Bank przegrał w SN spór o dwa kredyty frankowe, skarga nie została przyjęta

Pozwem z 6 kwietnia 2023 r. skierowanym przeciwko S. S.A. we W.,

powodowie – J. M. i R. M. (będący w chwili zawierania umów kredytowych

małżeństwem pozostającym we wspólności ustawowej) wnieśli, w szczególności, o

zasądzenie łącznie na ich rzecz od strony pozwanej kwoty 106.940,57 zł tytułem

bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z nieważnością zawartej

przez strony umowy kredytu waloryzowanego do CHF na cele mieszkaniowe […] z

I CSK 1716/25

2

18 lipca 2008 r. nr […] (umowa została zawarta przez powodów z poprzednikiem

prawnym strony pozwanej – K. Spółką Akcyjną z siedzibą w W.) i pobieraniem

świadczeń nienależnych w okresie od 18 sierpnia 2008 r. do 29 marca 2018 r. wraz

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 14 lutego 2023 r. do dnia

zapłaty; zasądzenie łącznie na ich rzecz od strony pozwanej kwoty 69.409,28 zł

oraz kwoty 8.273,19 CHF tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w

związku z nieważnością zawartej przez strony umowy kredytu waloryzowanego do

CHF na cele mieszkaniowe […] z dnia 28 października 2008 r. nr […] (umowa

została zawarta przez powodów z poprzednikiem prawnym strony pozwanej – K.

Spółką Akcyjną z siedzibą w W.) i pobieraniem świadczeń nienależnych w okresie

od 31 stycznia 2009 r. do 28 lipca 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie liczonymi od 7 października 2022 r. do dnia zapłaty; ustalenie

nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy

kredytu waloryzowanego do CHF na cele mieszkaniowe […] z 28 października

2008 r. nr […] zawartej przez powodów z K. S.A. z siedzibą w W., jako

poprzednikiem prawnym pozwanego, wobec stwierdzenia jej nieważności,

ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd umowy zawartej przez strony za

zgodną z prawem i mogącą dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów

abuzywnych, wnieśli ponadto o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz

powodów kwoty 17.901,11 zł tytułem bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w

związku z pobraniem środków tytułem spłaty kredytu waloryzowanego do CHF na

cele mieszkaniowe […] z 18 lipca 2008 r. nr […] w zawyżonej wysokości w okresie

od 18 sierpnia 2008 r. do 13 września 2017 r. wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie liczonymi od 14 lutego 2023 r. do dnia zapłaty; zasądzenie łącznie na

ich rzecz od strony pozwanej kwoty 17.241.82 zł oraz kwoty 8.273,19 CHF tytułem

bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego w związku z pobraniem środków

tytułem spłaty kredytu waloryzowanego do CHF na cele mieszkaniowe […] z dnia

28 października 2008 r. nr […] w zawyżonej wysokości w okresie od 13 stycznia

2009 r. do 28 lipca 2022 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi

od 7 października 2022 r. do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła, między innymi, o

oddalenie powództwa w całości, podnosząc jednocześnie, że powództwo nie

I CSK 1716/25

3

zostało wykazane co do zasady, i co do wysokości. Pozwany zakwestionował

wszelkie twierdzenia powodów nakierowane na wykazanie nieważności umów

kredytu oraz abuzywności ich postanowień. Pozwany podniósł także zarzut

przedawnienia roszczeń powodów w zakresie obejmującym rzekome nadpłaty

powstałe od dnia zawarcia umowy kredytu do 6 kwietnia 2013 r. z uwagi na to, że

roszczenia powstały na więcej niż 10 lat przed wniesieniem pozwu co oznacza, że

są przedawnione zgodnie z art. 118 k.c. Pozwany podniósł także zarzut potrącenia

wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty ze

wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty kapitału udzielonego kredytu z

obu umów tj. kwoty 160.000 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu

wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału dla obu umów to jest kwoty 56.952,94

zł czyli łącznie kwoty 216.952.94 zł. Dodatkowo na wypadek nieuwzględnienia

zarzutu potrącenia, pozwany podniósł zarzut zatrzymania dla kwoty 160.000 zł

stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty

udzielonego powodom kredytu oraz kwoty dla obu umów 56.952,94 zł stanowiącej

roszczenie pozwanego o zwrot tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału,

tj. łącznie kwoty dla obu umów 216.952,94 zł. Jednocześnie, w przypadku

uwzględnienia powyższego zarzutu zatrzymania, pozwany wniósł o uwzględnienie

w sentencji wyroku podniesionego zarzutu zatrzymania poprzez poczynienie

stosownej adnotacji w sentencji wyroku wraz zastrzeżeniem, że odsetki za

opóźnienie są należne powodom od momentu zaoferowania zwrotu świadczenia

przez stronę powodową. Powodowie w piśmie procesowym z 7 lipca 2023 r.

podtrzymali dotychczasowe stanowisko, negując wszelkim twierdzeniom i zarzutom

pozwanego, a nadto podnieśli zarzut przedawnienia roszczeń pozwanego Banku

wskazując na upływ 3-letniego terminu przedawnienia. Pozwany w piśmie

procesowym z 23 sierpnia 2023 r. podtrzymał zajęte stanowisko oraz wszystkie

podniesione dotąd twierdzenia i zarzuty, a także negując zarzutowi przedawnienia

roszczeń Banku.

Wyrokiem z 20 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Łodzi, w

szczególności, zasądził od pozwanego S. S.A w W. na rzecz powodów R. M. i J. M.

łącznie kwotę 19.409,28 zł oraz kwotę 8.273,19 franków szwajcarskich z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 października 2022 roku do dnia

I CSK 1716/25

4

zapłaty (pkt 1); ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu

wynikającego z umowy kredytu na cele mieszkaniowe […] o nr […] zawartej w dniu

28 października 2008 roku pomiędzy R. M. i J. M. a K. S.A. w W., z uwagi na

nieważność umowy (pkt 2); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 3). W

ocenie Sądu I instancji w sprawie zostało wykazane, że powodowie spełnili

świadczenie nienależne w wykonaniu zawartych przez strony nieważnych umów

kredytu na cele mieszkaniowe […] z dnia 18 lipca 2008 r. oraz z dnia 28

października 2008 r. W efekcie należało stwierdzić, że zawarta przez strony

pierwsza umowa kredytu na cele mieszkaniowe […] z dnia 18 lipca 2008 roku oraz

druga umowa kredytu na cele mieszkaniowe […] z dnia 28 października 2008 r. są

w całości nieważne, przy czym w odniesieniu do pierwszej umowy ustalenie

nieważności miało charakter przesłankowy. Jednocześnie Sąd I instancji zwrócił

uwagę, że powodowie w całości spłacili kredyt z umowy z 18 lipca 2008 r.,

natomiast do spłaty pozostał nadal kredyt z umowy z dnia 28 października 2008 r.

Apelację od tego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 20 października 2023

r. wniosła strona pozwana, zaskarżając go odnośnie do pkt.: 1,2,4 rozstrzygnięcia.

W apelacji zarzucano, że Sąd I Instancji wydając wyrok, w zaskarżonym zakresie,

dopuścił się naruszenia wyszczególnionych w jej treści przepisów prawa

procesowego oraz materialnego. W rezultacie strona pozwana wniosła, między

innymi, o zmianę zaskarżonego apelacją wyroku poprzez oddalenie powództwa w

całości; ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. Dodatkowo pozwany podniósł zarzut

potrącenia wierzytelności powodów z wierzytelnością pozwanego Banku w

wysokości 110.000 zł z tytułu udostępnionego powodom kapitału kredytu i kwoty

18.102,18 zł z tytułu waloryzacji wypłaconego powodom kapitału kredytu

(urealnienie wartości kapitału). W odpowiedzi na apelację pozwanego, powodowie

wnieśli ojej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w Łodzi apelacja strony pozwanej była

bezzasadna. W szczególności nie zasłużył na uwzględnienie zarzut naruszenia art.

