Umorzone wyjawienie majątku dłużnika i 2100 zł od Skarbu Państwa. SN odmówił przyjęcia skargi spółki

Wyrokiem z 25 stycznia 2018 r., I C 925/16, Sąd Okręgowy w Katowicach

oddalił powództwo o zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego

w Mikołowie i Sądu Okręgowego w Katowicach 2100 zł z odsetkami tytułem

naprawienia szkody wyrządzonej przez wydanie bezprawnych orzeczeń w sprawie

z wniosku powoda o wyjawienie majątku przez jego dłużnika. Szkoda poległa na

niewyegzekwowaniu od dłużnika sumy 2000 zł na skutek niezobowiązania dłużnika

do wyjawienia majątku oraz poniesieniu opłaty sądowej 100 zł od wniosku

o wyjawienie majątku.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach

oddalił apelację spółki.

Sąd drugiej instancji ustalił, że powodowy wierzyciel 8 lipca 2011 r. wniósł do

Sądu Rejonowego w Mikołowie o wyjawienie majątku swojego dłużnika. Na

rozprawie 11 października 2011 r., po stwierdzeniu, że wezwanie dłużnika było

nieskuteczne, wierzyciel został zobowiązany do wskazania adresu dłużnika.

Wierzyciel nie wskazał miejsca zamieszkania dłużnika, a Sąd Rejonowy w Mikołowie

pismem z 14 grudnia 2011 r. poinformował wierzyciela, że 13 listopada 2011 r.

rozpoczął bieg roczny termin z obowiązującego wówczas art. 823 k.p.c., po którym

postępowanie umarza się z mocy prawa. Sąd Rejonowy 27 listopada 2012 r. wydał

zarządzenie stwierdzające umorzenie postępowania z mocy prawa, o czym

poinformował wierzyciela. Postanowieniem z 17 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy

w Katowicach oddalił skargę spółki o naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy o wyjawienie majątku bez nieuzasadnionej zwłoki. Postanowieniem z 7 maja

2015 r. Sąd Rejonowy w Mikołowie odrzucił wniosek spółki o sporządzenie

i doręczenie uzasadnienia postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania,

a Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z 17 marca 2016 r. oddalił zażalenie

wierzyciela. Postanowieniem z 17 maja 2016 r. Sąd Rejonowy w Mikołowie

stwierdził, że postępowanie o wyjawienie majątku uległo umorzeniu z mocy prawa,

na podstawie art. 823 k.p.c., a Sąd Okręgowy postanowieniem z 22 września 2016 r.

oddalił zażalenie wierzyciela.

I CSK 1744/25

3

Postanowieniem z 3 listopada 2016 r., Ts 201/16, Trybunał Konstytucyjny

odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej przez

powodowego wierzyciela na art. 823 k.p.c. W uzasadnieniu Trybunał wskazał,

że wierzyciel, któremu w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego na

podstawie art. 823 k.p.c. z mocy prawa zwrócono tytuł wykonawczy, może zaskarżyć

tę czynność zażaleniem na podstawie art. 394 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., gdy tytuł

zwróci sąd, lub w skardze na czynność komornika, gdy tytuł zwróci komornik. Tak

więc wbrew zarzutom postawionym w skardze konstytucyjnej skarżący miał

sposobność zakwestionowania tego, czy w jego sprawie istniały przesłanki

umorzenia postępowania z mocy samego prawa przez Sąd Rejonowy w Mikołowie.

Sąd drugiej instancji uznał, że zgodne z prawem są postanowienia, których

niezgodność z prawem podniósł powodowy wierzyciel jako przyczynę swojej szkody,

tj. postanowienie Sądu Rejonowego w Mikołowie z 17 maja 2016 r., stwierdzające

umorzenie z mocy prawa postępowania o wyjawienie majątku, i Sądu Okręgowego

z 22 września 2016 r., oddalające zażalenie wierzyciela. Ponieważ wierzyciel nie

wykazał bezprawia judykacyjnego w sprawie o wyjawienie majątku, szkody oraz

normalnego związku przyczynowego między szkodą a wydanymi orzeczeniami,

powództwo i apelacja podlegały oddaleniu.

