszonego przepisu (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). W przypadku

zarzucenia naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) ustawodawca

nie odwołuje się do pojęcia przepisu prawa, czyli wystarczające jest przytoczenie

naruszonej normy (zasady) prawa materialnego, która to norma często wynika

z wielu przepisów. Skarżąca zarzuciła naruszenie tylko art. 2053 § 2 i art. 20512 § 2

k.p.c., lecz przepisy te nie były podstawą uznania przez Sąd drugiej instancji,

że dająca pożyczkę nie udowodniła jej wydania. Zarzut naruszenia przepisów

postępowania jest niezasadny, niezależnie od tego, czy zarzut naruszenia art. 233

k.p.c. może być skuteczną podstawą skargi kasacyjnej.

5. Ponieważ skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona, Sąd Najwyższy

na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił jej przyjęcia do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. pozwanej przysługuje od skarżącej zwrot kosztów

sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej

określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.

(G.G.)

[a.ł]