3851 §1 i 3 k.c. w zw. z art. 385 2 k.c. poprzez wadliwe uznanie- że sporne

postanowienia umowne naruszały dobre obyczaje i interesy powodów w sposób

I CSK 1716/25

5

rażący oraz że nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron. Podkreślenia

wymaga, że niedozwolony charakter tzw. klauzul przeliczeniowych nie wynikał z

samego faktu stosowania kursów z tabel sporządzanych przez Bank, ale z faktu, iż

kryteria ustalania tych kursów nie zostały przez Bank wyjaśnione powodom, ani nie

wskazano ich w treści umowy. Sąd II instancji w pełni podzielił argumentację Sądu

Okręgowego co do niedozwolonego charakteru kwestionowanych przez powodów

klauzul, które dotyczyły zasad przeliczania wypłaconego powodom kapitału na

walutę szwajcarską oraz spłacanych przez powodów rat. W konsekwencji Sąd II

instancji zaaprobował pogląd odnośnie do istnienia przesłanek niedozwolonego

charakteru spornych klauzul oraz uznał, że sporna umowa jest sprzeczna z art. 69

ust. 2 pkt 4 ustawy prawo bankowe, ponieważ nie określała zasad spłaty kredytu - z

jednej strony obligując powodów do spłaty w złotówkach, w kwocie stanowiącej

równowartość określonej sumy wyrażonej w walucie szwajcarskiej, z drugiej zaś nie

wskazując według jakiego kursu należy obliczyć równowartość kapitału wyrażoną w

walucie szwajcarskiej oraz wysokość owej spłaty. Ta sprzeczność z prawem

skutkowała nieważnością całej umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c., a w każdym

razie umowa stała się niewykonalna. Zważywszy na to, że umowa jest

niewykonalna od samego początku, za bezzasadny uznać trzeba było zarzut

zmierzający do wykazania możliwości dalszego trwania umowy i wykonywania jej w

walucie kredytu. Bezzasadny okazał się też zarzut w zakresie, w jakim odnosił się

do możliwości zastąpienia postanowień niedozwolonych średnim kursem NBP w

oparciu o zastosowanie art. 358 § 2 k.c. W konsekwencji skutkowało to

koniecznością potraktowania świadczenia powodów jako nienależnego. Z tej

przyczyny bezzasadny był zarzut naruszenia art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2

k.c. Sąd II instancji odniósł się także do stanowiska apelującego, jakoby powodowie

- spełniając świadomie i dobrowolnie nienależne świadczenie bez zastrzeżenia jego

zwrotu - godzili się ze swoim zubożeniem. Sąd wskazał, że oczywistym jest, iż

czynili to w celu uniknięcia przymusu, zatem z mocy art. 411 pkt 1 k.c. nie utracili

prawa żądania zwrotu świadczenia. Żadnych skutków procesowych nie wywołał

także podniesiony w postępowaniu apelacyjnym przez pozwanego zarzut

potrącenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego pierwotnie zgłoszony w odpowiedzi na

I CSK 1716/25

6

pozew zarzut potrącenia tej samej kwoty wywołał skutek umorzeniem

wierzytelności powodów do wysokości przedstawionej przez pozwanego do

potrącenia wartości udzielonego powodom kapitału kredytu. Sąd Okręgowy

prawidłowo, zatem, uznał ten zarzut za skuteczny.

Pozwany S. S.A. z siedzibą w W., skargą kasacyjną zaskarżył powyższy

wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 31 stycznia 2025 r. w całości. Skargę tę oparł

na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 3851 § 2 k.c. w zw. z

3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z

art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Przepisy wprowadzające kodeks

cywilny oraz art 41 ustawy z dnia 29 kwietnia 1936 roku - Prawo wekslowe; art.