Powodowa wierzyciel wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na:

1) nieważność postępowania na skutek:

a) rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie jednego

sędziego, gdy jeszcze przed wejściem w życie art. 3671 k.p.c., ustanawiającego skład

jednego sędziego w niektórych sprawach apelacyjnych, został wyznaczony skład

trzech sędziów i jego zmiana stanowi naruszenie art. 47b u. u.s.p.;

b) dopuszczenie do reprezentowania pozwanego Skarbu Państwa

przez osobę, która nie spełniała wymogów formalnych określonych w art. 54 ust. 2

pkt 4 ustawy o Prokuratorii Generalnej RP do powołania na stanowisko radcy

Prokuratorii;

2) występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:

I CSK 1744/25

4

a) czy przepisy prawa procesowego dopuszczają możliwość

„samoumorzenia się” postępowania w sposób, który nie podlega możliwość

zaskarżenia;

b) czy strona powodowa może dowieść niezgodności z prawem

orzeczenia sądu powołując się na ocenę tego orzeczenia dokonaną przez Trybunał

Konstytucyjny, oraz czy tego rodzaju dowód jest rozstrzygającym w świetle zasady

powagi rzeczy osądzonej;

c) czy prawo do sądu jest dobrem osobistym podlegającym ochronie

prawnej albo czy w ogóle jest prawem podlegającym ochronie przed skutkiem

w postaci wydania orzeczenia niezgodnego z prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1a. Artykuł 47b u.s.p. zabrania, co do zasady, zmiany składu zarządzeniem

prezesa sądu lub innego upoważnionego sędziego. Jednak w sprawie apelacyjnej,

zakończonej zaskarżonym wyrokiem, zmiana składu nastąpiła nie na mocy

zarządzenia, lecz z mocy prawa, na podstawie art. 32 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych

ustaw. Skład sądu odwoławczego był zgodny z przepisami prawa i nie zachodzi

nieważność postępowania z tej przyczyny.

1b. Sposób funkcjonowania Prokuratorii Generalnej RP reguluje ustawa

z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej RP< w tym wskazuje osoby

upoważnione do wykonywania czynności zastępstwa: prezesa, wiceprezesi

i radcowie Prokuratorii oraz referendarze. Dokumentem świadczącym o takim

uprawnieniu, jest w stosunku do pierwszych trzech kategorii osób legitymacja

służbowa. W niniejszej sprawie do odpowiedzi na pozew zostało załączone ksero

poświadczone za zgodność z oryginałem legitymacji służbowej radcy Prokuratorii

Generalnej RP. Osoba ta spełniała wszystkie wymagania formalne łącznie z wpisem

na listę radców prawnych – wbrew twierdzeniom skarżącej. Przy tym objęcie

stanowiska radcy Prokuratorii przez radcę prawnego powoduje zawieszenie prawa

do wykonywania zawodu. Pozwany Skarb Państwa był prawidłowo reprezentowany.

I CSK 1744/25

5

2a. Wbrew tezie skarżącego mógł on zaskarżyć ocenę Sądu Rejonowego

o umorzeniu z mocy prawa postępowania o wyjawienie majątku. Jak wskazał

w swoim uzasadnieniu TK skarżący wierzyciel mógł zaskarżyć zwrócenie mu tytułu

wykonawczego.

2b. Na podstawie art. 4241b k.p.c. w przypadku wyrządzenia szkody orzeczeniem,

od którego nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, do

dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 4171 § 2 k.c. nie jest konieczne

uprzednie stwierdzenie we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem

orzeczenia, przez którego wydanie została wyrządzona szkoda. Tak więc skarżący

mógł powoływać dowolne argumenty na niezgodność z prawem orzeczeń wydanych

w postępowaniu o wyjawienie majątku, w tym uzasadnienie postanowienia Trybunału

Konstytucyjnego, i sprawie nie występuje zagadnienie dopuszczalności dowodzenia

bezprawności orzeczenia sądu powszechnego oceną zawartą w uzasadnieniu

orzeczenia TK. Przy tym wbrew tezom wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

Trybunał ocenił te postanowienia jako prawidłowe.

2c. Prawo do sądu nie jest dobrem osobistym, a ponadto dowolne rozstrzygnięcie

tego zagadnienia nie ma wpływu na wynik procesu o odszkodowanie dochodzone

przez skarżącego, czyli zagadnienie nie występuje w sprawie.

3. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 i 99

k.p.c. w zw. § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie w zw. z art. 32 ust. 3 ustawy z 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

(G.G.)

[a.ł]