3851 § 1 i 2 k.c. i art 6 ust 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w

sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich („Dyrektywa 93/13”);

art. 3851 § 2 k.c. w zw. z 3851 § 1 k.c.

Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na - istnienie

potrzeby wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.

art. 3851 § 1 i 2 k.c., odnośnie do konsekwencji przyjęcia, że klauzula indeksacyjna

ma charakter abuzywny. Zdaniem strony skarżącej ocenić i przesądzić należy, czy

możliwe jest usunięcie klauzuli abuzywnej wyłącznie w zakresie odniesienia do

stosowania przez bank tabel kursowych i przeprowadzenie tego działania z

jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli obu stron umowy co do istotnych

postanowień umowy kredytu oraz uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i

całokształtu postanowień umowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu

konsumenta i dobrych obyczajów. Ponadto należy jednoznacznie przesądzić, czy

rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu prawa o

charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c., w

brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 roku. Zdaniem

skarżącego istotą sprawy jest zatem ocena skutków stwierdzenia abuzywności

klauzul indeksacyjnych. Materią była ta kilkakrotnie podejmowana przez Sąd

Najwyższy. Nie usunęło to jednak wątpliwości niektórych składów orzekających w

sądach powszechnych — czego przykładem jest skarżony wyrok — i wciąż

powoduje rozbieżności w orzecznictwie. W konkluzjach skarżący stwierdził, że z

I CSK 1716/25

7

całą stanowczością opowiedzieć się należy za przyjęciem poglądu umożliwiającego

utrzymanie umowy kredytu w mocy, przy jednoczesnym zastosowaniu przepisów

dyspozytywnych, które umożliwiają przeliczenie zobowiązania po kursie średnim

NBP. Podkreślić należy przy tym, że przyczyną uznania klauzul waloryzacyjnych za

abuzywne był wyłącznie fakt dowolności w ustalaniu przez banki, w tym

skarżącego, kursu waluty. Osią sporu w tego rodzaju postępowaniach nie jest

zatem sam fakt ryzyka zmiany kursu waluty, a wyłącznie sposób ustalania tego

kursu. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że zgodną intencją stron umów

kredytów indeksowanych i denominowanych do waluty obcej, przy zawarciu umowy

była waloryzacja zobowiązania. Jedyną więc możliwością przywrócenia równowagi

kontraktowej stron jest poszukiwanie nowego miernika służącego do waloryzacji

zobowiązania wynikającego z ważnego stosunku prawnego - umowy kredytu.

We wnioskach skarżący domagał się, w szczególności, uchylenia

zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go wyroku Sądu I instancji w

zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmówienie przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie; zasądzenie od strony

pozwanej na rzecz strony powodowej, kosztów postępowania kasacyjnego według

norm prawem przewidzianych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłat

skarbowych od udzielonych pełnomocnictw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

I CSK 1716/25

8

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W

judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,

OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu

publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4

lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Skarżący powołał się w skardze kasacyjnej na przesłankę określoną w art.

3989 § 1 pkt 2 k.p.c., lecz w tej sprawie przesłanka ta nie zachodzi.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r.,

III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.).

W odniesieniu do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw. kredytów frankowych należy

stwierdzić, że zostały już one wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym

(zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK

2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK 2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23,

II CSKP 1002/23, II CSKP 1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP

I CSK 1716/25

9

690/23, II CSKP 1996/22, II CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II

CSKP 617/23).

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. a o kosztach postępowania

kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1

k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1935 ze zm.)

oraz przy uwzględnieniu opłat skarbowych od pełnomocnictw (2 x 17 zł).

Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego

znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z

dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie

określenia brzmienia klauzuli wykonalności.

[PG]

[a.ł]